Kiến thức lớp 11 Tự tình – Hồ Xuân Hương-phần 7 pps

Ông Hồ Sĩ Danh đậu cử nhân năm 1732, không ra làm quan, bỏ quê ra dạy học ở vùng Hải Dương, Kinh Bắc, rồi lấy con gái họ Hà làm vợ lẽ, sinh ra Hồ Xuân Hương.. Có thể hồi nhỏ, bà từng sốn

Kiến thức lớp 11

Tự tình – Hồ Xuân Hương-phần 7

HỒ XUÂN HƯƠNG - BẬC CAO THỦ

VỀ CÂU ĐỐI

Hồ Xuân Hương, con ông Hồ Sĩ Danh (1706-1783), em cùng cha

khác mẹ với quận công Hồ Sĩ Đống (1738-1786), quê ở làng

Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An Ông Hồ Sĩ Danh

đậu cử nhân năm 1732, không ra làm quan, bỏ quê ra dạy học ở

vùng Hải Dương, Kinh Bắc, rồi lấy con gái họ Hà làm vợ lẽ, sinh

ra Hồ Xuân Hương Hồ Xuân Hương sinh trong khoảng những

năm 1745 đến 1780 và mất khá lâu trước năm 1842 Có thể hồi

nhỏ, bà từng sống ít năm ở quê cha, nhưng từ khi cha mất, bà

sống với mẹ ở Thăng Long, lúc đầu ở phường Khán Xuân, huyện

Vĩnh Thuận, gần Hồ Tây, sau chuyển đến thôn Tiên Thị, tổng

Tiên Túc, huyện Thọ Xương (nay là phố Lý Quốc Sư, quận Hoàn

Kiếm, Hà Nội) Lúc trưởng thành, bà thường ở một ngôi nhà riêng

gần Hồ Tây, đặt tên là Cổ Nguyệt Đường (do chiết tự chữ Hồ

thành hai chữ Cổ và Nguyệt); đây có thể là phòng văn hay nơi

dạy học, cũng là nơi diễn ra các cuộc bình thơ, thù tiếp bạn bè

Hồ Xuân Hương không những nổi tiếng là "bà chúa thơ Nôm",

mà còn là một bậc cao thủ về câu đối Trong thời gian theo cha

về Sơn Dương dạy học, Hồ Xuân Hương được nhiều cậu Tú,

anh Nho ngấp nghé chuyện riêng tư Một hôm, nhân ngày Tết

Nguyên đán, cậu Tú Kình cùng một số thư sinh đem biếu quà Tết

cho cụ đồ Hồ Sĩ Danh, thân sinh Hồ Xuân Hương, bị Hồ Xuân

Hương ra câu đối:

- Tối ba mươi khép cánh càn khôn kẻo nữa ma vương đưa quỷ

tới

Tú Kình đối lại:

- Sáng mồng một mở then tạo hoá để cho thiếu nữ rước xuân

vào

Có sách nói cả hai vế câu đối trên là của Hồ Xuân Hương với nội

dung:

- Tối ba mươi, khép cánh kiền (càn) khôn, ních chặt lại kẻo ma

vương bồng (đưa) quỷ tới

- Sáng mồng một, lỏng then tạo hoá, mở toang ra cho thiếu nữ bế

(rước) xuân vào

Chiêu Hổ, một viên quan lại thời bấy giờ, một hôm đến chơi nhà

Hồ Xuân Hương, khi đi qua sân, đụng phải quần áo của nàng

đang phơi Hồ Xuân Hương xuất thần đọc:

- Tán vàng, lọng tía, che đầu nhau mỗi khi nắng cực

Chiêu Hổ đối lại:

- Thuyền rồng, mui vẽ, vém buồm lên rồi sẽ lộn lèo

Khi tiếp chuyện một ông đồ tên là Bút ở làng Đình Bảng, huyện

Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, Hồ Xuân Hương (có một thời cùng gia

đình sống ở phường Khán Xuân, huyện Vĩnh Thuận, nay là vùng

vườn Bách Thảo, Hà Nội), ra vế đối:

- Gái Khán Xuân, xuân xanh tuổi mười ba, khép cửa phòng xuân

còn đợi nguyệt

Ông đồ Bút đối lại:

- Trai Đình Bảng, bảng vàng treo đệ nhất, chờ khi chiếm bảng

trúng khôi khoa

Có lần, Hồ Xuân Hương giặt quần áo dưới sông, trên cầu có

võng quan đang đi qua, ứng khẩu đọc:

Võng đào ông lớn đi trên ấy;

Váy rách bà con vỗ dưới này

Hồ Xuân Hương khi du ngoạn qua cửa Gió ở Đèo Ngang, đã viết:

- Khéo khen ai đẽo đá chênh vênh, tra hom ngược để đơm người

đế bá

- Gớm con tạo lừa cơ tem hẻm, rút nút nuôi cho lọt khách cổ kim

Hồ Xuân Hương còn tức cảnh:

Giơ tay với thử trời cao thấp;

Xoạc cẳng đo xem đất vắn dài

Khi Gia Long diệt được nhà Tây Sơn, tiến ra Bắc Hà, bắt dân

chúng treo đèn kết hoa, chào đón tân triều Viên khâm sai lúc bấy

giờ được lệnh đi kinh lý các tỉnh Các quan chức gặp Hồ Xuân

Hương để xin câu đối Nữ sinh tài hoa liền viết:

Thiên tử tinh kỳ đương bán diện;

Tướng quân thanh thế áp tam thuỳ

Tạm dịch như sau:

Che nửa mảnh rực cờ thiên tử;

Trấn ba góc, rõ tài tướng quân

Câu đối trên có nghĩa đen là: Cờ xí của nhà vua treo khắp mọi

nơi, che nửa mặt người Uy danh của vị khâm sai rất to lớn, bao

trùm cả ba cõi

Hồ Xuân Hương vốn là một nhà thơ tinh nghịch Câu đối bằng

chữ Hán của nữ sinh tài hoa này dễ gợi cho người đọc nhớ tới

hình ảnh: "Chành ra ba góc da còn méo" trong bài thơ Vịnh cái

quạt của bà Câu đối nói trên được nhiều người hiểu rằng, cờ của

vua Gia Long là loại cờ nửa mảnh và cái tài của vị khâm sai chỉ là

cái tài áp vào ba góc mà thôi!

Ông Chiêu Hổ đi làm quan xa, nhận được thư thăm của Hồ Xuân

Hương Trong thư hồi âm, ông Chiêu Hổ có hai câu:

Nay đã mần cha thằng xích tử;

Rầy thì đù mẹ cái hồng nhan

Hồ Xuân Hương tức giận, viết một câu gửi cho ông Chiêu Hổ với

lời lẽ mỉa mai:

- Mặc áo Giáp, dải cài chữ Đinh, Mậu Kỷ Canh khen mình rằng

Quý