NGUYỄN VĂN HÙNG Trường Đại học Giao thông Vận tải, Cơ sở 2 Tóm tắt: Sự phân bố tải trọng trục xe của phương tiện giao thông lên mặt đường xe chạy trong trường hợp mặt đường là mặt phẳn
Trang 1CT 2
ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA ĐỘ DỐC DỌC, DỐC NGANG
MẶT ĐƯỜNG XE CHẠY TỚI CHIỀU DẦY VÀ TUỔI THỌ
CỦA KẾT CẤU ÁO ĐƯỜNG
TS NGUYỄN VĂN HÙNG
Trường Đại học Giao thông Vận tải, Cơ sở 2
Tóm tắt: Sự phân bố tải trọng trục xe của phương tiện giao thông lên mặt đường xe chạy
trong trường hợp mặt đường là mặt phẳng nằm ngang và mặt phẳng nghiêng là khác nhau
đáng kể, đặc biệt đối với các tuyến đường miền núi có dốc dọc, siêu cao lớn Trong bài báo
này trình bày các ảnh hưởng của độ dốc dọc, dốc ngang mặt đường tới sự phân phối tải trọng
trục của phương tiện giao thông, tuổi thọ và chiều dầy của kết cấu áo đường
Summary: The distribution of the axis load of transportation means to pavement surface
in case of road surface is horizontal and inclined is significantly different, especially with the
roads in mountainous areas with high longitudinal slope and cross slope In this article,
author present the influence of the longitudinal slope, cross slope to the distribution of the axis
load of transportation means, life and thickness of pavement structure
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Khi độ dốc dọc, dốc ngang mặt đường xe chạy thay đổi thì tác động của tải trọng trục của
phương tiện giao thông và các đặc trưng ứng suất, biến dạng do nó gây ra trong kết cấu áo
đường cũng thay đổi Tuy nhiên, trong các tiêu chuẩn thiết kế kết cấu áo đường hiện nay, ảnh
hưởng của độ dốc dọc và dốc ngang mặt đường tới độ lớn của tải trọng trục ô tô lên mặt đường
không được xem xét, các hệ số qui đổi tác động tải trọng trục của dòng xe về tải trọng trục tính
toán luôn là hằng số (các thông số tải trọng trục xe đều được lấy theo lý lịch của các nhà sản
xuất ô tô) Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến tuổi thọ của kết cấu áo đường trên các
đường miền núi có độ dốc dọc và siêu cao lớn giảm, tuyến đường thường xuyên phải duy tu, sửa
chữa
Để đánh giá sự khác biệt của các tác động của phương tiện giao thông lên mặt đường trong
trường hợp có xét đến ảnh hưởng của độ dốc dọc, dốc ngang mặt đường và trường hợp coi ảnh
hưởng này không đáng kể, xem xét hai bài toán:
Trang 21 Đánh giá ảnh hưởng của độ dốc dọc đến sự phân phối tải trọng bánh xe ôtô trên mặt đường
CT 2
s
PS
PT 0
Hình 1 Ảnh hưởng của độ dốc dọc
đến sự phân phối tải trọng bánh xe lên mặt đường
Giả thiết: để đơn giản trong tính toán, không kể tới các biến dạng không đều của hệ thống treo (biến dạng của nhíp) trước và sau, bên trái và bên phải khi xe ô tô chuyển động trên đường
có dốc dọc, có siêu cao và chỉ xét tới tác động phá hủy áo đường của tải trọng theo phương thẳng đứng (không xét tới sự phá hủy áo đường của các lực ngang, ảnh hưởng của tốc độ xe chạy và độ bằng phẳng của mặt đường xe chạy)
Khi độ dốc ngang mặt đường in =0, từ hình 1, các tải trọng bánh xe của trục trước, trục sau của ô tô được xác định theo quan hệ sau:
P +Pt =Q (1)
Ps.(a−hq.tgα+hptgα).cosα=Pt.(b+hq.tgα−hp.tgα)cosα
(2)
Giải hai phương trình trên ta tìm được Ps,Pt:
Pt = (a h tg h tg )
b a
Q
p
−
Ps = Q – Pt = Q - (a h tg h tg )
b a
Q
p
− +
Ps = Q(1-
b a
tg h tg h
+
+ α
−
(4)
α ) Trong đó:
ợng của toàn bộ xe ôtô đang xét, kN;
; rọng tâm của xe theo phương dọc, m;
ộ
Q: Trọng lư
Ps, Pt: Tải trọng trục sau và trục trước của ô tô, kN
a, b: Khoảng cách từ trục bánh sau và bánh trước đến t
hq, hp: khoảng cách từ mặt đường xe chạy đến trọng tâm xe và tim bánh xe, m;
α: góc nghiêng của mặt đường so với mặt phẳng nằm ngang theo phương dọc, đ
Trang 3CT 2
đến sự phân phối tải trọng bánh xe lên mặt đường
id =0
ánh giá ảnh hưởng của độ dốc ngang mặt đường đến sự phân phối tải trọng b
trên mặt đường
Ps2
Ps1
0
ng c
án, khi xét ảnh hưởng của độc dốc ngang mặt Khi đó, ta có hai phương trình xác định Ps1, Ps2 cũng như:
Ps 1+Ps 2 =Ps (5)
Ps1.(c−hq.tgβ+hptgβ).cosβ=Ps2.(d+hq.tgβ−hp.tgβ)cosβ (6)
Tương tự:
P t 1 + Pt2= Pt (7)
Pt1.(c−hq.tgβ+hptgβ β=Pt2.(d+hq.tgβ−hp.tgβ)cosβ
(8) cos
)
Trong đó:
Pt1, Pt2: tải trọng trên các bánh xe của trục trước, kN;
, độ;
ọng tâm của ô tô theo phương ngan
Ps1, Ps2: tải trọng trên các bánh xe của trục sau, kN;
β: góc nghiêng của mặt đường so với mặt phẳng nằm
c, d: khoảng cách từ trục bánh sau và bánh trước đến tr
g, khi không xét tới sự dịch chuyển theo hướng ngang của trọng tâm ôtô thì c = d
Giải hai phương trình (5), (6) ta tìm được Ps1,Ps2:
P = Ps (c h tg h tg )
d
+ (9)
Ps1 = Ps – Ps2 = Ps(1- h tgβ
d c
tg h
+
+ β
−
) (10)
ặt đường tới tải tr (4) v
Ps1 =
ào (9), (10), ta có :
d c
tg h tg h c 1 )(
b a
tg h tg h
+
−
Trang 4CT 2
c (
tg h tg h a 1 ( )
p
+
α + α
−
− , Pt2:
Tương tự, ta xác định được Pt1
) d c
tg h tg h c 1 )(
tg h tg h a (
Pt1 =
) b a
p
β + β
−
− α + α
Pt2 = (a h tg h tg )(c h tg h tgβ (14) )
) d c )(
b a (
Q
p q
p
− + +
là id (%), độ dốc ngang mặt đường là in (%) Rút
phương trình trên ta được:
Ps1= Q (b+hqi.d −hpid).(d+hq i.n −hpin) (15)
) d c ).(
b a
) i h i h c ).(
i h i h b (
) d c ).(
b a (
Q
+ +
) i h i h d ).(
i h i h a (
) d c ).(
b a (
Q
+ +
=
) i h i h c ).(
i h i h a (
) d c ).(
b a (
Q
+ +
Để đánh giá ảnh hưởng của độ dốc dọc và ngang mặt đường xe chạy tới việc thiết kế chiều dầy và tuổi thọ kết cấu áo đường, xem ví dụ sau:
êm, trọng tải 5T, tải trọng trên trục trước và sau l
bánh xe của trục sả
t
Thiết kế áo đường cấp III miền núi 2 làn xe, quy luật tăng trưởng xe trung bình năm q=6%, với lưu lượng xe: ISUZU NQR75L 300 xe/ngày đ
ần lượt là G1 = 25,3kN, G2 = 63,2kN, a = 1,194m, b = 2,981m, c = d = 0,82m, hq = 1,591m,
hp = 0,38m; xe MAZ - 5352 600 xe/ngày.đêm, trọng tải 8,4T, có G1 = 60kN, G2 = 100kN, a =
1,87m, b =3,13m, c = d = 0,90m, hq = 1,45m, hp = 0,39m
Bảng 1 Sự phân phối lại tải trọng trên các bánh xe của trục trước
và sau của xe ISUZU NQR75L khi độ dốc dọc, dốc ngang mặt đường thay đổi
Tải trọng trên các Thông số của nhà
trước, trục sau, kN
n xuất xe (ứng với i =0, i =6% i =6%, i =0% i =6%, i =6% d n d n d n rường hợp id=in=0)
ở các độ ang, dốc d nhau
Độ dốc dọc, %
H ệ số q u ng trục 00 kN) c
dốc ng ọc khác ZU NQR
Hệ số quy đổi khi ở các độ dốc ngang, %
0 2 4 6
4 0,157 0,175 0,195 0,216
6 0,163 0,181 0,202 0,223
Trang 5CT 2
khác
t cấu áo đường qua các lực đứng, còn ảnh hưởng của độ dốc dọc chủ yếu tác động
trường hợp có dốc (id = 6%, in = 6%) (bảng 3)
(trục/làn, ngày đêm)
nhau đáng kể;
- Khi độ dốc dọc, dốc ngang mặt đường thay đổi thì tải trọng trục trên các bánh xe của trục
trước và trục sau được phân phối lại và cho trị số lớn nhất ở các bánh xe của trục sau về phía
bụng đường cong
- Ảnh hưởng của độ dốc ngang mặt đường lớn hơn nhiều so với ảnh hưởng của độ dốc dọc
xét về tác động phá hoại áo đường theo phương thẳng đứng Ảnh hưởng của độ dốc ngang chủ
yếu tác động tới kế
tới các lực ngang - gây biến dạng lớp trên cùng của mặt đường, đặc biệt đối với trường
hợp xe xuống dốc, chính vì vậy kết cấu áo đường tại các trạm thu phí, đường dẫn đầu cầu, trạm
đỗ xe phải được gia cường đặc biệt
Từ các kết quả ở bảng 1, 2 và các số liệu ban đầu, xác định được trục xe tiêu chuẩn tích lũy
và mô đun đàn hồi yêu cầu của kết cấu áo đường trong hai trường hợp: không dốc (coi dốc dọc
và dốc ngang mặt đường id = in = 0) và
Bảng 3 Mô đun đàn hồi yêu cầu của áo đường
trong trường hợp đường có dốc và không dốc
Trường hợp
tuyến đường
Trục xe qui đổi về trục tiêu chuẩn 100kN Trục xe tiêu chuẩn 6 Mô đun đàn hồi
tích lũy (10 ) yêu cầu (MPa)
năm
thay vì 15 năm như thời hạn thiết kế
Trên cơ sở các kết quả ở bảng 1, 2, 3 và tiêu chuẩn 22TCN 211-06, tính toán và chọn được
kết cấu áo đường 2 phương án (có dốc và không dốc)
Trường hợp 1(i d , i n =0) Trường hợp 2 (id=6%, in=6%)
Trang 6CT 2
III KẾT LUẬN
Trên cơ sở tính toán, phân tích các ảnh hưởng của độ dốc dọc, dốc ngang mặt đường xe
chạy tới công tác thiết kế áo đường, cho thấy:
- Trị số của dốc dọc và dốc ngang mặt đường (chủ yếu là độ dốc ngang mặt đường) ảnh hưởng lớn tới sự phân phối tải trọng bánh xe truyền lên mặt đường, chiều dầy và tuổi thọ của kết cấu áo đường (đã được trình bày ở mục 2)
- Kiến nghị: cần nghiên cứu, bổ sung ảnh hưởng của độ dốc dọc (xét tới tác dụng phá hoại của mặt đường do các lực ngang gây ra) và ảnh hưởng của tốc độ xe chạy vào tiêu chuẩn thiết
kế áo đường hiện hành
Tài li
kiểm Việt Nam, 2001
[3] В
ệu tham khảo
[1] Áo đường mềm-các yêu cầu và chỉ dẫn thiết kế 22 TCN 211-06
[2] Thông số kỹ thuật một số loại xe ô tô, Cục đăng
.Ф.Бабков, О.В.Андреев Проектирование автомобильных дорог Ч1,2 «Транспорт», 1987
