Giáo viên nặng về truyền đạt, quen sử dụng phương pháp truyền thống, không kích thích được hứng thú học tập của học sinh tham gia tìm hiểu, xây dựng cách đọc bài... Dạy tập đọc cho học s
Trang 1A PHẦN MỞ ĐẦU
I Lý do chọn đề tài:
Trong cuộc sống hằng ngày, dù ở môi trường nào con người cũng cần phải
có hoạt động giao tiếp Trong xã hội hiện đại, hoạt động giao tiếp lại càng quan trọng hơn Để giao tiếp tốt mỗi người cần phải có kĩ năng sử dụng Tiếng Việt (đọc, viết, nghe, nói) Muốn có một lớp người trong tương lai năng động, linh hoạt trong giao tiếp thì ngay từ bây giờ chúng ta phải bồi dưỡng cho mầm non của đất nước, đặc biệt đối với cấp Tiểu học
Dạy đọc có một ý nghĩa rất to lớn ở tiểu học Đọc trở thành một đòi hỏi cơ bản đầu tiên đối với những người đi học Đầu tiên các em phải học đọc, sau đó phải đọc để học Có đọc tốt thì mới phát triển tốt các kĩ năng viết, nghe, nói Đọc giúp các em chiếm lĩnh được ngôn ngữ để dùng trong giao tiếp và học tập Đọc là công
cụ để học tập các môn học khác,đồng thời tạo ra hứng thú và động cơ học tập Nó tạo điều kiện để học sinh có khả năng tự học và tinh thần học tập suốt cuộc đời, đó
là một khả năng không thể thiếu được của con người thời đại văn minh
Đọc một cách có ý thức cũng sẽ tác động tích cực tới trình độ ngôn ngữ cũng như tư duy của người đọc Việc dạy đọc sẽ giúp học sinh hiểu biết hơn, bồi dưỡng cho các em lòng yêu cái thiện và cái đẹp, dạy cho các em biết suy nghĩ một cách lôgic cũng như biết tư duy có hình ảnh Như vậy, đọc có một ý nghĩa to lớn, nó bao gồm nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển
Những điều ở trên đã khẳng định sự cần thiết của việc hình thành và phát triển một cách có hệ thống và có kế hoạch năng lực đọc cho học sinh Tập đọc với tư cách là một phân môn Tiếng Việt ở tiểu học, có nhiệm vụ đáp ứng yêu cầu hình thành và phát triển năng lực đọc cho học sinh
Mặc dù hiện nay chương trình sách giáo khoa đã đổi mới, phương pháp dạy học nói chung, dạy tập đọc nói riêng đã được cải tiến, nhưng ở các trường tiểu học hiện nay việc dạy đọc vẫn còn nhiều hạn chế Giáo viên nặng về truyền đạt, quen
sử dụng phương pháp truyền thống, không kích thích được hứng thú học tập của học sinh tham gia tìm hiểu, xây dựng cách đọc bài
Trang 2Với ý nghĩa quan trọng của phân môn Tập đọc và thực trạng về kĩ năng đọc
ở lớp tôi hiện nay, tôi mạnh dạn chọn phân môn này để nghiên cứu và thể hiện trong việc đổi mới phương pháp dạy - học tập đọc ở tiểu học Đó cũng là lý do tôi
chọn đề tài “Một số kinh nghiệm rèn đọc cho học sinh ở lớp 5/1 Trường Tiểu học Trần Bình Trọng”.
II Mục đích của đề tài: Tìm ra phương pháp dạy đọc tốt nhất để giúp học sinh
lớp 5/1 Trường Tiểu học Trần Bình Trọnghọc tốt phân môn Tập đọc
Trang 3
B PHẦN NỘI DUNG
I THỰC TRẠNG
Năm học 2009- 2010 tôi được phân công dạy lớp 5/1 Lớp tôi chủ nhiệm có
30 học sinh - Nữ 16 Đa số học sinh vào đầu năm đã có đầy đủ sách vở, đồ dùng học tập đặc biệt là sách Tiếng Việt Các bậc phụ huynh phần lớn đều quan tâm đến việc học tập của con em mình Cơ sở vật chất đầy đủ Giáo viên được tham gia các chuyên đề thay sách giáo khoa và học tập các phương pháp mới trong dạy học Nhà trường tổ chức học hai buổi trên ngày cho 100% học sinh
Tuy nhiên, đối với học sinh lớp tôi thì trình độ không đồng đều Có nhiều học sinh đọc đúng, nhanh và diễn cảm nhưng cũng không ít học sinh đọc còn ngắc ngứ,
lý nhí, chưa tốt Một số em còn mắc lỗi phát âm, chủ yếu là lỗi phát âm do từ địa phương
Đây là kết quả khảo sát chất lượng đầu năm môn Tiếng Việt lớp 5/1 - lớp tôi phụ trách năm học 2009- 2010
30
Như vậy, chất lượng đọc thực tế cho thấy còn thấp(đọc không tốt dẫn đến kĩ năng viết chính tả, làm văn thấp)
II MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN ĐỌC CHO HỌC SINH
Trong một giờ tập đọc tôi luôn chú ý: Rèn cho học sinh kỹ năng đọc ngày càng thành thạo Đây là yêu cầu có tính đặc trưng của phân môn tập đọc Dạy tập đọc cho học sinh chính là quá trình làm việc của thầy và trò để thực hiện hai hình thức: Đọc thành tiếng và đọc thầm Đây chính là: “ Hai biện pháp dạy đọc” Hai hình thức đọc này gắn bó chặt chẽ với nhau, cộng tác cùng thực hiện để đạt một mục đích cuối cùng của đọc: Thông hiểu nội dung văn bản
Chất lượng đọc thành tiếng bao gồm 4 mức độ: đọc đúng, đọc lưu loát, đọc có ý thức ( thông hiểu nội dung văn bản ) và đọc diễn cảm
Trang 4Chất lượng của đọc thầm chỉ gồm 3 mức độ đầu, đọc diễn cảm không được bàn đến khi nói về đọc thầm
1 Chuẩn bị cho việc đọc:
Giáo viên luôn chú ý đến tư thế đọc của học sinh Khi ngồi đọc cần ngay ngắn,
khoảng cách từ mắt đến sách khoảng 30 - 35 cm, cổ và đầu thẳng Khi cô giáo gọi đọc phải bình tĩnh, tự tin, không hấp tấp đọc ngay Tư thế đứng đọc phải đàng hoàng, thoải mái, sách phải được mở rộng và cầm bằng hai tay
Giáo viên luôn cho học sinh hiểu khi đọc thành tiếng: Các em đọc không phải chỉ cho mình cô giáo mà để cho tất cả các bạn trong lớp cùng nghe, nên cần đọc đủ cho tất cả nghe rõ Nhưng không có nghĩa là đọc quá to hoặc gào lên Đối với học sinh đọc quá nhỏ “ lý nhí”, giáo viên kiên nhẫn luyện và động viên các em đọc to dần
2 Luyện đọc đúng:
a Khái niệm:
Đọc đúng là sự tái hiện mặt âm thanh của bài đọc một cách chính xác, không có lỗi Đọc đúng là không đọc thừa, không sót từng âm, vần và tiếng Đọc đúng bao gồm đọc đúng các âm thanh ( đúng các âm vị ), nghỉ ngắt hơi đúng chỗ (đọc đúng ngữ điệu)
b Biện pháp:
Đầu năm tôi đã phân loại để nắm được trình độ đọc của học sinh, từ đó có kế hoạch luyện đọc cho từng em Trước khi lên lớp, tôi dự tính các lỗi học sinh lớp tôi
dễ mắc, những từ, những câu khó lần trước chưa đọc tốt để luyện
Luyện đọc đúng các âm đầu:
Đọc đúng các âm khó đối với địa phương ví dụ : quẹo vô, truyền thuyết, tháp khoan, mải miết,ngạc nhiên, chất phác,…Phần luyện này tôi kết hợp trong lúc đọc
cá nhân
Ví dụ: Khi dạy bài: “ Kì diệu rừng xanh”
Học sinh A đọc đoạn 3 Học sinh B nhận xét: bạn đọc sai “ leng lắt mải miếc”, sửa lại là: “ len lách mải miết”, …Tôi cho học sinh A đọc lại cho đúng Sau đó gọi
2 đến 3 học sinh khác nhắc lại
Trang 5Đọc đúng bao gồm đúng cả tiết tấu, ngắt hơi, nghỉ hơi, ngữ điệu câu Việc ngắt nghỉ hơi phải phù hợp với các dấu câu: Nghỉ ít ở dấu phẩy, nghỉ lâu hơn ở dấu chấm Tôi dựa vào nghĩa và quan hệ ngữ pháp để xác định cách ngắt nhịp đúng các câu:
- “ Những con vượn bạc má ôm con gọn ghẽ / chuyền nhanh như tia chớp”
- “Những con chồn sóc với chùm lông đuôi to/ đẹp / vút qua / không kịp đưa mắt nhìn theo”
- Sau một hồi len lách mải miết,/ rẽ bụi rậm,/ chúng tôi nhìn thấy một bãi cây khộp
Đối với những bài thơ ngắt nghỉ cần đúng với nhịp thơ
Ví dụ: Bài “ Ê- mi-li, con…”,
Đây là thể thơ tự do khi đọc cần chú ý ngắt nhịp đúng, phù hợp với ý nghĩa của câu thơ, đoạn thơ Cần đọc vắt các dòng thơ sau:
Nhân danh ai
Bay mang những B.52
Những na pan, hơi độc
Đến Việt Nam
………
Đêm nay mẹ đến tìm con
Con sẽ ôm lấy mẹ mà hôn
Cho cha nhé
Với bài thơ lục bát “ Hành trình của bầy ong ”, nhịp thơ phổ biến 3 / 5 ;3/3 và 4/ 4:
“ Bầy ong rong ruổi trăm miền
Rù rì đôi cánh / nối liền mùa hoa
Nối rừng hoang / với biển xa Đất nơi đâu / cũng tìm ra ngọt ngào
………
Chắt trong vị ngọt / mùi hương Lặng thầm thay / những con đường ong bay Trải qua mưa nắng vơi đầy
Trang 6Men trời đất / đủ làm say đất trời
Với thể thơ 5 chữ, nhịp 3/ 2, 2 /3 trong bài “ Trước cổng trời”:
Nhìn ra xa / ngút ngát
Bao sắc màu / cỏ hoa
Con thác / réo ngân nga
Đàn dê / soi đáy suối
………
Những người Dáy,/ người Dao
Đi tìm măng,/ hái nấm
Vạt áo chàm / thấp thoáng
Nhuộm xanh / cả nắng chiều
Đối với một bài thơ, đoạn văn, câu văn học sinh đọc cá nhân thành tiếng chưa ngắt nghỉ hơi đúng, tôi cho một học sinh khác đứng tại chỗ hoặc lên bảng đánh dấu lại chỗ ngắt, nghỉ hơi và cho vài HS đọc lại
Ví dụ dạy bài: “Kì diệu rừng xanh ”
Tôi cho học sinh nêu: chỗ ngắt và những từ ngữ cần nhấn giọng còn giáo viên dùng kí hiệu gạch chéo chỗ ngắt nghỉ, gạch chân chỗ cần nhấn giọng ( Vì học sinh đọc cá nhân chưa biết cách ngắt nghỉ)
“ Những chiếc chân vàng / giẫm trên thảm lá vàng /và sắc nắng cũng rực vàng trên lưng nó./”
3 Luyện đọc lưu loát:
a Khái niệm:
Đọc lưu loát là nói đến mức độ đọc về mặt tốc độ, đọc không ê a, ngắc ngứ Tốc độ đọc nhanh chỉ thực hiện được khi đã đọc đúng Khi đọc phải chú ý xác định tốc độ để cho người nghe hiểu kịp được
Nhưng đọc nhanh không phải là đọc liến thoắng Tốc độ chấp nhận được của đọc nhanh khi đọc thành tiếng trùng với tốc độ của lời nói ( Tốc độ đọc thành tiếng lớp 5 tối thiểu khoảng 120phút ) Khi đọc thầm thì tốc độ đọc sẽ nhanh hơn nhiều
Trang 7b Biện pháp:
Giáo viên hướng dẫn cho học sinh làm chủ tốc độ bằng cách đọc mẫu để học sinh đọc thầm theo Ngoài ra, giáo viên còn dùng biện pháp đọc tiếp nối trên lớp , đọc nhẩm có sự kiểm tra của giáo viên, của bạn để điều chỉnh tốc độ
Ví dụ: Khi học sinh đọc cá nhân toàn bài hoặc đọc một khổ thơ, một đoạn văn giáo viên đều nhắc cả lớp đọc thầm theo Thầy(cô) cần sử dụng những trò chơi cuối giờ gây hứng thú cho học sinh như: Thi đọc tiếp sức, đọc thơ truyền điện, thả thơ, Kết thúc trò chơi bao giờ giáo viên cũng cho học sinh bình chọn và tuyên dương nhóm đọc nhanh nhất, giỏi nhất và gợi ý rút kinh nghiệm cho lần chơi sau Muốn học sinh đọc nhanh, đúng tốc độ cần có sự chuẩn bị bài ở nhà tốt, học sinh phải được đọc trước nhiều Muốn vậy cần phải khơi dậy sự thi đua giữa các
em Em nào đọc chậm cô(thầy) phải giúp các em luyện thêm ở các giờ tự học, tăng cường
4 Luyện đọc có ý thức ( Đọc hiểu)
a Khái niệm:
Để giúp học sinh đọc cảm nhận văn bản, hiểu văn bản thì trong việc dạy môn tập đọc phải chú ý rèn luyện khả năng đọc hiểu cho học sinh Đó là vấn đề cần thiết, quan trọng đối với học sinh lớp 5 Có hiểu nội dung bài văn, bài thơ thì mới
có cách đọc đúng, đọc hay và diễn cảm được.Việc luyện đọc hiểu thường được thực hiện trong bước đọc thầm
Sự thực thì đọc thầm có ưu thế hơn hẳn đọc thành tiếng ở chỗ nhanh hơn đọc thành tiếng từ 1,5 đến 2 lần Nó có ưu thế hơn hẳn để tiếp nhận, thông hiểu nội dung văn bản vì người ta không phải chú ý đến việc phát âm mà chỉ tập trung để hiểu nội dung điều mình đọc Hiệu quả của đọc thầm được đo bằng khả năng thông hiểu nội dung văn bản đọc
Do đó, dạy đọc thầm chính là dạy đọc có ý thức, đọc hiểu Kết quả đọc thầm phải giúp học sinh hiểu nghĩa của từ, cụm từ, câu, đoạn, bài tức là toàn bộ những gì đọc được
b Biện pháp:
Trang 8Kết hợp chặt chẽ giữa việc tìm hiểu bài với việc luyện đọc GV hướng dẫn học sinh rèn đọc đến đâu tìm hiểu bài ngay đến đó Không tách rời hai khâu tìm hiểu bài và rèn đọc.GV nêu yêu cầu trước khi HS đọc bài hay đọc đoạn văn để HS đọc
và có định hướng hiểu văn bản
Ví dụ: Dạy bài văn “ Sự sụp đổ của chế độ a- pác- thai”
Đọc thầm lần 1: Sau khi giới thiệu bài xong, 1 học sinh khá đọc toàn bài, đồng thời cả lớp đọc thầm theo bạn để nắm được nội dung của bài
Đọc thầm lần 2: Trước khi tìm hiểu nội dung đoạn 1,2, cho 1 học sinh đọc đoạn 1,2 Cả lớp đọc thầm theo Giáo viên hỏi: Dưới chế độ A- pác- thai, người dân da đen bị đối xử như thế nào?
Đọc thầm lần 3:Trước khi tìm hiểu nội dung đoạn 3,cho cả lớp đọc thầm đoạn
3 Giáo viên giao nhiệm vụ: - Người dân Nam Phi đã làm gì để xoá bỏ chế độ phân biệt chủng tộc?
Đọc thầm lần 4: Gọi 1 học sinh đọc toàn bài Đồng thời cả lớp đọc thầm Giáo viên giao nhiệm vụ: Theo em, vì sao cuộc đấu tranh chống chế độ a- pác- thai được đông đảo mọi người dân trên thế giới ủng hộ?
Như vậy là giáo viên đã cho học sinh đọc thầm trước khi phân tích nội dung bài, đồng thời với đọc cá nhân thành tiếng để học sinh nắm được nội dung văn bản
và từ đó có cách đọc đúng Như vậy đã kết hợp nhuần nhuyễn giữa đọc thành tiếng
và đọc thầm
Để giúp học sinh đọc hiểu tốt, GV cần chuẩn bị hệ thống câu hỏi để học sinh nêu nội dung, nghệ thuật, cách đọc bài GV chú ý các câu hỏi để học sinh tìm hiểu nghĩa của từ, đặt câu để làm rõ nghĩa từ; tìm các từ đồng, trái nghĩa
Nếu không chỉ ra giá trị của từ “ ngây ngất” trong “ Chẳng có thứ quả nào hương thơm lại ngây ngất kì lạ đến như thế ” ( Mùa thảo quả ) mà chỉ khai thác thảo quả có vị như thế nào, có mùi hương ra sao? (ngọt lựng, thơm nồng ) thì chưa thể cảm nhận hết được mùi hương đặc biệt của thảo quả
Yêu cầu học sinh nắm ý chính của đoạn, của bài, lập được dàn ý, hiểu được giá trị nghệ thuật của bài văn, bài thơ Tất cả việc phân tích trên nhằm cho học sinh hiểu nội dung, nghệ thuật bài để có cách đọc đúng, đọc diễn cảm
Trang 95 Luyện đọc diễn cảm.
a Khái niệm:
Đọc diễn cảm là một yêu cầu đặt ra khi đọc những câu văn bản văn chương
hoặc có các yếu tố của ngôn ngữ nghệ thuật Đó là việc đọc thể hiện ở kỹ năng làm chủ ngữ điệu, chỗ ngừng giọng, cường độ giọng để biểu đạt đúng ý nghĩ và tình cảm mà tác giả đã gửi gắm trong bài đọc, đồng thời biểu hiện được sự thông hiểu, cảm thu của người đọc đối với tác phẩm Đọc diễn cảm thể hiện năng lực đọc
ở trình độ cao và chỉ thực hiện được trên cơ sở đọc đúng và đọc lưu loát
b Biện pháp:
Nội dung của bài đọc đã qui định ngữ điệu của nó nên tôi không bao giờ áp đặt sẵn giọng đọc bài mà để học sinh tự nêu cách đọc và đọc trên cơ sở hiểu từ, hiểu nghĩa GV không chỉ là người lắng nghe, sửa cách đọc của từng học sinh mà còn phải luôn kích thích, động viên học sinh cố gắng đọc diễn cảm
Ví dụ: Cứ cuối mỗi giờ tập đọc giáo viên nên cho học sinh tự thể hiện mình qua việc đọc diễn cảm:
+ Em hãy đọc đoạn văn (hoặc khổ thơ) mà em thích nhất cho cô và cả lớp cùng nghe
+ Em hãy đọc diễn cảm cả bài văn (hoặc bài thơ)
+ Hoặc giáo viên tổ chức các hình thức thi đọc diễn cảm, đọc phân vai, đóng kịch ( đối với các tác phẩm có nhiều lời hội thoại )
Vì vậy, trong giờ tập đọc lớp tôi các em rất thích tham gia đọc diễn cảm
Đọc diễn cảm chỉ có được trên cơ sở hiểu thấu đáo bài đọc Đọc diễn cảm yêu cầu đọc đúng giọng vui, buồn, giận dữ, trang nghiêm phù hợp với từng ý cơ bản của bài đọc, phù hợp với kiểu câu, thể loại, đọc có cảm xúc cao, biết nhấn giọng ở từ ngữ biểu cảm, gợi tả, phân biệt lời nhân vật, lời tác giả
Để đọc diễn cảm, người đọc phải làm chủ được chỗ ngắt giọng ( kỹ thuật ngắt giọng biểu cảm ), làm chủ được tốc độ đọc ( độ nhanh, chậm, chỗ ngân hay dãn nhịp đọc ), làm chủ cường độ giọng ( đọc to hay nhỏ, nhấn giọng hay không ) và làm chủ ngữ điệu ( độ cao của giọng đọc, lên giọng hay hạ giọng )
Trang 10Ở tiểu học, khi nói đến đọc diễn cảm, người ta thường nói về một số kỹ thuật như ngắt giọng biểu cảm, sử dụng tốc độ và ngữ điệu
Ngắt giọng biểu cảm là phương tiện tác động đến người nghe, thiên về cảm xúc Ngắt giọng biểu cảm là những chỗ lắng, sự im lặng có tác dụng truyền cảm, góp phần tạo nên hiệu quả nghệ thuật cao Đó là sự ngắt giọng có ý đồ nghệ thuật
Ví dụ với bài “ Những cánh buồm”“ Cha dắt con đi… có 2 cách ngắt:
+ Nếu ngắt “ Cha dắt con đi / dưới ánh mai hồng ” thì cảnh ở đây thấy bình thường, không có gì nổi bật
+ Nếu ngắt “ Cha dắt con / đi dưới ánh mai hồng” thì hay hơn, câu thơ giàu hình ảnh, thật nên thơ,
Tốc độ đọc ảnh hưởng đến sự diễn cảm, đặc biệt là chỗ có thay đổi tốc độ gây
sự chú ý, có giá trị biểu cảm tốt
Ví dụ khi đọc bài “ Bầm ơi ” đọc chậm lại, nhịp dãn ra thì bài thơ sẽ đọng lại trong lòng người đọc tình cảm tha thiết,sâu nặng giữa mẹ và con hơn là đọc với tốc
độ bình thường như những bài thơ khác trong bài
+ Bài “ Hội thổi cơm thi ở Đồng Vân” - đọc với nhịp điệu nhanh, dứt điểm, thể hiện sự phối hợp công việc một cách nhịp nhàng, ăn ý giữa các thành viên trong nhóm
Ngữ điệu : là sự lên cao hay hạ thấp giọng Mỗi kiểu câu chia theo mục đích nói đều có ngữ điệu riêng, hạ giọng cuối câu kể , lên giọng ở câu hỏi
Ví dụ : Đọc bài : “ Chuỗi ngọc lam”
Đọc lên giọng ở các câu hỏi: Ai sai cháu đi mua?
Cháu có bao nhiêu tiền?
Đọc giọng vui, ngây thơ, hồn nhiên thể hiện được niềm vui của cô bé Gioan: Đẹp quá! Xin chú gói lại cho cháu! Cháu đã đập con lợn đất đấy! …
Đọc giọng nhẹ nhàng, tế nhị (lời của Pi- e)
Lời của chị cô bé giọng nhẹ nhàng, lịch sự
Ví dụ : Đọc bài : “ Ê- mi- li, con…”
Ở từng khổ thơ, chú ý thay đổi giọng một cách linh hoạt, phù hợp với dấu câu
và lời nhân vật