Vật chất tối và năng lượng tối Rất nhiều người chưa có nghiên cứu nhiều về vũ trụ học thường nhầm lẫn 2 khái niệm này, coi chúng là một.. Chúng ta sẽ nói trước tiên về vật chất tối dark
Trang 1Vật chất tối và năng lượng tối
Rất nhiều người chưa có nghiên cứu nhiều về vũ trụ học thường nhầm lẫn 2 khái niệm này, coi chúng là một Thực chất vật chất tối (dark matter)
và năng lượng tối (dark energy) là 2 khái niệm hoàn toàn độc lập từ lịch sử đên bản chất
Chúng ta sẽ nói trước tiên về vật chất tối (dark matter)
Năm 1933, Fritz Zwicky phát hiện ra sự xuất hiện của loại vật chất này khi đo vận tốc của các thiên hà trong quần thiên hà Coma
Người ta thường đo khối lượng của một thiên hà bằng 2 cách cơ bản Cách thứ nhất là sự phân tán vận tốc trong quần thiên hà Thiên hà có khối lương càng lớn sẽ càng có sự phân tán vận tốc rõ nét ra các thiên hà lân cận
và nhờ phương pháp đó có thể xác định được tổng khối lượng của quần thiên
hà Cách thứ hai là xác định độ trưng của các thiên hà để rút ra khối lượng của chúng và từ đó tính được tổng khối lượng của quần thiên hà Điều đáng
Trang 2chú ý là khối lượng của một quần thiên hà tính theo cách thứ nhất luôn lớn hơn rất nhiều khối lượng tính theo cách hai cho dù tính đến sai số rất cao Như vậy có thể suy đoán rằng có sự tồn tại của một loại vật chất còn chưa biết Chính sự tồn tại của vật chất này mà khối lượng thật của các thiên hà thực chất lớn hơn rất nhiều khối lượng có thể quan sát được Hiện vẫn chưa
có thực nghiệm nào xác nhận hoàn toàn sự có mặt của các vật chất tối này Tuy nhiên việc tồn tại của nó hiện nay là rất được tin tưởng do những hiệu ứng đã đo được Ứng dụng các phương pháp đo nói trên và so sánh kết quả của chúng, người ta nhận ra rằng có một số tỉ lệ nhất định về khối lượng đo được qua 2 phương pháp trên Tỷ lệ khối lượng đo được bằng cách thứ nhất
so với cách thứ hai đôi với một số thiên hà elip đã đưọc xác định là khoảng 7 (7:1), tức là khối lượng thật lớn hơn 7 lần khối lượng đo được dựa vào độ trưng của thiên hà Các thiên hà xoắn có mật độ vật chất cao hơn thì tỷ lệ chỉ
từ 4 đến 5 Và khi áp dụng cách tính này cho qui mô tổng quát của vũ trụ thì
tỷ lệ này trong vũ trụ, vốn có không gian hầu hết là trống rỗng lên đến 300,
có nghĩa là nó khẳng định cho việc vật chất tối có mặt tại khắp mọi nơi trong
vũ trụ
Nhiều người coi vật chất tối đóng góp một phần trong nghịch lí
Olbers
Trang 3Nghịch lí này là câu hỏi đặt ra tại sao với rất rất nhiều so như thế mà
vũ trụ không sáng rực mà lại tối thui như thế này, và tại sao vũ trụ không đạt được trạng thái cân bằng nhiệt với các ngôi sao?
Khi lí thuyết BigBang ra đời cùng các kiểm chứng thuyết phục cũng như các hệ quả và các suy đoán sau nó, người ta giải thích nghịch lí này như sau: Trong giai đoạn đầu hình thành vũ trụ, vũ trụ trải qua một thời gian giãn
nở lạm phát, tự tăng kích thược và khối lượng (qua việc tạo ra các hạt co bản liên tiếp) với tốc độ rát lớn (tăng thêm 10^50 lần chỉ trong vòng 10^-33 giây) Mặt khác vũ trụ hình thánh cách đây đã 15 tỉ năm, trong khi các ngôi sao sớm nhất ra đời sau đó hơn 1 tỉ năm, sau khi vũ trụ đã trải qua thời kì lạm phát và vẫn đang giãn nở do đó ánh sáng từ các ngôi sao ở các vùng khác nhau của vũ trụ không bao giờ đủ thời gian truyền đến với nhau, có một chân trời giới hạn đường đi của các tia sáng đó trong không - thời gian Chính vì thế mà vũ trụ không sáng rự như ban ngày và các ngôi sao không
đủ thời gian để truyền toàn bọ nhiệt của chúng cho không gin xung quanh
Một phần lí do nữa là có một số người giải thích rằng vật chất tối nói tới ở trên đã "ăn" bớt mất ánh sáng, do đó chúng làm giảm một cách đáng kể mật độ ánh sáng trong vũ trụ Tuy nhiên hiện nay thì chưa có kiểm chứng nào cho thấy hạt ánh sáng (photon) có thể bị hấp thụ
Trang 4Tuy nhiên, sự tồn tại phổ biến của vật chất tối cũng nói lên một vai trò rát quan trọng nữa của nó Đó là nó đóng góp vào việc kiềm chế sự nở ra của
vũ trụ, tránh cho vũ trụ có một cấu trúc không - thời gian lạm phát hoàn toàn, như thế thì hẳn đã không có chúng ta ở đây
Năng lượng tối
Khác hẳn với vật chất tối, năng lượng tối (dark energy) là loại năng lượng ẩn chứa trong không gian trống rỗng của vũ trụ Nó được suy ra từ kết quả của phương trình trường Einstein, phương trình nổi tiếng của thuyết tương đối rộng (general theory of relativity) Như chúng ta đều biết, phương trình rường chứa trong nó một hằng số vũ trụ học (cosmological constant) - một trong những hằng số quan trọng nhất của vũ trụ Tuy nhiên nóp từng bị chính Einstein bác bỏ vì sự có mwtj của nó khiến phương trình trường mô tả một vũ trụ giãn nở vĩnh viễn với khởi đầu là một kì dị Einstein không tin vào những kì dị và xác xuất của nó, ồng từng nói "Chúa không chơi trò xúc xắc!", tuy nhiên những gì kiểm định từ lí thuyết BB lại cho thấy Chúa có chơi, và hằng số vũ trụ là cần thiết Và hằng số này cho biết rằng mô hình chuẩn của vũ trụ giãn nở lạm phát đòi hỏi sự có mặt của một loại năng lượng tràn ngập không gian, đủ sức chống lại hấp dẫn của vạt chất trong vũ trụ để
Trang 5làm nó giãn nở vĩnh viễn, và người ta đã gọi loại năng lượng này là "nang
lượng tối"
(sự có mặt của năng lượng tối dẫn đến sự giãn nở lạm phát của vũ trụ
và hiện nay tiếp tục làm vũ trụ giãn nở mãi mãi)
Theo các tính toán hiện nay, năng lượng vũ trụ có đến 73% là năng
lượng tối, 23% là năng lượng của vật chất tối và chỉ có 4% còn lại là của vật
chất thông thường mà chúng ta biết