Một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác phát hành sách tại Tổng công ty sách Việt Nam.DOC

Một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác phát hành sách tại Tổng công ty sách Việt Nam

LỜI NÓI ĐẦU

Cùng với sự phát triển của nền kinh tế khu vực và thế giới, nước tađang trên đà đổi mới, những năm qua Đảng và Nhà nước ta chủ trương đadạng hoá các thành phần kinh tế trong nền kinh tế thị trường nhằm bắt kịp

xu thế toàn cầu hoá nền kinh tế thế giới Trong điều kiện đó các doanhnghiệp sẽ có nhiều thuận lợi để phát triển, khẳng định vị trí của mình trênthị trường, đóng góp vào nền kinh tế đất nước

Tổng công ty sách Việt Nam với vai trò là một Tổng công ty Nhànước hoạt động trong một lĩnh vực đặc thù - kinh doanh sách, đã đóng góprất lớn vào công cuộc xây dựng đất nước Với chức năng chủ yếu là pháthành sách, Tổng công ty sách Việt Nam luôn hoàn thành nhiệm vụ về kinh

tế cũng như nhiệm vụ chính trị mà Đảng và Nhà nước giao cho Góp phầntruyền bá tư tưởng, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước đồng thờiphổ biến các kiến thức, tinh hoa văn hoá nhân loại đến với mọi người dân.Tuy nhiên, trong điều kiện nền kinh tế thị trường tự do cạnh tranh hiện naythì để giúp cho Tổng công ty hoạt động một cách hiệu quả là không đơngiản Hiệu quả hoạt động của Tổng công ty không chỉ mang ý nghĩa kinh tế

mà còn phục vụ nhiệm vụ chính trị, vì thế nâng cao hiệu quả kinh doanhkhông chỉ là mục tiêu của Tổng công ty mà còn là mong muốn của Đảng,Nhà nước và các cơ quan ban ngành có liên quan

Trong thời gian thực tập tại Tổng công ty sách Việt Nam, với mongmuốn nghiên cứu, tìm hiểu tình hình hoạt động kinh doanh của Tổng công

ty từ đó tích luỹ những kinh nghiệm, mở rộng thêm tầm hiểu biết Với ýnghĩa có thể kết hợp giữa lý luận và thực tiễn để có thể mạnh dạn đưa ramột số ý kiến nhỏ bé của mình cho hoạt động kinh doanh phát hành sáchcủa Tổng công ty Nhận thức được vai trò của Tổng công ty trong nền kinh

tế và đời sống xã hội, căn cứ vào thực tế hoạt động sản xuất kinh doanh của

Tổng công ty em đã chọn đề tài: Một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu

quả công tác phát hành sách tại Tổng công ty sách Việt Nam.

Được sự quan tâm giúp đỡ chỉ dẫn tận tình của thầy TS.Nguyễn MạnhQuân cùng các cô, các chú trong Ban lãnh đạo Tổng công ty, Phòng kinhdoanh sách, Trung tâm bán hàng để em được hoàn thành chuyên đề này,chuyên đề của em gồm 3 phần:

Chương một: Tổng quan về Tổng công ty sách Việt Nam

Chương hai: Thực trạng công tác phát hành sách tại Tổng công ty sách Việt Nam

Chương ba: Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác phát hành sách tại Tổng công ty sách Việt Nam

Trong khoảng thời gian ngắn, với trình độ chuyên môn có phần hạnchế, vì vậy rất kính mong được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô, banlãnh đạo Tổng công ty và các bạn để chuyên đề của em được hoàn thiệnhơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà nội, ngày 15 tháng 4 năm 2005

Sinh viên thực hiện

Trần Duy Bình

Chương một TỔNG QUAN VỀ TỔNG CÔNG TY SÁCH VIỆT NAM

1.1 Quá trình hình thành và phát triển của Tổng công ty sách Việt Nam

1.1.1 Quá trình hình thành và phát triển

Ngày 10/10/1952 khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâmlược của nhân dân ta đã đi vào giai đoạn quyết liệt nhất, quyết tâm giànhthắng lợi của một dân tộc kiên cường chống chủ nghĩa thực dân đưa đấtnước ta đến độc lập, hoà bình Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký sắc lệnh số122/sl thành lập nhà in Quốc gia ( là tiền thân của Tổng công ty sách ViệtNam) với hai chức năng chủ yếu là in và phát hành sách

Lịch sử ngành phát hành sách là sự tiếp nối công tác phát hành sáchbáo cách mạng của nhiều năm trước qua các thời kì với tên gọi là nhà pháthành báo chí

- Thời kỳ phục vụ cuộc đấu tranh của nhân dân ta chống thực dânPháp giải phóng miền Bắc nước ta ( 1955-1975)

- Thời kỳ phục vụ sự nghiệp bảo vệ, xây dựng đất nước và công cuộcđổi mới ( 1976-1986)

- Thời kỳ phục vụ sụ nghiệp đổi mới nền kinh tề, chuyển đổi cơ cấukinh tế từ bao cấp sang cơ chế thị trường của Đảng và Nhà nước ta theođịnh hướng XHCN và thực hiện nhiệm vụ Công nghiệp hóa _ Hiện đại hoánền kinh tế ( 1986 - đến nay) công tác phát hành sách trong mọi thời kỳ làcông tác cách mạng với phương châm hoạt động “ 4 đúng”: Đúng nhiệm

vụ, đúng yêu cầu, đúng đối tượng, đúng thời gian, luôn luôn thích ứngtrong mọi thời kỳ với phương thức hoạt động của công tác phát hành sách

là phục vụ nhiệm vụ xã hội “sách đi tìm người”, “đọc sách và làm theosách” Xây dựng các thư viện, các tủ sách ở các cơ quan, trường học, giađình, đó là phương hướng vươn tới của những người làm công tác phát

hành sách, bởi sách là một sản phẩm đặc biệt, nó đem lại tri thức cho conngười Sách không những là công cụ để hiểu biết mà còn là công cụ để đấutranh của con người trong xã hội phát triển.

Công tác phát hành sách là cầu nối giữa sách và người, người làmcông tác phát hành sách phải có nhiệm vụ cung cấp cho người đọc nhữngsản phẩm tinh thần lành mạnh thông qua các công tác tuyên truyền, giớithiệu sách, câu lạc bộ… thực hiện tốt nhiệm vụ của công tác phát hành sáchvới hai hiệu quả: hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội

Hơn 50 năm qua, cùng với tiến trình phát triển không ngừng củacách mạng, ngành phát hành sách đã 4 lần đổi tên, 5 lần nhập, tách để phùhợp yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra của mỗi giai đoạn cách mạng Khi mới thànhlập, tổ chức phát hành sách là một bộ phận nằm trong nhà in Quốc gia, cócác chi nhánh ở các liên khu, các hiệu sách và các chi điếm hiệu sách cơ sở

Từ 1956 - 1960, cơ quan phát hành sách tách khỏi nhà in Quốc gia để thànhlập Sở phát hành sách Trung ương và các chi sở phát hành sách ở các tỉnh,thành phố Tháng 3/1960, Sở phát hành sách Trung ương đổi tên thànhQuốc doanh phát hành sách Trung ương Các tỉnh, thành phố thành quốcdoanh tỉnh, thành phố ( tháng 9/1967, công tác phát hành sách giáo khoađược chuyển giao sang Bộ giáo dục) Tháng 10/1978, hợp nhất Quốc doanhphát hành sách Trung ương với Công ty xuất nhập khẩu sách báo thànhTổng công ty phát hành sách, vừa làm nhiệm vụ phát hành sách xuất bảntrong nước và sách nhập khẩu, vừa có nhiệm vụ xuất các loại sách báo ViệtNam ra nước ngoài Tháng 5/1982, công tác xuất nhập khẩu sách báo đượctách riêng, Tổng công ty phát hành sách vẫn giữ nguyên tổ chức và nhiệm

vụ Đến tháng 12/1997, ngành phát hành sách Việt Nam một lần nữa thayđổi tổ chức, do sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, công tác phát hànhsách được nâng lên tầng cao mới, thích ứng với nhiệm vụ mới đó là phục

vụ sự đổi mới của Đảng và Nhà nước trong thời kỳ Công nghiệp hoá - Hiệnđại hoá đất nước, Tổng công ty phát hành sách Việt Nam được thành lập

trên nền của Tổng công ty phát hành sách cũ, với mô hình Tổng công tytheo Quyết Định 90/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, trực thuộc Bộ vănhoá thông tin, ban đầu với 8 đơn vị thành viên, sau tăng lên 13 đơn vị thànhviên gồm 10 đơn vị chuyên ngành phát hành sách và 3 đơn vị xuất nhậpkhẩu.

Ngày 24/12/2003, Theo Quyết định số 65/2003/QĐ-BVHTT của Bộtrưởng Bộ Văn hoá - Thông tin về việc đổi mới và củng cố Tổng công tytrên cơ sở các doanh nghiệp nhà nước hiện có là Tổng công ty Phát hànhsách Việt Nam, Nhà xuất bản Văn hoá - Thông tin, Nhà xuất bản Âm nhạc,Công ty In Khoa học kỹ thuật với tên gọi là Tổng công ty sách Việt Nam;với chức năng và nhiệm vụ về cơ bản là không thay đổi, phạm vi hoạt độngđược mở rộng do việc tăng thêm về số lượng thành viên

Tên giao dịch quốc tế: VIETNAM BOOK CORPORATION

Tên viết tắt: SAVINA

Trụ sở chính tại: 44 Tràng Tiền - Quận Hoàn Kiếm - Hà Nội

Văn phòng đại diện tại TP.HCM, TP Đà Nẵng

Các đơn vị thành viên của Tổng công ty:

Doanh nghiệp hạch toán độc lập ( 15 doanh nghiệp_sơ đồ dưới )

Đơn vị hạch toán nội bộ:

- Trung tâm hỗ trợ phát triển Xuất bản –In –Phát hành sách;

- Trung tâm Sách 44 Tràng Tiền, Hà Nội;

- Trung tâm Sách 22B Hai Bà Trưng, Hà Nội

Bảng số 1: Sơ đồ tổ chức bộ máy Tổng công ty sách Việt Nam

1.1.2 Chức năng, nhiệm vụ

Tổng công ty sách Việt Nam là tổng công ty duy nhất của Bộ văn

hóa thông tin được thành lập theo mô hình Tổng công ty Nhà nước

(QĐ/90) , là đơn vị Nhà nước có quy mô lớn Bao gồm các đơn vị thành

viên gắn bó với nhau về lợi ích kinh tế, tài chính, công nghệ, đào tạo và

nghiên cứu…do Nhà nước thành lập nhằm tăng cường tập trung, phân công

Hội đồng quản trị

Công ty PHSHải Dương

Công ty

PHS

Nghệ An

Công ty PHS Khu vực II

Công ty PHS Thanh Hoá

Công ty PHS Quảng Ninh

Công ty PHS Nam Hà

Công ty PHS Hà Tây

Công ty PHS Ninh Bình

Công ty xnk sách báo

Công ty xnk văn hóa phẩm

Công ty khách sạn

và dịch vụ văn hoá

Nhà xuất bản

âm nhạc

chuyên môn hoá và hợp tác hoá sản xuất để phục vụ nhiệm vụ, yêu cầu doNhà nước giao và nhu cầu thị trường:

Xuất bản các loại sách, tạp chí và văn hoá phẩm trên các loại chất liệu,công nghệ theo quy định của Luật Xuất bản, Luật Báo chí và các văn bảnpháp luật có liên quan;

Sản xuất bản gốc, in nhân bản và kinh doanh các sản phẩm băng âmthanh, đĩa âm thanh, băng hình, đĩa hình và thực hiện các dịch vụ về côngnghệ, kỹ thuật ở các lĩnh vực trên;

In các loại sách, báo, tạp chí, bao bì, tem nhãn, văn hoá phẩm và cácloại giấy tờ quản lý, biểu mẫu và các sản phẩm in khác theo quy định củapháp luật;

Kinh doanh xuất nhập khẩu các loại vật tư, thiết bị, hàng hoá phục vụngành Xuất bản, In, Phát hành sách và các loại vật tư thiết bị, hàng hoáphục vụ sản xuất ,kinh doanh, tiêu dùng khác trong xã hội theo quy địnhcủa pháp luật;

Trực tiếp xuất, nhập khẩu sách, báo, tạp chí, văn hoá phẩm theo quyđịnh của pháp luật;

Kinh doanh phát hành sách, báo, văn hoá phẩm và các biểu mẫu, giấy

tờ quản lý kinh tế-xã hội và các sản phẩm khác theo quy định của phápluật;

Tổ chức và tham gia các triển lãm, hội chợ về sách, văn hoá phẩm, thiết

bị in trong nước và ngoài nước;

Sản xuất và kinh doanh các sản phẩm mỹ thuật, thủ công mỹ nghệ, vănphòng phẩm;

Nghiên cứu và thể nghiệm các sản phẩm công nghệ mới về xuất bản, in,phát hành sách; tổ chức đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao tay nghề cho cán bộ,viên chức, người lao động trong Tổng công ty;

Liên doanh, liên kết với các tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài,nhằm mở rộng sản xuất, kinh doanh, phát triển nguồn vốn và nâng cao chất

lượng sản phẩm theo quy định của pháp luật và phù hợp với chức năng,nhiệm vụ của Tổng công ty;

Tổ chức các dịch vị văn hoá - nghệ thuật, kinh doanh khách sạn và cácloại hình dịch vụ khác theo quy định của pháp luật;

Thực hiện các nhiệm vụ, hoạt động công ích như: cơ chế đặt hàng, trợgiá, trợ cước theo quy định của Nhà nước;

Đề xuất và kiến nghị với các cơ quan chức năng của Bộ Văn hoá Thông tin xây dựng cơ chế, chính sách quản lý sản xuất kinh doanh xuấtbản, in và phát hành

-1.1.3 Những thành tựu đã đạt được

1.1.3.1 Lĩnh vực xuất bản

Sau nhiều năm đổi mới Việt Nam đã có nền xuất bản độc lập tựchủ, dần ổn định và từng bước phát triển, ngành luôn giữ được nhịp độ pháttriển qua từng năm trong bối cảnh kinh tế thế giới và khu vực gặp rất nhiềukhó khăn, suy thoái Kết quả đó có sự đóng góp to lớn của tập thể cán bộ,công nhân viên Nhà xuất bản nói riêng và của Tổng công ty nói chung

1.1.3.3 Lĩnh vực phát hành

Trong những năm đầu chuyển sang nền kinh tế thị trường, hoạt độngphát hành sách cũng gặp rất nhiều khó khăn, nhiều đơn vị hoạt động yếukém, địa bàn thu hẹp, quy mô bị co lại dần và có nhiều đơn vị làm ăn thua

lỗ, không đủ sức để đảm đương nhiệm vụ buộc phải sát nhập, giải thể hoặctạm ngừng hoạt động sản xuất kinh doanh Sự chênh lệch quá cao trong đờisống kinh tế, nhu cầu hưởng thụ văn hóa giữa các vùng, miền, các địaphương, trình độ dân trí ở các vùng sâu, vùng xa còn thấp, sức mua rất hạnhẹp nên đã ảnh hưởng rất lớn đến khả năng phát hành sách Nhưng trongnhững năm gần đây do nước ta có nhịp độ phát triển kinh tế khá cao, đờisống nhân dân đã từng bước được cải thiện, từ đó nhu cầu về các sản phẩmvăn hoá ngày càng được coi trọng Chính vì vậy mà hoạt động phát hànhsách đã từng bước thích nghi được với nền kinh tế thị trường, nhiều tácphẩm, nhiều công trình nghiên cứu có giá trị thuộc tất cả các lĩnh vực đã tớibạn đọc trong và ngoài nước

1.2 Đặc điểm thị trường và sản phẩm của Tổng công ty sách Việt Nam

1.2.1 Đặc điểm về sản phẩm

Là công ty duy nhất của Bộ văn hóa thông tin có trách nhiệm pháthành sách ra cả nước Chính vì vậy mà sản phẩm của công ty chủ yếu làcác loại sách Tổng công ty có nhiệm vụ phát hành và kinh doanh các loạisách, văn hoá phẩm để phục vụ nhu cầu văn hoá tri thức, giải trí của mọitầng lớp nhân dân Trong các sản phẩm đó thì sản phẩm về sách các loạichiếm khoảng 80% lượng bán ra Đối tượng tiêu dùng các loại sách nàychủ yếu là các cơ quan, trường học, thư viện, các tổ chức xã hội… Sảnphẩm mà Tổng công ty kinh doanh có một phần nhỏ do các đơn vị thànhviên phát hành ra, phần lớn còn lại là được thu mua từ các nhà xuất bảntrong và ngoài nước

1.2.2 Đặc điểm thị trường

Nước ta hiện nay đang trong thời kỳ đổi mới, thực hiện nhiệm vụCông nghiệp hóa đất nước nhằm thúc đẩy nền kinh tế phát triển Mạng lướitrường học cho đến nay mặc dù đã được Đảng và Nhà nước quan tâm đầu

tư nhưng vẫn còn thiếu nhất là các vùng sâu, vùng xa Phương hướng của

Bộ giáo dục và Chính phủ là sẽ tập trung xây dựng các khu trường học vàtiến tới xoá lớp học tranh, tre, lá, nứa trang bị sách cho các thư viện của cáctrường học này, đưa sách về tới tận bản làng nhằm đưa ánh sáng văn minh

về tận vùng sâu, vùng xa Với tốc độ phát triển của các trường học là rấtnhanh, tuy nhiên chất lượng giáo dục ở vùng xa vẫn còn thấp Do đó trongnhững năm tới các bộ ngành cần phải quan tâm hơn nữa để xây dựng nângcấp mạng lưới trường học trong cả nước

Thị trường sách là thị trường thứ phát, sự phát triển của thị trườngnày phụ thuộc rất nhiều vào sự phát triển của ngành giáo dục, của nền kinh

tế và của trình độ dân trí Chỉ khi nào mạng lưới giáo dục phổ cập và trình

độ dân trí được nâng cao thì thị trường sách mới phát triển cao được

Đối tượng tiêu dùng của sản phẩm gồm:

Các trường học: Trường học là nơi đón nhận tri thức của nhân loại

và là nơi diễn ra các hoạt động dạy và học của giáo viên và học sinh Màhoạt động này muốn thực hiện được thì phải qua một phương tiện trunggian đó là sách Vì vậy các trường học phải mua sách để phục vụ cho việcdạy và học

Các tổ chức kinh tế xã hội: Các tổ chức này cần phải có sách đểnghiên cứu, tra khảo…để qua đó tìm ra các quy luật, nắm bắt được các sựkiện, mở mang kiến thức, tiếp thu những tinh hoa văn hoá của thế giới đểphục vụ cho công việc và nhu cầu giải trí của mình

Các thư viện: Thư viện là nơi mà người ta đến để học, đọc sách đểtìm ra các kiến thức bổ ích từ sách nhằm phục vụ cho nhiều mục đích khácnhau của con người Vì vậy mà nhu cầu sách của các thư viện là rất lớn

Các hộ gia đình: Họ cần phải mua sách phục vụ cho các nhu cầuhọc hành, giải tri của các thành viên trong gia đình.

Các nhà thầu: Để phục vụ cho các nhu cầu của các trung tâmnghiên cứu, các thư viện của các trường Đại học, Cao đẳng, Trung họcchuyên nghiệp và các Trường phổ thông trung học khắp nới trên cả nước

Như vậy thị trường các sản phẩm sách trong nước có một số đặcđiểm sau:

+Quy mô của thị trường sách là rất rộng lớn và là thị trường đangtăng trưởng mạnh,với dân số hơn 80 triệu người.Nước ta có khoảng 13triệu hộ gia đình,với hệ thống các cơ quan,xí nghiệp,trường học,các doanhnghiệp,các tổ chức kinh tế xã hội và một hệ thống các thư viện trên 61 tỉnh

và thành phố trong cả nước đã tạo ra một thị trường vô cùng rộng lớn chosản phẩm Trong những năm qua mạng lưới các trường học,thư viện,nhàvăn hoá đã phát triển một cách khá nhanh và mạnh đã làm cho thị trườngphát triển trên diện rộng.Cùng với tốc độ tăng trưởng nhanh chóng của cácmặt hàng khác,tốc độ tăng trưởng của thị trường sách đã diễn ra khá nhanh

và mạnh,tạo ra một thị trường hấp dẫn thu hút nhiều công ty tham gia vàongành

+Mức độ cạnh tranh của ngành phát hành sách hiện nay vẫn chưađược cao, vì một sản phẩm sách muốn được ra đời thì cần phải có mộtkhoảng thời gian nhất định và phải trải qua các khâu như sáng tác, kiểmduyệt, in ấn, sau đó mới đem ra phát hành Công tác xuất bản cũng chỉđược giao cho một hoặc một số nhà xuất bản cho nên mức độ cạnh tranh vềchất lượng và giá cả là không cao.Vì mức khấu hao và chi phí là xấp xỉnhau

+ Thị trường sản phẩm sách có thể chia thành hai khu vực sau: Khuvực các hộ gia đình và khu vực cơ quan,doanh nghiệp,trường học,thưviện…Ở mỗi khu vực thị trường có những đòi hỏi khác nhau về chủng

loại,mẫu mã,số lượng,chất lượng sách Chính vì vậy mà Tổng công ty sáchViệt Nam cần phải có kế hoạch đáp ứng làm sao cho hợp lý nhất.

Trên đây là một số đặc trưng của thị trường sách trong nước,qua đócho ta thấy xu thế phát triển của thị trường sách vẫn còn tăng mạnh trongnhiều năm tới,cường độ cạnh tranh cũng tăng lên và các yêu cầu về sảnphẩm ngày càng cao, đòi hỏi Tổng công ty phải có chiến lược, kế hoạchkinh doanh hợp lý

Thị trường xuất khẩu của Tổng công ty sách Việt Nam cũng tươngđối rộng Tổng công ty đã xuất khẩu khá nhiều mặt hàng sách chủ yếu làsang các nước như Mỹ, Pháp, Úc, Nhật, Nga và một số nước Đông Âukhác Đối tượng tiêu dùng chủ yếu ở thị trường này là những người Việtkiều sinh sống lâu năm và các lưu học sinh du học ở các nước này

1.3 Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của Tổng công ty sách Việt Nam trong những năm qua

1.3.1 Tình hình tiêu thụ sách và văn hóa phẩm

Bảng số 2: Tình hình tiêu thụ sách và văn hoá phẩm của Tổng công ty sách Việt Nam giai đoạn 2001 – 2003 Đơn vị: Triệu đồng ST

Tỷtrọng Tiền

Tỷtrọng

2 Văn hóa phẩm 25.885,2 25,1 30.307,3 27,8 34329,2 26,5

3 Tổng doanh thu 103.128 100 109.019 100 129.544 100

( Nguồn:Tài liệu nghiệp vụ _ Phòng kinh doanh sách )

Qua bảng trên cho ta thấy mức tiêu thụ sách và văn hóa phẩm củaTổng công ty sách Việt Nam năm 2002 tăng hơn so với năm 2001 là 5,71%với mức tăng tuyệt đối là 5.891 triệu đồng, năm 2003 so với năm 2002 tăng18,83% với mức tăng tuyệt đối 20.525 triệu đồng Con số này cho ta thấy

trong giai đoạn 2001-2003 vừa qua, tốc độ tăng trưởng của Tổng công ty làrất đáng kể Đây là một kết quả rất khả quan, nó chứng tỏ rằng Tổng công

ty đã có kế hoạch đúng đắn trong việc phát triển thị trường tiêu thụ hànghóa tăng doanh số bán

Nguyên nhân của việc tăng doanh thu là do:

Hầu hết doanh số bán ra của các mặt hàng sách và văn hóa phẩmđều tăng, dẫn tới tổng doanh thu tăng

Tổng công ty chú trọng phát triển một số mặt hàng như băng đĩanhạc, sách Khoa học - kỹ thuật, sách Chính trị - xã hội, sách Văn học -nghệ thuật, các loại lịch, đồ chơi trẻ em và vật tư văn hóa thể thao

Qua những kết quả trên cho ta thấy tình hình hoạt động sản xuấtkinh doanh của Tổng công ty sách Việt Nam rất ổn định và phát triển tốt;góp phần tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, đảm bảongày càng tốt đời sống cán bộ công nhân viên trong Tổng công ty

1.3.2 Kết quả kinh doanh của Tổng công ty sách Việt Nam trong giai đoạn 2001-2003

Bảng số 3: Kết quả kinh doanh của Tổng công ty sách Việt Nam

( Nguồn: Báo cáo kết quả kinh doanh các năm 2001, 2002, 2003 )

Qua bảng số liệu trên đây cho thấy, Tổng công ty đã đạt hiệu quảKinh doanh năm sau cao hơn năm trước Mặc dù trong năm 2002 lợi nhuậncủa Tổng công ty có giảm so với năm 2001 (giảm 24,8% với giá trị tuyệtđối giảm 199,92 triệu đồng), nhưng sang năm 2003 lợi nhuận của Tổngcông ty lại tăng mạnh (43,2% tương đương 260,42 triệu đồng) so với năm

2002 và cũng tăng hơn so với năm 2001(7.54% tương đương 60,5 triệuđồng)

Tổng doanh thu tăng liên tục 5,7% năm 2002 và 18,83% năm

2003 Tuy nhiên cùng đó thì chi phí bán hàng và chi phí quản lí doanhnghiệp cũng tăng lên tương ứng 3,1% năm 2002 và 19,5% năm 2003 Điều

đó là không tốt vì nó có ảnh hưởng rất lớn đến lợi nhuận cũng như hiệu quảkinh doanh của Tổng công ty Các khoản thuế mà Tổng công ty phải đónggóp ngày càng tăng không những thể hiện hiệu quả kinh doanh của Tổngcông ty mà còn đóng góp lớn vào ngân sách Nhà nước

Tuy vậy, Tổng công ty cần có các biện pháp hữu hiệu để giảm cáckhoản chi phí, điều chỉnh giá cả nhằm tăng cường khả năng cạnh tranh,nâng cao hiệu quả kinh doanh cho toàn Tổng công ty trong thời gian tới

Như vậy trong 3 năm ( 2001-2003 ) kết quả sản xuất kinh doanhcủa Tổng công ty tăng liên tục, tổng doanh thu và lợi nhuận cũng tăng đáng

kể Để giữ vững được tốc độ phát triển như hiện nay, Tổng công ty cầnphải có kế hoạch, chính sách hợp lý trước sự biến động của môi trườngkinh doanh và trước sức ép cạnh tranh của nền kinh tế Phải tìm ra nhữngcái đã đạt được và những cái chưa đạt được để có biện pháp phát huy cũngnhư hạn chế nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh hơn nữa

1.4 Hoạt động quản trị của Tổng công ty sách Việt Nam

1.4.1 Cơ cấu tổ chức bộ máy Tổng công ty

Trong nền kinh tế thị trường hiện nay có rất nhiều mô hình tổ chức

bộ máy quản lý mà các doanh nghiệp có thể áp dụng, tuỳ theo loại hình,hình thức kinh doanh mà hình thành nên cơ cấu tổ chức của các công ty là

khác nhau; để tăng cường các khâu trong Tổng công ty; để cho bộ máy củaTổng công ty hoạt động linh hoạt, năng động và có hiệu quả, khai thác tốtnăng lực của từng người và phát huy được quyền dân chủ tập thể trongTổng công ty Vì vậy mà Tổng công ty sách Việt Nam đã lập ra quy chếhoạt động cho Tổng công ty như sau:

1.4.1.1 Hội đồng quản trị và ban giám đốc

Chủ tịch hội đồng quản trị và tổng giám đốc là những người đứng đầuTổng công ty, quản lý toàn bộ về nhân sự và chịu trách nhiệm về toàn bộtài sản của Tổng công ty, có nghĩa vụ trước pháp luật, có quyền quyết địnhđối với các công ty thành viên, uỷ nhiệm cho các Giám đốc công ty thànhviên về hoạt động sản xuất kinh doanh của họ

1.4.1.2 Văn phòng Tổng công ty

Đứng đầu là Chánh văn phòng Tổng công ty, chịu trách nhiệm quản lýchung toàn Tổng công ty, tổ chức các cuộc họp, Hội nghị toàn công ty, cáchoạt động văn hoá trong Tổng công ty; soạn thảo các văn bản và sắp xếplịch làm việc cho Tổng giám đốc

1.4.1.3 Phòng kế hoạch tài vụ

Là đơn vị tham mưu giúp việc cho Tổng giám đốc về lĩnh vựcquản lý tài chính, xây dựng các chế độ quản lý, chính sách tài chính chocác đơn vị sản xuất kinh doanh trong Tổng công ty, các đơn vị thành viên,xây dựng các chỉ tiêu kế hoạch hàng quý, hàng năm, xây dựng đơn giá tiềnlương hàng năm để các đơn vị có hướng phấn đấu nâng cao hiệu quả laođộng, đảm bảo đời sống cán bộ công nhân viên ngày một đi lên, giám sáthoạt động kinh doanh của Tổng công ty, làm các báo cáo tài chính gửi lêncác cơ quan ban ngành, theo dõi và báo cáo chi tiết công nợ mua, công nợbán và hàng tồn kho

1.4.1.4 Phòng kinh doanh sách và phòng kinh doanh văn hoá phẩm

Là đơn vị kinh doanh nắm toàn bộ khâu đầu vào và có trách nhiệmcung cấp sách và văn hoá phẩm cho các đơn vị trực tiếp kinh doanh trong

toàn Tổng công ty, và mọi đối tượng trong và ngoài nước có nhu cầu muabán với Tổng công ty theo phương thức bán buôn

Mua đứt sách là phương thức hoạt động có hiệu cao, tuy nhiên lại cónhiều thủ tục rườm rà, từ khâu ký kết hợp đồng, nhận hàng cho đến khâugiao hàng

Phương thức ký gửi không tạo được sự tin tưởng lẫn nhau giữa Tổngcông ty với khách hàng, chỉ mang tính chất vụ việc nên không thể là biệnpháp trong chiến lược phát triển dài hạn của Tổng công ty

Liên kết xuất bản nếu có thể bỏ qua một số thủ tục sẽ trở thànhphương thức có hiệu quả nhất Nhà xuất bản chịu trách nhiệm nội dung,công tác xuất bản còn Tổng công ty có thể phát huy hết hiệu quả của mạnglưới kinh doanh rộng lớn của mình

1.4.1.5 Phòng xuất nhập khẩu

Có chức năng thực hiện các hoạt động kinh doanh trong quan hệhợp tác với đối tác nước ngoài, xuất khẩu các ấn phẩm trong nước ra thịtrường quốc tế, đồng thời nhập các sản phẩm từ nước ngoài theo nhu cầukhách hàng trong nước; liên kết với các công ty, nhà xuất bản nước ngoàinhằm mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh

1.4.1.6 Phòng kho vận

Có nhiệm vụ tổ chức tiếp nhận sách liên kết, xuất bản phẩm, vănhoá phẩm do phòng nghiệp vụ thu mua nhập về để chuyển cho khách hàngtại các tỉnh thành, các thư viện, các trung tâm tiêu thụ, phòng kho có nhiệm

vụ kiểm tra chứng từ trước khi nhập kho, tổ chức dán mã vạch hàng hóanhập kho của Tổng công ty, nắm chắc số lượng hàng hoá vào ra, thườngxuyên đối chiếu với phòng tài vụ để có số liệu chính xác giúp cho công tácchỉ đạo, điều hành sản xuất kinh doanh được tốt hơn.

+ Khi có phiếu xuất thủ kho mới được xuất hàng ra khỏi kho

+Khi có giấy báo nhận hàng thủ kho mới làm thủ tục nhập hàng,chưa có lệnh nhập kho thủ kho không được cho hàng vào kho

+ Không cho khách hàng gửi hàng trong kho

1.4.1.7 Các trung tâm bán buôn, bán lẻ

Các trung tâm này có nhiệm vụ tổ chức bán lẻ ngay tại trung tâm

đã được Tổng giám đốc giao nhiệm vụ, hàng hoá do Tổng công ty cungcấp

Các trung tâm bán hàng thu tiền qua máy, cuối ngày kế toán tạiphòng tài vụ và kế toán tại các trung tâm căn cứ vào máy thu tiền qua mạng

để xuất hoá đơn bán hàng

Căn cứ vào hoá đơn bán hàng các trung tâm nộp tiền hàng ngày tạiphòng tài vụ của Tổng công ty Cuối tháng các trung tâm có nhiệm vụ đốichiếu để chốt số công nợ với phòng tài vụ của Tổng công ty Các trung tâmtuyệt đối không được mua hàng, nhận ký gửi hàng hoá để đưa vào bán tạitrung tâm Các nhân viên bán hàng phải thực hiện nhiệm vụ của mình,nhiệt tình với khách hàng, bám sát khách hàng, giới thiệu cho khách hàngnhững loại sách họ cần tìm và tự bảo vệ hàng hoá của quầy được giao

Trách nhiệm của ca trưởng: Có trách nhiệm đặt hàng thườngxuyên và giao cho các trưởng nhóm hàng trong ca nhận nợ căn cứ vào sốlượng bản cho từng cuốn sách theo biên bản, cuối ca bàn giao số hàng hóa

đã phát sinh, số tồn trên giá Khi kiểm kê đột xuất trong ca nếu thiếu hàngtrong ca nào nhóm hàng nào thì ca đó phải chịu trách nhiệm

Tất cả các hợp đồng mua bán, in ấn đều thông qua Tổng công ty

và được Tổng giám đốc ký duyệt Các hoạt động phải được thực hiện hạchtoán tại phòng tài vụ Tổng công ty, cụ thể:

+ Mua nguyên liệu phải làm thủ tục nhập xuất

+Tính toán giá thành cho từng hợp đồng, các chi phí phải đượcTổng giám đốc duyệt chi và chi tại phòng tài vụ

+Quyết toán cho từng hợp đồng do phòng tài vụ tính

+Kỹ thuật và chất lượng in phải đảm bảo

+Không được tự tiện in ấn những sản phẩm ngoài hợp đồng, sảnphẩm có nội dung xấu mà Nhà nước nghiêm cấm, hợp đồng phải đượcTổng giám đốc ký duyệt

Các sản phẩm in xong phải làm thủ tục nhập kho, khi nào kháchhàng đến lấy kế toán phải làm phiếu xuất kho

1.4.2 Công tác xây dựng, thực hiện chiến lược và kế hoạch kinh doanh

Tổng giám đốc chịu trách nhiệm xây dựng kế hoạch kinh doanh hàngnăm cho Tổng công ty; phương án huy động vốn, dự án đầu tư, phương ánliên doanh, phối hợp kinh doanh giữa các đơn vị thành viên hoặc với cáccông ty khác sau đó trình Hội đồng quản trị phê chuẩn Chiến lược kinhdoanh sau khi được Hội đồng quản trị thông qua sẽ được chuyển đến các

bộ phận chức năng thực hiện Như vậy, việc xây dựng chiến lược, kế hoạchkinh doanh là do Ban lãnh đạo Tổng công ty chịu trách nhiệm, trong khi

việc thực hiện chiến lược đó lại do các bộ phận cấp dưới đảm nhiệm; nênđôi khi sẽ có sai sót do sự thiếu đồng bộ Vấn đề đặt ra đối với Tổng công

ty trong thời gian tới nếu muốn nâng cao hiệu quả kinh doanh là phải nângcao ý thức, trách nhiệm của mỗi thành viên trong Tổng công ty ( từ lãnhđạo đến nhân viên ) đối với chiến lược chung của toàn Tổng công ty bởi đó

là sự nghiệp chung của tất cả mọi người

1.4.3 Nguồn nhân lực của Tổng công ty

Bảng số 4: Bộ máy cán bộ quản lý và lao động của

Tổng công ty sách Việt Nam

( Nguồn: Tạp chí Tổng công ty sách Việt Nam đổi mới và phát triển )

Đồng thời với quá trình đầu tư phát triển,nâng cao hiệu quả kinhdoanh, Tổng công ty sách Việt Nam cũng luôn quan tâm đến công tác đàotạo và bồi dưỡng nguồn nhân lực

Năm 2000, toàn Tổng công ty có 919 nhân viên, trong đó trình độĐH-CĐ là 385_tương đương 41,89%, trung cấp là 65_tương đương 7,07%;

tỷ lệ đó gia tăng hàng năm đồng thời với việc tăng lên của tổng số laođộng, trình độ ĐH-CĐ trong Tổng công ty luôn chiếm trên 40%, đặc biệtnăm 2005 với 1300 lao động thì có tới 720_tương đương 55,38% có trình

độ ĐH-CĐ; đây là một tỷ lệ tương đối cao so với các doanh nghiệp cùngngành cũng như khác ngành

Nhờ có những chính sách hợp lý trong quá trình phát triển của Tổngcông ty mà trong những năm qua Tổng công ty đã không ngừng lớn mạnh,đạt được nhiều thành tựu về kinh tế và xã hội, trong đó đáng kể nhất phảinói đến hoạt động của Tổng công ty đã mang lại công ăn việc làm cho rấtnhiều người lao động, thu nhập của người lao động trong Tổng công tyngày càng tăng, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân,thực hiện mục tiêu dân giàu nước mạnh.

Bảng số 5: Thu nhập bình quân toàn Tổng công ty sách Việt Nam

( Nguồn: Tạp chí Tổng công ty sách Việt Nam đổi mới và phát triển )

Thu nhập bình quân toàn Tổng công ty tăng hàng năm với tốc độtăng trên 10%; năm 2000, thu nhập bình quân của người lao động trongTổng công ty là 855 nghìn đồng, năm 2001 và các năm tiếp sau đó (2002,2003) lần lượt là 960 nghìn đồng, 1.056 nghìn đồng và 1.213 nghìn đồng.Năm 2004, thu nhập bình quân của người lao động toàn Tổng công ty đãđạt được là 1.407 nghìn đồng, tăng 64,56 % so với năm 2000 ( tươngđương với 552 nghìn đồng ) và tăng so với năm 2003 là 15,99% ( tươngđương với 194 nghìn đồng )

1.4.4 Hoạt động Marketing và tiêu thụ sản phẩm

Hoạt động Marketing của Tổng công ty hiện nay hầu như khôngđáng kể, thường do một bộ phận nhỏ trong Tổng công ty thực hiện Côngtác nghiên cứu thị trường cũng chỉ là làm nhiệm vụ theo dõi xem thiếu loạisách nào, bộ phận bán hàng bên dưới cần loại sách nào thì sẽ xuất kho loại

sách ấy Việc xây dựng kế hoạch kinh doanh cho Tổng công ty do Ban lãnhđạo Tổng công ty chịu trách nhiệm, các phòng ban trong Tổng công tynghiêm túc thực hiện kế hoạch đã được thông qua.

Hoạt động tiêu thụ sản phẩm của Tổng công ty được thực hiện nhờmột hệ thống kênh phân phối tương đối rộng lớn Mặc dù so với vai trò vànhiệm vụ mà Tổng công ty phải gánh thì mạng lưới này chưa hẳn là lớn,nhưng nhìn chung đó cũng là những cố gắng to lớn của cán bộ công nhânviên Tổng công ty Kế hoạch tiêu thụ sản phẩm thường được tập thể banlãnh đạo Tổng công ty đề ra trước mỗi kỳ kinh doanh, sau đó sẽ được gửi

về các phòng ban chức năng của Tổng công ty để thực hiện

1.4.5 Quản trị tài chính của Tổng công ty

1.4.5.1 Nguồn vốn

Vốn là giá trị đem lại giá trị thặng dư Bất kì một doanh nghiệp nàocũng có 2 nguồn vốn là vốn cố định và vốn lưu động, bên cạnh đó doanhnghiệp Nhà nước còn có nguồn vốn do Nhà nước cấp và nguồn vốn tự bổxung Tổng công ty sách Việt Nam cũng vậy, sau đây là một vài chỉ tiêuphản ánh tình hình vốn của Tổng công ty trong giai đoạn 2000-2003:

Bảng số 6: Tình hình tài chính của Tổng công ty sách Việt Nam

( Nguồn: Bảng cân đối kế toán các năm 2001, 2002, 2003 )

Qua bảng trên cho ta thấy vốn kinh doanh của Tổng công ty sáchViệt Nam có xu hướng tăng lên, vốn chủ sở hữu tăng lên hàng năm trongkhi đó nợ lại khá ổn đinh, có xu hướng giảm trong năm 2003 và có thể tiếptục giảm trong thời gian tới Điều này cho thấy tình hình tài chính của Tổngcông ty tương đối tốt Vốn cố định và vốn lưu động có xu hướng tăng lên

do doanh thu của Tổng công ty trong mấy năm gần đây liên tục tăng làmcho nhu cầu dự trữ các loại tài sản lưu động: vật tư các sản phẩm sách, vănphòng phẩm, văn hóa phẩm không ngừng tăng lên Hơn thế nữa, do tìnhhình cạnh tranh trên thị trường ngày càng trở nên gay gắt hơn Từ đó Tổngcông ty đã phải đưa ra một số chính sách kinh doanh thông thoáng hơn nhưchính sách bán chịu Từ hai nguyên nhân đó đã làm cho vốn lưu động củaTổng công ty tăng lên.

1.4.5.2 Tài sản cố định

Tài sản cố định của Tổng công ty bao gồm có quyền sử dụng đất,

hệ thống nhà xưởng, máy móc thiết bị, nhà kho, các cửa hàng bán lẻ, trungtâm sách tự chọn Tài sản cố định là trụ sở làm việc mà trực tiếp nhất là cáckho, các cửa hàng bán lẻ, các trung tâm sách tự chọn, các xưởng in có ảnhhưởng trực tiếp đến khâu dự trữ hàng hóa, chất lượng sản phẩm, doanh thubán hàng và khả năng cạnh tranh của Tổng công ty

Về mặt bằng sản xuất kinh doanh Tổng công ty đã được Nhà nướccấp cho quyền sử dụng 1000 m2 ở trung tâm quận Hoàn Kiếm (44 TràngTiền) và 2500 m2 ở 22B Hai Bà Trưng và một số các cửa hàng bán lẻ, cáctrụ sở của các công ty thành viên ở trong thành phố Hà Nội và ở trung tâmcác tỉnh thành phố lớn nơi có các công ty phát hành sách thành viên Đây làmột lợi thế rất lớn cho Tổng công ty trong giao dịch thương mại và tạo điềukiện cho Tổng công ty mở rộng sang các lĩnh vực khác như cho thuê vănphòng góp phần đáng kể vào kết quả chung của toàn Tổng công ty

Trên đây là một số nét tổng quan về Tổng công ty sách Việt Nam:Lịch sử hình thành và phát triển, đặc điểm thị trường và sản phẩm củaTổng công ty, kết quả hoạt động kinh doanh của tổng công ty trong vàinăm qua và công tác quản trị hoạt động kinh doanh của Tổng công ty

Nhận thấy vai trò quan trọng của Tổng công ty sách Việt Nam đốivới nền kinh tế thị trường, nhất là đối với ngành kinh doanh phát hànhsách, tuy nhiên một câu hỏi đặt ra là trong những năm qua, Tổng công ty

sách Việt Nam đã làm gì và làm như thế nào để thể hiện được vai trò củamình đối với xã hội? Để trả lời cho câu hỏi đó chúng ta cần phải tiến hànhnghiên cứu thực trạng công tác phát hành sách của Tổng công ty, để từ đórút ra được đâu là những thuận lợi, khó khăn cho quá trình phát triển củaTổng công ty, những thành tựu cũng như những tồn tại _ nguyên nhân củachúng và đề ra các biện pháp nhằm phát huy những thành tựu, khắc phụcnhững khó khăn tồn tại, đưa Tổng công ty tiến về phía trước trong côngcuộc xây dựng và bảo vệ đất nước.

Chương hai THỰC TRẠNG CÔNG TÁC PHÁT HÀNH SÁCH TẠI

TỔNG CÔNG TY SÁCH VIỆT NAM

2.1 Một số đặc trưng của thị trường sách Việt Nam

Sách là công cụ giáo dục tư tưởng, truyền bá đường lối chủ trươngcủa Đảng và Nhà nước, là phương tiện nâng cao dân trí, phổ biến kiến thứckhoa học kỹ thuật, thúc đẩy sự hát triển văn minh tiến bộ của xã hội Vìthế, chúng ta có thể khẳng định được sách là một loại hàng hoá đặc biệt,không giống với tất cả các loại hàng hoá khác được kinh doanh trên thịtrường Do đó thị trường kinh doanh sách cũng là một thị trường đặc biệtmang nhiều tính chất đặc thù

+ Nhằm phục vụ nhu cầu văn hoá giải trí của mọi tầng lớp trong xãhội, quy mô của thị trường sách là rất rộng lớn và đang ngày càng tăngtrưởng mạnh mẽ hơn Dân số nước ta có khoảng hơn 80 triệu người vớikhoảng 13 triệu hộ gia đình, cùng với sự phát triển mạnh của nền kinh tế là

sự gia tăng liên tục thu nhập của người lao động, nhu cầu ăn, mặc khôngcòn là nỗi lo thường trực như trước kia, mà hiện nay, nhu cầu hưởng thụ đãđược nâng lên tầng cao mới nhất là nhu cầu về học tập, tìm hiểu; với hệthống các cơ quan, xí nghiệp, trường học, các doanh nghiệp, các tổ chứckinh tế xã hội và một hệ thống thư viện trên cùng rộng lớn cho sản phẩm.Thị trường sách đang ngày càng mở rộng đến mọi đối tượng người đọctrong xã hội Từ cán bộ trí thức, người công nhân, nông dân đến các bạnhọc sinh sinh viên và với mọi lứa tuổi từ các cụ già, những người lứa tuổitrung niên cho đến các em thiếu niên nhi đồng

Không chỉ là thị trường sản phẩm phục vụ nhu cầu học tập, hiểu biếtthị trường sách còn là thị trường của các sản phẩm là công cụ phục vụ chohoạt động của Đảng, Chính phủ, và các cơ quan nhà nước Đó là các sản

phẩm phục vụ công tác giáo dục tư tưởng, truyền bá các chủ trương, đườnglối, chính sách của Đảng và Nhà nước.

Như vậy, xét cả về quy mô và cơ cấu, chúng ta có thể thấy được tiềmnăng phát triển rất lớn cho ngành phát hành sách trong tương lai

+ Cùng với tốc độ tăng trưởng nhanh của rất nhiều hàng hoá kháctrên thị trường, tốc độ tăng của thị trường sách diễn ra khá nhanh và mạnh

mẽ, tạo ra một thị trường hấp dẫn thu hút nhiều công ty tham gia Điều đó

đã dẫn đến một hậu quả tất yếu đó là mức độ cạnh tranh của thị trườngngày càng gay gắt, quyết liệt Một sản phẩm sách muốn đưa ra đời thì cầnphải có một khoảng thời gian nhất định và phải trải qua các khâu nhu sángtác, kiểm duyệt, in ấn, sau đó mới đem ra phát hành Công tác xuất bảncũng chỉ được giao cho một hoặc một số nhà xuất bản cho nên mức độcạnh tranh về chất lượng và giá cả là không cao Vì mức khấu hao và chiphí là xấp xỉ nhau Tuy nhiên do sự tham gia vào ngành của nhiều đơn vị,nhiều thành phần kinh tế khác nhau sẽ tạo ra môi trường cạnh tranh gay gắtgiữa:

- Doanh nghiệp phát hành sách Nhà nước với các công ty thuộc khốigiáo dục (công ty thiết bị trường học);

- Giữa các Công ty phát hành sách với các cửa hàng phát hành sáchcủa các Nhà xuất bản;

- Giữa các công ty Nhà nước với các nhà sách tư nhân

Sự cạnh tranh diễn ra trên nhiều lĩnh vực trong đó chủ yếu là: Giá cả,chiết khấu, chính sách ưu đãi đối với người mua, bản thảo để liên kết xuấtbản ( lợi ích của tác giả )…

+ Thị trường sản phẩm sách có thể chia thành hai khu vực:

Khu vực các hộ gia đình và khu vực cơ quan, doanh nghiệp , trườnghọc, thư viện… Ở mỗi khu vực thị trường sẽ xuất hiện các yêu cầu khácnhau về sản phẩm chủng loại, mẫu mã, số lượng, chất lượng…

Khu vực hộ gia đình có xu hướng sử dụng các loại sách văn hoá,sách y học, sách về đạo đức, sách phục vụ nhu cầu làm đẹp…và cũng xuấthiện một số nhu cầu về học tập, nghiên cứu

Trong khi đối với khu vực còn lại thì khác, các cơ quan có nhu cầuchủ yếu các sản phẩm sách phục vụ công tác nghiên cứu, doanh nghiệp cầntiếp xúc các loại sách về quản lý kinh tế, kinh doanh, kỹ năng của nhà lãnhđạo, người lao động… trường học lại có mục đích rèn luyện trước hết vềđạo đức, văn hoá, về kiến thức, tri thức và sau cùng là kỹ năng nghềnghiệp Thư viện là nơi tập trung nhiều chủng loại nhất, bởi vì nơi đây sẽphục vụ mọi nhu cầu bạn đọc, về mọi khía cạnh của đời sống xã hội

Chính vì vậy, để đáp ứng tốt, đầy đủ tất cả các nhu cầu khác nhau của các khu vực thị trường, Tổng công ty sách Việt Nam phải có chiến lược và

kế hoạch kinh doanh phù hợp nhất

Trên đây là một số nét đặc trưng của thị trường sách Việt Nam qua

đó chúng ta có thể nhận thấy nhu cầu ngày càng tăng của thị trường sách;

Sự gia tăng cả về mẫu mã chủng loại sản phẩm phục vụ mọi nhu cầu ngàycàng tăng của thị trường trong điều kiện môi trường sống ngày càng tốthơn Điều đó khẳng định xu thế phát triển mạnh mẽ của thị trường sáchtrong điều kiện nền kinh tế thị trường cạnh tranh gay gắt, quyết liệt; đòi hỏiTổng công ty phải đưa ra các kế hoạch ngắn hạn cũng như một chiến lượckinh doanh dài hạn một cách hợp lý nhất, chắc chắn nhất, để đảm bảo thànhcông cho Tổng công ty

2.2 Một số nét tổng quan về biến động của thị trường sách trong thời gian qua

Trong điều kiện nền kinh tế kế hoạch hóa trước đây, không có thịtrường cạnh tranh trên thị trường sản phẩm, hàng hoá nói chung và sách nóiriêng thuộc độc quyền Nhà nước Nền kinh tế thiếu sự năng động trongviệc đáp ứng nhu cầu thị trường Nạn khan hiếm hàng hoá xảy ra khi màhàng hoá xuất ra là theo kế hoạch của Nhà nước, các nhà xuất bản in ấn

theo đơn đặt hàng trước của khách hàng – các cơ quan, đơn vị thuộc Nhànước là chủ yếu Giá bán của sản phẩm, giá cước vận chuyển cũng theo đó

mà cố định Nhu cầu tiêu dùng của thị trường nhất là sản phẩm về sách cònhạn chế Tuy nhiên, khi chuyển qua nền kinh tế thị trường theo định hướng

Xã hội chủ nghĩa, mọi thành phần kinh tế đều được tạo điều kiện khuyếnkhích tham gia tạo ra một môi trường kinh doanh tự do, đòi hỏi sự năngđộng sáng tạo đối với các nhà cung ứng; và sự nhạy bén, linh hoạt cả vớingười sử dụng sản phẩm; thị trường không còn khan hiếm, sản phẩm sáchbáo tràn ngập thị trường Việc xuất bản sách vẫn có một bộ phận theo đơnđặt hàng từ khách hàng Tuy nhiên, phần lớn còn lại là theo nhu cầu thịtrường mà được các nhà cung ứng in ấn và phát hành ra Các công ty xâydựng cho mình những kế hoạch, chiến lược kinh doanh trong ngắn hạn vàdài hạn phục vụ tối đa mục đích và mục tiêu đặt ra Nhờ đó, lượng xuất bảnphẩm phát hành trên thị trường có sự biến động lớn, dẫn tới mức hưởng thụ

số sản phẩm sách trên một đầu người tăng theo từng năm

Bảng số 7 : Mức hưởng thụ bình quân sản phẩm sách/người

triệu người

Tổng số bản sách phát hành (triệu bản)

Mức hướng thụ (bản/người)

sự sôi động không thua kém gì thị trường sản phẩm khác Điều này sẽ tạo

ra một môi trường kinh doanh tự do quyết liệt, có tác dụng thúc đẩy nền

kinh tế đất nước nói chung và ngành kinh doanh sách nói riêng ngày càngphát triển mạnh mẽ hơn.

Những năm đầu của thời kỳ đổi mới, sẽ không có gì lạ khi ở các cửahàng sách người ta thống kê được rằng số lượng xuất bản phẩm phục vụcông tác nghiên cứu, giảng dạy chiếm đa số các đầu sách được tiêu thụ.Trong khi các xuất bản phẩm thuộc loại sách mỹ văn được tiêu thụ với sốlượng rất ít Ngược lại, trong khoảng thời gian gần đây cơ cấu đó đã có sựthay đổi lớn Theo thống kê của Tạp chí Sách và đời sống số 3/2004, trongnăm 2003 lượng sách thuộc thể loại sách mỹ văn có số lượng tiêu thụ tănglên đáng kể, trong khi sách tư vấn, sách khoa học kỹ thuật phục vụ chonghiên cứu giảng dạy thì lại giảm về số lượng tiêu thụ Cụ thể như sau:sách mỹ văn 26 %, sách tư vấn 9 %, sách kỹ thuật 17 %, sách giáo khoa 35

thích nghi nhằm phục vụ tối đa nhu cầu thị trường Các loại sách phục vụnhu cầu văn hoá, giải trí ngày càng được ưa chuộng, trong khi sách khoahọc kỹ thuật phục vụ học tập, nghiên cứu dường như đang bị bỏ quên Vàmột điều đáng nói hơn nữa là lượng sách phục vụ cho thiếu nhi - Thế hệtương lai của đất nước - lại chỉ chiếm một tỷ lệ cực kỳ khiêm tốn so với vaitrò thực sự của nó Các công ty sách, công ty thiết bị trường học (bao gồm

cả Tổng công ty sách Việt Nam ) lại quên đi nhiệm vụ chính của mình đểcăng mình ra thực hiện nhiều công việc Các công ty phát hành sách thay vìtập trung vào chức năng chính của mình là xây dựng hệ thống kênh phânphối, tiêu thụ sản phẩm, đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng, lại cố gắngtìm cho mình chỗ đứng trong lĩnh vực xuất bản – là công việc của các nhàxuất bản Do đó mà hiệu quả chung mà ngành phát hành sách đạt được làkhông cao

2.3 Vai trò của phát hành sách trong đời sống kinh tế và xã hội

Như đã nói, sách là một sản phẩm đặc biệt đối với đời sống xã hội.Sách không chỉ là công cụ truyền bá đường lối, chủ trương của Đảng vàNhà nước mà còn là phương tiện nâng cao dân trí, phổ biến kiến thức vănhoá, khoa học kỹ thuật, thúc đẩy nền văn minh và tiến bộ của xã hội Do đócông tác phát hành sách cũng là một công việc vô cùng quan trọng và có ýnghĩa to lớn đối với đời sống văn hoá xã hội

Trước hết, có thể coi ngành phát hành sách thực sự là một ngànhkinh doanh phục vụ nền kinh tế

Đối với bản thân ngành phát hành sách: Những năm qua, đã khẳng vaitrò to lớn của mình trong suốt quá trình hình thành và phát triển (đối vớiTổng công ty sách Việt Nam là hơn 50 năm xây dựng và trưởng thành).Hiệu quả kinh tế không chỉ được đánh giá bằng những đóng góp cho nềnkinh tế, những khoản thuế nộp vào Ngân sách Nhà nước, những thành quảtrong việc phát triển mạng lưới kinh doanh mà còn thể hiện qua kết quả về

số công ăn việc làm mà ngành đã đem lại cho một bộ phận không nhỏ

những người lao động, cùng với nó là thu nhập ngày càng tăng của cán bộcông nhân viên.

Biểu đồ 2: Thu nhập bình quân toàn Tổng công ty sách Việt Nam

1200

1400

1600

( Nguồn: Tạp chí Tổng công ty sách Việt Nam đổi mới và phát triển )

Đối với các ngành kinh tế khác trong nền kinh tế, sản phẩm (sách) củangành phát hành sách đã góp phần không nhỏ trong công tác đào tạo độingũ cán bộ quản lý, lãnh đạo, cũng như mọi tầng lớp lao động trong xã hội.Thành quả không chỉ trong công tác rèn luyện kỹ năng, kỹ thuật phục vụnghề nghiệp mà còn rèn luyện nhân cách của mỗi người, đạo đức làmngười

Sự phát triển ngành phát hành sách cũng đồng thời là yêu cầu chungnhằm phát triển một ngành kinh tế toàn diện của đất nước

Ngành phát hành sách đang thể hiện bản sắc, tính truyền thống và sứcmạnh chuyên ngành, gắn Trung ương với địa phương, gắn xuất bản vớiphát hành, gắn phát hành với thư viện, gắn quốc doanh với các thành phầnkinh tế khác để cạnh tranh đứnh vững và phát triển

Năm Nghìn đồng

Công tác phát hành sách cũng có vai trò quan trọng trong đời sống

xã hội Nhiều hoạt động nghiệp vụ ngành phát hành sách tập trung nhữngngày lễ, ngày kỷ niệm lớn, hình thành lên các tụ điểm văn hoá, chính trịlàm cơ sở để phát huy vai trò tác dụng của sách trong đời sống văn hoá xãhội Coi nhiệm vụ chính trị là nhiệm vụ trọng tâm thúc đẩy hoạt động củangành phát triển, thực hiện tốt nhiệm vụ giáo dục tư tưởng trong nhân dân,tuyên truyền các đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nướcphục vụ Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đất nước Sản phẩm ngành pháthành sách nhằm nâng cao dân trí, phổ biến các kiến thức văn hóa, khoa học

kỹ thuật, đưa ánh sáng văn hoá tới mọi nơi, mọi vùng trong cả nước Mặc

dù chuyển sang hạch toán kinh doanh, ngành phát hành sách luôn bám sátđường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước cũng như địnhhướng của Bộ Văn hoá - Thông tin để tuyên truyền, giới thiệu, tổ chức cácđợt phát hành sách phục vụ các ngày lễ tết, các sự kiện văn hoá-chính trị-xãhội trọng đại của đất nước cũng như của từng địa phương

Sách là tri thức của nhân loại, là món quà của cuộc sống, là kết tinhcủa tính nhân văn Hoạt động của ngành phát hành sách là một hoạt động

có tầm sâu rộng, do đó không chỉ cần tới sự quan tâm của các cơ quantrong ngành mà còn cần sự quan tâm đóng góp của toàn xã hội

2.4 Vị trí, vai trò của Tổng công ty sách Việt Nam trong nền kinh tế thị trường Việt Nam

2.4.1 Những thuận lợi và khó khăn

Thuận lợi:

Tổng công ty sách Việt Nam là Tổng công ty duy nhất thuộc Bộ Vănhoá - Thông tin được thành lập theo Quyết định 90/QĐ-TTg của Thủ tướngChính phủ hoạt động trong ngành phát hành sách Được sự quan tâm rấtlớn của các cơ quan cấp trên, tạo mọi điều kiện để Tổng công ty phát huyvai trò chủ đạo của nền kinh tế thị trường

Tổng công ty có lực lượng nhân sự dồi dào và ngày càng tăng hàngnăm _ năm 2005 với 1300 lao động trong đó có 720 ( 55%) lao động cótrình độ Đại học và Cao đẳng trở lên, 30 ( 2,3 % ) lao động có trình độtrung cấp Đây là lợi thế rất lớn của doanh nghiệp đối với các đơn vị kinhdoanh cùng ngành.

( Số liệu bảng 3:Bộ máy cán bộ quản lý và lực lượng lao động

của Tổng công ty sách Việt Nam )

Ban lãnh đạo Tổng công ty đều là những cán bộ lâu năm, có kinhnghiệm trong ngành kinh doanh sách, là những người tâm huyết với ngành,nguyện cống hiến hết sức mình vì sự nghiệp phát triển của Tổng công ty

Trong điều kiện nền kinh tế thị trường cạnh tranh tự do vô cùng gaygắt, quyết liệt, ưu thế của Tổng công ty được thể hiện qua mạng lưới kênhphân phối rộng lớn Tổng công ty có các công ty thành viên cùng với một

hệ thống các đại lý, cửa hàng tại rất nhiều các tỉnh thành trong cả nước

Bảng số 8: Hệ thống mạng lưới kênh phân phối của

Tổng công ty sách Việt Nam

( Nguồn: Tạp chí Tổng công ty sách Việt Nam đổi mới và phát triển )

Năm 2000, Tổng công ty có 141 hiệu sách lớn nhỏ trong cả nước,trong đó tại các tỉnh, thành phố có 22 hiệu sách được xây kiên cố, tại cáchuyện là 44 hiệu sách được xây kiên cố, số cửa hàng sách tự chọn là 28 cửahàng Năm 2001 là 142 hiệu sách, năm 2002 là 150 hiệu sách, năm 2003 là

156 hiệu sách, năm 2004 với 160 hiệu sách và đến năm 2005 con số này đãtăng lên là 166 hiệu sách trong cả nước, trong đó tại các tỉnh, thành phố có

38 hiệu sách, tại các huyện có 75 hiệu sách được xây kiên cố, số cửa hàngsách tự chọn là 63 cửa hàng, nên đã đáp ứng được một lượng lớn nhu cầutiêu dùng của người dân

Sau hơn 50 năm xây dựng và trưởng thành, Tổng công ty sách ViệtNam đã xây dựng được một mối quan hệ hợp tác chặt chẽ với nhiều Nhàxuất bản, các công ty sách trong và ngoài nước Đó là cơ sở để Tổng công

ty phát triển, mở rộng thị trường kinh doanh trong thời gian tới

Khó khăn:

Nhờ đường lối phát triển đúng đắn, dựa vào các nguồn lực, khai tháctối đa các lợi thế sẵn có, Tổng công ty đã đạt được nhiều thành tựu trongsuốt quá trình xây dựng và trưởng thành Tuy nhiên, bên cạnh những kếtquả đã đạt được, Tổng công ty còn gặp rất nhiều khó khăn và có những tồntại nhất định:

Đó là cơ chế chính sách chưa đồng bộ tạo ra nhiều bất cập trong quátrình hoạt động Từ việc ra các quyết định cho tới thực hiện các kế hoạch,chiến lược kinh doanh

Khó khăn về vốn cũng là vấn đề cần bàn bạc, Tổng công ty buộc phải

tự hạch toán kinh doanh, tự chịu trách nhiệm về hoạt động của mình chứkhông còn trông chờ sự trợ giúp của Chính phủ Số lượng sách thu mua từcác nhà xuất bản của Tổng công ty là chưa cao, một phần là do thiếu vốn,các địa phương chiếm dụng vốn nên Tổng công ty thanh toán với các Nhàxuất bản chưa kịp thời Đa số các công ty phát hành sách các tỉnh có số vốndưới 1 tỷ đồng, nhất là nguồn vốn lưu động chỉ trên dưới vài trăm triệu( không đủ mua 50 % số ấn phẩm của các nhà xuất bản ) Hệ thống cơ sởvật chất của Tổng công ty đã xuống cấp nghiêm trọng, để khắc phục thì cầnmột chi phí khá lớn Do đó khó có thể điều tiết và làm chủ thị trường xuấtbản phẩm

Ngoài ra còn là sự cạnh tranh mạnh mẽ từ các đơn vị kinh doanh cùngngành, nhất là các công ty tư nhân hoạt động trong lĩnh vực kinh doanhsách Trong điều kiện kinh tế thị trường,cạnh tranh là điều không thể tránhkhỏi, cạnh tranh lành mạnh sẽ chỉ có lợi cho Tổng công ty và có lợi cho sựphát triển thị trường.Tuy nhiên, vấn đề ở đây là sự xuất hiện của các đơn vịkinh doanh trái phép, không có giấy phép kinh doanh của cơ quan có thẩmquyền, kinh doanh trốn thuế.

Mặc dù còn gặp rất nhiều khó khăn, nhưng Tổng công ty sách ViệtNam cũng đã khẳng định được vai trò của mình trong nền kinh tế Đặc biệtcông tác phát hành sách của Tổng công ty có vai trò vô cùng quan trọngđối với nền kinh tế và đối với đời sống xã hội

2.4.2 Vai trò công tác phát hành sách của Tổng công ty sách Việt Nam đối với nền kinh tế quốc dân

Trong thời kỳ thực hiện Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đất nước,trước những khó khăn do chuyển biến phức tạp của nền kinh tế thị trường,nhờ sự quan tâm của Đảng và Nhà nước mà trực tiếp là Bộ Văn hoá -Thông tin; sự phấn đấu không mệt mỏi của đội ngũ cán bộ công nhân viênngành phát hành sách, Tổng công ty sách Việt Nam đã có được nhữngthành tựu to lớn, khẳng định vai trò quan trọng trong mọi mặt của đời sống

xã hội

Tổng công ty đã thường xuyên tổ chức các hội thảo về sách, tạo điềukiện cho độc giả có cơ hội giao lưu học hỏi những tinh hoa văn hoá củanhân loại Những cuốn sách hay được giới thiệu rộng rãi tới đông đảo bạnđọc không chỉ qua các cuộc tọa đàm về sách, các cuộc hội thảo … mà cònđược giới thiệu thường xuyên trên các phương tiện thông tin đại chúng

Công tác phát hành sách được đặc biệt quan tâm thể hiện qua việcđầu tư cho hệ thống kênh phân phối, thực hiện tốt khẩu hiêu “sách tốt, sáchhay, sách đến tay người đọc” Hệ thống trang thiết bị được đầu tư hiện đại,đội ngũ nhân viên phục vụ tại các cửa hàng sách, trung tâm phát hành, các

đại lý từ nhỏ đến lớn được đào tạo một cách bài bản nhằm phục vụ ngàycàng tốt hơn nhu cầu của khách hàng.

Tổng công ty kết hợp hài hoà giữa yêu cầu phục vụ chính trị vớituyên truyền, phổ biến đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng vàChính phủ, phổ biến các tri thức, các tinh hoa của nhân loại tới mọi ngườidân Đồng thời qua đó phát huy hiệu quả kinh tế để làm tốt hơn nhiệm vụchính trị mà Đảng và Nhà nước giao cho

Tổng công ty sách Việt Nam đảm nhận vai trò chủ đạo đối với ngànhphát hành sách trong nền kinh tế thị trường, đồng thời cũng là khẳng địnhvai trò của thành phần kinh tế Nhà nước trong quá trình phát triển nền kinhtế

Hơn 50 năm xây dựng và trưởng thành, Tổng công ty sách Việt Nam

đã thể hiện một vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống kinh tế và đờisống xã hội Những đóng góp của Tổng công ty cho xã hội thì khó có thể

kể hết được Tổng công ty đã tạo công ăn việc làm cho hàng nghìn ngườilao động, đóng góp những con số không nhỏ vào Ngân sách Nhà nước,luôn đi đầu trong mọi lĩnh vực hoạt động, tham gia vào rất nhiều các hoạtđộng xã hội như các hoạt động nhân đạo,cứu trợ…Đặc biệt, một vai tròquan trọng nhất đã được khẳng định đó là hoạt động phát hành sách củaTổng công ty góp phần mang ánh sáng văn hoá đến các vùng sâu, vùng xa,vùng biên giới, hải đảo góp phần nâng cao trình độ dân trí,phát triển sự tiến