Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mac Lê nin pot

CSHT quyết định KTTT.CSHT nào thì KTTT ấy tức là KTTT phản ánh CSHT.. CSHT thay đổi thì KTTT cũng thay đổi theo sư thay đổi của KTTT rõ rệt khi CSHT này được thay thế bằ

Trang 1

Trương Đại Học Công Nghiệp

Thành Phố Hồ Chí Minh

Họ Tên :Nguyễn Hoàng Nam

Lớp:CĐTN12D MSSV:10246511

CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN

Vấn đê :Hãy phân tích luận điểm sau của CMác :” Sư phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội là một quá trình của lịch sử tư nhiên”.

Trang 2

BÀI LÀM

Lịch sử xã hội đã tồn tại theo năm hình thái xã hội :công xã nguyên thủy,nô lệ,phong kiến ,tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa,Song mỗi giai đoạn của no tồn tại một hình thái kinh tế –xã hội khác nhau,nhưng các hình thái kinh tế-xã hội

đo đều phát triển theo quy luât của lịch sử tư nhiên,Cmac đã đưa ra nhận định “Sư phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội là một quá trình của lịch sử tư nhiên”.Vậy chúng ta hiểu thế nào về nhận định trên của Cmac Mặc dù khẳng định quá trình lịch sử tư nhiên của các hình thái kinh tế - xã hội là tiến trình bị quy định bởi các quy luật khách quan, nhưng Mác cũng luôn luôn cho rằng, con người “co thể rút ngắn và làm dịu bớt những cơn đau đẻ” Điều đo co nghĩa là, trong quan niệm của Mác đã hàm chứa tư tưởng: quá trình lịch sử - tư nhiên của

sư phát triển xã hội chẳng những co thể diễn ra bằng con đường phát triển tuần tư

từ hình thái kinh tế - xã hội này lên hình thái kinh tế - xã hội khác, mà còn co thể diễn ra bằng con đường bỏ qua một giai đoạn phát triển nào đo, một hình thái kinh tế - xã hội nào đo trong những điều kiện và hoàn cảnh khách quan cụ thể nhất định.Đầu tiên chúng ta cần tìm hiểu khái niệm và cấu trúc của hình thái kinh tế-xã hội.Xã hội là tổng thể nhiều lĩnh vưc với những mối quan hệ hết sức phức tạp.Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác-Lênin đã vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng để phân tich đời sống xã hội,tiến hành trừu tượng hoa các quan hệ xã hội và phân tách ra những quan hệ sản xuất,tức là những quan hệ kinh tế tồn tại khách quan,tất yếu không phụ thuộc vào ý chí con người,từ đo cho thấy rõ xã hội là một hệ thống cấu trúc với các lĩnh vưc cơ bản tạo thành đo là :lưc lượng sản xuất,quan hệ sản xuất(hợp thành cơ cấu kinh tế xã hội) và hệ thống kiến trúc thượng tầng của xã hội,và hình thái kinh tế-xã hội là một phạm trù cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử, chỉ một cấu trúc xã hội ở từng giai đoạn lịch sử, dưa trên một phương thức sản xuất nhất định với kiểu quan hệ sản xuất đặc trưng cho cơ sở kinh tế của xã hội và với một kiến trúc thượng tầng được xây dưng trên cơ sở đo Các HTKT - XH đã co trong lịch sử qua các chế độ xã hội

Trang 3

khác nhau (công xã nguyên thuỷ, nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa, xã hội chủ nghĩa) là những nấc thang kế tiếp nhau trong quá trình phát triển của nhân loại như một quá trình phát triển lịch sử tư nhiên Không phải tất cả các quốc gia dân tộc đều tuần tư trải qua tất cả các nấc thang của quá trình phát triển xã hội noi trên Trong những hoàn cảnh lịch sử và điều kiện kinh tế - xã hội nhất định của thời đại, co những quốc gia dân tộc co thể bỏ qua một hoặc hai nấc thang của quá trình phát triển xã hội để tiến thẳng lên một hình thái cao hơn Mỗi HTKT - XH cũng là một "cơ thể xã hội" cụ thể, bao gồm trong đo tất cả các thành phần vốn co và các hiện tượng xã hội trong sư thống nhất hữu cơ và sư tác động biện chứng Mỗi một HTKT - XH đều co cấu trúc phổ biến và tính quy luật chung, co những mối liên hệ biện chứng giữa lưc lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, giữa kiến trúc thượng tầng và cơ sở hạ tầng, giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội Sư tác động lẫn nhau giữa các thành phần cơ bản noi trên là động lưc bên trong thúc đẩy

sư vận động của HTKT - XH và sư tiến bộ lịch sử, làm chuyển biến xã hội từ HTKT - XH thấp lên HTKT - XH cao hơn, thường là thông qua những chuyển biến co tính cách mạng về xã hội.Thứ nhất chúng ta tìm hiểu khái niệm cở sở hạ tầng(CSHT) là gì ?Cơ sở hạ tầng là toàn bộ các quan hệ sản xuất hợp thành cơ cấu kinh tế của một mô hình thái kinh tế xã hội nhất định Đặc trưng cho tính chất của CSHT của xã hội là do quan hệ sản xuất thống trị quyết định.Và thế nào là kiến trúc thượng tầng(KTTT) KTTT là toàn bộ tư tưởng xã hội những thiết chế tương ứng và những quan hệ nội tại của KTTT được hình thành trên cơ sở hạ tầng quyết định, KTTT bao gồm: Những tư tưởng xã hội (chính trị, pháp luật, đạo đức tôn giáo, nghệ thuật ) và những tổ chức thiết chế khác nhau (Nhà nước, giáo hội chính Đảng, các đoàn thể ).Và giữa CSHT và KTTT co mối quan hệ biện chứng với nhau CSHT quyết định KTTT.CSHT nào thì KTTT ấy tức là KTTT phản ánh CSHT CSHT thay đổi thì KTTT cũng thay đổi theo sư thay đổi của KTTT rõ rệt khi CSHT này được thay thế bằng CSHT khác.KTTT tác động trở lại CSHT KTTT co thể tác động trở lại đối với CSHT, vì chức năng của KTTT là bảo vệ duy trì, củng cố và phát triển CSHT đã sinh ra no Các bộ phận khác nhau của KTTT đều tác động đến CSHT bằng nhiều hình thức khác nhau trong đo Nhà

Trang 4

nước giữ vai trò to lớn và quan trọng đối với CSHT.Sư tác động trở lại của KTTT đối với CSHT được thể hiện ở hai điểm sau:

Thứ nhất: Trong mỗi hình thái kinh tế xã hội KTTT co quá trình biến đổi nhất định qua trình độ càng phù hợp với CSHT thì no càng thúc đẩy CSHT phát triển Thứ hai: Khi KTTT tác động ngược chiều với CSHT thì no sẽ gây cản trở cho sư phát triển của CS hạ tầng CSHT và KTTT trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta no thể hiện như sau :Về CSHT của nước ta trong thời kỳ quá độ lên CNXH.CSHT bao gồm các thành phần kinh tế các kiểu quan hệ SX với các hình thức sở hữu khác nhau thậm chí đối lập nhau cùng tồn tại trong một cơ cấu kinh tế quốc dân thống nhất Đo là nền kinh tế hàng hoa nhiều thành phần theo định hướng XHCN.Kinh tế Nhà nước thưc hiện tốt vai trò chủ đạo.Kinh tế hợp tác xã bao gồm hợp tác xã sản xuất nông nghiệp tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ Kinh tế Nhà nước và kinh tế hơp tác xã trở thành nền tảng của nền kinh tế quốc dân.Kinh tế Tư Bản Nhà nước dưới các hình thức khác nhau tồn tại phổ biến.Kinh tế cá thể tiểu chủ và Kinh tế Tư Bản tư nhân chiếm tỷ trọng đáng kể.Về KTTT: Đảng khẳng định lấy chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng kim chỉ nam cho hành đông Xây dưng hệ thống chính trị XHCN Xây dưng Nhà nước ta của dân do dân và vì dân Mọi người sống và làm việc theo hiến pháp và pháp luật Phát triển nền tảng văn hoa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc Thưc hiện dân chủ XHCN Phát huy khả năng sáng tạo thành tích cưc chủ động của mọi cá nhân.Thứ hai,lưc lượng sản xuất (LLSX),quan hệ sản xuất (QHSX).Bất kì một quá trình sản xuất nào cũng cần co các nhân tố thuộc về người lao động (như năng lưc ,kĩ năng,tri thức của người lao động) cùng các tư liệu sản xuất nhất định (như người lao động,công cụ lao động,các tư liệu phụ trợ của quá trình sản xuất… ).Toàn bộ các nhân tố đo tạo thành lưc lượng sản xuất của các quá trình sản xuất.Như vậy LLSX là toàn bộ các nhân tố vật chất,kỹ thuật của quá trình sản xuất,chúng tồn tại trong mối quan hệ biện chứng với nhau tạo ra sức sản xuất,tức tạo ra năng lưc thưc tiễn làm biến đổi các đối tượng vật chất của giới tư nhiên,, theo nhu cầu nhát định của con người và xã hội.Như vậy LLSX là những nhân tố co tính sáng tạo và tính sáng tạo đo co tính lich sử.Trong các nhân

Trang 5

tố tạo thánh LLSX nhân tố người lao động là nhân tố giữ vai trò quyết định.Bởi vì suy cho cùng thì tư liệu sản xuất chỉ là sản phẩm lao động do con người tạo ra thôi,đồng thới giá trị của các tư liệu sản xuất đo phụ thuộc vào thưc tế sáng tạo của người lao động,song trong tư liệu sản xuất thì công cụ lao động là nhân tố phản ánh rõ nhất trình độ phát triển của lưc lượng lao động và thể hiện trình độ của con người trong việc chinh phục tư nhiên.Thế nhưng chỉ co lưc lượng sản xuất thì không thể tạo ra quá trình sản xuất được mà cần phải co các mối quan hệ sản xuất.Quan hệ sản xuất là mối quan hệ giữa người với người trong quá trình sản xuất.Quan hệ sản xuất (QHSX).QHSX bao gồm :quan hệ sỡ hữu với tư liệu sản xuất,quan hệ trong tổ chức –quản lý quà trình sản xuất.Những mối QHSX này tồn tại trong mối quan hệ thống nhất và chi phối,tác động lẫn nhau trên cơ sở quyết định của quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất.Giữa LLSX và QHSX co mối quan hệ biện chứng với nhau no thống nhất với nhau trong đo LLSX quyết định QHSX,và QHSX tác động trở lại LLSX,mối quan hệ này tuân theo mối quan hệ khách quan,QHSX phải phụ thuộc vào thưc trạng của LLSX trong mỗi giai đoạn lịch sử phát triển,mối quan hệ này co sư thống nhất và mâu thuẩn cho nhau.Trên

cơ sở nêu rõ về mối quan hệ biện chứng giữa lưc lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng, Mác đã xây dưng một phạm trù khoa học co ý nghĩa như là phạm trù nền tảng của chủ nghĩa Mác noi chung và của chủ nghĩa duy vật lịch sử noi riêng, đo là phạm trù “hình thái kinh tế - xã hội” Hình thái kinh tế - xã hội là một kiểu xã hội ở một trình độ phát triển nhất định, co một kiểu quan hệ sản xuất riêng biệt, với một cơ cấu kinh tế nhất định, trên đo dưng lên một kiến trúc thượng tầng nhất định tương ứng với no Ông viết:

“Về đại thể, co thể coi các phương thức sản xuất châu á, cổ đại, phong kiến và tư sản hiện đại là những thời đại tiến triển dần dần của hình thái kinh tế - xã hội”.Khi “giải phẫu” xã hội tư bản chủ nghĩa, Mác đã phát hiện ra những mối quan hệ bản chất, những quan hệ co tính lặp lại trong mọi xã hội, từ đo chỉ ra tính quy luật trong sư vận động và phát triển của xã hội Theo Mác, chỉ co lấy quan hệ sản xuất làm tiêu chuẩn khách quan thì mới co thể phân biệt được các hình thái kinh tế - xã hội khác nhau "Những quan hệ sản xuất… hợp thành một xã hội ở vào một giai đoạn phát triển lịch sử nhất định, với một xã hội co tính chất độc đáo

Trang 6

riêng biệt Xã hội thời cổ, xã hội phong kiến, xã hội tư sản đều là những tổng thể quan hệ sản xuất như vậy, mỗi tổng thể đo đồng thời lại đại biểu cho một giai đoạn phát triển đặc thù trong lịch sử nhân loại” Lấy quan hệ sản xuất làm tiêu chuẩn khách quan để xác định kiểu hình thái kinh tế - xã hội không co nghĩa là tách rời no khỏi mối quan hệ biện chứng với lưc lượng sản xuất, cũng không co nghĩa là muốn xã hội chuyển sang một hình thái mới, cao hơn thì chỉ việc làm thay đổi quan hệ sản xuất của xã hội đo Sư thay đổi của quan hệ sản xuất cũng như sư thay đổi của các hình thái kinh tế - xã hội phụ thuộc chính vào sư phát triển của các lưc lượng sản xuất của bản thân xã hội ấy Bởi theo Mác, điều hiển nhiên là: “Không một hình thái xã hội nào diệt vong trước khi tất cả những lưc lượng sản xuất mà hình thái xã hội đo tạo địa bàn đầy đủ cho phát triển, vẫn chưa phát triển, và những quan hệ sản xuất mới, cao hơn cũng không bao giờ xuất hiện trước khi những điều kiện tồn tại vật chất của những quan hệ đo chưa chín muồi trong bản thân xã hội cũ” Đây là tư tưởng hết sức quan trọng và được coi là một phát hiện co giá trị lý luận khoa học to lớn của Mác Thưc tế lịch sử cho thấy, tất cả các hình thái xã hội không tư mất đi, không ai co thể làm cho no mất đi khi lưc lượng sản xuất chưa phát triển đến một mức độ nhất định Vì thế, không thể thay thế những quan hệ sản xuất một cách tuỳ tiện, không thể xoá bỏ xã hội nào cả khi mà lưc lượng sản xuất của xã hội đo chưa phát triển cao độ Sư phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội từ thấp đến cao là do việc giải quyết những nhiệm vụ, yêu cầu và những xung đột nảy sinh trong mỗi giai đoạn phát triển lịch sử xã hội

cụ thể nhất định Không co một sắc luật nào co thể chuyển nền sản xuất nhỏ thành nền sản xuất lớn được Muốn co một quan hệ sản xuất tiên tiến, thì phải ra sức phát triển lưc lượng sản xuất bằng mọi cách, thiết lập quan hệ sản xuất mới phù hợp với trình độ của lưc lượng sản xuất, tạo mọi điều kiện để giải phong tối đa sức sản xuất của xã hội Mặt khác, cũng không thể thiết lập được quan hệ sản xuất mới cao hơn trong điều kiện lưc lượng sản xuất chưa phát triển Thưc tiễn xây dưng quan hệ sản xuất ở Việt Nam trước thời kỳ đổi mới đã chứng tỏ rằng, lưc lượng sản xuất không chỉ bị kìm hãm trong điều kiện quan hệ sản xuất lạc hậu mà còn ngay cả khi quan hệ sản xuất phát triển không đồng bộ, co những yếu tố đi quá xa so với sư phát triển của lưc lượng sản xuất Chính vì thế, “nhân loại bao

Trang 7

giờ cũng chỉ đặt ra cho mình những nhiệm vụ mà no co thể giải quyết được, vì khi xét kỹ hơn, bao giờ người ta cũng thấy rằng bản thân những nhiệm vụ ấy chỉ nảy sinh khi những điều kiện vật chất để giải quyết nhiệm vụ đo đã co rồi, hay ít ra cũng đang ở trong quá trình hình thành” Từ chỗ khẳng định: cơ sở kinh tế của một xã hội là do sư phát triển của lưc lượng sản xuất tạo nên và quyết định, Mác đã dư đoán được những cái đang hình thành để giải quyết các nhiệm vụ đặt ra trước mắt của nhân loại Như vậy, điểm mấu chốt, trung tâm của “Lời tưa” của Mác là tư tưởng về hình thái kinh tế - xã hội Sư phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội từ thấp đến cao trong lịch sử phụ thuộc vào các quy luật tất yếu khách quan của xã hội, đo là quy luật về sư phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ của lưc lượng sản xuất, quy luật cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng, và nhiều quy luật xã hội khác Từ đo, Mác tiến tới luận chứng cho sư phát triển dẫn đến diệt vong của hình thái kinh tế - xã hội tư bản chủ nghĩa và sư ra đời, phát triển của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa Ông viết: “Các quan hệ sản xuất tư sản là hình thức đối kháng cuối cùng của quá trình sản xuất xã hội, đối kháng không phải với nghĩa là đối kháng cá nhân, mà với ý nghĩa là đối kháng nảy sinh từ những điều kiện sinh hoạt xã hội của các cá nhân; nhưng những lưc lượng sản xuất phát triển trong lòng xã hội tư sản đồng thời cũng tạo ra những điều kiện vật chất để giải quyết đối kháng ấy Cho nên với hình thái xã hội tư sản, thời kỳ tiền sử của xã hội loài người đang kết thúc’’ Chính từ đây, Mác đã co thể tiến tới tuyên bố: “Giờ tận số của chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa đã điểm” và sư thắng lợi của giai cấp vô sản đang tiến gần, bởi “sư phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội là một quá trình lịch sử - tư nhiên” đây là sư tiếp tục phát triển hơn nữa quan điểm duy vật về lịch sử và theo Ph Ăng-ghen, nếu đem vận dụng những tư tưởng đo vào thời đại hiện nay thì lập tức cái triển vọng của một cuộc cách mạng vĩ đại, một cuộc cách mạng vĩ đại nhất trong tất cả các thời đại, liền

mở ra trước mắt chúng ta Tom lại, những nguyên lý của chủ nghĩa duy vật lịch sử mà Mác đã trình bày trong Lời tưa của tác phẩm “Gop phần phê phán khoa kinh tế chính trị”: biện chứng giữa lưc lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, giữa

cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng, lý luận về hình thái kinh tế - xã hội, … là những công thức kinh điển của chủ nghĩa Mác áp dụng vào những quan hệ xã hội,

Trang 8

đã làm cho Lời tưa trở thành một văn kiện co giá trị khoa học độc lập, đánh dấu

sư phát triển và hoàn thiện của chủ nghĩa Mác Tính lịch sử - tư nhiên của sư phát triển các hình thái kinh tế - xã hội: Khi phân tích sư phát triển của lịch sử nhân loại theo lý luận cấu trúc hình thái kinh tế - xã hội, C.Mác cho rằng: “sư phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội là một quá trình lịch sử - tư nhiên”(C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1995, t.23, t.r21 ).Tính chất lịch sử - tư nhiên của quá trình phát triển các hình thái kinh tế- xã hội được thể hiện ở các nội dung sau: Một là, sư vận động và phát triển của xã hội tuân theo các quy luật khách quan, đo là các quy luật của chính bản thân cấu trúc hình thái kinh tếxã hội mà trước hết là quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lưc lượng sản xuất, quy luật kiến trúc thượng tầng phù hợp với cơ

sở hạ tầng Hai là, nguồn gốc của mọi sư vận động, phát triển của xã hội đều co nguyên nhân trưc tiếp hay gián tiếp từ sư phát triển của lưc lượng sản xuất xã hội Theo V.I.Lênin: “Chỉ co đem quy các quan hệ xã hội vào những quan hệ sản xuất, và đem quy những quan hệ sản xuất vào trình độ của những lưc lượng sản xuất thì người ta mới co được một cơ sở vững chắc để quan niệm sư phát triển của những hình thái xã hội là một quá trình lịch sử - tư nhiên”(V.I.Lênin: Toàn tập, Nxb Tiến bộ, Matxcơva,1974, t.1, tr.163 ) Ba là, quá trình phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội, tức là quá trình thay thế lẫn nhau của các hình thái kinh tế - xã hội là

do sư tác động của các quy luật khách quan làm cho các hình thái kinh tế - xã hội không tồn tại vĩnh viễn mà chỉ tồn tại trong những giai đoạn lịch sử nhất định Bất chấp thăng trầm của lịch sử, từ khi ra đời đến nay, chủ nghĩa Mác-Lênin luôn luôn tỏ rõ sức sống mãnh liệt của mình Thưc tiễn thành công và thất bại của công cuộc xây dưng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam cũng như trên thế giới đã minh chứng hùng hồn: bản chất khoa học, cách mạng là nguồn gốc sức mạnh của chủ nghĩa Mác-Lênin Từ khi ra đời cho đến nay, nhờ nắm vững và vận dụng sáng tạo bản chất khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác-Lênin mà Đảng ta đã dẫn dắt cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Lý luận hình thành kinh tế xã hội là một trong những thành tưu khoa học mà C Mác đã để lại cho nhân loại Chính nhờ xuất phát từ con người hiện thưc - con người đang sống hiện thưc của mình, C Mác đã vạch ra sản xuất vật chất là cơ sở đời sống xã hội Xã

Trang 9

hội là một hệ thống mà trong đo Quan hệ sản xuất phải phù hợp với trình độ phát triển nhất định của lưc lượng sản xuất Sư vận động và phát triển của Xã hội là một quá trình lịch sử tư nhiên Các hình thành kinh tế xã hội thay thế nhau từ thấp đến cao thông qua cách mạng xã hội Sư vận động phát triển của các hình thái kinh tế xã hội Sư vận động phát triển của các hình thái kinh tế xã hội vừa bị chi phối bởi các quy luật chung, vừa bị tác động bởi các điều kiện lịch sử cụ thể của từng quốc gia, từng dân tộc.Mặc dù hiện nay, xã hội loài người co những đặc điểm khác với C.Mác, Lý luận hình thành kinh tế xã hội vẫn giữ nguyên giá trị

No là phương pháp luận thưc sư khoa học để phân chia giai đoạn phát triển, xem xét mỗi quan hệ lẫn nhau giưa các mặt trong đời sống xã hội như quy luật vận động, phát triển từ hình thái kinh tế xã hội Lý luận đo không tham vọng giải thích được tất cả các mặt của đời sống xã hội là no đòi hỏi bằng các phương pháp tiếp cận khoa học khác Cùng với sư phát triển của thưc tiễn xã hội và khoa học, loài người ngày nay cũng tìm ra những phương pháp tiếp cận mới về xã hội, nhưng không phải vì thế mà lý luận hình thành kinh tế xã hội của Cmac trở lên lỗi thời./

TÀI LIỆU KHAM KHẢO

(1) Giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Cmac-Lênin

(2) C.Mác và Ph.Ăngghen Toàn tập, t.4 Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1995,

tr 187

(3) C.Mác và Ph.Ăngghen Sđd., t.13, tr 14,15

(4)C.Mác và Ph.Ăngghen Sđd., t.13, tr 14-15

(5) C.Mác và Ph.Ăngghen Sđd., t.19, tr 166

(6) C.Mác và Ph.Ăngghen Sđd., t.23, tr 21

Định dạng
Số trang	10
Dung lượng	28,29 KB