Tìm kiếm và mở rộng thị trường lao động ngoài nước nhằm đẩy mạnh công tác XKLĐ giai đoạn 2006-2010.DOC

Tìm kiếm và mở rộng thị trường lao động ngoài nước nhằm đẩy mạnh công tác XKLĐ giai đoạn 2006-2010

Bất kỳ một quốc gia nào ngày nay cũng luôn có rất nhiều vấn đề cầngiải quyết Trong đó giải quyết việc làm cho ngời lao động luôn là nhiệm

vụ trọng tâm hàng đầu, nhất là đối với Việt Nam- một quốc gia đang trongthời kỳ quá độ lên xã hội chủ nghĩa Trong những năm gần đây, Việt Nam

đã và đang tìm ra một hớng đi khá hiệu quả để giải quyết việc làm, đó làtiến hành hoạt động xuất khẩu lao động (XKLĐ) sang các thị trờng lao

động ngoài nớc Đây thực sự là một hoạt động mang lại rất nhiều lợi íchcho bên xuất khẩu, các lợi ích này tới với nhiều phía, từ Nhà nớc, các doanhnghiệp XKLĐ và quan trọng nhất là bản thân ngời lao động Chỉ thị số 41CT/TW về xuất khẩu lao động và chuyên gia ngày 22/9/1998 của Bộ chínhtrị đã nêu rõ: “ Xuất khẩu lao động và chuyên gia là một hoạt động kinh tế– xã hội góp phần phát triển nguồn nhân lực, giải quyết việc làm, tạo thunhập và nâng cao trình độ tay nghề cho ngời lao động, tăng nguồn thu ngoại

tệ cho đất nớc và tăng cờng hợp tác quốc tế giữa nớc ta với các nớc .”

Chúng ta đã đạt đợc rất nhiều thành tựu trong XKLĐ, có tới hơn

400.000 lao động hiện đang làm việc tại trên 40 quốc gia và vùng lãnh thổtrên thế giới Các ngành nghề mà lao động Việt Nam làm việc chủ yếu làtrong lĩnh vực công nghiệp, phục vụ cá nhân và xã hội hoặc xây dựng, cácthị trờng chủ yếu có thể kể tới nh 4 thị trờng XKLĐ chính: Nhật Bản, HànQuốc, Malaisia, Đài Loan và một số thị trờng còn lại khác Trong nhữngnăm gần đây, ớc tính lợng ngoại tệ do lao động chuyển về nớc bình quân từ1,2- 1,5 tỷ USD, năm 2004 đạt khoảng 1,6 tỷ USD tơng đơng 6,15% tổngkim ngạch xuất khẩu cả năm Đồng thời Nhà nớc cũng tiết kiệm hàng triệu

Đôla Mỹ mỗi năm do không phải đầu t tạo việc làm mới trong nớc cho sốlao động tơng đơng với số lao động xuất khẩu mỗi năm (để tạo một việclàm mới, suất đầu t bình quan là 39,3 triệu đồng tơng đơng 2540 USD; nếunăm 2003 ta không đa đợc 75000 lao động đi làm việc nớc ngoài, thì xã hộiphải đầu t trên 190 triệu USD để tạo thêm việc làm mới) Tuy nhiên, thịphần thị trờng để chúng ta XKLĐ giống nh một chiếc bánh kinh tế khổng

lồ, cũng theo đó có vô số “ngời muốn ăn” Chúng ta sẽ ăn hết dần phần củamình nếu chúng ta không biết cách làm tăng miếng bánh kinh tế đó lên,không chỉ là sự tăng lên về số lợng mà cả tỷ trọng trong chiếc bánh đó.Xuất phát từ điều này, chúng ta cần thiết phải tìm kiếm và mở rộng thêmnhiều thị trờng mới, muốn vậy chúng ta phải xây dựng một lộ trình và chiếnlợc phù hợp, xác định rõ những thị trờng tiềm năng cũng nh các đối thủcạnh tranh…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận vàTừ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận vàkhai thác tốt các thị trờng đó, điều này càng trở nên cấp thiết và quan trọngtrong tình hình thế giới đầy biến động hiện nay và các đối thủ của chúng tatrong hoạt động XKLĐ rất mạnh và có kinh nghiệm

Trên cơ sở những phân tích trên, ngời nghiên cứu đã tiến hành bài

viết “Tìm kiếm và mở rộng thị trờng lao động ngoài nớc nhằm đẩy mạnh công tác XKLĐ giai đoạn 2006-2010” dới sự hớng dẫn và giúp đỡ nhiệt

tình của PGS.TS Trần Xuân Cầu - khoa Kinh tế Lao động và Dân số Cácvấn đề liên quan: phân tích những yếu tố thuận lợi và khó khăn của ta trong

việc phát triển thị trờng, phân tích và đánh giá các thị trờng tiềm năng…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận vàcuối cùng là giải pháp tiếp cận và khai thác hiệu quả các thị trờng tiềmnăng đó.

Bài viết chia làm ba phần:

Phần i : Lý luận chung về công tác tìm kiếm và mở rộng TTLĐ ngoài nớctrong hoạt động XKLĐ

Phần II: Đánh giá thực trạng hoạt động tìm kiếm và mở rộng TTLĐ ngoàinớc

Phần III: Giải pháp và kiến nghị nhằm tiếp cận và khai thác các TTLĐ tiềmnăng

Dù đã có rất nhiều cố gắng, song bài viết không tránh khỏi nhữngkhiếm khuyết nhất định, rất mong nhận đợc sự đóng góp và chỉ bảo cụ thểcủa những ngời cùng quan tâm tới vấn đề trên

Xin chân thành cảm ơn!

Phần I : Lý luận chung về công tác tìm kiếm &

mở rộng thị trờng lao động ngoài nớc

trong hoạt động XKLĐ

I.Một số khái niệm liên quan

1 Khái niệm và đặc điểm thị tr ờng lao động ngoài n ớc

1.1 Khái niệm

Thị trờng lao động, theo nghĩa rộng, là nơi cung và cầu lao động tác động qua lại với nhau, hay là nơi mua bán sức lao động diễn ra giữa ngời lao động (cung lao động) và ngời sử dụng lao động (cầu lao động) Thị trờng lao động, theo nghĩa hẹp, chỉ giới hạn trong khu vực có quan hệ lao động (thuê mớn lao động động và làm công ăn lơng), đợc hiểu là nơi diễn ra sự trao đổi theo nguyên tắc thỏa thuận về các quan hệ lao động (việc làm, tiền công và các điều kiện làm việc khác) giữa ngời lao động và ngời sử dụng lao động bằng hình thức hợp đồng lao động.

Thị trờng lao động có thể đợc phân loại theo nhiều tiêu thức khácnhau, nói riêng phân theo không gian thì thị trờng lao động có thể chiathành thị trờng lao động trong nớc, thị trờng lao động ngoài nớc (hay thị tr-ờng lao động quốc tế)

 Thị trờng lao động trong nớc là thị trờng lao động trong phạm vi lãnhthổ quốc gia nghiên cứu mà không vợt khỏi đờng biên giới quốc gia đó

 Thị trờng lao động ngoài nớc là thị trờng lao động hoạt động bênngoài phạm vi lãnh thổ quốc gia nghiên cứu

Về cơ bản 2 loại thị trờng lao động này là nh nhau, chỉ khác nhau cơ bản vềphạm vi không gian lãnh thổ mỗi loại thị trờng và một số đặc điểm xung

quanh yếu tố địa lý khác nhau này Chúng ta sẽ cùng phân tích kỹ đặc điểmcủa thị trờng lao động ngoài nớc trong giai đoạn hiện nay.

1.2 Đặc điểm thị tr ờng lao động ngoài n ớc

Trong những năm qua, thị trờng lao động ngoài nớc có nhiều biến

đổi do ảnh hởng của: tốc độ tăng trởng kinh tế thế giới, khủng hoảng tàichính tiền tệ ở khu vực Châu á; tình hình chính trị thế giới có nhiều biến

động, nạn khủng bố, các cuộc chiến tranh Afganistan, Iraq…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận vàđã khiến chonền kinh tế thế giới nói chung và thị trờng lao động quốc tế nói riêng phải

đơng đầu với nhiều thách thức mới Tuy nhiên, cũng trong thời gian qua đãchứng kiến sự phục hồi kinh tế của các nớc bị khủng hoảng kinh tế giai

đoạn 1997-1998 Nhờ một loạt các chính sách cải cách hệ thống trong cácdoanh nghiệp và tài chính, cùng sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế (WB,IMF), nền kinh tế các nớc này đã phục hồi và có tác động tích cực vào tìnhhình thị trờng lao động trong nớc và khu vực, tạo nhiều công ăn việc làmmới cho ngời lao động Qua đó có thể khái quát một số đặc điểm chính củathị trờng lao động quốc tế trong giai đoạn hiện nay nh sau:

 Do vấn đề đổi mới công nghệ, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật,nhiều quốc gia có nhu cầu sử dụng lao động có trình độ chuyên môn cao vàgiảm quy mô sử dụng lao động giản đơn, trình độ chuyên môn thấp

 Xuất phát từ lợi nhuận, nhiều quốc gia đã chuyển đầu t t bản sangcác nớc kém phát triển hơn để sử dụng nhân công của nớc đợc đầu t với giárẻ

 Khu vực 3D (Dirty-Difficulty-Danger) tại nhiều quốc gia triển pháttriển và các quốc gia có nền công nghiệp mới luôn có nhu cầu về lao độngnớc ngoài Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, nhu cầu lao động dịch vụtăng cao so với khu vực sản xuất nên xu hớng sử dụng lao động nớc ngoàigia tăng ở nhiều quốc gia và chủ yếu là sử dụng lao động nữ, trớc hết trongcác công việc dịch vụ gia đình và các trung tâm xã hội

 Cùng với sự khan hiếm nhân lực tại khu vực 3D tại các quốc gia pháttriển thì nhu cầu về sỹ quan, thuyền viên trên các tàu vận tải có xu hớnggia tăng mà mức tăng lực lợng sỹ quan có tỷ lệ cao hơn so với thuyền viênvận tải

 Sự tiến bộ của công nghệ thông tin làm cho các quốc gia có nhu cầu

sử dụng lao động và các quốc gia xuất khẩu lao động đều có sự lựa chọnnhanh chóng đối tác cần tiếp cận, đồng thời với sự gia tăng nhanh số lợngcác quốc gia xuất khẩu lao động trong những năm gần đây, đã tạo ra sựcạnh tranh mạnh trên thị trờng lao động ngoài nớc, làm giảm giá nhân côngtại nhiều khu vực trong đó mức giảm giá nhân công của lao động giản đơnlớn hơn so với lao động có chuyên môn kỹ thuật

2.Vài nét về hoạt động xuất khẩu lao động

2.1 Vị trí và ý nghĩa

Nhằm thực hiện có hiệu quả chủ trơng đẩy mạnh xuất khẩu lao độngnói trên, ngày 22/9/1998 Bộ Chính trị đã banh hành Chỉ thị số 41 CT/TW vềxuất khẩu lao động và chuyên gia, trong đó nêu rõ: “ Xuất khẩu lao động vàchuyên gia là một hoạt động kinh tế – xã hội góp phần phát triển nguồnnhân lực, giải quyết việc làm, tạo thu nhập và nâng cao trình độ tay nghềcho ngời lao động, tăng nguồn thu ngoại tệ cho đất nớc và tăng cờng hợptác quốc tế giữa nớc ta với các nớc cùng với các giải pháp giải quyết việclàm trong nớc là chính, xuất khẩu lao động và chuyên gia còn có vai tròquan trọng trớc mắt và lâu dài, góp phần xây dựng đội ngũ lao động chocông cuộc xây dựng đất nớc trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá.” Đồng thời Chỉ thị xác định: Xuất khẩu lao động và chuyên gia là một

…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận và

chiến lợc quan trọng lâu dài; phải đợc mở rộng và đa dạng hoá thị trờng,

đáp ứng đợc nhu cầu và bảo đảm sức cạnh tranh trên thị trờng lao độngngoài nớc; nâng cao chất lợng đào tạo lao động xuất khẩu

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX (4/2001) tiếp tụckhẳng định chủ trơng đối với hoạt động xuất khẩu lao động trong thời giantới: “Đẩy mạnh xuất khẩu lao động Xây dựng và thực hiện đồng bộ, chặtchẽ cơ chế, chính sách về đào tạo nguồn lao động, đa lao động ra nớc ngoài,bảo vệ quyền lợi và tăng uy tín của ngời lao động Việt Nam ở nớc ngoài.”

và “Coi trọng đào tạo đội ngũ lao động có tay nghề cao, kỹ s thực hành …Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận và utiên đào tạo nhân lực phục vụ phát triển …Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận và xuất khẩu lao động, một sốngành kinh tế mũi nhọn.”

Hoạt động xuất khẩu lao động và chuyên gia đã đợc tiến hành từnhững năm 80, thông qua các Hiệp định Chính Phủ ký giữa Chính phủ ViệtNam và Chính phủ các nớc xã hội chủ nghĩa Đông Âu và một số nớc Châuphi Thập kỷ 90 đánh dấu những biến động chính trị lớn tại hệ thống các n-

ớc XHCN và các nớc Châu Phi Trong thời gian này, nền kinh tế Việt Namchuyển từ chế độ tập trung, quan liêu bao cấp sang nền kinh tế vận hànhtheo cơ chế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa Hoạt động xuất khẩu lao

động đi XKLĐ sẽ mang về lợi ích kinh tế cho nhà nớc, đó là khoản ngoại tệ

mà họ gửi về nớc và các khoản thuế liên quan Lợi ích cho doanh nghiệpXKLD là khoản thu đợc chủ yếu từ các loại phí giải quyết việc làm ngoài n-

ớc Trên tất cả, lợi ích rõ nhất chính là khoản thu nhập gia tăng cho chínhbản thân ngời lao động và gia đình họ so với việc họ làm trong nớc

 XKLĐ là hoạt động mang tính xã hội: Thực chất XKLĐ là xuất khẩusức lao động, mà sức lao động luôn gắn trực tiếp với ngời lao động cụ thể

Do vậy mọi chính sách XKLĐ phải gắn với các chính sách kinh tế xã hộiliên quan : chính sách BHXH, giải quyết việc làm sau khi hết hạn hợp đồng,bảo đảm các cam kết trong hợp đồng lao động đợc thực hiện đúng

 XKLĐ là sự kết hợp hài hoà giữa quản lý vĩ mô của nhà nớc và sựchủ động, tự chịu trách nhiệm của tổ chức XKLĐ đa ngời lao động đi làmviệc ở nớc ngoài

 XKLĐ đang diễn ra trong môi trờng cạnh tranh gay gắt và đầy biến

động Chúng ta đều biết, XKLĐ mang lại lợi ích kinh tế vô cùng to lớn chocác nớc XKLĐ, có nớc còn xác định XKLĐ là mũi nhọn kinh tế, mỗi năm

có thể thu về hàng tỷ đôla ngoại tệ Bên cạnh đó, XKLĐ đang diễn ra trongmôi trờng kinh tế xã hội, chính trị đầy biến động (các cuộc khủng hoảng tàichính, suy thoái kinh tế trong khu vực và trên thế giới liên tiếp diễn ra haycác cuộc đảo chính, nạn khủng bố, chiến tranh khu vực…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận và), các nớc có kinh

tế phát triển mạnh và thờng xuyên nhập khẩu lao động, khi xảy ra suy thoáikinh tế cũng đồng thời nảy sinh các vấn đề thất nghiệp, cắt giảm lao độngnhập khẩu Chính các lý do kể trên cho thấy hoạt động XKLĐ đang thực sự

là cuộc cạnh tranh khốc liệt nhằm chiếm lĩnh thị trờng giữa các quốc gia,các doanh nghiệp trong hoạt động XKLĐ, trong bối cảnh thế giới đầy biến

động nh hiện nay

 XKLĐ phải đảm bảo lợi ích cả 3 bên, đó là :

Lợi ích kinh tế của nhà nớc là khoản ngoại tệ mà ngời lao động gửi về nớc

và các khoản thuế liên quan

Lợi ích kinh tế của tổ chức XKLĐ là các khoản thu chủ yếu từ các loại chiphí giải quyết việc làm ngoài nớc

Lợi ích kinh tế của ngời lao động là các khoản thu nhập mà họ nhận trựctiếp từ đối tác sử dụng lao động nớc ngoài

2.2 Các hình thức xuất khẩu lao động

Theo khoản 2, điều 2, nghị định số 152/1999/NĐ- CP, ngời lao động vàchuyên gia (gọi chung là ngời lao động) đi làm việc ở nớc ngoài theo một

ĐTNCSHCM…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận và

 Thông qua doanh nghiệp Việt Nam nhận thầu, khoán xây dựng côngtrình liên doanh, liên kết chia sản phẩm ở nớc ngoài hoặc đầu t ra nớcngoài (gọi chung là doanh nghiệp không chuyên doanh)

 Theo hợp đồng lao động do cá nhân ngời lao động trực tiếp ký vớicác đơn vị hoặc ngời sử dụng lao động ở nớcc ngoài

2.3 Các loại lao động XKLĐ

 Lao động chuyên gia

Đây là hoạt động xuất khẩu mà ngời tham gia là những ngời có trình

độ Cao đẳng, Đại học và trên Đại học Họ là các chuyên gia t vấn, điềuhành và quản lý Loại lao động này thờng có mức thu nhập rất cao nhng chỉchiếm một tỷ trọng nhỏ trong tổng số lao động đi xuất khẩu

 Lao động kỹ thuật

Đối tợng này bao gồm những ngời đã qua đào tạo ở các trờngTHCN, CNKT Họ là những ngời thợ lành nghề hoặc có trình độ chuyênmôn nhất định, có thể làm việc ở những nhà máy, xí nghiệp có trình độ cơkhí hoá cao, máy moác hiện đại Thu nhập của họ cũng tơng đối cao và ổn

định Đây là đối tợng đang đợc khuyến khích phát triển Đối tợng này khácvới đối tợng lao động chuyên gia, thu nhập của họ không cao bằng nhngsau khi hết thời gian XKLĐ họ có thể mang về nớc những kiến thức học hỏi

đợc từ các nớc nhận lao động xuất khẩu

 Lao động phổ thông

Đây là loại lao động đã tốt nghiệp THCS và THPT Họ chủ yếu làmviệc ở các nhà máy, xí nghiệp nhng dây truyền đòi hỏi yêu cầu chuyên mônkhông cao hoặc có thể làm giúp việc gia đình (Ô-Sin), làm việc trong cácviện dỡng lão Công việc này đòi hỏi phải chịu khó và kiên trì hơn là trình

độ Loại lao động này do có trình độ chuyên môn thấp nên có mức thu nhập

thấp hơn hai loại lao động trên và chiếm tỷ trọng khá lớn trong số lao độngxuất khẩu của Việt Nam.

3 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế- xã hội của XKLĐ

Hiệu quả kinh tế- xã hội của XKLĐ là chỉ tiêu biểu hiện quan hệgiữa kết quả về kinh tế và xã hội của hoạt động XKLĐ với các nguồn lực đểtạo ra nó, đợc đánh giá thông qua thớc đo thực hiện mục tiêu: phát triểnnguồn nhân lực, giải quyết việc làm, tạo thu nhập và nâng cao trình độ taynghề cho ngời lao động; tăng nguồn thu và dự trữ ngoại tệ; khám phá vàtiếp nhận các bí quyết công nghệ; tăng cờng quan hệ hợp tác quốc tế vớicác nớc

Để định lợng hiệu quả của XKLĐ, các nhà chuyên môn sử dụng một số chỉtiêu chủ yếu sau:

3.1 Số lợng lao động làm việc ở nớc ngoài hàng năm

Số lợng lao động làm việc hàng năm ở nớc ngoài đợc xác định theo côngthức:

OEj = OEj- 1 + Oejx – O ejm (1)

Trong đó:

- Oej là số lợng lao động làm việc ở nớc ngoài năm j;

- OEj-1 là số lợng lao động đang làm việc ở nớc ngoài cuối năm j-1;

- Oejx là số lợng lao động đa đi trong năm j;

- Oejm là số lao động về nớc năm j;

- j là năm nghiên cứu

Chỉ tiêu này cho biết: Nếu hoạt động tạo việc làm ngoài nớc đợc duy trì ờng xuyên với quy mô hợp lý, sẽ có một lực lợng làm việc ổn định ở nớcngoài, Nhà nớc tiết kiệm đợc một khoản vốn để tạo việc làm trong nớc

th-3.2 Chỉ tiêu về tỷ trọng lao động xuất khẩu

3.2.a Tỷ trọng lao động xuất khẩu trong tổng số lực lợng lao động xã hội hàng năm: Là tỷ lệ phần trăm số ngời lao động đi làm việc ở nớc ngoài so với tổng số lao động xã hội trong năm

Biểu thức xác định nh sau:

OER(%) = OE x 100 = OE x 100 (2a)

LF E+U

Trong đó:

- OER là tỷ lệ lao động xuất khẩu trên tổng số lực lợng lao động xã hội

đợc tính bằng phần trăm của năm nghiên cứu;

- LF là lực lợng lao động xã hội, đợc xác định bằng tổng dân số trong

độ tuổi lao động có việc làm (E) và dân số không có việc làm (thất nghiệp: U) của năm nghiên cứu;

- OE là số lao động đi làm việc ở nớc ngoài trong năm;

Tỷ trọng lao động xuất khẩu trên tổng số lao động xã hội phản ánh khả năng giải quyết việc làm ngoài nớc của XKLĐ

3.2.b Tỷ trọng lao động xuất khẩu trên tổng số lao động thất nghiệp:

Là tỷ lệ phần trăm số ngời lao động đang làm việc ở nớc ngoài so với tổng số lao động thất nghiệp của năm nghiên cứu.

- OE là số lợng lao động đang làm việc ở nớc ngoài trong năm;

Tỷ trọng lao động xuất khẩu trên tổng số lao động thất nghiệp phản ánh khảnăng giải quyết việc làm, giảm thất nghiệp từ XKLĐ OERU càng cao, khả năng giải quyết việc làm, giảm thất nghiệp của XKLĐ càng lớn và ngợc lại

3.3 Tỷ trọng lao động xuất khẩu đã đợc đào nghề trong tổng số lao

động xuất khẩu: Là tỷ lệ phần trăm số ngời lao động đã qua đào tạo đi làm việc ở nớc ngoài so với tổng số lao động xuất khẩu.

- OET là số lao động xuất khẩu đã qua đào tạo nghề;

- OE là số lao động đi làm việc ở nớc ngoài;

Đây là chỉ tiêu phản ánh chất lợng của lao động xuất khẩu

3.4 Tỷ lệ lao động hoàn thành hợp đồng

Tỷ lệ lao động hoàn thành hợp đồng là tỷ lệ phần trăm giữa số lao động hoàn thành các cam kết trong hợp đồng lao động trên tổng số lao động xuất khẩu

- OEi là số lao động đi làm việc nớc ngoài theo hợp đồng i;

Chỉ tiêu này cho biết có bao nhiêu phần trăm lao động thực hiện đúng theo các cam kết ghi trong hợp đồng đi làm việc ở nớc ngoài

3.5 Mức sinh lợi của XKLĐ

Hoạt động XKLĐ đợc coi nh hoạt động đầu t tổng hợp, trong đó: Nhà nớc, doanh nghiệp XKLĐ và ngời lao động là những nhà đầu t kỳ vọng vào sự thu hồi vốn lớn hơn trong tơng lai Để xác định lợi ích kinh tế thu đợc khi XKLĐ, chúng ta dùng mô hình dới đây:

(5)

Trong đó:

- E là lợi ích kinh tế kỳ vọng thu đợc khi XKLĐ;

- n là tổng số năm lao động làm việc ở nớc ngoài;

- Ioj là thu nhập năm thứ j của ngời lao động làm việc ở nớc ngoài;

- Ihj làthu nhập năm thứ j của lao động làm việc ở trong nớc;

3.6 Mức tiết kiệm vốn đầu t tạo việc làm

Mức tiết kiệm vốn đầu t tạo việc làm hàng năm đợc xác định:

Ms = mi x OE (6)

Trong đó:

- Ms là mức tiết kiệm đầu t tạo việc làm hàng năm;

- mi là suất đầu t bình quân cho một việc làm trong nớc năm i;

- OE là số lợng lao động bình quân làm việc ở nớc ngoài năm i;

Tỷ trọng tích lũy từ XKLĐ là tỷ lệ phần trăm giữa khoản tiền mà ngời lao

động gửi về nớc so với tổng tích lũy của nền kinh tế

Biểu thức xác định tỷ trọng tích luỹ từ XKLĐ (Soe) nh sau:

Đó là tỷ lệ giữa số ngoại tệ thu đợc so với khoản chi phí bằng ngoại tệ phải

bỏ ra để nhập khẩu các yếu tố đầu vào và các khoản chi phí khác

Biểu thức xác định:

(8)

Trong đó:

- K là hệ số xuất khẩu ròng của nền kinh tế

- FCTj là tổng số ngoại tệ thu về của ngành j

- FCSj là số ngoại tệ đã chi ra để nhập khẩu các yếu tố đầu vào và các khoản chi phí khác của ngành j

Hệ số xuất khẩu ròng cho biết tình hình cán cân thơng mại quốc gia K càng lớn thì hệ số tái tạo ngoại tệ càng cao

Ngoài ra ta cũng có hệ số xuất khẩu ròng theo ngành, nó cho biết khả năng tái tạo ngoại tệ của từng ngành, so sánh hệ số xuất khẩu ròng giữa các ngành cho biết khả ănng tái tạo ngoại tệ giữa các ngành và ngành nào coá khả năng tái tạo cao nhất, thấp nhất Biểu thức xác định:

Kj = FCTj (9)

FCSj

Trong phần phân tích thực trạng tình hiònh XKLĐ của Việt Nam chúng ta

sẽ cùng làm rõ một số chỉ tiêu hiệu quả kinh tế-xã hội của XKLĐ của Việt Nam trong thời gian qua

II.Nội dung và sự cần thiết của công tác tìm kiếm & mở rộng thị tr ờng lao động ngoài n ớc

để tìm ra các thị trờng lao động mới bên ngoài lãnh thổ Việt Nam nhằm

đa lao động Việt Nam sang đó làm việc.

Thị trờng lao động mới bên ngoài lãnh thổ Việt Nam là nơi cha cóhoặc hầu nh cha có lao động Việt Nam làm việc tại đó theo chơng trình hợptác XKLĐ của Việt Nam Nếu phân theo ngành nghề lao động thì đó là các

ngành nghề mà Việt Nam cha có lao động làm việc trong đó theo chơngtrình XKLĐ của mình Còn nếu phân theo khu vực địa lý, TTLĐ mới là cácquốc gia, vùng lãnh thổ hay một khu vực nào đó bên ngoài lãnh thổ ViệtNam đó mà chúng ta cha đa lao động sang làm việc tại đó Chẳng hạn cácquốc gia : Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Malaisia…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận vàhay các vùng lãnhthổ nh Samoa, Saipan, Palau, Đài Loan…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận và là các thị trờng lao động ngoài n-

ớc của Việt Nam trong những năm qua Tuy nhiên trong thời gian tới, ViệtNam cần tiến tới các thị trờng tiềm năng khác nh các nớc Hoa Kỳ, Khu vựcVùng Vịnh, các nớc thuộc khối UE…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận vàhay các ngành nghề nh Nông nghiệp,cơ khí- chế tạo, các ngành công nghệ cao…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận và

Cần nhấn mạnh rằng việc tìm kiếm và mở rộng TTLĐ ngoài nớc củachúng ta không nhất thiết phải là các quốc gia, vùng lãnh thổ hoàn toàn mới

mà lao động Việt Nam cha sang làm việc tại đó Đó có thể là nơi mà chúng

ta đã có hoạt động XKLĐ tại đó, nhng tiềm năng của thị trờng đó vẫn cònrộng mở xét theo lĩnh vực hay theo ngành nghề lao động

Việc mở rộng thêm các thị trờng lao động mới phải trên cơ sở của việc phântích thị trờng (các kiến thức chung về thị trờng; các yếu tố, điều kiện liênquan đặc thù của TTLĐ…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận và) một cách khoa học và hợp lý Bên cạnh đó cũngcần hiểu để công tác khai thác và mở rộng thêm các thị trờng mới thànhcông thì chúng ta phải ổn định và duy trì, phát huy các thị trờng đã có, nếukhông làm đợc việc này thì có lẽ việc mở rộng TTLĐ ngoài nớc nói riêng

và hoạt động XKLĐ nói chung của chúng ta là không có nhiều ý nghĩa

1.2Các bên liên quan trong việc tìm kiếm và mở rộng thị tr ờng lao

động ngoài n ớc

a.Trách nhiệm của các Bộ ngành liên quan

 Trách nhiệm của Bộ Lao động – Thơng binh và Xã hội: Là cơ quan quản

lý thống nhất về xuất khẩu lao động, Bộ Lao động – TBXH có trách nhiệm

cụ thể nh: nghiên cứu, xây dựng chiến lợc về mở rộng, phát triển thị trờnglao động ngoài nớc và xuất khẩu lao động; xây dựng hệ thống pháp luật vềxuất khẩu lao động nói chung và mở rộng TTLĐ ngoài nớc nói riêng; đàmphán, ký kết thoả thuận quốc tế với các đối tác nớc ngoài trong công tác tìmkiếm và mở rộng TTLĐ ngoài nớc; phối hợp với các cơ quan Trung ơng, địaphơng trong việc giải quyết các vấn đề phát sinh đối với ngời lao động ViệtNam làm việc ở nớc ngoài

Ngoài ra BLĐ-TB&XH còn có một số trách nhiệm khác trong hoạt

động XKLĐ có liên quan tới công tác nở rộng thị trờng lao động ngoài nớc:hớng dẫn thực hiện đào tạo nguồn lao động xuất khẩu, đào tạo giáo dục -

định hớng và ngoại ngữ cho ngời lao động, bồi dỡng nghiệp vụ cho cán bộlàm công tác xuất khẩu lao động; cấp giấy phép, đình chỉ, thu hồi giấyphép; đăng ký hợp đồng; thanh tra, kiểm tra trong lĩnh vực xuất khẩu lao

động

 Trách nhiệm của các Bộ, ngành liên quan khác: Các Bộ, ngành liên quan

có trách nhiệm phối hợp và giúp đỡ với Bộ LĐ-TB&XH theo hớng tạo điềukiện thuận lợi cho công tác xúc tiến và mở rộng thị trờng lao động ngoài n-

ớc, qua đó giúp đẩy mạnh hopạt động XKLĐ ngày càng hiệu quả hơn

- Bộ Ngoại giao: chỉ đạo cơ quan đại diện Việt Nam ở nớc ngoài cung cấpthông tin, tình hình thị trờng lao động ngoài nớc, đặc biệt là các thị trờngtiềm năng; phối hợp xử lý giải quyết các vấn đề phát sinh với ngời lao động

và doanh nghiệp

- Bộ Tài chính: Quy định các chính sách tài chính hỗ trợ cho hoạt động xuất

khẩu lao động phát triển

- Bộ Công an: Tạo điều kiện thuận lợi trong việc làm thủ tục xuất cảnh chongời lao động và phối hợp phòng ngừa, ngăn chặn các hành vi vi phạmtrong xuất khẩu lao động nhằm nâng cao uy tín và hình ảnh lao động ViệtNam trên thị trờng lao động quốc tế

- Bộ Y tế: hớng dẫn các bệnh viện, cơ sở y tế trong việc đảm bảo kiểm tra

sức khoẻ cho ngời lao động cũng nh thống nhất mức phí kiểm tra sức khoẻ

- Bộ Kế hoạch và Đầu t: về việc phối hợp xây dựng kế hoạch hàng năm và 5năm

- Bộ Thơng mại và Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam: về hớng dẫn hỗ trợ ngờilao động và doanh nghiệp trong việc đa ra nớc ngoài và nhập về nớc cáccông cụ, thiết bị, ngoại tệ phục vụ cho việc làm ngoài nớc và thu nhậpchuyển về nớc

- Bộ Văn hoá Thông tin: về việc tuyên truyền phục vụ chiến lợc xuất khẩulao động, cũng nh xử lý việc đa tin sai lệch

- Bộ T pháp: phối hợp với Bộ Lao động – TBXH, Toà án nhân dân tối cao,Viện Kiểm sát nhân dân tối cao hớng dẫn thủ tục giải quyết tranh chấptrong xuất khẩu lao động

b Phía các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực XKLĐ

- Các doanh nghiệp XKLĐ có trách nhiệm thực hiện đúng và đầy đủcác quy định về XKLĐ của Nhà nớc và Bộ LĐ-TB&XH

- Chủ động và tích cực trong công tác tìm kiếm và mở rộng thị trờnglao động ngoài nớc để không những tăng về số lợng lao động xuất khẩuhàng năm mà có thể mở rộng đợc các thị trờng lao động ngoài nớc mới bêncạnh việc duy trì những thị trờng đã có

1.3 Các ph ơng thức tìm kiếm và mở rộng thị tr ờng lao động ngoài n ớc

a Phơng thức gián tiếp: Là hình thức khi doanh nghiệp mở rộng thị trờng

và xuất khẩu lao động thông qua những tổ chức độc lập trong nớc để tiếnhành hoạt động XKLĐ của mình :

- Chính phủ (đại diện là Bộ Lao động – Thơng binh và xã hội) trực tiếptìm kiếm trên cơ sở các quan hệ ngoại giao – chính trị, kinh tế xã hội vớicác chính phủ các nớc khác

- Các tổ chức, thành phần khác trực tiếp đi tìm kiếm thị trờng lao động mớivới t cách là môi giới trung gian Hiện đây đang là cách làm phổ biến vàhiệu quả nhất

b Phơng thức trực tiếp : Là hình thức mà doanh nghiệp trực tiếp tìm kiếm

thị trờng để XKLĐ ra thị trờng ngoài nớc Doanh nghiệp có thể chọn một

số cách sau :

- Tổ chức một bộ phận xuất khẩu riêng của doanh nghiệp đảm nhậnluôn công tác tìm kiếm thị trờng mới

- Thành lập một chi nhánh xuất khẩu lao động ở nớc ngoài, trong đó

có bộ phận tìm kiếm thị trờng mới

- Sử dụng văn phòng đại diện ở nớc ngoài trực tiếp tìm kiếm và mởrộng các thị trờng lao động mới

- Ký kết hợp đồng với các công ty đầu mối nớc ngoài, thông qua họ đểtìm kiếm thêm thị trờng mới

Nhìn chung thì phơng thức tiếp cận gián tiếp hay trực tiếp đều cónhững u nhợc điểm của nó Phơng thức trực tiếp cho phép doanh nghiệp cóthể thu lợi nhuận cao, chủ động nắm bắt tình hình cũng nh mong muốn cụthể của đối tác, nhng doanh nghiệp sẽ phải đầu t tài chính nhiều và nguy cơchịu rủi ro cao cao hơn so với phơng thức gián tiếp…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận vàXuất khẩu nói chung

và tìm kiếm, mở rộng thị trờng nói riêng thờng mang đặc tính của phơngthức gián tiếp, đó là dựa trên quan hệ ngoại giao giữa hai nớc hay qua trunggian môi giới vì bản thân đối tác không thờng tự tìm đến các doanh nghiệptrong nớc và họ cũng không nhiều kinh nghiệm cũng nh thuận tiện so vớicác công ty, tổ chức trong nớc

1.4 Cơ sở để tìm kiếm và mở rộng thị tr ờng lao động ngoài n ớc

a Cơ sở pháp lý

Hàng hoá sức lao động là loại hàng hoá đặc biệt, liên quan trực tiếptới con ngời (ngời lao động), do đó mọi hoạt động tìm kiếm và mở rộng thịtrờng lao động ngoài nớc đều phải vì ngời lao động, phải đợc triển khai dựatrên các quy tắc chặt chẽ và nhất quán Đó chính là các quy định, nghị định,thông t…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận vàmà pháp luật đã quy định thành văn bản Các quy định pháp luật

đó không chỉ của quốc gia XKLĐ mà còn gồm cả quốc gia nhận lao độngxuất khẩu và các tổ chức quốc tế liên quan tới lao động (ILO,IMO…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận và ở) Việt Nam, việc tìm kiếm và mở rộng thị trờng lao động ngoài nớc nói riêng

và trong hoạt động XKLĐ nói chung đợc dựa trên một số văn bản luật và

d-ới luật chủ yếu sau đây :

Để tạo điều kiện cho việc ổn định và phát triển thị trờng lao độngngoài nớc, Điều 134 Bộ luật Lao động đã quy định: "Nhà nớc khuyến khíchdoanh nghiệp, cơ quan, tổ chức, cá nhân tìm kiếm và mở rộng thị trờng lao

động nhằm tạo việc làm ở ngoài nớc cho ngời lao động Việt Nam"

Ngày 22/9/1998 Bộ Chính trị đã có Chỉ thị số 41-CT/TW xác địnhquan điểm, chủ trơng và những phơng hớng cơ bản của hoạt động xuất khẩulao động và chuyên gia; ngày 20/9/1999 Chính phủ đã ban hành Nghị định152/1999/NĐ-CP thể chế hoá các quan điểm, chủ trơng và phơng hớngtrong Chỉ thị 41-CT/TW

Tiếp tục đổi mới và hoàn chỉnh hệ thống các văn bản về xuất khẩulao động cho phù hợp với yêu cầu và nhiệm vụ công tác xuất khẩu lao động

trong tình hình mới theo tinh thần Bộ Luật lao động đã đợc sửa đổi và đợcQuốc hội thông qua, Chính phủ đã ban hành Nghị định 81/2003/NĐ-CPngày 17/07/2003 quy định chi tiết và hớng dẫn thi hành Bộ Luật Lao động

về ngời lao động Việt Nam làm việc ở nớc ngoài

Nghị định số 81/2003/NĐ-CP ngày 17/7/2003 của Chính phủ cũng

đã quy định về việc thành lập quỹ Hỗ trợ xuất khẩu lao động và chế độkhen thởng đối với những cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp có thành tíchtrong công tác mở thị trờng lao động ngoài nớc Nghị định số 08/2003/NĐ-

CP ngày 10/02/2003 quy định về vấn đề hoạt động ngoại giao phục vụ kinh

tế, trong đó xác định nhiệm vụ của các cơ quan đại diện của Việt Nam tạicác nớc trong việc góp phần mở thị trờng tiếp nhận lao động và chuyên giaViệt Nam

Thông t số 22/2003/TT-BLĐTBXH, ngày 13/10/2003 của Bộ Lao

động – Thơng binh và Xã hội hớng dẫn thực hiện một số điều của Nghị

định số 81/2003/NĐ-CP ngày 17/7/2003 của Chính phủ quy định chi tiết vàhớng dẫn thi hành Bộ luật Lao động về ngời lao động Việt Nam làm việc ởnớc ngoài

Thông t liên tịch số 107/2003/TTLT–BTC–BLĐTBXH ngày07/11/2003 của Liên tịch Bộ Tài Chính và Bộ Lao động – Thơng binh vàXã hội hớng dẫn thực hiện chế độ tài chính đối với ngời lao động và doanhnghiệp đa ngời lao động Việt Nam đi làm việc ở nớc ngoài theo Nghị định

b Cơ sở ngoại giao – chính trị

Bất kỳ việc xúc tiến, mở rộng thị trờng hàng hoá gì của các quốc giacũng phải dựa trên các mối quan hệ ngoại giao – chính trị khăng khít, haichiều, có lợi cho cả đôi bên Theo đó các thị trờng hớng tới sẽ là các quốcgia, khu vực mà Việt Nam đã có quan hệ ngoại giao từ lâu và tốt đẹp, nếukhông đó cũng phải là quốc gia, khu vực mà chúng ta đã thiết lập quan hệngoại giao với họ nhng đó phải là nơi rất tiềm năng trong việc đa lao độngsang đó làm việc Tình hình chính trị của quốc gia nhận lao động Việt Namsang làm việc cũng rất đáng quan tâm, nếu bầu chính trị thờng xuyên bất

ổn, phân biệt chủng tộc tôn giáo sâu sắc thì e ngời lao động Việt Nam khóhoà nhập đợc, nếu đợc thì đời sống tinh thần của họ cũng chẳng mấy tốt

đẹp

c Cơ sở kinh tế

Kinh tế chính là cơ sở quan trọng nhất trong việc xúc tiến tìm kiếmthị trờng lao động mới của chúng ta, thị tròng mà chúng ta tìm kiếm phảidựa trên một số yếu tố kinh tế sau:

- Thu nhập bình quan đầu ngời của quốc gia nhận lao động Việt Nam

- GDP, GNP…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận vàcủa quốc gia đó

- Tình hình kinh tế xã hội của quốc gia đó trong vài năm trở lại đây mà

đáng quan tâm chính là sự ổn định về kinh tế của họ Để tránh việc chúng taphải đa lao động về nớc do quốc gia đó rất phát triển nhng lại bị khủnghoảng kinh tế hay bất ổn xã hội gây ra

- Cơ cấu dân số của quốc gia nhận lao động xuất khẩu đó, nói chung

đây phải là các quốc gia có cơ cấu dân số tơng đối già( có vậy thì họ mới bịthiếu hụt lao động trẻ và phải nhập khẩu)

- Cuối cùng là hệ thống các chính sách, phúc lợi xã hội của họ đối vớingời lao động nói chung và với lao động nớc ngoài nói riêng

Nếu thị trờng lao động mới mà chúng ta tìm kiếm là các lĩnh vực, ngành nghề lao động mới, cha có lao động của Việt Nam làm việc trong đó thì cần quan tâm một số vấn đề sau :

 Tính chất ngành nghề lao động: Thông thờng ở các quốc gia phát triển và

có mức sống cao, các công việc bụi bẩn, khó khăn, nguy hiểm hay bị kỳ thị( khu vực 3D, 4D) có rất ít lao động địa phơng chấp nhận đi làm, thậm chí

họ có thể chịu thất nghiệp để đợc hởng trợ cấp Do đó các khu vực 3D ờng xảy ra tình trạng thiếu hụt lao động, chúng ta hoàn toàn có thể đa lao

th-động phổ thông và một số lao th-động khác sang các thị trờng này Tuy nhiên,Việt Nam cũng cần hớng tới các công việc đòi hỏi kỹ năng, chuyên môncao và có hàm lợng chất xám nhất định, có nh vậy chất lợng lao động ViệtNam trên trờng quốc tế mới đợc đánh giá cao

 Mức lơng hiện hành của các công việc tại nớc sở tại là tiêu chí đáng quantâm hàng đầu Chắc chắn, mức lơng đó phải cao hơn nhiều so với cùng côngviệc ở Việt Nam Mức lơng phải đảm bảo cuộc sống của ngời lao động bên

đó và có thể tiết kiệm gửi về trong nớc, theo các nhà phân tích, lợng tiền gửi

về này phải giúp gia đình trang trải đợc phí dịch vụ khi ngời lao động điXKLĐ tơng đơng trong khoảng 6-10 tháng Chẳng hạn, hiện nay tu nghiệpsinh sang thị trờng Hàn Quốc phải đóng tổng cộng các loại phí dịch vụkhoảng 110-120 triệu đồng, tuy nhiên với lợng tiền gửi về hàng tháng chogia đình khoảng 800-1000 USD thì sau khoảng 8-10, gia đình lao động đó

đã có thể trang trải hết số tiền đã đóng góp ban đầu

 Điều kiện lao động (ĐKLĐ) : ĐKLĐ cũng là vấn đề rất đáng quan tâmtrong các TTLĐ cần hớng tới, bởi điều đó có liên quan trực tiếp tới sứckhoẻ và tính mạng ngời lao động Việt Nam khi làm việc tại đó Đặc biệttrong các khu vực 3D kể trên thì phải tuyệt đối đảm bảo các quy định về antoàn và vệ sinh lao động

 Sự thiếu hụt lao động bản địa làm việc trong ngành nghề đó, có thể donhiều lý do khác, nh tín ngỡng, văn hoá, tôn giáo…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận vàcủa nớc sở tại

d Cơ sở xã hội- văn hoá

Thị trờng đối với lao động xuất khẩu là sự kết hợp của con ngời vànền văn hoá của thị trờng đó Một số thị trờng lao động có thể tạo ra rấtnhiều cơ hội đối với một loại việc làm cho lao động nớc ngoài do tích chấtriêng có của thị trờng ấy hoặc đơn thuần chỉ vì thị trờng đó không có đủ lựclợng lao động có khả năng đảm nhận công việc đó Ví dụ: ở nhiều nớc pháttriển châu Âu, nhu cầu về y tá là tất yếu gắn liền với tính chất của cấu trúcdân số già của khu vực này, trong khi đó ở Trung Đông, ngời ta ít có ý địnhthuê nữ y tá chăm sóc một bệnh nhân nam Tại những xã hội mà phụ nữtham gia tích cực vào lực lợng lao động hoặc đấu tranh để khẳng địnhquyền bình đẳng về việc làm, thu nhập, trình độ và địa vị trong xã hội, nhucầu về ngời giúp việc gia đình, trông trẻ và chăm sóc ngời già cũng cao hơn(Đài Loan là một ví dụ) Bên cạnh đó, khu vực 3D tại nhiều nớc phát triển

và nớc có nền công nghiệp mới luôn có nhu cầu về lao động nuớc ngoài

Một yếu tố không kém phần quan trọng đối với việc tiếp nhận lao

động nớc ngoài chính là nền văn hoá của quốc gia tiếp nhận Thực chất cácchính sách đối với lao động nớc ngoài của bất kỳ quốc gia nào cũng hàmchứa sự bảo tồn và gìn giữ những giá trị văn hoá của quốc gia đó Vì vậy,

một quốc gia sẽ có chủ trơng u đãi hơn đối với lao động đến từ các nớc cónền văn hoá tơng tự (về tôn giáo, phong tục tập quán, về ngôn ngữ…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận và)

1.5 Các thị tr ờng lao động n ớc ngoài sẽ h ớng tới và mở rộng

Trớc hết phải thấy rằng, sức lao động đem xuất khẩu ở đây cũng làmột loại hàng hoá đặc biệt, do đó việc lựa chọn một chính sách mở rộng thịtrờng lao động cũng là một chiến lợc chủ chốt đợc chọn trong marketingxuất khẩu Các chiến lợc mở rộng thị trờng giải quyết các vấn đề là làm thếnào nhận biết và phân tích sự lựa chọn thị trờng xuất khẩu qua thời gian,xác định số lợng thị trờng (thị phần) Nhìn chung có hai chiến lợc lớn đểxâm nhập thị trờng là tập trung thị trờng và phân tán thị trờng Việc lựachọn chiến lợc nào cũng phải xem xét đến các yếu tố nh: sản phẩm, hoàncảnh và khả năng của doanh nghiệp Trong lĩnh vực XKLĐ, nhân tố cầnxem xét ở đây là sức lao động, ngời lao động (là lao động phổ thông haychuyên gia) Với lao động phổ thông thì các doanh nghịêp có thể chọnchiến lợc phân tán vì nó ít tốn kém về chi phí đào tạo cũng nh quản lý Ng-

ợc lại, nếu xuất khẩu chuyên gia thì lại lựa chọn chiến lợc tập trung vào một

số thị trờng trọng điểm Nhân tố hoàn cảnh cũng tác động không nhỏ tớiviệc lựa chọn thị trờng, đó là đặc tính của từng loại thị trờng ( chẳng hạn

nh phạm vi, sự tăng trởng, tính ổn định, mức độ bất ổn định của thị trờngcũng nh tính không thống nhất của nhu cầu, sự tín nhiệm của khách hàng),tiềm năng thị trờng lớn cùng với những đặc tính ổn định và hoàn thiện thìchiến lợc tập trung thị trờng sẽ chiếm u thế; trái lại, tiềm năng nhỏ, thị tr-ờng cha ổn định lại thích hợp với chiến lợc phân tán Đồng thời, khi lựachọn thị trờng phải ớc lợng đợc thị trờng cũng nh cơ sở để quyết định cácthị trờng quốc tế thích hợp Cụ thể nếu nh lợng lao động chủ yếu là lao

động phổ thông, công nhân, thuyền viên…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận và thì các chiến lợc gia phải chọnlựa những quốc gia, khu vực có đang rất phát triển và có thu nhập cao Ng-

ợc lại, ở những nớc công nghiệp phát triển thì thị trờng cho các doanhnghiệp XKLĐ sẽ là xuất khẩu chuyên gia, có trình độ chuyên môn kỹ thuật Chiến lợc xâm nhập vào thị trờng lao động ngoài nớc phải đợc xem

nh là một chiến lợc toàn diện Nó đặt ra trớc mắt những mục tiêu, nhữngchính sách để hớng dẫn các hoạt động của các doanh nghiệp XKLĐ trongmột thời gian dài Khi phát triển chiến lợc xâm nhập, cần nhớ rằng mỗi mộtthị tròng – mục tiêu duy nhất có một vài cách thức xâm nhập và mỗi loaihhình lao động chuyên gia đều có thị trờng duy nhất cần đến nó Bới vậy,cần phải lập kế hoạch cho từng loại lao động ở từng thị trờng nớc ngoài Nhìn chung, để xâm nhập vào một thị trờng lao động nớc ngoài cầnphải có thời gian phân tích về tiềm năng thị trờng cũng nh xác định vị trí thịtrờng lâu dài (tính ổn định của thị trờng), trên cở sở phân tích các cơ sởcũng nh các chiến lợc thích hợp cho việc tìm kiếm và mở rộng thị trờng lao

động ngoài nớc nói trên, một số thị trờng các nớc và khu vực sau đây ViệtNam nên tiếp cận và mở rộng để có thể đa lao động sang làm việc tại đó :

- Khu vực Đông Bắc á

- Khu vực Đông Nam á và Thái Bình Dơng

- Thị trờng khu vực Vùng Vịnh (Trung Đông)

- Thị trờng các nớc trong khối EU

- Thị trờng Hoa kỳ và một số khu vực khác (úc, Canada, Bắc Mỹ) Nếu chúng ta tiếp cận thị trờng lao động theo phơng diện ngànhnghề, thị trờng lao động trên biển cũng là một thị trờng tiềm năng và cầntiếp cận và phát huy (Cụm từ thị trờng lao động trên biển chỉ những ngànhnghề lao động có liên quan tới việc đi biển nh : Đánh bắt cá xa bờ, thuyềnviên, sỹ quan, …Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận và) Bên cạnh đó, có thể là các nghề khu vực 3D (nặng nhọc-

độc hại- nguy hiểm), bởi các nghề này ở các nớc có thu nhập cao, dân bản

địa rất ít quan tâm và thờng dẫn tới thiếu hụt lao động trong các khu vựcnày

2 Sự cần thiết của công tác tìm kiếm và mở rộng thị tr ờng lao động ngoài n ớc

2.1 Xuất phát từ lợi ích của việc đ a lao động sang n ớc ngoài làm việc

Trong bối cảnh hiện tại, khi mà xu thế toàn cầu hoá và quốc tế hoá đangdiến ra mạnh mẽ thì bất cứ một quốc gia đang phát triển nào trên thế giớicũng cần nhiều nguồn vốn đầu t vào trong nớc, đầu t trong nớc chính là giảipháp số một để phát triển kinh tế và giải quyết việc làm của đất nớc đó, đặcbiệt là đối với Việt Nam- một quốc gia nghèo và đông dân trên thế giới.Nhu cầu về vốn là rất lớn nh vậy (hàng trăm tỷ USD) nhng thực tế lại chathể đáp ứng kịp thời và đầy đủ, mặc dù trong thời gian qua chúng ta cũng

đã khá thành công trong việc kêu gọi đầu t nớc ngoài vào Việt Nam Trớcthực tế trên, Chính phủ Việt Nam quyết định sẽ đầu t sang ngoài nớc, tăngvốn đầu t về cho đất nớc, nhng đó sẽ là loại hàng hoá nào? Câu trả lời chính

là hàng hoá sức lao động và việc xuất khẩu loại hàng hoá tren chúng ta vẫnthờng quen gọi là XKLĐ Đây là háng hoá mà Việt Nam rất dồi dào và cónhiều lợi thế so sánh: Thứ nhất, Việt Nam là quốc gia có tới trên 82 triệudân (đứng thứ 13 trên thế giới), vào giữa năm 2004 lực lợng lao động củaViệt Nam là 43,2 triệu ngời, chiếm 52,7% tổng dân số, bình quân hàng nămdân số bớc vào độ tuổi lao động khoảng 1,2 triệu ngời/năm Số lao động trẻ

từ 15-34 tuổi chiếm tỷ lệ cao trong lực lợng lao động, năm 2004 tỷ lệ này là46,8%, đó là nguồn cung ứng lớn cho thị trờng lao động Thứ hai, lao độngViệt Nam lại rất cần cù, chịu khó và có tính sáng tạo, đây đều là các tố chất

mà các chủ sử dụng lao động rất cần đối với ngời lao động Thêm vào đó,việc thuê lao động Việt Nam làm việc, các chủ sử dụng có thể chỉ phải trảmột khoản tiền công thấp hơn nhiều so với lao động bản địa và cả với lao

động một số quốc gia cũng XKLĐ khác Nh vậy, XKLĐ là giải pháp tối utrớc mắt mà các nhà quản lý áp dụng để phát triển kinh tế nhanh, tuy nhiên

để có thể có đợc giải pháp toàn diện và lâu dài thì Việt Nam vẫn cần phảicoi trọng đầu t trong nớc và đầu t phát triển nguồn nhân lực chất lợng cao.Khi đó trong thời gian tới, Việt Nam có thể hớng tới xuất khẩu lao độngchất lợng cao và chuyên môn giỏi, chứ không chỉ là các lao động phổ thông

và giản đơn là chủ yếu nh hiện nay và chỉ khi đó, XKLĐ nói riêng và pháttriển nguồn nhân lực nói chung mới mang tính chiến lợc và lâu dài, kinh tếmới phát triển mạnh và bền vững ( Nên nhớ Philipin là một quốc gia XKLĐhàng đầu thế giới và đã có kinh nghiệm từ vài chục năm nay, tuy nhiên việccha phát triển đáng kể chất lợng nguồn nhân lực và đầu t trong nớc màPhilipin vẫn là một quốc gia đang phát triển và nói chính xác thì vẫn cònkhá nghèo)

Tóm lại, trớc mắt và trong một vài năm tới thì XKLĐ chính là một giảipháp tối u để phát triển kinh tế, giải quyết việc làm cho nguời lao động màViệt Nam đang áp dụng Các lợi ích đó sẽ đợc phân tích cụ thể để thấy đợc

sự “tối u” đó nh thế nào và vì sao lại “tối u” để phát triển đất nớc:

a Đối với Nhà n ớc

 Giải quyết đợc bài toán việc làm cho ngời lao động, vốn đang rất bứcxúc trong nớc Việc mở rộng thị trờng đồng nghĩa với việc sẽ có nhiều lao

động hơn có việc làm với thu nhập cao, mang lại hiệu quả về kinh tế cũng

nh xã hội Một công trình nghiên cứu do một nhóm chuyên gia của WB tiếnhành đã cho thấy trung bình số ngời di c từ các nớc đang phát triển cứ tănglên 10% thì sẽ tạo ra đợc một mức giảm 2% con số những ngời có thu nhậpdới 1 USD mỗi ngày ở những nớc này

 Đó là giảm đợc chi phí tạo việc làm cho ngời lao động, ta biết rằng

để tạo ra đợc một việc là mới, nhà nớc sẽ phải tốn kém một khoản hàngchục triệu đồng (số liệu bảng 6), nh thế con số 60-70 ngàn lao động đợcsang làm việc nớc ngoài mỗi năm chẳng phải giúp chính phủ hàng tỷ đôlagánh nặng ngân sách đó sao Chỉ tính riêng trong 5 năm từ 1996-2000, quymô XKLĐ của Việt Nam khi đó mới chỉ đạt khoảng 95.000 lao động tínhcho cả thời kỳ, nhng nhờ hoạt động XKLĐ chúng ta đã tiết kiệm đợckhoảng 3.600 tỷ đồng ( thời giá năm 1998) cho Nhà nớc Cha kể từ số tiền

đó, có thể đầu t phát triển sản xuất, tới lợt nó lại thu hút thêm nhân lực vàokhu vực sản xuất, tăng GDP cho quốc gia

 Ngời lao động khi có cơ hội sang nớc ngoài làm việc sẽ mang lạingoại tệ cho đất nớc, thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu hàng hoá (hànghoá thông thờng) do có ngoại tệ để trao đổi Đại diện của Ngân hàng thếgiới (WB) Đilip Ratha mới cho biết, theo ớc tính , trong năm 2005, thunhập do lực lợng lao động xuất khẩu của các nớc đang phát triển ở khu vực

Đông Nam á và Thái Bình Dơng có thể lên tới 43 tỷ USD, tăng gấp đôi sovới năm 2001 Trong khi đó, thu nhập từ LĐXK của các nớc Nam á cũng

có thể đạt đợc 32 tỷ USD từ nguồn thu này, tăng 67% so với năm 2001 WBcũng dự báo, con số này sẽ còn tăng lên trong năm 2006 và các năm tới Đồng thời hoạt động XKLĐ cũng thúc đẩy hoạt động chuyển tiền từnớc ngoài về Việt Nam thông qua hệ thống nhân hàng, mở rộng lĩnh vựchoạt động của ngân hàng Theo ớc tính mỗi năm, lợng ngoại hối mà lao

động Việt Nam gửi về nớc lên tới hàng tỷ đôla (năm 2004 đạt 1,6 tỷ USD).Mặt khác khi mở rộng đợc thị trờng lao động ngoài nớc, hoạt động XKLĐcủa các doanh nghiệp XKLĐ cũng sẽ đợc phát triển và khấm khá hơn, nhànớc sẽ có các khoản thu từ thuế tăng hơn, gồm : Thuế thu nhập doanhnghiệp, thuế xuất khẩu…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận vàvà phí BHXH

 Một lợi ích to lớn nữa phải kể tới, đó là việc mở rộng thêm nhiều thị ờng lao động mới sẽ đồng nghĩa với việc quan hệ ngoại giao – chính trịgiữa Việt Nam và các đối tác cũng sẽ đợc phát triển cả chiều rộng và chiềusâu, điều này là vô cùng có lợi đặc biệt trong môi trờng đầy biến động nhhiện nay Thêm vào đó, là kinh nghiệm quản lý, trình độ kỹ thuật tiên tiến,khoa học do lao động xuất khẩu về nớc đem lại Cả 2 yếu tố trên, vừa cóquan hệ ngoại giao tốt, vừa có đội ngũ lao động đợc nâng cao trình độ, taynghề thì chắc chắn Việt Nam sẽ có thêm nhiều nhà đầu t tin tởng tìm đến

Lợi ích mà ngời lao động đem lại, những ngời trực tiếp đi XKLĐ khiviệc mở rộng thị trờng lao động cho họ có hiệu quả, đó là :

 Thu nhập : Đây là mục tiêu hàng đầu của ngời lao động khi họ điXKLĐ Tuỳ theo pháp luật, thu nhập bình quân của nớc sử dụng lao động

và đặc biệt là mức độ yêu cầu của công việc mà ngời lao động đảm nhận,

họ sẽ nhận đợc một khoản thù lao tơng xứng, khoản này sẽ đợc ghi trớctrong hợp đồng Nhng nói chung, các khoản thù lao lao này đều cao hơnnhiều lần so với cùng công việc trong nớc, thậm chí có thể lên tới hàngchục lần ở các thị trờng nh Nhật Bản, Hàn Quốc (chẳng hạn, lao động làmviệc tại Hàn Quốc hiện có mức lơng 1000-1200 USD/ tháng, sau khi trừ đi

số tiền chi phí sinh hoạt và các khoản đặt cọc khác, mỗi tháng ngời lao

động cũng có thể gửi về gia đình 750-1000 USD )

Nguồn thu này có thể đảm bảo cho cuộc sống không chỉ những ngờitrực tiếp đi XKLĐ mà còn cho cả gia đình và địa phơng của họ trong mộtthời gian nhất định Xã Cơng Gián, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh là điểnhình làm giàu nhờ XKLĐ “Trớc năm 1995, từ một xã nghèo của huyệnNghi Xuân, sau khi chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nhất là đợc nhiều ngời điXKLĐ, đến nay , số hộ nghèo đói đã giảm rõ rệt Hiện nay, hàng năm gửi

về cho gia đình trên 30 tỷ VNĐ Nhờ vậy, năm 2000, mức sống bình quancủa toàn huyện Nghi Xuân là 1,8 triệu đồng/ngời/năm, thì ở xã Cơng Gián

đã vợt qua mức này từ lâu…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận vàcó thôn mức trung bình là 5 triệu đồng/ngời/tháng.” – Báo cáo của UBND xã C ơng Gián, huyện Nghi Xuân tại Hội nghị toàn quốc về XKLĐ tháng 9/2001.

- Khi làm việc ở nớc ngoài, ngời lao động sẽ đợc nâng cao tầm hiểubiết về văn hoá, phong tục tập quán…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận vàvà đặc biệt là kỹ năng, trình độ cũng

nh tác phong làm việc của quốc gia nhập khẩu lao động Điều này vô cùng

có lợi cho việc hoàn thiện bản thân ngời lao động, để khi về nớc họ có thểphát huy chúng một cách hiệu quả và có ích

Việc mở rộng thị trờng lao động quốc tế sẽ có lợi gì cho các doanhnghiệp hoạt động trong lĩnh vực này :

 Đó là các khoản phí không nhỏ thu đợc từ phía ngời lao động, thôngthờng khi hoàn thành dịch vụ của mình, tổ chức XKLĐ sẽ nhận đợc mộtkhoản phí dịch vụ Khoản này là doanh thu từ hoạt động XKLĐ để họ trangtrải cho các chi phí tổ chức hoạt động, quản lý khai thác và tìm kiếm thị tr -ờng, tuyển chọn lao động và thực hiện nghĩa vụ với ngân sách nhà nớc theoluật định Chẳng hạn, phí trọn gói để một lao động có thể sang Nhật Bản,Hàn Quốc làm việc là từ 100-120 triệu đồng, sang Malaisia là từ 50-65 triệu

đồng…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận và

 Đó là khoản phí các doanh nghiệp nhận đợc từ đối tác khi họ hoànthành hợp đồng tìm kiếm và cung cấp lao động cho đối tác

cho Việt Nam

Thị trờng lao động nói riêng và thị trờng hàng hoá nói chung cũnggiống nh một chiếc bánh kinh tế khổng lồ nhng lại có vô số ngời cùng ăn.Trong bối cảnh hiện nay, có vô số đối thủ cạnh tranh gay gắt trong lĩnh vựcXKLĐ này, đặc biệt khi mà chiếc bánh kinh tế đó là vô cùng “béo bở” nhlợi ích mà nó đem lại kể trên Nếu chúng ta không quan tâm khai thác mởrộng thị phần, mà chỉ chú trọng mãi vào số lợng trong các thị trờng cũ thìrồi phần bánh đó ăn mãi cũng sẽ hết, do đó việc nghiên cứu để khai thácthêm nhiều thị trờng mới là vấn đề cấp thiết, để chúng ta không chỉ tăngthêm về số lợng lao động đi XKLĐ hàng năm mà còn là cả về tỷ lệ phầntrăm thị trờng mà ta chiếm lĩnh đợc- để chiếc bánh kinh tế đó không chỉ tolên về kích thớc mà còn là sự tăng lên về cả tỷ trọng phần bánh mà ta dành

đợc trong đó

Một điều quan trọng đáng kể nữa đó là, trong 4 thị trờng chính củaXKLĐ Việt Nam hiện nay là Đài Loan, Nhật Bản, Hàn Quốc và Malaisiathì một nửa trong số đó là Nhật và Hàn Quốc chỉ cho phép lao động làmviệc và nhập cảnh tại đó một lần duy nhất, thời hạn là 3 năm (dới hình thức

tu nghiệp sinh), sau đó các lao động không nhỏ này phải trở về nớc Nh vậy,vô tình sau cứ 3 năm Việt Nam lại phải đối mặt với lợng lao động lớn về n-

ớc mà cha có việc trở lại làm ngay đợc, do đó đẩy gánh nặng vấn đề việclàm- thất nghiệp của chúng ta vốn đã đáng quan tâm lại càng trở nên bứcxúc hơn Đó là cha kể tới việc các thị trờng còn lại kia liên tục biến độngkhó lờng, chẳng hạn trong 2 năm vừa qua Malaisia đã không nhận rất nhiềulao động của chúng ta (do hiện tợng bỏ trốn ra ngoài làm việc vô kỷ luậtcủa lao động Việt Nam) và Đài Loan cũng đã có thời gian tạm ngừng nhậpkhẩu lao động của Việt Nam trong một số lĩnh vực Nh vậy nh bất ổn và các

đặc điểm bất lợi riêng có của chính các thị trờng đang có cũng là nguyênnhân để chúng ta phải xúc tiến mạnh mẽ công tác tìm kiếm và mở rộng thịtrờng lao động ngoài nớc, để giảm thiểu và trang trải rủi ro (nếu có) của cácthị trờng đang tồn tại

2.3 Lý do khác

Việc tìm kiếm và mở rộng thị trờng lao động quốc tế của Việt Nam

có nhiều nỗ lực rất đáng ghi nhận, tuy nhiên kết quả thu nhận về còn cha

t-ơng xứng với một đất nớc 82 triệu dân nh chúng ta Dân số của Việt Namxếp hạng thứ 13 trên thế giới, trong đó có tới 52% là dân số trong độ tuôilao động (theo báo cáo năm 2004, lực lợng lao động của Việt Nam lên tới43,2 triệu ngời) Trong khi đó, các nớc trong khu vực có dân số nh chúng

ta, thậm chí ít hơn nhng số lợng lao động đi làm việc nớc ngoài hàng nămcủa họ lên tới hàng triệu ngời (có minh chứng cụ thể ) Rõ ràng chúng tacòn rất nhiều điều phải bàn, phải khắc phục những tồn tại trong công tácxúc tiến, mở rộng thị trờng lao động quốc tế hiện nay Đó cũng chính là lý

do tại sao chúng ta cần phải quan tâm nghiên cứu vấn đề này, một mặtnhằm tiếp tục phát huy những thuận và nỗ lực của chúng ta trong công tácxúc tiến nói trên, nhng quan trọng hơn vẫn là để tìm ra nguyên nhân củanhững khó khăn, hạn chế và từ đó có các biện pháp khắc phục, phấn đấucho công tác tìm kiếm và mở rộng thị trờng lao động ngoài nớc của chúng

ta đạt hiệu quả cao, có thể đạt đợc con số 1 triệu lao động làm việc ở nớcngoài theo đúng mục tiêu đặt ra vào năm 2010

Phần II: Đánh giá thực trạng hoạt động tìm

kiếm và mở rộng thị trờng lao động

ngoài nớc trong công tác XKLĐ

I.Đánh giá công tác tìm kiếm và mở rộng thị tr ờng lao động ngoài n ớc

của Việt Nam trong thời gian qua

1 Quy mô và thị phần các thị tr ờng lao động ngoài n ớc của Việt Nam

1.1 Quy mô

Quy mô XKLĐ của Việt Nam trong thời gian qua liên tục tăng Tính

từ năm 2000 đến thời điểm cuối 2005, chúng ta đã đa đợc 326.831 lao động

và chuyên gia sang trên 40 quốc gia và vùng lãnh thổ ngoài nớc làm việc

theo chơng trình hợp tác quốc tế về lao động Cụ thể nh sau :

Bảng1 : Lao động xuất khẩu qua các năm (2000-2005)

Nguồn : Số lợng lao động xuất khẩu giai đoạn 2000-2005- Phòng quản

lý lao động ngoài nớc- Cục quản lý lao động ngoài nớc- BLĐTB&XH,

năm 2006.

Để tăng tính trực quan khi quan sát sự biến động quy mô XKLĐ của

Việt Nam theo thời gian, chúng ta sẽ xem biểu đồ sau:

Biểu đồ 1 : Số lợng lao động xuất khẩu qua các năm (2000-2005)

Đơn vị : lao động

46122

75000 67447

70000 60000

50000 40000

36000 30000

70594

36168 31500

Nguồn : Số lợng lao động xuất khẩu giai đoạn 2000-2005- Phòng quản lý lao động

ngoài nớc- Cục quản lý lao động ngoài nớc- BLĐTB&XH, năm 2006.

Qua biểu đồ trên ta thấy, số lợng lao động xuất khẩu qua các năm

liên tục tăng, từ 31500 ngời (2000) lên 70594 ngời (2005), tăng 2.24 lần và

năm nào cũng vợt mức kế hoạch đề ra Đặc biệt năm 2003 chúng ta đã

XKLĐ đợc 75000 ngời, tăng 150% so với kế hoạch đặt ra Một nguyên

nhân chủ yếu khiến trong năm 2003 chúng ta có đợc kết quả tuyệt vời trên

là do chúng ta đã rất quan tâm tới hoạt động XKLĐ nói chung và công tác

mở rộng thị trờng nói riêng, thêm vào đó trong năm này Việt Nam đã khai

thác đợc thị trờng Malaisia với số lao động sang đó làm việc là 38227 ngời

(xem bảng 3)

Tuy nhiên cũng chính sự phụ thuộc quá nhiều vào các thị trờngchính đã khiến chúng ta không đạt đợc nh ý khi các thị trờng này “trụctrặc”, có thể do nhiều nhân cả chủ quan và khách quan Chúng ta có thểthấy điều này trong năm 2004 và 2005, mặc dù có đợc số lợng lao độngxuất khẩu cao nhng so với năm 2003 đều còn kém xa Năm 2004 giảm hơn

7500 lao động, năm 2005 giảm 5000 lao động so với năm 2003, chủ yếu dochúng ta bị giảm quy mô tại thị trờng Malaisia Trên biểu đồ thể hiện sựchững lại của số lợng lao dộng xuất khẩu từ 2003 tới 2005

1.2 Thị phần các thị tr ờng lao động ngoài n ớc của Việt Nam

Mặc dù có rất nhiều thay đổi và biến động nhng theo Cục Quản lýLao động ngoài nớc có thể phân các thị trờng lao động ngoài nớc của ViệtNam thành 5 loại chủ yếu:

- 4 thị trờng lao động truyền thống và chủ yếu là : Đài Loan, Nhật Bản,Hàn Quốc, Malaisia

- Thị trờng lao động các nớc khác nh Qatar, Kuwait, LiBi, Li băng,Arập xê út, Anh, Đức…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận và

Tính trong giai đoạn 1992-2005, thị phần các thị trờng lao động ngoài

n-ớc của Việt Nam nh sau:

Bảng 2 : Lao động xuất khẩu qua các thị trờng lao động ngoài nớc chủ yếu của Việt Nam giai đoạn 1992-2005

Nh vậy, đã có những sự khác nhau nhất định về thị phần các TTLĐngoài nớc của Việt Nam, xem thêm biểu đồ dới đây:

Biểu đồ 2: Cơ cấu các thị trờng lao động ngoài nớc của Việt Nam (1992-2005)

Đơn vị : %

29.08

5.49 15.91

23.56

25.96

Dai Loan Nhat Ban Han Quoc

M alaisia

C ac nuoc khac

Nguồn : Các thị trờng XKLĐ chủ yếu của Việt Nam giai đoạn 1992-2005- Phòng quản lý lao động ngoài nớc- Cục quản lý lao động ngoài nớc- BLĐTB&XH, năm 2006.

Có thể thấy, thị trờng tiếp nhận lao động Việt Nam nhiều nhất trongthời gian qua chính là Đài Loan, với trên 120 ngàn lao động Việt Nam làmviệc, chiếm 29,08% trong tổng số lao động xuất khẩu của Việt Nam Mặc

dù vậy, thị trờng này lại thờng tiếp nhận lao động phổ thông là chủ yếu, do

đó chất lợng lao động không cao và đơng nhiên số tiền lao động gửi về còn

ở mức thấp (tính trên một đơn vị lao động) Nếu coi lợi ích từ XKLĐ nhmột chiếc bánh gốm 5 phần lớn kể trên thì miếng bánh nhận đợc từ các nớckhác (ngoài 4 nớc kể trên) lớn đứng thứ hai (25.96%) Tiếp đến là thị trờnglao động Malaisia, với trên 97 ngàn lao động Việt Nam làm việc chiếm23.56%, nhng cũng giống nh thị trờng Đài Loan, về cơ bản đây là thị trờngtiếp nhận những lao động có chất lợng không cao nên mức lơng của ngờilao động không cao so với các thị trờng Nhật Bản và Hàn Quốc hay một sốnớc khác Thị trờng Hàn Quốc và Nhật Bản chiếm các vị trí tiếp theo trongcơ cấu các thị trờng lao động tiếp nhận lao động Việt Nam, tuy vậy đây lại

là những thị trờng có mức thu nhập rất cao và vẫn còn rất nhiều tiềm năng Để thấy rõ hơn “chiếc bánh kinh tế” trong lĩnh vực XKLĐ của ViệtNam biến động cụ thể nh thế nào qua từng năm, chúng ta sẽ xem bảng dới

- Thị trờng Đài Loan bắt đầu hoạt động từ năm 1997 ( đa sang 191 lao

động), tuy nhiên thị trờng này chính thức đợc chính phủ và các bộ ngànhliên quan của hai phía ký kết theo chơng trình hợp tác lao động quốc tế làtháng 11 năm 1999 Bắt đầu chúng ta đa sang đợc 558 lao động, tới năm

2005, con số này đã lên tới 22784 lao động Nhìn chung, từ 1999 tới nay,lao động của ta sang đó làm việc liên tục tăng, trong đó đạt số lợng đôngnhất vào năm 2004 là 37144 ngời và trong cả giai đoạn 1992-2005 thì đây

là thị trờng mà số lao động Việt Nam sang làm việc là nhiều nhất trong sốcác thị trờng hiện có cùng kỳ (với 120.515 lao động) Mặc dù vậy lao độngViệt Nam ở Đài Loan thờng là lao động phổ thông, giúp việc gia đình vàphục vụ (chiếm gần 73%) Trong thời gian tới chúng ta sẽ tiếp cận với thị

trờng này trong các ngành nghề đòi hỏi chất lợng lao động cao hơn với mứcthu nhập tốt hơn

- Thị trờng Nhật Bản bắt đầu chính thức tiếp nhận lao động Việt Namsang làm việc là năm 1993, với 164 ngời Cho tới nay, tổng số lao động đã

đợc đa sang làm tại Nhật là 22768 ngời, mức lao động xuất khẩu cao nhất là

3249 vào năm 2001 Mặc dù về mặt số lợng thì đây không phải là thị trờng

có nhiều lao động Việt Nam sang làm việc, nhng đứng trên góc độ kinh tếthì đây là thị trờng lớn, nhiều tiềm năng nhất Bởi thu nhập của lao độnglàm việc tại Nhật là rất cao, khoảng 600 - 1000 USD/ tháng, cao hơn nhiềulần so với thị trờng Đài Loan và Malaisia, do đó lợng ngoại tệ lao động gửi

về từ Nhật cũng là rất lớn XKLĐ của nớc ngoài vào Nhật đều thông quahình thức tu nghiệp sinh, thị trờng này rất ít nhận lao động phổ thông, đơngiản mà thờng là lao động có trình độ chuyên môn và kỹ năng nghề nghiệpcao, lao động chủ yếu làm việc trong các nhà máy công nghiệp

- Thị trờng Hàn Quốc cũng giống thị trờng Nhật, là thị trờng tiếp nhậnlao động nớc ngoài thông qua hình thức tu nghiệp sinh, yêu cầu về trình độ

và kỹ năng nghề đối với lao động không cao nh Nhật nhng cũng khá khắtkhe Đây là nơi có thu nhập bình quân/đầu ngời rất cao và mức lơng trả cholao động ngoài nớc cũng rất cao (tơng đơng Nhật Bản hoặc thấp hơn chút íttrong một số ngành nghề nhất định) do đó lợng ngoại hối mà lao động ViệtNam đa về từ thị truờng này qua các năm là rất lớn Thị trờng Hàn Quốctiếp nhận lao động Việt Nam sang làm việc theo chơng trình hợp tác lao

động từ những năm 90, tổng số lao động của chúng ta sang đó làm việctrong giai đoạn 1992-2005 là 65936 ngời và hầu nh năm sau cao hơn nămtrớc, trong đó đạt số lợng cao nhất vào năm 2005 với 12102 lợt ngời

- Thị trờng Malaisia chính thức tiếp nhận lao động Việt Nam sàng làmviệc là năm 2001 ( mặc dù trớc đó cũng đã có lao động của Việt Nam sang

đó làm việc nhng không mang tính hợp tác chính thức về lao động giữa hainớc, đó chính xác hơn thì là các thử nghịêm của cả hai phía trớc khi bắt tay

ký kết chính thức chơng trình hiệp tác song phơng về lao động) Bắt đầu từ

số rất ít, nhng tới nay Malaisia đã trở thành quốc gia hàng đầu trong việcnhận lao động Việt Nam sang đó làm việc mỗi năm, đặc biệt năm 2003, sốlao động sang đó làm việc là 38227 lợt ngời, tới nay chúng ta cũng đã đa đ-

ợc 97634 lao động sang đó theo chơng trình hợp tác lao động của hai bên.Lao động Việt Nam sang Malaisia chủ yếu làm việc trong các công trờngxây dựng và một số ngành nghề khác, về cơ bản là lao động nặng nhọc.Trong thời gian tới, ngoài việc tăng số lợng lao động vào thị trờng này,chúng ta cũng cần hớng tới các nghề có thu nhập cao hơn và đơng nhiên đòihỏi về trình độ chuyên môn cũng phải cao hơn

- Các thị trờng khác kể tới ở đây nh: Qatar, Kuwait, LiBi, Li băng,Arập xê út, Sammoa, Lào, Singapo, Anh, Đức, Canada…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận vàTheo thống kê củaCục Quản lý lao động ngoài nớc, tính tới thời điểm năm 2005 thì tổng số l-ợng lao động Việt Nam sang các thị trờng kể trên (tính từ năm 1992) là

107564 lợt ngời, riêng trong năm 2001 số lợt lao động sang các thị trờng kểtrên là 21204 ngời, đứng đầu qua các năm Đây là các thị trờng cũng thờngxuyên có biến động, tuy nhiên ảnh hởng riêng lẻ của chúng không mangtính quyết định tới chiến lợc XKLĐ của Việt Nam Mặc dù vậy, đây đều làcác thị trờng giàu tiềm năng khai thác và trong số đó có thể nổi lên nhiềuthị trờng mà trong tơng lai Việt Nam sẽ cố gắng biến chúng trở thành cácthị trờng chính của mình

Tuy nhiên, trong thời gian qua Việt Nam cũng đã mất đi một số thịtrờng trong một số thời điểm nhất định, chẳng hạn năm 2005 Malaisia tạmdừng nhận lao động Việt Nam trong một số lĩnh vực, bởi hiện tợng lao động

của chúng ta bỏ trốn ra ngoài quá nhiều và không kiểm soát đợc Hay nămcuối 2004, Anh cũng đã tạm dừng nhận lao động Việt Nam sang làm việc

và nguyên nhân cũng lại xoay quanh vấn đề lao động bỏ trốn…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận vàTất cảnguyên nhân khiến lao XKLĐ cha đạt hiệu quả cao nhất, thị trờng bị mấtcùng các nguyên nhân của một số hạn chế trong công tác tìm kiếm và mởrộng thị trờng lao động ngoài nớc sẽ đợc trình bày và phân tích trong phầncác nguyên nhân còn tồn tại trong công tác tìm kiếm và mở rộng thị trờnglao động ngoài nớc dới đây

Theo ngành nghề lao động thì mỗi quốc gia, vùng lãnh thổ lại có

những nhu cầu lao động khác nhau Chẳng hạn, ở thị trờng Đài Loan thì lao

động phổ thông chiếm đa phần và chủ yếu là lao động giúp việc gia đìnhhay chúng ta vẫn thờng quen gọi họ là “Ô-sin”, nhng thị trờng Nhật Bản thìlại yêu cầu lao động có chuyên môn kỹ thuật nhất định Tuy vậy, nhìnchung chúng ta có cơ cấu lao động theo 4 loại ngành nghề cơ bản từ năm

1992 đến tháng 8/2004 nh sau :

Bảng 4 : Lao động xuất khẩu theo ngành nghề (1992- 8/2004)

Ngành nghề Lao động xuất khẩu

Nguồn : XKLĐ theo ngành nghề- Phòng thị trờng lao động - Cục quản

lý lao động ngoài nớc- BLĐTB&XH, năm 2004.

Chúng ta có thể nhận thấy sự mất cân đối nghiêm trọng trong cơcấu ngành nghề mà lao động Việt Nam đang làm việc tại các thị trờng nớcngoài

Biểu đồ 3: Cơ cấu lao động xuất khẩu theo ngành nghề (1992- T8/2004)

Đơn vị: %

54.95 29.65

15.26 0.14

CN PVCN&XH XD NN

Nguồn : XKLĐ theo ngành nghề- Phòng thị trờng lao động- Cục quản lý lao động ngoài nớc- BLĐTB&XH, năm 2004.

Trong đó, chiếm phần lớn trong cơ cấu LĐXK theo ngành nghề là

lĩnh vực công nghiệp (55.94%), tiếp đến là gần 30% lao động làm việctrong lĩnh vực phục vụ cá nhân và xã hội, chỉ có hơn 15% lao động tronglĩnh vực xây dựng, đặc biệt con số không đáng kể lao động trong lĩnh vựcnông nghiệp (0.14%) mà đây lại là lĩnh vực lao động chúng ta khá thuần vàquen tay Nếu quy định số lao động làm việc ở nớc ngoài trong lĩnh vựcnông nghiệp là 1 ngời thì số lao động làm việc trên các lĩnh vực xây dựng,phục vụ cá nhân và xã hội, công nghiệp tơng ứng là 103, 200 và 371 ngời

Đây quả là một sự chênh lệch và mất cân đối đáng kể

Để lao động Việt Nam có thể đa dạng hoá ngành nghề hơn, đặc biệt

tỷ trọng lao động trong các ngành nghề chính đồng đều hơn đòi hỏi cácnhà quản lý của chúng ta phải có sự định hớng thị trờng rõ ràng hơn, đặc

biệt ngay từ khâu xúc tiến tìm kiếm và mở rộng thị trờng lao động mới(theo ngành nghề).

2 Hiệu quả từ hoạt động mở rộng thị tr ờng lao động ngoài n ớc

2.1 Mức sinh lợi và tích luỹ từ hoạt động XKLĐ trong nền kinh tế quốc dân.

Việt Nam đang là một trong những quốc gia có số lợng lao độngxuất khẩu hàng đầu trên thế giới Hiện chúng ta có khoảng trên 400.000 lao

động làm việc tại trên 40 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới, hàng năm

số lao động này đã gửi về nớc một lợng ngoại tệ đáng kể, đa XKLĐ trởthành một trong những ngành gia nhập “câu lạc bộ 1 tỷ USD” ở Việt Nam

Số tiền thực tế tối thiểu mà một lao động đợc hởng sau một năm (sau khi đãkhấu trừ hết các khoản chi phí ) trong một số ngành nghề thể hiện trongbảng dới đây sẽ cho thấy rõ hơn điều này:

Bảng 5: Số tiền tối thiểu thực tế một lao động nhận đợc trong một năm theo một số nghề nhất định

Nguồn: Số liệu - Cục quản lý lao động ngoài nớc- Bộ LĐ-TB&XH, 2004

Nh vậy, chỉ sau một năm đi lao động tại nớc ngoài thì số tiền mà họnhận đợc cũng gấp nhiều lần so với thu nhập từ cùng việc đó trong nớc.Chẳng hạn, ở Đài Loan sau khi lao động một năm, ít nhất ngời lao độngcũng gửi về cho gia đình đợc trên 3000 USD (khoảng 50 triệu đồng), nếu ởHàn Quốc thì con số này là 4800 USD (khoảng 80 tiệu đồng) Đặc biệt vớicác công việc nh thợ hàn ở Hàn Quốc thì sau một năm, một lao động có thểgửi về gia đình 120-130 triệu đồng Đây là những số tiền rất lớn mà nếunhững lao động đó, với trình độ và tay nghề đó sẽ không bao giờ đạt đợc ởtrong nớc, thậm chí họ có tích luỹ trong vài chục năm cũng cha chắc đã có

đợc nh vậy Để thấy rõ hơn về mức sinh lợi của XKLĐ trong thời gian từ2000-2004 chúng ta theo dõi bảng sau:

Bảng 6: Hệ số sinh lợi trong các ngành nghề XKLĐ (2000-2004)

Các ngành nghềXKLĐ Mức sinh lợiNông, lâm nghiệp 3,028

CN chế biến 7,865

Nhà hàng, khách sạn 12,107Dịch vụ gia đình 6,786

Nguồn: Tạp chí - Bản tin thị trờng lao động, số 4 năm 2006.

Hệ số sinh lợi cho biết, khả năng tạo ra thu nhập thuần của ngời lao

động nếu họ đi làm việc ở nớc ngoài sẽ cao hơn so với cùng công việc đó

trong nớc bao nhiêu lần, trong một thời gian nhất định (xem thêm : Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế- xã hội của XKLĐ - Phần I).

Nh vậy có thể thấy, việc ngời lao động đợc đi XKLĐ đã mang lại thu nhậpcho họ cao hơn gấp 6 lần so với cùng công việc đó ở trong n ớc Tức là nếu

họ làm việc trong nớc một công việc X nào đó với thu nhập giả sử là1000.000 đồng/ tháng thì giờ đây, nhờ XKLĐ họ làm công việc X đó nhng

ở nớc ngoài với số tiền nhận đợc là hơn 6000.000 đồng/ tháng Đặc biệttrong lĩnh vực nhà hàng- khách sạn thì thu nhập ở ngoài nớc còn cao hơntrong nớc tới 12 lần Đây quả thực là những con số rất lớn và có ý nghĩa đốivới ngời lao động

Vì vậy, đời sống của những lao động đi xuất khẩu và gia đình họ đợccải thiện rất nhiều, Nhà nớc cũng nhanh chóng hơn trong công tác xoá đóigiảm nghèo Trong mấy năm trở lại đây, ớc tính lợng ngoại tệ do lao độngchuyển về nớc bình quân từ 1,2- 1,5 tỷ USD, trong đó năm 2004 khoảnggần 1,6 tỷ USD tơng đơng 6,15% tổng kim ngạch xuất khẩu cả năm 2004

2.2 Hệ số xuất khẩu ròng (hệ số tái tạo ngoại tệ) của hoạt động

đem lại nhiều ngoại tệ nhất (sau khi đã bỏ đi các khoản chi phí bằng ngoại

tệ để nhập khẩu các yếu tố đầu vào và các chi phí khác) Dới đây là tơngquan về hệ số XK ròng của XKLĐ so với một số ngành nghề xuất khẩukhác của Việt Nam:

Bảng 7: Hệ số XK ròng của XKLĐ so với một số ngành nghề xuất khẩu khác

Đơn vị: số lần

Các ngành nghề xuất

khẩu

Hệ số XK ròng củaXKLĐ/ Hệ số XKròng ngành nghề khác

Nguồn: Tạp chí - Bản tin thị trờng lao động, số 4 năm 2006

Lu ý rằng, số ngoại tệ do XKLĐ mang về chúng ta đa ra ở phần trên

là ngoại tệ “thuần” Trên ý nghĩa hiệu quả vốn lu chuyển ngoại tệ (dòngtiền mang về vợt so với dòng chi ra), có thể coi 1 USD thu đợc từ XKLĐ có

ý nghĩa tơng đơng nh thu đợc 5,6 USD của hoạt động xuất khẩu hàng hoáthuộc ngành CN nặng, hoặc 8,4 USD trong ngành CN nhẹ và thủ CN…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận và (cáchoạt động xuất khẩu hàng hoá này, để thu về 1 USD thờng phải chi ra gấpXKLĐ 5,6 lần hoặc 8,4 lần…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận và để nhập khẩu vật t thiết bị và các chi phíkhác)

Thật vậy, xét 2 hoạt động xuất khẩu là XKLĐ và xuất khẩu hàng hoá CN nặng: giả sử để thu đợc 1 USD từ hoạt động XKLĐ cần bỏ ra tổng chi phí

là x USD (x < 1), do đó hệ số XK ròng của XKLĐ là K xklđ = 1/x.

Do hệ số XK ròng củaXKLĐ/hệ số XK ròng của CN nặng là 5,6 lần nên hệ

số XK ròng của CN nặng là K CN nặng = 1/5,6x Vì thế để thu đợc 1 USD từ hoạt động xuất khẩu hàng CN nặng cần bỏ ra tổng chi phí là 5,6x USD, mặt khác nếu bỏ ra chi phí 5,6x USD chúng ta có thể thu về đợc 5,6 USD từ hoạt động XKLĐ Rõ ràng 1 USD thu đợc từ ghoạt động XKLĐ có ý nghĩa t-

ơng đơng 5,6 USD của hoạt động xuất khẩu hàng CN nặng.

Trong năm 2003, thu nhập ròng của lao động gửi về nớc khoảng 1500 triệuUSD, tơng đơng 3,83% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả năm Trong khikim ngạch xuất khẩu của một số mặt hàng chủ yếu nh thuỷ sản: 2199,6triệu USD; giầy dép: 2267,9 triệu USD; dệt may: 3700 triệu USD; gạo:

3800 triệu USD, nhng đây cũng là những mặt hàng hàm chứa chi phí ngoại

tệ lớn, với phân tích trên chúng ta thấy, lợi ích thực tế của dòng ngoại tệ màlao động làm việc ngoài nớc không hề thua kém các mặt hàng xuất khẩuchủ lực trên, nếu không muốn nói là cao hơn

2.3 Mức tiết kiệm vốn đầu t tạo việc làm nhờ hoạt động XKLĐ

Theo điều tra (thời giá năm 1998) nếu không tính đến giá trị quyền sửdụng đất để xây dựng địa điểm làm việc thì muốn tạo ra một việc làm trongnớc cần đầu t tối thiểu số tiền tơng ứng nh sau:

Bảng 8 : Số vốn đầu t để tạo ra một việc làm

Nguồn : Tạp chí Bảo hiểm xã hội, 2/2001

Khi chúng ta XKLĐ sang các thị trờng nớc ngoài, có nghĩa là chúng

ta đã tạo ra việc làm cho ngời lao động, đồng thời chúng ta lại tiết kiệm đợc

các khoản tiền không nhỏ để đầu t tạo việc làm mới phải bỏ ra nếu họ làm

việc ở trong nớc Theo đó, càng XKLĐ nhiều (số lợng) thì khoản tiền chúng

ta tiết kiệm đợc lại càng lớn và chi Ngân sách càng giảm, trong khi mục

tiêu giải quyết việc làm vẫn đợc giải quyết Để có thể lợng hoá cụ thể các

con số này, chúng ta xem bảng sau:

Từ năm 1996 đến năm 2000, hàng năm XKLĐ đã tiết kiệm đợc lợng vốn

đầu t tạo chỗ làm mới nh sau:

Bảng 9: Số vốn tạo việc làm do XKLĐ qua các năm

Nguồn : Tạp chí Bảo hiểm xã hội, 2/2001

Qua hai bảng trên cho thấy, trong 5 năm từ 1996-2000, nhờ hoạt động

XKLĐ mà chúng ta đã tiết kiệm ít nhất 3.500 tỷ đồng cho đầu t tạo việc

làm mới (bình quân trên 700 tỷ đồng/ năm) Trong lĩnh vực đầu t trực tiếp

nớc ngoài trên địa bàn thành phó Hà Nội, thống kê năm 1996 cho thấy, để

có thể có một việc làm mới phải đầu t nh sau: Nông nghiệp 60.000 USD;

Xây dựng 50.000 USD, Công nghiệp 59.000 USD; Khách sạn- nhà hàng

178.000 USD, các ngành khác là 237.000 USD ; Tính chung khoảng

102.000 USD cho mỗi lao động (Nguồn: Tạp chí Kinh tế và Phát triển số

27/1998, trờng ĐH KTQD) ở đây, thu nhập của ngời lao động cũng chỉ

t-ơng đt-ơng hoặc thấp hơn so với lao động làm việc ở nớc ngoài cùng ngành

nghề Nếu làm phép nhân hiệu quả giữa đầu t tạo việc làm khu vực với tạo

việc làm do XKLĐ mang lại mới thấy lợi ích trên là rất lớn Ngoài hiệu quả

kinh tế trên, một bộ phận của nguồn quỹ BHXH Việt Nam đợc lao động

làm việc ở nớc ngoài đóng góp, góp phần chăm lo lợi ích hợp pháp của ngời

lao động, thực hiện chính sách lớn của Đảng và Nhà nớc về an toàn, an sinh

xã hội (chỉ tính riêng năm 2000, công ty Vinaconex đã đóng BHXH hơn 1

tỷ đồng)

Ngoài ra, XKLĐ theo hình thức tu nghiệp sinh còn là cơ hội để ngời

lao động đợc qua một lớp đào tạo nghề chứ không không đơn thuần là hoạt

động giải quyết việc làm và xoá đói giảm nghèo Theo số liệu điều tra của

Vinaconex, chỉ trong gần 10 năm, doanh nghiệp này đã đào tạo qua hình

thức XKLĐ gần 20 ngàn lao động

Nói chung hiệu quả từ hoạt động XKLĐ là rất to lớn và không giống

nhau đối với mỗi thị trờng và bản thân mỗi ngời lao động, nhng có thể

khẳng định hoạt động XKLD đã đem lại lợi ích cho cả ba bên là ngời lao

động, Nhà nớc và các doanh nghiệp trong lĩnh vực XKLĐ

II Những thuận lợi và khó khăn trong công tác tìm kiếm và mở rộng thị tr ờng lao động ngoài n ớc

1 Những thuận lợi của Việt Nam trong việc tìm kiếm và mở rộng thị tr

ờng lao động ngoài n ớc

1.1 Những thuận lợi cơ bản

 Sự ổn định về chính trị - xã hội trong những năm gần đây củaViệt Nam đã tạo ra những điều kiện thuận lợi cho hoạt động phát triển củacả nền kinh tế nói chung và hoạt động xuất khẩu lao động, mở rộng thị tr-ờng lao động nói riêng Cùng với tình hình an ninh, ổn định nh trong nhiềunăm trở lại đây, hệ thống luật pháp ngày càng trở nên chặt chẽ, tạo ra mộthành lang pháp lý thông thoáng và phù hợp với thông lệ quốc tế, Việt Nam

đã trở thành một khu vực hấp dẫn đối với các nhà đầu t Lợng vốn đầu t nớcngoài trực tiếp vào Việt Nam tăng nhanh qua từng năm Bên cạnh đó, đã cónhiều doanh nghiệp XKLĐ của Việt Nam mạnh dạn thâm nhập thị trờngquốc tế, trong số đó, có nhiều doanh nghiệp đã có những thành công đầutiên trong việc khẳng định thơng hiệu của mình Sự phát triển của thơng mại

- mậu dịch quốc tế kéo theo những dòng di c về lao động, tạo ra những điềukiện thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu lao động

 Quan hệ hợp tác của nớc ta với các nớc khác trong khu vực vàtrên thế giới ngày càng đợc mở rộng và phát triển Hiện nay, Việt Nam đãthiết lập quan hệ ngoại giao với 169 quốc gia và lãnh thổ trên thế giới.Thông qua các chuyến thăm và làm việc song phơng, vấn đề hợp tác về vănhoá, kinh tế xã hội luôn đợc đề cấp đến Thông qua những chuyến viếngthăm và làm việc của những ngời đứng đầu Nhà nớc, nhiều Bản ghi nhớ,Thoả thuận về hợp tác lao động đã đợc ký kết, tạo ra khuôn khổ pháp lý chohoạt động hợp tác về lao động Bên cạnh đó, việc tham gia vào các tổ chứcquốc tế nh ASEAN, AFTA…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận và và tích cực tiến hành đàm phán gia nhậpWTO cũng tạo điều kiện cho Việt Nam trong việc xúc tiến các hoạt độngtìm hiểu chính sách kinh tế, đặc biệt là chính sách tiếp nhận lao động nớcngoài của các nớc cũng nh tranh thủ sự ủng hộ, tạo điều kiện của các tổchức quốc tế trong việc đa lao động sang làm việc tại các quốc gia

 Một điều kiện thuận lợi nữa đối với hoạt động xuất khẩu lao

động đó là sự quan tâm và chỉ đạo sâu sát của Đảng, Chính phủ và sự phốihợp nhịp nhàng, chặt chẽ của các ngành, các địa phơng trong cả nớc trongviệc thực hiện xuất khẩu lao động Hệ thống chính sách, pháp luật về xuấtkhẩu lao động cũng nh các văn bản hớng dẫn hoạt động xuất khẩu lao độngthờng xuyên đợc điều chỉnh, hoàn thiện và ban hành nhằm đáp ứng nhữngthay đổi của điều kiện thị trờng Nhà nớc đã thành lập quỹ hỗ trợ XKLĐ vàchế độ khen thởng đối với những cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp có thànhtích trong công tác mở rộng thị trờng lao động ngoài nớc (ngày13/09/2004); thành lập hiệp hội XKLĐ Việt Nam (ngày 7/4/2004), đa ra cơchế thông thoáng cho các doanh nghiệp XKLĐ, đánh thuế GTGT là 0%…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận vàViệc kết hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp, các ngành và địa phơng trongviệc thực hiện hoạt động xuất khẩu lao động, nghiên cứu và thử nghiệm cácmô hình thí điểm, các mô hình có hiệu quả đợc tổng kết, áp dụng thực hiệntrên quy mô rộng

 Cuối cùng, Việt Nam là một quốc gia có kinh nghiệm trongviệc tiến hành các hoạt động hợp tác về lao động ở cấp Nhà nớc (hoạt độngxuất khẩu lao động của ta đã đợc tiến hành từ những năm 80, thông qua cácHiệp định Chính Phủ ký giữa Chính phủ Việt Nam và Chính phủ các nớc xãhội chủ nghĩa Đông Âu) Điều này là một thuận lợi cho chúng ta khi trongbối cảnh hiện nay, việc hợp tác về lao động lại có xu hớng chuyển sang h-

ớng do Nhà nớc trực tiếp đứng ra thực hiện (Hàn Quốc đã thực hiện việc thihành Luật lao động mới trên cơ sở ký kết các Thoả thuận với Chính phủ cácnớc phái cử và việc phái cử - tiếp nhận lao động do các cơ quan Nhà n-ớc/các tổ chức phi lợi nhuận thực hiện; Đài Loan cũng bắt đầu có đề nghịViệt Nam nghiên cứu cơ chế hoạt động đa lao động sang Đài Loan do Nhànớc trực tiếp đứng ra thực hiện).

1.2 Các thuận lợi cụ thể

 Yếu tố thứ nhất, Việt Nam có nguồn lao động dồi dào, ngời lao động

cần cù, thông minh sáng tạo

Với quy mô dân số lớn, vào giữa năm 2004 lực lợng lao động của Việt Nam

là 43,2 triệu ngời, chiếm 52,7% tổng dân số, bình quan hàng năm dân số

b-ớc vào độ tuổi lao động khoảng 1,2 triệu ngời/năm Số lao động trẻ từ 15-34tuổi chiếm tỷ lệ cao trong lực lợng lao động, năm 2004 tỷ lệ này là 46,8%,

đó là nguồn cung ứng lớn cho thị trờng lao động trong nớc và xuất khẩu.Bên cạnh số lao động trẻ đang bớc vào độ tuổi lao động, hàng năm còn cókhoảng 600.000 lao động ở thành thị đang thất nghiệp, hàng trăm ngàn lao

động mất việc do sắp xếp lại doanh nghiệp, do chuyển đổi mục đích sửdụng đất nông nghiệp…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận vàTrong khi đó, tình trạng thiếu việc làm trong nớchoặc việc làm có thu nhập quá thấp nên rất nhiều ngời có nhu cầu đi XKLĐ

để có thêm thu nhập và tích luỹ vốn phát triển sản xuất, kinh doanh, giảiquyết việc làm cho ngời thân trong gia đình và thoát khỏi đói nghèo Khi đónguồn cung lao động xuất khẩu là rất dồi dào, trẻ khoẻ

Lao động Việt Nam có u điểm là cần cù, thông minh, sáng tạo, năng động

và có khả năng tiếp thu nhanh cấc công việc khác nhau (điều này rất lợi thếtrong việc xúc tiến, đa dạng hoá thị trờng- theo ngành nghề) Đặc biệt, khi

có động lực về kinh tế thì họ có thể lao động bất kể ngày đêm và có thểhoàn thành công việc với năng suất cao…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận vàVì vậy, không ít lao động ViệtNam đợc chủ sử dụng lao động nớc ngoài đánh giá cao, bớc đầu tạo uy tíntrên thị trờng lao động quốc tế, đợc nhiều nớc chấp nhận Đây sẽ là một lợithế to lớn trong khi Việt Nam đàm phán, tìm kiếm hợp đồng

 Yếu tố thứ hai, Thị trờng lao động quốc tế đang có nhu cầu lớn về sử

dụng lao động nớc ngoài với những ngành nghề phù hợp khả năng củalao động Việt Nam

Tại rất nhiều quốc gia hiên nay, xu thế già hoá dân số đã dẫn đến tình trạngthiếu lao động trầm trọng, họ đang có nhu cầu khá lớn về sử dụng lao độngnớc ngoài Đa số nhu cầu về ngành, nghề, việc làm thờng tập trung vàonhững lĩnh vực yêu cầu về trình độ lao động không quá cao, phù hợp vớikhả năng và trình độ của lao động nông thôn Việt Nam nh: lắp ráp điện tử,dệt, da, may mặc, lao động dịch vụ, giúp việc gia đình, chăm sóc ngời bệnh,trồng và khai thác nông nghiệp, lâm nghiệp…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận vàhoặc những ngành nghề thuộclĩnh vực 3D (độc hại, nguy hiểm, khó khăn) mà lao động bản địa ít quantâm Tuy nhiên, ở một số quốc gia, nhu cầu ngành nghề kỹ thuật cao hơn

nh cơ khí, xây dựng, phần mềm tin học, lao động trên biển, đánh bắt hảisản…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận vàvẫn còn rất cao, chúng ta cũng có cơ hội tiếp cận nhng nhìn chung thịtrờng cung ứng lao động của ta cha thực sự đáp ứng đợc

Một số nớc châu á nh Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Malaisia, Lào lànhững thị trờng mà ta đã đa đi xuất khẩu sang một lợng lao động khá lớn

mà vẫn đang có khả năng tiếp nhận thêm nhiều lao động Việt Nam Đâycũng là những nơi có điều kiện làm việc, phong tục tập quán khá phù hợpvới lao động Việt Nam, quan hệ hợp tác giữa nớc ta với khu vực này đangphát triển tốt đẹp Lao động Việt Nam ở Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan cóthu nhập cao, lao động ở Malaisia, Lào thu nhập ổn định, tuy thấp hơn cácthị trờng trên nhng so với trong nớc cũng cao hơn nhiều lần

Thị trờng Trung Đông và Châu Phi cũng có nhu cầu về lao động nớc ngoàithông qua các dự án xây dựng, một số nớc Vùng Vịnh cũng đã bắt đầu nhậnlao lao động Việt Nam Với các thị trờng này, tuy xa, điều kiện khí hậu,môi trờng khắc nghiệt nhng Việt Nam có thể cung ứng lao động cho cáccông ty nớc ngoài nhận nhận thầu công trình tại khu vực này.

Ngoài cấc thị trờng trên, nhiều nớc Châu Âu, Châu Mỹ cũng đang trongtình trạng thiếu hụt lao động nên có nhu cầu khá lớn về lao động ngoài nớc.Các nớc trong khối UE chủ trơng sử dụng lao động chất lợng cao nên khảnăng tiếp cận những thị trờng này còn hạn chế, mặc dù thu nhập của lao

động làm việc tại đây rất hấp dẫn Hiện nay chúng ta đang nghiên cứu, tìmhiểu để ký kết hiệp định hợp tác quốc tế về lao động đối với những thị trờngnày Chắc chắn với sự nỗ lực của chúng ta, trong tơng lai không xa, lao

động của chúng ta sẽ sang làm việc tại các thị trờng này với số lợng đông

đảo

Để có cái nhìn cụ thể hơn về thuận lợi trong hoạt động xúc tiến tìm kiếm thị trờng lao động mới của Việt Nam, cũng nh tiềm năng của các thị tr- ờng lao động ngoài nớc nói trên chúng ta sẽ phân tích trong phần sau (III Phân tích và đánh giá một số thị trờng lao động tiềm năng)

lao động ngoài n ớc

2.1 Hạn chế và thách thức

Các bên liên quan trong công tác xuất khẩu lao động nói chung vàtìm kiếm, mở rộng thị trờng đã có những nỗ lực nhất định Tuy nhiên vẫncòn những hạn chế nhất định, do đó cha phát huy đợc hết khả năng và tiềmnăng trong công tác mở rộng thị trờng lao động mới nhằm đẩy mạnh hiệuquả XKLĐ

Chúng ta vẫn có “độ ỳ” nhất định không chỉ trong hoạt động tìm kiếm và

mở rộng thị trờng mà còn cả trong nhiều vấn đề khác, dờng nh đó là mộtthuộc tính đã ăn khá sâu vào chúng ta mà chắc phải mất thời gian chúng tamới có thể cải thiện đợc, tất nhiên điều đó phải bắt đầu từ việc tự đổi mới và

tự thấy đợc sự cần thiết của đổi mới trong t duy của chúng ta, nếu so với sựnăng động và nhạy bén về thị trờng của các nớc có hoạt động XKLĐ hiệuquả nh Philippin, Thái Lan, Trung Quốc…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận vàthì chúng ta còn kém xa Dới đây

là số liệu về XKLĐ của Thái Lan sang các thị trờng nớc ngoài giai đoạn1996- 6/2001

Bảng 10: Lao động Thái Lan xuất khẩu sang các nớc (1995- 6/2001)

Nguồn: 1 Tạp chí Kinh tế Châu á - TBD, số 5(34), tháng 10-2001.

2 Phòng thị trờng lao động- Cục Quản lý lao động ngoài nớc- Bộ

LĐTB&XH.

Có thể thấy, so với Thái Lan cũng nh các nớc nói trên thì số lợngLĐXK của Việt Nam còn quá nhỏ bé, tính cả giai đoạn 1995 – 2001 thìViệt Nam mới đa đợc 140.334 lao động sang các nớc khác, con số nàykhông bằng một năm xuất khẩu bình quân của Thái Lan tính cùng kỳ (từnăm 1995-2002, Thái Lan xuất khẩu 1.473.123 lao động, trung bình184.140 lao động/năm)

Đôi khi có những thị trờng chúng ta đã chiếm lĩnh đợc nhng lại đểtuột mất trong thời gian sau đó vì nhiều nguyên nhân, điều đó ảnh hởng tới

uy tín của Việt Nam trong hoạt động XKLĐ, gây cản trở không nhỏ chocông tác xúc tiến, mở rộng các thị trờng mới tiếp theo (thị trờng Anh,

Malaisia, Đài Loan…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận và) Kể cả những thị trờng mới có đợc thì cũng còn nhỏ

bé, chúng ta cha tiếp cận đợc với các thị trờng thực sự lớn và đầy tiềm năng.Thị trờng tiếp nhận lao động Việt Nam tuy đang từng bớc đợc mở rộngsong còn hạn chế về thị phần, chỉ mới tập trung vào những lĩnh vực, nghềlao động giản đơn, lơng thấp, ĐKLĐ nặng nhọc, độc hại, lao động dịch vụ

và giúp việc gia đình, cha tạo đợc những thị trờng ổn định với số lợng lớn

và thu nhập cao

Hiện nay, việc tìm kiếm và phát triển thị trờng XKLĐ còn gặp nhiều khókhăn Nhà nớc chỉ ký những hiệp định khung hoặc thông báo chung thôngtin về nhu cầu tiếp nhận lao động của các nớc, còn việc tìm và ký kết hợp

đồng lao động cụ thể về số lợng, chất lợng lao động, ngành nghề làm việc,nơi làm việc, chế độ quyền lợi đối với ngời lao động…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận vàcác doanh nghiệpXKLĐ phải tự thân vận động, quan hệ với đối tác, môi giới để thoả thuận

ký hợp đồng So với các nớc có XKLĐ thì Việt Nam là nớc đi sau, các hợp

đồng XKLĐ của chúng ta thờng nhỏ lẻ, không tập trung Đối với những thịtrờng lao động lớn có thu nhập cao, doanh nghiệp XKLĐ Việt Nam cha đủkhả năng và điều kiện để tiếp cận đợc

Một vấn đề đáng quan tâm nữa ảnh hởng tới tiến độ xúc tiến thị trờngXKLĐ mới của các doanh nghiệp đó là phí môi giới Bới vì phần lớn cácdoanh nghiệp của nớc cung ứng lao động không thể và không có khả năngbiết trớc đợc doanh nghiệp, công ty nào ở nớc ngoài cần bao nhiêu lao

động, do đó bắt buộc phải qua môi giới và trả phí Mặc dù cả nwocs sở tại

và nớc cung ứng lao động đều công khai công bố không có phí môi giới thìthực tế vẫn dễn ra và không ai làm không công cho ai cả Việc không thừanhận thực tế này đang gây ảnh hởng lớn đến việc tìm và phát triển thị trờngXKLĐ và diến biến xung quanh loại phí ngầm trên thì không ai kiểm soát

đợc

Dới đây là những tồn tại và thách thức cụ thể với các bên liên quan trongviệc tìm kiếm và mở mới thị trờng XKLĐ ngoài nớc:

2.1.1 Nhà nớc và cơ quan quản lý nhà nớc về lao động

Việc thực hiện đờng lối chủ trơng của Đảng về XKLĐ của các cấp ngànhliên quan còn chậm chạp, nhiều nơi còn cha hiểu đúng vấn đề Điều đó đãlàm mất nhiều cơ hội cũng nh lợi thế cạnh tranh của Việt Nam trên thị tr-ờng lao động quốc tế

Cơ chế chính sách đối với XKLĐ và quản lý Nhà nớc về XKLĐ còn thiếu

và cha theo kịp với sự phát triển của tình hình XKLĐ thực tế đang diễn ra,

nh thiếu các chính sách về đầu t phát triển thị trờng, chính sách đào tạo cholao động xuất khẩu, chính sách quản lý lao động làm việc ở ngoài nớc,chính sách về hỗ trợ và quản lý XKLĐ sau khi hoàn thành hợp đồng về n-

ớc…Từ đây sẽ tìm ra những giải pháp có hiệu quả nhằm tiếp cận và đặc biệt là các chính sách khuyến khích việc phát triển, mở rộng thị trờng XKLĐ ngoài nớc, nếu có thì cũng rất chung chung

-2.1.2 Chất lợng lao động và khả năng cạnh tranh của lao động xuất khẩu

Hiện nay, phần lớn ngời đi lao động xuất khẩu là những ngời lao động cha cóviệc làm ổn định hoặc có việc làm nhng thu nhập thấp; đại bộ phận là thanhniên nông thôn cha qua đào tạo nghề, cha đợc sống và làm việc trong môi tr-ờng công nghiệp Chúng ta đều biết thật là khó khăn khi chúng ta đi phát triểnthị trờng và tìm kiếm khách hàng trong khi sản phẩm của chúng ta định chàobán lại không thực sự có tính cạnh tranh cao Sau đây là một số yếu kém tồn tại

từ phía ngời lao động:

- Thứ nhất, trình độ tay nghề của ngời lao động còn thấp Theo thống

kê của Bộ Lao động, Thơng binh và Xã hội, tỷ lệ lao động đợc đào tạo taynghề trong tổng số lao động tham gia XKLĐ còn thấp, năm 2002 là 25%,năm 2003 là 35,5% Năm 2004, mặc dù có 90% LĐXK đợc đào tạo nhng