Kỹ thuật sử dụng chế phẩm sinh học trong sản xuất nông nghiệp

- CPSH là những sản phẩm an toàn với môi trường, con người, vật nuôi, cây trồng không gây hại và tác dụng phụ xấu khi sử dụng  Các lo ại CPSH thông dụng - Hiện nay trên thị trường đang

TÀI LIỆU KỸ THUẬT

DỰ ÁN: NÔNG NGHIỆP SINH THÁI

Kỹ thuật sử dụng chế phẩm sinh học trong sản xuất nông nghiệp

(02/2012 – 10/2012)

Người biên soạn: Tr ần Thanh Loan – TT Sông Hồng

Đỗ Ngọc Biền - ArecA

Hưng Yên, tháng 7/2012

ArecA

S upport Y oung NGO N etwork to E mpower R ural G roups to I ntegrate E nvironment in S ociety

Hỗ trợ mạng lưới các tổ chức xã hội dân sự địa phương nhằm nâng cao năng lực cho cộng đồng để lồng ghép môi trường vào chương trình phát triển kinh tế-xã hội

Project funded

by European Union

THÔNG TIN TÀI LIỆU:

Phần 1: Giới thiệu về Chế phẩm sinh học

1 Khái quát chung về chế phẩm sinh học

 Khái ni ệm

- Chế phẩm sinh học (CPSH) là tập hợp các loài vi sinh vật gồm:Vi khuẩn quang hợp, vi khuẩn Lactic, nấm men, xạ khuẩn, nấm mốc sống cộng sinh trong cùng môi trường

- CPSH là những sản phẩm bao gồm hỗn hợp nhiều chủng vi sinh vật có ích nhằm mục đích cải thiện môi trường, sức khỏe con người và cây trồng vật nuôi

- CPSH là những sản phẩm an toàn với môi trường, con người, vật nuôi, cây trồng không gây hại và tác dụng phụ xấu khi sử dụng

 Các lo ại CPSH thông dụng

- Hiện nay trên thị trường đang bán rất nhiều loại CPSH của nhiều công ty với nhiều nhãn mác khác nhau

Ví dụ: EM, BALASA, BALASA N01, BRF-2 quakit, Esol, WEVIRO, VEM-K, EMC,

V.EM, BIO-EM,…

- Tổ chức thực hiện: Công ty TNHH nghiên cứu ứng dụng và chuyển giao công nghệ (ArecA)

- Đơn vị phối hợp thực hiện: Hội liên hiệp phụ nữ xã Thanh Long – Yên Mỹ - Hưng Yên

- Cán bộ liên hệ: Đỗ Xuân Hạnh – Giám đốc

- Đối tác địa phương tham gia vào dự án: Hội liên hiệp phụ nữ xã Thanh Long, huyện Yên

Mỹ, tỉnh Hưng Yên

- Tiêu đề của dự án: Dự án Nông Nghiệp Sinh Thái

- Thời gian thực hiện dự án: từ tháng 3 đến tháng 10 năm 2012

- Khu vực tác động của dự án: Xã Thanh Long – Huyện Yên Mỹ - Tỉnh Hưng Yên

- Đối tượng hưởng lợi cuối cùng: là các hộ sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã Thanh Long (trực tiếp 48 hộ có đại diện hội viên hội LHPN xã Thanh Long) và hơn 1.500 hộ sản xuất nông nghiệp được tuyên truyền áp dụng phương pháp tổ chức và kỹ thuật sản xuất nông nghiệp sinh thái (chăn nuôi)

Tuy nhiên các loại CPSH này đều có chung một bản chất là tập hợp các loại vi sinh vật

có ích và có nguồn gốc từ EM1 (Effective Microoganisms)

- Vi sinh vật hữu hiệu EM1 là tập hợp các loài vi sinh vật gồm khoảng 80 – 120 loài

cả kỵ khí và hiếu khí thuộc 10 chi khác nhau Chúng bao gồm các vi khuẩn quang hợp (tổng hợp ra chất hữu cơ từ CO2 và H2O), vi khuẩn cố định Nitơ (Sử dụng chất hữu cơ của vi khuẩn quang hợp để chuyển N2 trong không khí thành các hợp chất hữu cơ), xạ khuẩn (sản sinh chất kháng sinh ức chế vi sinh vật gây bệnh và phân giải chất hữu cơ), vi khuẩn Lactic (chuyển hóa thức ăn khó tiêu thành dễ tiêu), nấm men (sản sinh vitamin và các axitamin) Các vi sinh vật trong EM tạo ra một hệ thống vi sinh thái với nhau, chúng hỗ trợ lẫn nhau, cùng sinh trưởng và phát triển

- CPSH EM có ngu ồn gốc từ Nhật Bản, do giáo sư tiến sỹ Teuro Higa sáng chế và

được áp dụng vào thực tiến từ năm 1980 Chế phẩm này được đưa vào Việt Nam năm 1997 Đến nay có khoảng trên 100 nước sử dụng EM trong môi trường và nông nghiệp

- Tùy vào điều kiện thực tế sử dụng mà CPSH gốc EM được sản xuất thành các dạng khác nhau, có thêm một số chất phụ gia và một số dạng phù hợp

 Phân lo ại

- Theo tính chất, chia thành 3 dạng chính: Dạng lỏng (nước), dạng bột, dạng viên Trong đó thường gặp dạng lỏng và dạng bột

- Theo công dụng, chia thành các loại

o CPSH có tác dụng xử lý chất thải, nước thải, rác thải (sinh hoạt, chăn nuôi, trồng trọt, công nghiệp, y tế,…)

o CPSH có tác dụng kích thích sinh trưởng, sinh sản của vật nuôi cây trồng

2 Tác dụng, lợi ích của CPSH

 Trong chăn nuôi

- Lợi ích của sử dụng CPSH trong chăn nuôi mang lại nhiều hiệu quả cao, đặc biệt

là về mặt môi trường, khi môi trường trong sạch vật nuôi sẽ sinh trưởng, phát triển tốt, nâng cao hiệu quả chăn nuôi, bảo vệ sức khoẻ cộng đồng

- Sử dụng CPSH trong chăn nuôi giúp:

o Làm tăng sức khỏe vật nuôi, tăng cường sức đề kháng và khả năng chống

chịu đối với các điều kiện ngoại cảnh

o Tăng cường khả năng tiêu hóa và hấp thụ các loại thức ăn

o Kích thích khả năng sinh sản, tăng sản lượng và chất lượng trong chăn nuôi

o Tiêu diệt các vi sinh vật có hại, hạn chế sự ô nhiễm trong chuồng trại chăn nuôi

o CPSH có tác dụng đối với mọi vật nuôi, bao gồm các loại gia súc gia cầm và các loài thủy hải sản

 Đối với nuôi trồng thủy sản (tôm, cá)

Chế phẩm sinh học có tác dụng:

- Phân hủy các chất hữu cơ trong nước, giảm thiểu ô nhiễm môi trường nước,

- hấp thu các khí độc như NH3, H2S , cải thiện chất lượng nước, kích thích các sinh vật có lợi khác trong ao phát triển như: sinh vật phù du, sinh vật tự nhiên có lợi, làm giảm sự gia tăng lớp bùn đáy ao;

- Nâng cao khả năng miễn dịch của tôm cá (do kích thích tôm cá sản sinh ra kháng thể);

- Ức chế sự hoạt động và phát triển của vi sinh vật có hại (do các loài vi sinh vật có lợi sẽ cạnh tranh thức ăn và tranh giành vị trí bám với vi sinh vật có hại) Trong môi trường nước, nếu vi sinh vật có lợi phát triển nhiều sẽ kìm hãm, ức chế, lấn át

sự phát triển của vi sinh vật có hại, do đó sẽ hạn chế được những mầm bệnh gây bệnh cho tôm cá

- Giúp ổn định độ pH của nước, gián tiếp làm tăng oxy hòa tan trong nước, làm tôm,

cá khỏe mạnh, ăn nhiều, mau lớn

- Các vi sinh vật có trong Chế phẩm sinh học khi đưa vào cơ thể tôm qua đường thức ăn sẽ giúp tôm tăng cường khả năng tiêu hóa và hấp thụ chất dinh dưỡng, kích thích sự ăn mồi của tôm… làm tăng hiệu quả sử dụng thức và phũng chống các bệnh đường ruột cho tôm

- Do đó, sử dụng Chế phẩm sinh học sẽ có ý nghĩa nhiều mặt trong việc nâng cao hiệu quả kinh tế cho các mô hình nuôi thủy sản như:

o Tăng tỷ lệ sống và tăng năng suất do tôm cá nuôi ít bị hao hụt

o Làm tăng hiệu quả sử dụng thức ăn (giảm hệ số thức ăn)

o Giảm chi phí sử dụng thuốc kháng sinh và hóa chất trong việc điều trị bệnh

o Tôm cá mau lớn, rút ngắn thời gian nuôi

o Giảm chi phí thay nước

 Trong tr ồng trọt CPSH có tác dụng ở nhiều mặt:

- Chế biến phân hữu cơ vi sinh: Phân giải phụ phẩm nông nghiệp (rơm, rạ, thân ngô….) thành phân hữu cơ vi sinh có chất lượng cao

- Phân giải nhanh chất thải hữu cơ, rác thải, phân gia súc, gia cầm, phế thải nông nghiệp thành các chất dinh dưỡng cho cây trồng

- Chuyển hóa phân lân khó tiêu thành dễ tiêu

- Hoại mục nhanh chất thải hữu cơ

- Xử lý đất trồng: làm tăng độ tơi xốp, cải tạo và nâng cao độ phì nhiêu cho đất, giảm các vi sinh vật gây hại

- Điều tiết sinh trưởng cây trồng

- Ngâm ủ, xử lý hạt giống

 Trong sinh ho ạt

- Rác thải hữu cơ trong sinh hoạt hàng ngày chiếm một khối lượng lớn (trung bình 1 người thải 250 – 400g rác mỗi ngày) bao gồm: cọng rau, thức ăn thừa, vỏ hoa quả, bã chè Sử dụng CPSH xử lý rác thải hữu cơ trong sinh hoạt giúp cho:

o Phân giải nhanh các chất hữu cơ

o Hạn chế mùi hôi thối của nhà tiêu

o Giảm được các vi sinh vật gây hại

o Ủ rác thải, chất thải thành phân hữu cơ tốt cho cây trồng, cải thiện môi trường đất, thúc đẩy hệ vi sinh vật có ích phát triển

 L ợi ích về mặt xó hội

o Giảm được chi phí vận chuyển rác và diện tích chôn lấp rác

o Thu gom và xử lý rác thải nhằm cải thiện môi trường sống của cộng

đồng: Sạch, vệ sinh, văn minh

o Nâng cao chất lượng cuộc sống cho con người, tăng cường tính trách nhiệm, đoàn kết

o Đảm bảo sự phát triển bền vững

 Bảng so sánh

Trong chăn nuôi

Môi hôi thối nồng nặc

Chỉ hạn chế được một phần rất nhỏ môi hôi thối

Mùi hôi được xử lý triệt để (>80%)

Ủ mầm bệnh, khả năng lây lan và bùng phát

dịch bệnh cao

Lây lan dịch bệnh sang các vùng khác

Hạn chế mầm bệnh

Tăng cường sức khỏe cho vật nuôi

Là nơi trú ẩn của nhiều vi sinh vật gây bệnh cho

con người

Mùi hôi thối gây khó chịu cho cuộc sống hàng

ngày

Bảo vệ sức khỏe cho con người Tạo môi trường sống trong lành, thoáng mát…

Gây ô nhiễm môi trường đất, nước, không khí Bảo vệ môi trường hiệu quả

Chỉ áp dụng trên một số đối tượng (bán: phân

gà, cho cá ăn: Phân lợn, bón ruộng: phân lợn,

phân gà, Biogas: chỉ áp dụng khi chăn nuôi

nhiều, kinh phí đầu tư lớn )

Dễ áp dụng, áp dụng được trên tất

cả các đối tượng vật nuôi

Nguồn phân không đảm bảo nếu không được ủ

hoai mục trong thời gian dài

Sau khi xử lý tạo nguồn phân có chất lượng cao

Phân không được xử lý chưa nhiều nguồn bệnh

khiến vật nuôi dễ mắc bệnh làm khả năng đẻ,

chất lượng thịt…kém

Tăng khả năng sinh sản, chất lượng sản phẩm vật nuôi

Trong trồng trọt

lượng cao

tơi xốp màu mỡ Tiêu diệt các vi sinh vật có ích Cung cấp thêm hệ vi sinh vật có

lợi cho đất Càng ngày càng cần sử dụng nhiều phân hóa

học

Hạn chế sử dụng phân hóa học

Tao ra nông sản chất lượng thấp, tích tụ nhiều

chất gây hại (thừa đạm, tích lũy các kim loại

nặng…)

Tạo ra nông sản có chất lượng cao

Trong sinh hoạt

Vứt bừa bãi ra môi trường hoặc thu gom chung

rác thải về 1 nơi

Thu gom và Phân loại rác thải tại chỗ

Rác đổ hỗn độn vào nhau và được chôn lấp

chung

Rác hữu cơ được ủ thành phân hữu cơ vi sinh

Mất nhiều công vận chuyển

Mất mỹ quan thôn xóm

Giảm công vận chuyển

Gây ô nhiễm môi trường đất, nước, không khí

Gây ô nhiễm môi trường khu chôn lấp rác, thời

gian chôn lấp lâu gây ô nhiễm nguồn nước

ngầm

Bảo vệ môi trường

Phần 2: Kỹ thuật sử dụng chế phẩm sinh học

1 Kỹ thuật sử dụng CPSH trong chăn nuôi

1.1 Sử dụng Bokashi khử mùi chuồng gà, vịt, nơi nằm động vật

Cách làm Bokashi sử dụng CPSH (EM thứ cấp hoặc TB-E2)

Nguyên liệu

- 1 Kg cám gạo, ngô

- 1 Kg mùn cưa,

- 250 ml CPSH (EM thứ cấp hoặc TB-E2)

- 2 – 5 g rỉ đường

- xô, chậu, bạt, bao dứa…

Lưu ý: với các loại CPSH khác có thể có thêm một số phụ gia, tùy thuộc vào loại chế

phẩm sử dụng để cho lượng phù hợp theo hướng dẫn trên bao bì

Tiến hành

- Trộn đều cám và mùn cưa sau đó cho dung dịch EM thứ cấp/TBE2 vào đảo đều, khi trộn xong nắm lại thành nắm dùng tay chạm nhẹ tan ra là độ ẩm vừa, nếu khô thì cho thêm EM thứ cấp/TBE2 vào để đảm bảo độ ẩm

- Cho hỗn hợp vào thúng hoặc bao dứa nén chặt, đậy kín, để sau 5 – 7 ngày mở

ra thấy có mùi thơm như mùi rượu, trên có mốc trắng là có thể sử dụng

- Sử dụng: Rắc đều lên nền chuồng gà, vịt, nơi nằm động vật 3 – 5 ngày 1 lần Mỗi

m2 chuồng cần khoảng 50g Bokashi Sau khi môi hôi hạn chế, thời gian rắc có thể giãn ra 3 -4 tuần 1 lần

Lưu ý: Động vật có thể ăn Bokashi (do có cám gạo), điều này không gây hại gì,

cần bổ sung kịp thời Bokashi và giữ ở độ ẩm thấp, nếu cần có thể thêm trấu để đảm bảo độ ẩm

- Có thể bổ sung vào thức ăn cho vật nuôi hàng ngày (5% khối lượng thức ăn)

1.2 Phun xử lý mùi chuồng nuôi

Mùi hôi kết hợp với phân động vật là do các vi khuẩn có hại gây nên, chúng tạo ra các chất khí độc hại Phun CPSH để ngăn chặn sự phát triển của các vi khuẩn này, cải thiện môi trường vật nuôi, giúp vật nuôi khoẻ mạnh, sinh trưởng tốt

Cách làm

- Pha CPSH theo hướng dẫn ghi trên bao bì (thông thường sử dụng EM thứ cấp hoặc TBE2 pha loãng 100 – 500 lần) phun vào chuồng trại và xung quanh tường Đối với lợn nên rửa sạch nền trước khi phun

- Phun khoảng 0,5 – 1,0 lít dung dịch CPSH đã pha loãng cho một một vùng chuồng, khoảng 5 – 10 m2 cách 3 ngày sau phun lần 2, sau đó cứ khoảng 7 - 10 ngày lại phun một lần

- Nếu chuồng trại càng bẩn, càng sũng nước thi phun lượng CPSH nhiều hơn với nông độ càng cao

Chú ý

o Cần vệ sinh bình và vòi phun sạch sẽ trước khi phun, nên sử dụng bình phun chuyên dụng cho CPSH

o Chế phẩm đã pha chỉ dụng trong ngày

o Không phun vào mùa đông khi nhiệt độ xuống thấp

1.3 Ủ phân hữu cơ vi sinh

- Lượng phân gia súc, gia cầm thải ra hàng ngày với khối lượng lớn, nếu không được xử lý gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, sử dụng CPSH để chế biến phân hữu cơ vi sinh vừa cung cấp thêm một lượng phân tốt cho trồng trọt vừa bảo vệ môi trường

Cách làm

- Hàng ngày toàn bộ phân gia súc được hót tập trung vào hố ủ phân trộn thêm theo tỷ lệ 3 phân chuồng + 1 phần chất độn khác: tro bếp, trấu, cây phân xanh, bèo, rơm, rạ…

- Khi trộn cho thêm nước tiểu hoặc nước ao sau đó tưới dung dịch CPSH theo hướng dẫn trên bao bì từng loại vào đống phân

Ví dụ: 10 lít EM thứ cấp đã pha loãng ở nồng độ 1/500 cho 1m3 phân sau đó chát bùn hoặc lấy bao tải đậy kín tránh bị gà, súc vật bới

Lưu ý khi ủ phân

o Cho thêm nước giải người và gia súc để cung cáp thêm đạm và lân cần thiết cho hoạt động của vi sinh vật

o Cắt vụn rơm, rạ và các cây….trước khi trộn với phân chuồng

o Chọn vị trí bằng phẳng, đào rãnh và lót lá cây trước khi đánh đống phân để cho đáy đống phân được thoáng khí, dễ tháo nước và thông hơi

o Đánh đống càng to càng tốt để được độ ẩm phù hợp

o Nếu phân gia súc ẩm thì trộn thêm vôi bột vào phân sau đó đem ủ

o Có thể trộn chất phụ gia (lân, kali) vào chuồng để rút ngắn thời gian ủ và hạn chế đạm bị phân hủy

o Nếu có hố ủ phân thì hố phải có nắp và không để thấm nước ra ngoài

- Xử lý nước giải: Pha CPSH nồng độ đậm đặc, đổ vào thùng nước giải để hạn chế mùi và ức chế các vi sinh vật gây hại, sau 1 vài ngày có thể đem tưới cây

- Trong nuôi trồng thủy sản: CPSH pha loãng theo nồng độ thích hợp, đổ xuống ao nhiễm bẩn (0,5 – 1 lít cho 1 m3 nước ao), bổ sung vào thức ăn cho tôm cá

1.4 Bổ sung vào thức ăn, nước uống cho vật nuôi

- Có thể bổ sung CPSH vào thức ăn, nước uống hàng ngày cho vật nuôi

- Thông thường pha loãng 1.000 – 5.000 lần (tùy thuộc nồng độ sản xuất từng loại CPSH) với nước giếng sạch cho vật nuôi uống hàng ngày, hoặc trộn vào cám cho lợn ăn

- Vào vụ đông có thể pha nồng độ đậm đặc hơn (1000 – 3000 lần) trộn vào thức

ăn, cám, rau xanh, cỏ cho lợn và trâu bò ăn, hòa nước cho gà uống

Ví dụ: Hộ anh Kim Văn Chín (xóm Mới, xó Thượng Trưng, Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc)

Pha tỷ lệ TBE2 1/2000 vào nước uống hàng ngày cho gà, chim cút uống làm giảm tối

đa mùi hôi thối do phân thải ra, chim cút đẻ trứng tỷ lệ cao hơn 3 – 5 %, chất lượng trứng thơm ngon, vỏ trứng dày hơn

2 KỸ thuật sử dụng CPSH trong sinh hoạt

Xử lý rác thải hữu cơ sinh hoạt thành phân hữu cơ vinh sinh

- Hàng ngày rác sinh hoạt được phân loại thành rác hữu cơ và rác vô cơ, mỗi loại được thu gom và cho vào thùng hoặc bao riêng

- Rác hữu cơ sử dụng để ủ thành phân hữu cơ

Quy trình

- Vật liệu: thùng rác 15 – 120 lít tùy thuộc mức độ rác thải của gia đình, CPSH phù hợp (EM, TBE2, S.EM, V.EM…)

- Chất thải hữu cơ băm nhỏ, vắt bớt nước rồi cho vào thùng thành từng lớp mỏng, nếu lượng rác ít xử lý 1 ngày 1 lần, nếu lượng rác nhiều xử lý 2 ngày 1 lần vào buổi trưa và chiều tối

- Pha CPSH nồng độ tùy loại theo hướng dẫn trên bao bì (VD: TBE2, EM pha tỷ lệ 1/50, Bokashi 20g), cứ 20 cm chiều cao rác phun/rắc đều lên 1 lần Nếu có tro, trấu trải lên trên một lớp mỏng khoảng 2 – 5 cm, sau đó đậy nắp để gọn ở nơi