giáo an NV8 T2-3

Mục tiêu : 1-Kiến thức: - Học sinh hiểu đợc tình cảm đáng thơng và nỗi đau tinh thần của nhân vật chú bé Hồng, cảm nhận đợc tình yêu thơng mãnh liệt của chú đối với mẹ.. 3-Thái độ:- Giá

Tuần 2 Ngày soạn: 24/8/2009

Tiết 5 Văn bản : Trong lòng mẹ

(Nguyên Hồng)

A Mục tiêu :

1-Kiến thức: - Học sinh hiểu đợc tình cảm đáng thơng và nỗi đau tinh thần

của nhân vật chú bé Hồng, cảm nhận đợc tình yêu thơng mãnh liệt của chú đối với mẹ

- Học sinh bớc đầu hiểu đợc văn hồi ký và đặc sắc của thể văn này qua ngòi bút Nguyên Hồng, thấm đợc chất trữ tình, lời văn tự truyện chân thành, giàu sức truyền cảm

2-Kỹ năng:- Rèn kỹ năng phân tích nhân vật, cách kể chuyện, củng cố hiểu

biết về thể loại tự truyện - hồi kí

3-Thái độ:- Giáo dục tình cảm mẹ con, tình thơng , sự chia sẻ với những ngời

II Kiểm tra bài cũ: (5')

? Văn bản '' Tôi đi học'' đợc viết theo thể loại nào, vì sao em biết? (thể loại truyện ngắn, phơng thức biểu đạt )

? Biện pháp tu từ nào đợc sử dụng nhiều trong văn bản? Hãy nhắc lại 3 hình ảnh và phân tích hiệu quả nghệ thuật của nó

III Bài mới:

- Giới thiệu bài: Cho học sinh xem chân dung Nguyên Hồng và cuốn ''Những ngày thơ ấu''

*Văn xuôi Nguyên Hồng giàu chất

trữ tình, dạt dào cảm xúc thiết tha,

và gần gũi những ngời nghèo khổ

Ông đợc coi là nhà văn của những

ng-ời lao động cùng khổ, lớp ngng-ời ''dới

đáy'' xã hội sáng tác của ông hớng về

họ với tình yêu thơng mãnh liệt, trân trọng

2 Tác phẩm

- Tác phẩm là tập hồi ký kể về tuổi thơ cay đắng của tác giả; gồm 9 chơng

ngày thơ ấu''

*''Những ngày thơ ấu'' là tập hồi ký

của tác giả

- Giới thiệu thể hồi ký:thể văn ghi lại

những truyện có thật đã xảy ra trong

cuộc đời một con ngời cụ thể

-Treo bảng phụ: Bài tập tắc nghiệm

về thể loại:

? Em hiểu gì về những sự kiện đợc

nói tới trong hồi ký?

A Là những sự kiện đã xảy ra trong

quá khứ mà tác giả là ngời tham dự

+Liên hệ với thể tuỳ bút, bút ký

- Giáo viên đọc mẫu

? Cần đọc đoạn trích nh thế nào cho

phù hợp

-HS trả lời

-GV nhấn mạnh:

Giọng chậm, tình cảm, chú ý cảm

xúc của nhân vật ''tôi'', cuộc đối

thoại, giọng cay nghiệt của bà cô

? Tong số các từ sau, từ nào là từ

thuần việt, từ nào là từ hán việt? Giỗ

đầu, hoài nghi, đoạn tang, thành

kiến, phát tài, tâm can, cổ tục, ảo ảnh

+Đoạn trích là chơngIV của tác phẩm

II Đọc - Hiểu văn bản (10')

1 Đọc văn bản

2 - Từ khó :

+ Giỗ đầu: thuần Việt

+ Đoạn tang, hoài nghi, phát tài, tâm can, thành kiến, cổ tục, ảo ảnh :: từ Hán việt

- Mãn tang, hết tang, hết trở

3 Bố cục

thông qua cuộc trò chuyện.

?Thông qua cuộc trò chuyện bà cô

đ-ợc tác giả khắc hoạ bằng những chi

tiết nào?

-GV lu ý:

''cời hỏi'' chứ không phải lo lắng hỏi,

nghiêm nghị hỏi, âu yếm hỏi

? Em có nhận xét chung gì về giọng

điệu, nét mặt, cử chỉ của bà cô khi

trò chuyện với bé Hồng?

? Lẽ ra với một chú bé thiếu thốn

tình thơng khi bà cô hỏi thì bé phải

trả lời là có Nhng tại sao bé lại

+ Đoạn 1: từ đầu → ngời ta hỏi đến

chứ: cuộc trò truyện với bà cô

+ Đoạn 2: còn lại: cuộc gặp gỡ giữa 2

mẹ con bé Hồng

III Phân tích

a Nhân vật bà cô.

- ''Tôi đã bỏ chiếc khăn tang ''

- Mẹ tôi ở Thanh Hoá cha về

+ Cô tôi gọi tôi đến, cời hỏi:?

→ Cuộc gặp gỡ và đối thoại do chính

bà cô tạo ra

-Giọng điệu:ngọt ngào-Cử chỉ: thân mật-Nét mặt: tơi cời

đang bắt đầu 1 trò chơi tai ác đối với

đứa cháu đáng thơng của mình

? Từ ngữ nào đã phản ánh thực chất

thái độ của bà?

-Hs trả lời- nhận xét, bổ sung

-GV hớng dẫn phân tích tâm địa của

bà cô qua lời nói cử chỉ

? Nét mặt và thái độ của bà thay đổi

ra sao

? Điều đó thể hiện cái gì

-GV bình:

+ Cách ngân dài 2 tiếng ''em bé'' của

bà rất hiệu quả khiến Hồng vô cùng

đau đớn: xoáyvào nỗi đau

?Khi "Nớc mắt tôi ròng rớt xuống"

thái độ của bà cô nh thế nào?

-Hs trả lời

?Điều đó thể hiện cái gì?

?Theo em mục đích của bà cô là gì?

có phải vì quan tâm, yêu thơng bé

→ chứng tỏ sự giả dối, độc ác của bà,

tiếp tục trêu cợt cháu Hành động tai

ác theo dõi cháu

- Mày dại quá thăm em bé chứ

- Hai tiếng em bé ngân dài thật ngọt

→ Bà cô đã châm chọc, nhục mạ, săm

soi, hành hạ, động chạm vào vết thơng lòng của Hồng

- Vẫn tơi cời kể các chuyện về chị dâu mình(mâu thuẫn với phát tài lắm), rồi

đổi giọng vỗ vai nghiêm nghị, tỏ rõ sự thơng xót anh trai (bố bé Hồng)

→ lạnh lùng, vô cảm trớc sự đau đớn

của đứa cháu kể về ngời mẹ túng thiếu với thái độ thích thú làm Hồng khổ tâm hơn sau đó mới tỏ vẻ thơng xót ngời đã mất ⇒cay nghiệt, giả dối, trơ

trẽn

-Mục đích:

+Nói xấu mẹ bé Hồng+Làm cho bé Hồng ghét mẹ+Châm chọc nhục mạ

⇒Bản chất: lạnh lùng, độc ác, thâm

hiểm

héo cả tình máu mủ ruột rà trong cái

xã hội thực dân nửa phong kiến bấy

giờ Dĩ nhiên tính cách tàn nhẫn đó

là sản phẩm của những định kiến đối

với phụ nữ trong xã hội cũ

IV Củng cố: (3')

? Phát biểu cảm nghĩ của em về nhân vật bà cô

? Em hiểu thế nào về thể hồi ký

V H ớng dẫn hoạt động tiếp nối (1')

II Kiểm tra bài cũ: (5')

- Giáo viên treo bảng phụ:

1) Bài tập trắc nghiệm: nhân vật bà cô hiện lên trong cuộc trò chuyện là một ngời nh thế nào :

A Là 1 ngời đàn bà xấu xa, xảo quyệt, thâm độc với những ''rắp tâm tanh bẩn''P

B Là một ngời đại diện cho những thành kiến phi nhân đạo, cổ hủ của xã hội lúc bấy giờ

C Là một ngời có tính cách tiêu biểu cho những phụ nữ từ xa đến nay

? Diễn biến tâm trạng của bé Hồng

sau câu hỏi đầu tiên của bà cô ?

? Sau câu hỏi thứ 2 của bà cô, thái

độ của Hồng nh thế nào ?Thái độ

- Hoàn cảnh đáng thơng(học sinh nhắc lại)

-Mới đầu nghe bà cô hỏi:

+ký ức sống dậy hình ảnh, vẻ mặt rầu rầu, hiền từ của mẹ

+''cúi đầu không đáp''→Nhận ra ý nghĩ cay độc của bà cô

+Đến ''cời đáp lại cô tôi'' là 1 phản ứng thông minh, nhạy cảm, lòng tin yêu mẹ của chú bé Bởi chú đã nhận ra ý nghĩ cay độc trong giọng nói và nét mặt của

bà cô , biết cô chỉ muốn gieo rắc

- Lòng càng thắt lại, khoé mắt cay cay

→ đau đớn, tủi nhục, thơng mẹ, thơng

thân

- Nớc mắt ròng ròng rớt xuống hai bên mép rồi chan hoà đầm đìa ở cằm và ở cổ

→ Tâm trạng đau đớn, phẫn uất.

- Thể hiện những cảm xúc tâm trạng nhân vật: đau xót mà vẫn tin yêu mẹ Càng nhận ra sự thâm độc của ngời cô, Hồng càng đau đớn uất hận; càng trào lên cảm xúc yêu thơng mãnh liệt đối với ngời mẹ bất hạnh của mình

- Cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng → đau đớn uất hận đến cực điểm

lạnh đay nghiến của bà cô, ngày

nào cũng nghelời nói xấu bêu rếu

mẫu tử thiêng liêng , bất diệt Điều

đó đợc thể hiện rõ khi bé ở trong

lòng mẹ

? Tiếng gọi bối rối của Hồng khi

nhìn thấy mẹ giúp ta hiểu gì về tâm

⇒Luôn tin yêu và thơng mẹ

-Là cậu bé thông minh, nhạy cảm và có trái tim nhân hậu, dạt dào tình thơng yêu mẹ

ớc con mắt gần rạn nứt của ngời bộ hành ngã gục trớc sa mạc

→ so sánh kỳ lạ độc đáo và đầy sức

thuyết phục⇒Thể hiện khao khát đợc

gặp mẹ

+ Đây là chi tiết thể hiện rất rõ

phong cách văn chơng Nguyên

Hồng : sâu sắc, nồng nhiệt

? Cử chỉ, hành động và tâm trạng

của bé Hồng khi gặp mẹ

-Theo em tiếng khóc lần này của bé

Hồng có khác so với tiếng khóc khi

cảm giác sung sớng đến cực điểm

của đứa con khi ở trong lòng mẹ

?Tại sao lúc này bé Hồng không

mảy may nghĩ ngợi về lời nói của

bà cô?

-HS: bởi lúc này hạnh phúc đã xoá

đi mọi nỗi buồn tủi của cuộc đời

Vợt lên tất cả là tình mẫu tử thiêng

liêng và bất diệt Ngời mẹ đối với

đứa con thật vĩ đại, cao cả mà thân

→ hành động cuống cuồng,vội vã,

những buồn vui, hờn tủi biến thành giọt nớc mắt Nhng khác với trớc đây là: dỗi hờn mà hạnh phúc, tức tởi mà mãn nguyện

- Sung sớng nhận thấy mẹ không còm cõi xơ xác mà ngợc lại

- Cảm giác ấm áp mơn man khắp da thịt ''phải bé lại và lăn vào lòng mẹ

êm dịu vô cùng''

→Thể hiện niềm hạnh phúc tràn ngập

khi đợc mẹ chăm sóc, yêu thơng

- Biểu cảm trực tiếp → thể hiện xúc

động tình cảm của bé Hồng và khơi gợi cảm xúc của ngời đọc

? Hãy nhận xét khái quát về nghệ

thuật của đoạn trích

+ Dòng cảm xúc phong phú của chú bé Hồng

+ cách thể hiện của tác giả : kể với bộc

lộ cảm xúc, hình ảnh thể hiện tâm trạng, các so sánh giàu sức gợi cảm, lời văn giàu cảm xúc

b Nội dung-Dù trong hoàn cảnh nào thì tình mẫu tử luôn trong sáng và cao đẹp, thiêng liêng

đã trải qua, đã chứng kiến

- Nhà văn của phụ nữ và nhi đồng, dành cho họ tấm lòng chứa chan thơng yêu

và thái độ nâng niu trân trọng; thấm thía nỗi tủi cực của họ, thấu hiểu trân trọng vẻ đẹp tâm hồn, đức tính cao quí của họ

IV Củng cố: (3')

? Bức tranh trong SGK có ý nghĩa gì

? Kể tóm tắt đoạn trích

- Giáo viên treo bảng phụ, học sinh làm bài tập trắc nghiệm:

ý nào không nói lênđặc sắc về mặt nghệ thuật của đoạn trích:

B Miêu tả tâm lí nhân vật đặc sắc D Có những hình ảnh so sánh độc đáo.

V H ớng dẫn hoạt động tiếp nối: (2')

- Nắm đợc nội dung và nghệ thuật của truyện

- Làm bài tập: nhân vật bé Hồng có thể gợi cho ngời đọcnhững suy t gì về số phận con ngời trong xã hội cũ?

A Đó là 1 nạn nhân đáng thơng của nghèo đói và cổ tục hẹp hòi

B Đó là 1 số phận đau khổ và bất hạnh

C Đó là 1 số phận đau khổ nhng không hoàn toàn bất hạnh

D Đó là một đứa trẻ biết vợt lên tủi cực, đau khổ bởi tình yêu trong sáng dành cho mẹ 

- Soạn bài "Trờng từ vựng"

t-2-kỹ năng:- Rèn luyện kỹ năng lập trờng từ vựng và sử dụng trờng từ vựng trong nói, viết

3-Thái độ: biết trân trọng vẻ đẹp của TV

II Kiểm tra bài cũ: (5')

? Thế nào là từ nghĩa rộng và từ nghĩa hẹp

? Giải BT 5 SGK tr 11 và BT 6 SBT tr5

điểm chung về nghĩa.

+ Không có đặc điểm chung về nghĩa

Cho các nhóm từ sau, hãy cho biết

chúng thuộc trờng từ vựng nào?

1-Cao, thấp, béo, gầy

-Hs dựa vào SGK để trình bày

-?Qua đây em rút ra đợc điều gì về

? Hãy đặt tên trờng từ vựng cho mỗi

dãy từ đới đây

-Yêu cầu học sinh làm việc theo

nhóm và báo cáo kết quả, viết kq bài

tập lên giấy trong (phiếu học tập)

nhiều trờng từ vựng nhỏ hơn

b, lu ý 2:

-Có thể tập hợp đợc những từ loại khác nhau, vì:

+ DT chỉ SV; con ngơi, lông mày + ĐT chỉ hành động: ngó, liếc

+ TT chỉ tính chất : lờ đờ, tinh anh

đạt

-Mối quan hệ giữa trờng từ vựng với các biện pháp tu từ từ vựng : ẩn dụ, nhân hoá, so sánh

II Luyện tập

1 Bài tập 1

- Học sinh đọc bài tập 1 SGK + tôi, thày tôi, mẹ tôi, em tôi, cô tôi

?Xếp các từ :mũi, nghe, tai, thính,

điếc, thơm, rõ vào đúng trờng từ vựng

của nó theo bảng: khứu giác, thính

giác

?Tìm các trờng từ vựng của mỗi từ sau

đây : lới, lạnh, tấn công

- Giáo viên hớng dẫn lấy ví dụ

điếc,thính

Thính giáctai, nghe, điếc,

- trờng tính chất tâm lí hoặc tình cảm của con ngời: lạnh (tính hơi lạnh);

ấm (ở bên chị ấy thật ấm áp)

IV Củng cố: (3')

? Trờng từ vựng và cấp độ khái quát của

nghĩa từ ngữ khác nhau ở đặc điểm nào?

cho ví dụ

V H ớng dẫn hoạt động tiếp nối: (1')

- Nắm đợ khái niệm và những điểm cần lu ý của trờng từ vựng

- Làm bài tập 5; 6; 7 SGK (tr 23)-Chuẩn bị bài :Bố cục của văn bản

về nghĩa, trong đó các từ có thể khác nhau về từ loạiVD: Trờng từ vựng về ''cây''+Bộ phận của cây:thân, rễ, cành (DT)+H.dáng của cây:

cao, thấp, to, bé

(TT)

-Là một tập hợp các từ có quan hệ

SS về phạm vi nghĩa rộng hay hẹp trong đó các

từ phải cùng từ loại

VD: +tốt (rộng) -đảm đang(hẹp)

→

TT+bàn(rộng)- bàn

gỗ (hẹp) → DT+đánh(rộng) - cắn (hẹp) → ĐT

- Trò: Xem trớc các bài tập trong bài.

C.Tiến trình bài dạy:

Mở bài, thân bài, kết bài

? Cho biết nhiệm vụ của từng phần

? Vậy thế nào là bố cục văn bản và

nhiệm vụ của từng phần là gì?

-Hs trình bày

-Gv chốt ý trên bảng

-Cho học sinh đọc ghi nhơSGK

- Y/c học sinh xem lại phần thân bài

của văn bản ''Tôi đi học''

2 Nhận xét:

- Chia làm 3 phần+ Phần 1: Từ đầu đến không màng danh lợi

+ Phần 2: tiếp đến không cho vào thăm

→Phần thân bài

+ Phần 3: Tình cảm của mọi nngời đối với ông

→Phần kết bài

- Luôn gắn bó chặt chẽ với nhau

- Tập trung làm rõ cho chủ đề của văn bản là ngời thầy dạo cao đức trọng

3 Kết luận:

-* Nhiệm vụ từng phần:

- Mở bài nêu ra chủ đề của văn bản

- Thân bài có các đoạn nhỏ, trình bày các ý làm sáng tỏ chủ đề

7'

? Các sự kiện ấy đợc sắp xếp theo

thứ tự nào

- Xem lại văn bản ''Trong lòng mẹ''

? Hãy chỉ ra những diễn biến của

theo ý định của ngời viết

? Hãy cho biết cách sắp xếp các sự

việc trong thân bài văn bản: Ngời

thầy đạo cao đức trọng

? Từ những ví dụ trên hãy cho biết

cách sắp xếp nội dung phần thân bài

của văn bản tuỳ thộc vào những yếu

- Niềm vui sớng cực độ của cậu bế Hồng khi đợc ở trong lòng mẹ

⇒sắp xếp theo sự phát triển của sự

việc triển khai chủ đề

- Có thể sắp xếp theo trình tự không gian (tả phong cảnh)

- Chỉnh thể - bộ phận (tả ngời, vât, con vật)

- Tuỳ thuộc vào kiểu văn bản, chủ đề,

ý đồ giao tiếp của ngời viết

- Các trình tự sắp xếp theo không gian, thời gian, sự phát triển của sự việc, mạch suy luận sao cho phù hợp với chủ đề, sự tiếp nhận của ngời đọc

Ghi nhớ (chấm 3 SGK - tr25)

III Luyện tập

1 Bài tập 1:

a Trình bày ý theo thứ tự không gian: nhìn xa - đến gần - đến tận nơi - đi xa dần

các đoạn trích b Trình bày theo thứ tự thời gian: về

- Nhắc lại ghi nhớ của bài

V H ớng dẫn hoạt động tiếp nối: (2')

2- Thái độ: Giáo dục học sinh có tấm lòng thơng cảm, quý trọng ngời phụ nữ, căm ghét chế độ ngời bóc lột ngời

3-Kỹ năng: Rèn kĩ năng phân tích nhân vật qua đôi thoại, cử chỉ, hành động

II Kiểm tra bài cũ: (3')

? Phân tích tâm trạng của bế Hồng khi gặp lại mẹ và khi ở trong lòng mẹ

-G/v treo bảng phụ cho học sinh là bài trắc nghiệm.(Khoanh tròn vào ý đúng nhất)

? Em hiểu gì về chú bé Hồng qua đoạn trích “Trong lòng mẹ”

A.Là một chú bé dễ xúc động, tinh tế và nhạy cảm

B.Là một chú bé phải chịu nhiều nỗi đau mất mát.

C.Là một chú bé có tình thơng yêu vô bờ bế đối với mẹ

b, Từ khó:

+thuế su : thứ thuế dã man của xã hội

cũ II- Đọc -hiểu văn bản:

* Cai lệ là tên tay sai chuyên nghiệp

của xã hội bạo tàn

?Qua đây em có nhận xét gì về con

ngời của hắn? Bản chất xã hội qua

- Hắn là tên tay sai chuyên nghiệp

Đánh trói ngời là nghề của hắn, đợc hắn làm với kỹ thuật thành thạo say

mê Hắn đến giúp bọn lí dịch tróc nã ngời nghèo tiền su

+ Hành đông:sầm sập tiến vào, trợn ngợc 2 mắt, giật phắt cái thừng, bịch luôn vào ngực chị Dậu, tát đánh bốp, nhảy vào, sấn đến

+ ngôn ngữ: quát, thét, chửi, mắng, hầm hè

+ Đánh trói anh Dậu đang ốm nặng.+ Bỏ ngoài tai những lời van xin, đáp lại bằng những lời đểu cáng

b, Hình ảnh chị Dậu:

*Đối với chồng:

-Múc cháo, quạt cháo ,bng một bát

làm đó ?

-hs trả lời- nhận xét

-GV kết luận và ghi bảng

?Em thấy tình cảm của ngời nông

dân nghèo trong xã hội xa nh thế nào

Ng-ời nông dân thấp cổ bé họng đã lễ

phép nhẫn nhục van xin

? Khi van xin không đợc, bọn chúng

vẫn sấn vào trói anh dậu và bịch luôn

Dậu quật hai tên tay sai?( ? Chị đã

chiến đấu với 2 tên tay sai nh thế

đầy đe doạ ở đầu làng

*Đối với cai lệ và ng ời nhà lý tr ởng

- Ban đầu chị cố van xin tha thiết

-Cự lại:+ Chồng tôi đau ốm →Bằng

lí lẽ: xng hô: tôi- ông→Đứng lên vị thế của kẻ ngang hàng

+Nghiến hai hàm răng; xng hô: mày -bà →Thể hiện sự căm giận cao độ

và khẳng định cái thế của ngời đứng trên

-Chiến đấu:

cai lệ: lẻo khẻo, ngã chỏng quèo, miệng nham nhảm

+Chị Dậu: nhanh nh cắt, nắm ngay, giằng co,du đẩy và vật nhau, túm tóc lẳng một cái→ngời nhà lý trởng: ngã nhào ra thềm

→Giọng hài hớc, không khí hào

-GV: Hành động dữ dội, quyết liệt và

sức mạnh bất ngờ của chị Dậu trực

tiếp xuất phát từ động cơ bảo vệ anh

Dậu tức là lòng yêu thơng

? qua phân tích em có nhận xét

chung gì về tính cách của chị Dậu?

- Học sinh khái quát

-GV: - Bình: hành động của chị chỉ

là bột phát vẫn bế tắc nhng khi có

cách mạng dẫn đờng chị sẽ là ngời đi

đầu trong đấu tranh Nguyễn Tuân

đã viết '' tôi đã gặp chị Dậu ở một

? Em hiểu thế nào về nhan đề của

đoạn trích và nhận xét của Nguyễn

Tuân: Với tác phẩm ''Tắt đền'' , Ngô

tất Tố đã xui ngời nông dân nổi loạn

? Thái độ của Ngô Tất Tố

? Giá trị nôị dung của văn bản

- Gọi học sinh đọc ghi nhớ

và t thế ngang tàng> <bộ dạng thảm hại

- Do lòng căm hờn nhng cái gốc vẫn

là lòng yêu thơng đã tạo lên sức mạnh

giàu đức hi sinh nhng cũngbất khuất kiên cờng Chị có một sức sống mạnh

mẽ, một tinh thần phản kháng tiềm tàng

- Ngôn ngữ kể chuyện, miêu tả, đối thoại đặc sắc: Bình dị nhng lại có nét rất riêng

b Nội dung

- Tức nớc vỡ bờ phản ánh quy luật xã hội có áp bức có đấu tranh, con giun xéo lắm cũng quằn, con đờng sống của quần chúng bị áp bức chỉ có thể

là con đờng đấu tranh Nhận xét của Nguyễn Tuân rất xác đáng

- Lên án xã hội cũ, cảm thông với

ng-ời nông dân, cổ vũ tinh thần phản kháng của họ, tin vào phẩm chất tốt