Kiến thức: Qua bài này HS phải : - Mô tả được cấu tạo của rễ thích nghi với chức năng hấp thụ nước và ion khoáng - Trình bày được cơ chế hấp thụ nước và ion khoáng của rễ cây, phân biệt
Trang 1Trường: Đại Học Đồng Tháp Ngày 12 tháng 6 năm 2010
Người soạn: Trần Minh Tiến Tiết:…………
GIÁO ÁN
Chương I CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG
A CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Ở THỰC
VẬT
BÀI 1: VẬN CHUYỂN CÁC CHẤT TRONG CÂY
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức:
Qua bài này HS phải :
- Mô tả được cấu tạo của rễ thích nghi với chức năng hấp thụ nước và ion khoáng
- Trình bày được cơ chế hấp thụ nước và ion khoáng của rễ cây, phân biệt được sự khác nhau đó
- Ảnh hưởng của các tác nhân môi trường đối với quá trình hấp thụ nước và ion khoáng
2 Kỹ năng
- Phát triển kĩ năng quan sát và phân tích tranh vẽ
- Rèn luyện tư duy phân tích- tổng hợp, kĩ năng hợp tác nhóm và làm việc độc lập
3 Thái độ, hành vi
- Thấy được mọi cơ thể TV để tồn tại và phát triển luôn luôn cần có sự hấp thụ nước và ion khoáng
- Thấy được mối quan hệ thống nhất giữa cấu tạo và chức năng
II PHƯƠNG TIỆN GIẢNG DẠY
- Tranh phóng to hình 1.1, 1.2, 1.3 SGK., sgk, sgv, sách tham khảo
III PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY
- Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận
- Quan sát tranh- tìm tòi bộ phận
- Thuyết trình - giảng giải
- Hoạt động nhóm
IV.TRỌNG TÂM:
- Đặc điểm thích nghi hình thái của rễ TV trên cạn đối với sự hấp thụ nước và các ion khoáng
- Cơ chế hấp thụ nước và ion khoáng
V TIẾN TRÌNH GIẢNG DẠY
1 Ổn định lớp( 1’)
2 Kiểm tra bài cũ (4’)
Giáo viên không kiểm tra bài củ mà giới thiệu khái quát chương trình sinh học 11
Trang 2Đỉnh sinh
trưởng
Miền
lông hút
già chết
Miền ST kéo
dài
Rễ chính
Rễ Bên
Miền lông
hút
3.Bài giảng: 35 ’
Giáo viên yêu cầu hs khái quát về chương trình sinh học lớp 10: Sinh học tế bào
Tại sao tế bào được xem là một cơ thể sống?
HS: N1: Vì tế bào có những đặc trưng của cơ thể sống.
GV: Đặc trưng cơ bản nhất là khả năng trao đổi chất với môi trường Vậy cơ thể thực vật
thực hiện quá trình trao đổi chất với môi trường ntn?
T
G
1
0
Hoạt động 1
GV cho hs quan sát hình
1.1 và 1.2
N? Mô tả cấu tạo bên ngoài
của hệ rễ ở một số TV ở
cạn?
GV Nhận xét và kết luận
T ? Đặc điểm cấu tạo nào
của rễ thích nghi với chức
năng hút nước?
T?Mối quan hệ giữa ngùon
nước trong đất và sự pháy
triển của hệ rễ?
GV bổ sung: Sự phát triển
của hệ rễ thể hiện khả năng
thích nghi rất cao với điều
kiện nước trong môi
trường : những cây mọc
trong mt đất có đủ nước thì
rễ pt với độ rộng và sâu vừa
phải ngược lại trong mt
khan hiếm nước thì sâu và
rộng Cây cỏ lạc đà mọc sâu
10m để hút nước ngầm
HS quan sát tranh vẽ 1 và 2 sgk
- Rễ chính, rễ bên, lông hút, miền ST kéo dài, đỉnh ST
đặc biệt miền lông hút có lông hút rất phát triển
- Miền lông hút với số lượng lông hút rất nhiều
- Rễ cây luôn phát triển về hướng có nguồn nước
I RỄ LÀ CƠ QUAN HẤP THỤ NƯỚC VÀ ION KHÓANG
1 Hình thái của hệ rễ:
Rễ bao gồm: rễ chính, rễ bên, lông hút, miền ST kéo dài, đỉnh ST đặc biệt miền lông hút có lượng lông hút rất phát triển
2 Rễ cây phát triển nhanh bề mặt hấp thụ
- Cây trên cạn hấp thụ nước
và ion khoáng chủ yếu qua miền lông hút
Trang 3? Bộ phận nào của rễ thích
nghi với chức năng hút
nước và muối khoáng?
? Số lượng lông hút nhiều
có ý nghĩa gí?
Nhận xét và kết luận
GV nêu hiện tượng thực
tế: Cây lúa sau khi cấy 4
tuần đã có hệ rễ với tổng
chiều dài gần 625km và
tổng diện tích bề mặt tiếp
xúc 285m 2 , chủ yếu là tăng
số lượng tb lông hút ở họ
lúa số lượng lông hút của 1
cây có thể đạt 14tỉ cái(lúa
mì đen)
T? TB lông hút có cấu tạo
thích nghi với chức năng
hút nước và muối khoáng
như thế nào?
T?Với những loài thực vật
không có lông hút thì rễ cây
hấp thụ nước và ion khoáng
bằng cách nào?
Gv gợi ý hs trả lời:
VD cây thông, sồi trên rễ
chúng có nấm rễ bao bọc
nhờ có nấm rễ mà các cây
đó hấp thụ nước và ion
khoáng dễ dàng và nước và
ion khoáng còn dược hấp
thụ qua TB rễ còn non(chưa
bị suberin hoá)
? Với những loài cây sống
trong môi trường nước thì
quá trình hấp thụ nước và
muối khoáng diễn ra như
thế nào?
? Môi trường có ảnh hưởng
đến sự tồn tại và phát triển
của lông hút như thế nào?
ứng dụng này như thế nào
trong trồng trọt?
HS kết hợp với hình1.2 trả lời : - Qua lông hút
-Tăng diện tích tiếp xúc giữa rễ với môi trường, tạo điều kiện cho quá trình trao đổi chất
- TB lông hút có thành tb mỏng, không thấm cutin
HS vận dụng kiến thức thực
tế trả lời:
- Cây thuỷ sinh thì rễ ít
pt, không có lông hút, nước được hấp thụ qua khắp bề mặt của rễ thân lá
- Trong mt quá ưu trương,
- Rễ đâm sâu, lan rộng và st liên tục hình thành nên số lượng khổng lồ lông hút các lông hút tăng bề mặt tiếp xúc với đất giúp cây hấp thụ được nhiều nước và muối khoáng
- TB lông hút có thành tb mỏng, không thấm cutin, có ASTT lớn
Trang 4Hoạt động 2
GV chuyển ý: Nước và ion
khoáng được vận chuyển
vào tế bào lông hút theo cơ
chế nào?
GV yêu cầu HS nghiên
cứu SGK và trả lời câu
hỏi:
N? Dòng di chuyển của
nước như thế nào?
GV hoàn thiện
? Cơ chế này gọi là gì?
GV Nhận xét và kết luận:
? Điều kiện cho cơ chế vận
chuyển nước xảy ra là gì?
GV Nhận xét và bổ sung:
Cần có sự chênh lệch thế
nước giữa đất( môi trường
dinh dưỡng ) với tế bào
lông hút:
* Do quá trình thoát hơi
nước ở lá hút nứơc lên phía
trên làm giảm lượng nước
trong tế bào lông hút
* Nồng độ các chất tan
trong tế bào rễ cao
Yêu cầu HS nghiên cứu
SGK và trả lời câu hỏi :
? Các ion khoáng di
chuyển vào tế bào lông hút
theo những cơ chế nào?
quá acid hay thiếu oxi thì lông hút sẽ tiêu biến vì vậy nếu trong trồng trọt nếu ta bón nhiều phân quá thì cây
bị héo và dễ bị chết nguyên nhân là do mt quá ưu trươngà lông hút tiêu biến
à nước không cung cấp đủ
HS nghiên cứu nội dung SGK trả lời:
- Nước di chuyển từ môi trường nhược trương trong môi trường đất sang môi trường ưu trương trong tế bào lông hút
- Gọi là cơ chế thẩm thấu
- Phải có sự chênh lệch thế nước giữa bên trong và bên ngoài môi trường
- Theo cơ chế chủ động và thụ động
- Có sự chênh lệch nồng độ ion khoáng giữa môi trường
II CƠ CHế HẤP THỤ NƯỚC VÀ ION KHOÁNG Ở RỄ CÂY.
1 Hấp thụ nước và ion khoáng từ đất vào tế bào lông hút
a Hấp thụ nước
+ Cơ chế: Sự xâm nhập
của nước từ đất vào tế bào lông hút theo cơ chế thụ động
+ Điều kiện: Có sự chênh
lệch thế nước giữa đất( hoặc môi trường dinh dưỡng) và tế
bào lông hút
b Hấp thụ ion khoáng + Cơ chế:
- Cơ chế thụ động: đi từ đất
có nồng độ ion cao vào TB lông hút nơi có nồng độ ion
đó thấp hơn
- Cơ chế chủ động: di chuyển
Trang 5GV hoàn thiện:
? Điều kiện để xảy ra quá
trình hấp thụ ion khoáng là
gì?
GV Nhận xét và kết luận:
Treo tranh vẽ hình 1.3SGK
hướng dẫn HS quan sát và
yêu cầu HS cho biết:
? Sự xâm nhập của nước và
các ion khoáng từ đất vào
mạch gỗ của rễ bằng những
con đường nào? Mô tả cụ
thể từng con đường?
T? Đai Caspari có vai trò
gì?
GV hoàn thiện: Đai Caspari
có vai trò điều chỉnh dòng
vận chuyển các chất vào
trung trụ
Hoạt động 3:
Yêu cầu HS nghiên cứu
SGK và thực hịên lệnh
III.1SGK:
? Kể ra nhữn yếu tố ngoại
cảnh ảnh hưởng đến lông
hút và qua đó giải thích sự
ảnh hưởng của môi trường
đối với quá trình hấp thụ
nước và ion khoáng ở rễ
cây.?
V? Biện pháp được sử dụng
trong nông nghiệp hoặc
trong việc chăm sóc cây
cảnh để tạo điều kiện cho
cây hút nước và ion
khoáng?
bên ngoài và bên trong tế bào lông hút Hoặc cần sử dụng năng lượng ATP ( Chủ động)
HS quan sát tranh vẽ và nghiên cứu SGK trả lời câu hỏi :
- Nước và ion khoáng từ đất và mạch gỗ theo hai con đường:
+ Con đường gian bào: đi theo không gian giữa các
TB và không gian giữa các bó sợi xenlulôzơ trong thành TB
+ Con đường tế bào chất: đi xuyên qua tế bào chất của các TB
HS nghiên cứu SGK và trả lời câu hỏi
- Các nhân tố ngoại cảnh như áp suất thẩm thấu, đô PH
Ngoài ra rễ cây cũng ảnh hưởng ngược lại môi trường thông qua quá trình hô hấp
ở rễ : Giải phóng CO2 và hấp thụ O2, thải các dịch tiết chứa các axit, vitamin … làm cải biến môi trường đất
ngược chiều Građien nồng độ(tiêu tốn năng lượng ATP)
+ Điều kiện:
- Có sự chênh lệch nồng độ ion khoáng giữa môi trường bên trong và bên ngoài tế bào( thụ động)
- Có sử dụng năng lượng ATP( chủ động)
2 Dòng nước và các ion khoáng đi từ đất vào mạch
gỗ của rễ
Sự xâm nhập của nước và các ion khoáng từ đất vào mạch gỗ của rễ qua 2 con đường:
- Con đường gian bào: đi theo không gian giữa các
TB và không gian giữa các
bó sợi xenlulôzơ trong thành TB
-Con đường tế bào chất:đi xuyên qua tế bào chất của các TB
III ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC TÁC NHÂN MÔI TRƯỜNG ĐỐI VỚI QUÁ TRÌNH HẤP THỤ NƯỚC
VÀ ION KHOÁNG Ở RỄ CÂY.
Các nhân tố ngoại cảnh như áp suất thẩm thấu của dung dịch đất, độ pH, độ thoáng(O2) của đất ảnh hưởng
Trang 6* Giáo dục môi trường:
V? Vai trò của nước đối với
đời sông thực vật?
V? Ô nhiễm môi trường
đất, nước sẽ ảnh hưởng như thế nào đến rễ cây?
V? Làm gì để boả vệ cây
xanh?
HS vận dung kiến thức thực tế trả lời câu hỏi:
- Vai trò:
+ Là nguyên liệu cho QH + Là nguyên liệu của các phản ứng hoá sinh…
- Môi trường đất và nước ô nhiễm gây tổn thương lông hút ở rễ cây, ảnh hưởng đến
sụ hút nướcvà khoáng của thực vật
- Tham gia bảo vệ môi trường đất và nước
- chăm sóc, bón phân và tưới tiêu hợp lí
đến sự hấp thụ nước và các ion khoáng ở rễ cây
V CỦNG CỐ:
1 BT4:Hãy chọn đáp án đúng nhất cho các câu sau:
Câu1- Sự hút khoáng thụ động của TB lông hút phụ thuộc vào:
A hoạt động trao đổi chất B chênh lệch nồng độ ion
B cung cấp năng lượng D hoạt độnh thẩm thấu
Câu2- Sự hút khoáng chủ động của TB lông hút phụ thuộc vào:
A građien nồng độ chất tan B hiệu điện thế màng
C trao đổi chất của TB D tham gia của năng lượng ATP
VI DẶN DÒ:
Trả lời câu hỏi trong sgk
Làm bài tập sách bài tập
Đọc bài tiếp theo
