PHẠM MINH PHƯỢNG Bộ môn Những nguyên lý cơ bản của CNMLN Khoa Lý luận chính trị Trường Đại học Giao thông Vận tải Tóm tắt: Chuyển giao các dịch vụ công cộng cho khu vực tư nhân, đồng
Trang 1QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG QUÁ TRÌNH XÃ HỘI HOÁ
DỊCH VỤ VẬN TẢI CÔNG CỘNG
ThS PHẠM MINH PHƯỢNG
Bộ môn Những nguyên lý cơ bản của CNMLN Khoa Lý luận chính trị
Trường Đại học Giao thông Vận tải
Tóm tắt: Chuyển giao các dịch vụ công cộng cho khu vực tư nhân, đồng thời huy động sự
đóng góp của toàn xã hội vào việc cung ứng các dịch vụ công cộng (ở nước ta gọi là quá trình
xã hội hoá dịch vụ công cộng) là xu thế chung của các nhà nước trên thế giới hiện nay Trong
quá trình đó, nhà nước vẫn là người chịu trách nhiệm trước xã hội về việc đảm bảo cung ứng
chung, vì vậy quản lý nhà nước trong quá trình xã hội hoá dịch vụ công cộng có vai trò hết
sức quan trọng Bài viết đề cập đến những nội dung của quản lý nhà nước trong quá trình xã
hội hoá dịch vụ vận tải công cộng nhằm hoàn thiện hơn nữa quá trình này
Summary: Tranfering public service to private section, and mobilizing the distribution of
whole soceity to supply public service (In our country, we call public transportation service
socialization process) is general trend in the world today In that process, State still has to be
responsible for supplying that service, so the management of state is very important The
article mentions the content of State’s management in public transportation socialization
process
MLN-KTVT
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Chuyển giao các dịch vụ công cộng cho
khu vực tư nhân (ở nước ta gọi là quá trình xã
hội hoá các dịch vụ công cộng) là xu hướng
chung của các nhà nước trên thế giới hiện nay
Trong quá trình đó, quản lý nhà nước có vai
trò hết sức quan trọng Bài viết đề cập đến
những nội dung cơ bản của quản lý nhà nước
trong quá trình xã hội hoá dịch vụ vận tải
công cộng
II NỘI DUNG
Nhà nước là sản phẩm của xã hội có giai
cấp, sinh ra để thực hiện quyền lực của giai
cấp thống trị Có thể tách biệt một cách tương
đối 2 chức năng của nhà nước: Chức năng
quản lý (chức năng cai trị) và chức năng phục
vụ (cung ứng các dịch vụ công cho xã hội;
cho các tổ chức và công dân) Các dịch vụ công lại bao gồm hai loại: Một là các dịch vụ công cộng, đây là những loại dịch vụ tối cần thiết cho cuộc sống vật chất và tinh thần của con người mà tư nhân không thể cung cấp hoặc cung cấp không đầy đủ Vì vậy, nhà nước với tư cách là một tổ chức công quyền
có trách nhiệm cung ứng hoặc điều tiết, kiểm soát việc cung ứng các dịch vụ này nhằm bảo đảm sự ổn định, công bằng và hiệu quả của nền kinh tế Hai là, các dịch vụ hành chính công (dịch vụ hành chính), đây là những dịch
vụ gắn với thẩm quyền của nhà nước để đáp ứng quyền và nghĩa vụ hợp pháp của các tổ chức và công dân Nếu xét theo tính chất công cộng hay cá nhân, các dịch vụ công cộng lại
Trang 2có thể phân thành: dịch vụ công cộng thuần
tuý, dịch vụ công cộng không thuần tuý và
dịch vụ công cộng có tính cá nhân (là loại
dịch vụ có thể phân chia theo khẩu phần để sử
dụng thông qua giá cả)
Các dịch vụ công cộng thuần tuý và không thuần tuý thì sẽ không có ai khác ngoài
nhà nước phải đứng ra cung ứng Những dịch
vụ công cộng có tính chất cá nhân, nhà nước
có thể chuyển giao nhiệm vụ cung ứng chúng
cho khu vực tư nhân hoặc có thể huy động sự
tham gia đóng góp của các tổ chức và công
dân vào lĩnh vực này Quá trình này ở nước ta
gọi là quá trình xã hội hoá dịch vụ công cộng
Vậy, xã hội hoá là quá trình huy động, tổ chức sự tham gia rộng rãi, chủ động của nhân
dân và các tổ chức vào hoạt động cung ứng
dịch vụ công cộng trên cơ sở phát huy tính
sáng tạo và khả năng đóng góp của mỗi người
Việc chuyển giao các dịch vụ công cộng cho khu vực tư nhân là xu thế chung của các
nhà nước trên thế giới hiện nay, nó phù hợp
với đòi hỏi của nền kinh tế hàng hoá ngày
càng phát triển và bối cảnh toàn cầu hoá kinh
tế Nó giúp cho các chính phủ có thể tập trung
vào chức năng chỉ đạo, điều hành Nó tạo ra
sự cạnh tranh giữa các nhà cung cấp dịch vụ
do đó chất lượng dịch vụ sẽ tốt hơn, hiệu quả
kinh tế - xã hội đạt được sẽ cao hơn
MLN-KTVT
2
Giao thông vận tải là một ngành dịch vụ công cộng Trong thời kỳ công nghiệp hoá,
hiện đại hoá đất nước, giao thông vận tải công
cộng vừa là điều kiện, vừa là nội dung cơ bản
của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá
đất nước
Trong quá trình xã hội các dịch vụ công cộng nói chung và xã hội hoá dịch vụ vận tải
công cộng nói riêng, quản lý nhà nước có vai
trò hết sức quan trọng nhằm thiết lập sự công
bằng, bình đẳng giữa các đơn vị, các thành phần kinh tế tham gia xã hội hoá
Tất cả các hoạt động cung ứng dịch vụ công cộng dù được tiến hành dưới hình thức nào thì nhà nước vẫn là người chịu trách nhiệm trước xã hội về việc đảm bảo cung ứng chúng Nói cách khác, nhà nước có trách nhiệm chỉ đạo, tổ chức điều hành, kiểm tra, giám sát đối với việc cung ứng các dịch vụ này nhằm đảm bảo đáp ứng ở mức cao nhất nhu cầu của nhân dân Đối với dịch vụ giao thông vận tải công cộng, theo chúng tôi nội dung quản lý nhà nước tập trung vào các vấn
đề sau:
Một là, xây dựng và hoàn chỉnh hệ thống pháp luật giao thông vận tải để điều tiết hoạt động của các doanh nghiệp tham gia vào hoạt động vận tải
Trong điều kiện của nền kinh tế thị trường, với sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế vào việc cung cấp dịch vụ công cộng thì việc xây dựng và hoàn chỉnh hệ thống pháp luật để quản lý hoạt động này là một đòi hỏi tất yếu để nâng cao hiệu quả quản lý của nhà nước Nó sẽ tạo ra căn cứ và hành lang pháp lý cho hoạt động của các đơn vị cung ứng dịch vụ công cộng và xác định sự hỗ trợ cần thiết của nhà nước đối với loại hình hoạt động này
Thông qua việc ban hành hệ thống văn bản pháp luật, nhà nước mới có thể hoàn thiện
hệ thống tổ chức và thực hiện quản lý việc thành lập các tổ chức ngoài nhà nước cung ứng dịch vụ vận tải và hoạt động của các tổ chức này Nhà nước đã tổ chức cấp chứng chỉ hành nghề cho các cá nhân và nhóm kinh doanh, ra quyết định thành lập các doanh nghiệp và công ty vận tải, đăng ký lại và thành lập mới các đơn vị vận tải
Trang 3Thông qua các văn bản pháp quy, nhà
nước có thể tạo ra một sân chơi bình đẳng cho
các thành phần kinh tế, thiết lập sự công bằng
trong đối xử đối với các cơ sở cung ứng dịch
vụ công cộng của Nhà nước và các cơ sở
ngoài nhà nước
Hai là, Nhà nước áp dụng các biện pháp
khuyến khích mọi thành phần kinh tế tham gia
vận tải công cộng nhằm tạo điều kiện cho các
thành phần kinh tế tham gia vận tải một cách
bình đẳng, tạo môi trường cạnh tranh lành
mạnh và công bằng
Một trong những điều kiện quan trọng
thúc đẩy các cơ sở ngoài nhà nước hoạt động
có hiệu quả là nhà nước phải tạo ra sân chơi
bình đẳng giữa các thành phần kinh tế trong
việc sản xuất và cung ứng cùng một loại hàng
hoá, dịch vụ công cộng Để thực hiện được
điều này, nhà nước cần quán triệt thống nhất
quan điểm đối xử như nhau giữa các cơ sở nhà
nước và tư nhân, thể hiện trong mọi chính
sách, chế độ như chính sách thuế, tín dụng,
trong chế độ đối với người lao động
MLN-KTVT
Ba là, nhà nước tạo điều kiện và hỗ trợ
cho các cơ sở ngoài nhà nước tham gia vận tải
công cộng
Trong lĩnh vực cung ứng dịch vụ công
cộng nói chung và vận tải công cộng nói
riêng, việc tạo điều kiện, hỗ trợ của nhà nước
là cần thiết và tất yếu, bởi vì đây là các dịch
vụ thuộc trách nhiệm bảo đảm cung ứng của
nhà nước, nhà nước chỉ uỷ quyền cho các cơ
sở ngoài nhà nước trực tiếp cung ứng Vì vậy,
nhà nước không thể phó mặc các cơ sở này
hoạt động theo cơ chế thị trường, mà phải có
sự điều tiết, hỗ trợ để các tổ chức này hoạt
động theo các mục tiêu của nhà nước Các
biện pháp hỗ trợ của nhà nước có thể là:
- Miễn, giảm thuế đối với các cơ sở ngoài
nhà nước cung ứng dịch vụ vận tải công cộng
- Trợ cấp cho những tổ chức, cá nhân nào thực hiện các dịch vụ vận tải công cộng, hoặc nhà nước cũng có thể trợ cấp, trực tiếp cho những đối tượng thụ hưởng các dịch vụ đó Ví
dụ, bán vé tháng cho học sinh, sinh viên đi ôtô buýt…
- Nhà nước cung cấp thông tin cần thiết cho các tổ chức tư nhân hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ công cộng nhằm giúp cho các tổ chức này tránh được các rủi ro, bất trắc, có điều kiện áp dụng những công nghệ và biện pháp cải tiến quản lý nhằm tăng cường hiệu quả hoạt động của các cơ sở đó
- Nhà nước hỗ trợ cho các cơ sở ngoài nhà nước trong việc bồi dưỡng, đào tạo nguồn nhân lực nhằm tạo ra một đội ngũ lao động có chất lượng, đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của xã hội về các dịch vụ công cộng
- Nhà nước hỗ trợ cho các cơ sở ngoài nhà nước trong việc tuyên truyền, giáo dục pháp luật, phổ biến các chủ trương, chính sách
và quy định chung nhằm tạo ra môi trường thuận lợi cho hoạt động của các cơ sở này
Bốn là, Nhà nước can thiệp vào hoạt động của các cơ sở ngoài nhà nước cung ứng các dịch vụ vận tải công cộng
Vì đây là một trong những loại dịch vụ công cộng mà nhà nước có trách nhiệm bảo đảm cho xã hội, nên việc quản lý của nhà nước có những đặc thù riêng:
- Nhà nước phải bảo đảm cho mọi thành viên trong xã hội đều có quyền ngang nhau trong việc tiếp cận những dịch vụ này
- Nhà nước bảo đảm cho giá cả của các loại hình dịch vụ này ở mức chấp nhận được
- Nhà nước bảo đảm cho những nhóm thành viên đặc thù trong xã hội cũng có quyền
và khả năng tiếp cận đến các loại dịch vụ này
Trang 4
- Nhà nước bảo đảm chất lượng của các dịch vụ công cộng do các cơ sở ngoài nhà nước cung ứng
Những hình thức can thiệp của Nhà nước bao gồm:
- Điều tiết về giá cả, phân phối và xây dựng khung cơ chế thu chi tài chính
- Ban hành những quy định cụ thể về tiêu chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn và trình độ chuyên môn nghiệp vụ của những người hành nghề trong lĩnh vực này
- Nhà nước giám sát và điều chỉnh hoạt động của những cơ sở ngoài nhà nước cung ứng dịch vụ này
III KẾT LUẬN
Quản lý nhà nước trong quá trình xã hội hoá các dịch vụ công cộng nói chung và dịch
vụ vận tải công cộng nói riêng có vai trò hết sức quan trọng Mục tiêu của quản lý nhà nước nhằm đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của xã hội về các dịch vụ này, thực hiện
sự bình đẳng giữa các thành phần kinh tế khi tham gia cung ứng dịch vụ công cộng
MLN-KTVT
2
Tài liệu tham khảo
[1] Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2006
[2] David Osborne - Ted Gaebler: Sáng tạo lại
chính phủ, Viện nghiên cứu và quản lý kinh tế Trung ương, Hà Nội, 1995
[3] PGS.TS Lê Chi Mai: Cải cách dịch vụ công ở
Việt Nam, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội,