C©y xanh lµ mĩt bĩ phỊn tư thµnh quan trông trong kiÕn tróc thµnh phỉ còng nh− n«ng th«n, ®Ưc biÖt lµ trong kiÕn tróc ị c¸c n−íc nhiÖt ®íi nh− n−íc ta.. Nh−ng t¸c dông quan trông nhÍt cñ
Trang 1( rI N)
I 5
1 C t t
Q L
L
−
= +
Nếu trI < trII thì cần thiết xác định phần nhiệt thừa Q' của tầng II được dòng không khí từ tầng I (có trI) mang ra ngoài qua cửa thoát (có trII):
(L1 L5)(.trII trI)
C
'
Khi này phần nhiệt còn lại của tầng II cần được khử bởi dòng không khí ngoài vào qua các cửa 2 và 4:
( rII N)
II 4
' Q Q L
L
−
−
= +
Cửa 3 và 3' sẽ được tính toán để thải tất cả lưu lượng không khí ngoài nhà đi vào qua các cửa 1, 2, 4 và 5:
4 2 5 1 ' 3
Nếu trI = trII thì lượng không khí vào nhà qua cửa 2 và 4 cần phải khử hết lượng nhiệt thừa của tầng II là QII:
( rII N)
II 4
2 C t t
Q L
L
−
= +
Nếu trI > trII thì ngoài QII tầng II còn nhận thêm một lượng nhiệt Q'' do dòng khí từ tầng
I đi vào:
(L1 L5)(.trI trII)
C
''
Trong trường hợp này lượng không khí đi vào qua cửa 2 và 4 phải khử lượng nhiệt thừa tương ứng là QII + Q'' :
P1
H3
H2
H1
2
4
3 3'
6
P2
P5
P4
P3
trI
Hình 17: Thông gió nhà nhiều tầng
Trang 2( rII N)
II 4
2 C t t
'' Q Q L
L
−
+
= +
Trong tất cả các trường hợp đã nêu trên đây, đẳng thức cân bằng nhiệt cho nhà cần được tuân theo:
(L1 L5 L2 L4)( trII tN) QI QII
Trang 3
C©y xanh lµ mĩt bĩ phỊn tư thµnh quan trông trong kiÕn tróc thµnh phỉ còng nh− n«ng th«n, ®Ưc biÖt lµ trong kiÕn tróc ị c¸c n−íc nhiÖt ®íi nh− n−íc ta C©y xanh cê t¸c dông che n¾ng, gi¶m bøc x¹ mƯt tríi, gi¶m sù chêi chang cña bÌu tríi, gi¶m nhiÖt ®ĩ kh«ng khÝ vµ mƯt
®Ít C©y xanh cê kh¶ n¨ng lôc s¹ch kh«ng khÝ, hót bít bôi khêi vµ tiÕng ơn, ®ơng thíi phÌn nµo ng¨n c¶n ®−îc khÝ ®ĩc h¹i c«ng nghiÖp V× vỊy nê th−íng ®−îc dïng lµm kho¶ng c¸ch ly gi÷a khu c«ng nghiÖp vµ khu d©n c− trong thµnh phỉ Nh−ng t¸c dông quan trông nhÍt cña c©y xanh lµ c¶i t¹o chÕ ®ĩ vi khÝ hỊu xung quanh D−íi ®©y ta ph©n tÝch kü t¸c dông cña c©y xanh
vÒ mƯt khÝ hỊu
I
I –––– MỘT SỐ TÁC DỤNG MỘT SỐ TÁC DỤNG MỘT SỐ TÁC DỤNG CỦA CÂY XANH CỦA CÂY XANH CỦA CÂY XANH
1/ TÁC DỤNG HẤP THỤ BỨC XẠ MẶT TRỜI CỦA CÂY XANH:
Trong thíi gian ban ngµy, c©y xanh hót ¸nh s¸ng mƯt tríi vµ khÝ cacbonic ®Ó tiÕn hµnh qu¸ tr×nh quang hîp Quang hîp lµ mĩt qu¸ tr×nh tưng hîp c¸c chÍt h÷u c¬ Nê ®−îc thùc hiÖn trong l¸ c©y cê diÖp lôc d−íi t¸c dông cña ¸nh s¸ng mƯt tríi ChÍt diÖp lôc cê kh¶ n¨ng hÍp thô ¸nh s¸ng mƯt tríi Nhí n¨ng l−îng nµy c¸c phÌn tö n−íc trong c©y ®−îc ph©n thµnh Hy®r«
vµ «xy Hy®r« cïng víi Cacbonic qua nhiÒu ph¶n øng phøc t¹p, cê sù tham gia cña nhiÒu lo¹i men, cuỉi cïng ®−îc tưng hîp thµnh Gluc«; Cßn «xy ®−îc l¸ c©y nh¶ ra ngoµi trong qu¸ tr×nh quang hîp
calo 674 O
6 O H C O H 6 CO
Nh− vỊy ban ngµy c©y xanh hót nhiÖt bøc x¹ mƯt tríi vµ cacbonic ®Ó lôc diÖp ho¸ vµ nh¶ «xy §ỉi víi vi khÝ hỊu ®ê lµ mĩt t¸c dông rÍt tỉt C©y xanh cê thÓ hót ®−îc 30 - 80% bøc x¹ mƯt tríi chiÕu tíi, tuú theo l¸ cña nê nhiÒu hay Ýt C©y cµng cê l¸ rỊm r¹p, lïm l¸ cµng to th× kh¶ n¨ng hót bøc x¹ cµng nhiÒu, v× diÖn tÝch mƯt l¸ hót, khuÕch t¸n bøc x¹ vµ bỉc h¬i hót nhiÖt cµng lín Tưng diÖn tÝch cña bÒ mƯt l¸ c©y −íc b»ng 75 lÌn diÖn tÝch trơng c©y, tưng diÖn tÝch l¸ câ −íc b»ng 25 - 35 lÌn diÖn tÝch bYi câ
Tuy nhiªn còng cÌn nêi thªm r»ng, bªn c¹nh qu¸ tr×nh quang hîp, c©y xanh cßn thùc hiÖn qu¸ tr×nh h« hÍp Qu¸ tr×nh nµy ng−îc l¹i qu¸ tr×nh quang hîp: d−íi t¸c dông cña c¸c men, qua mĩt chuìi ph¶n øng, gluc« ®−îc ph©n tÝch thµnh khÝ CO2, h¬i n−íc vµ n¨ng l−îng
®−îc gi¶i phêng N¨ng l−îng ®−îc sö dông vµo ho¹t ®ĩng sỉng cña tÕ bµo, cßn h¬i n−íc vµ khÝ cacbonic ®−îc th¶i ra ngoµi qua c¸c lì khÝ hưng cña l¸ Qu¸ tr×nh h« hÍp cña c©y rÍt yÕu
so víi qu¸ tr×nh quang hîp D−íi ¸nh s¸ng mƯt tríi, quang hîp diÔn ra víi tỉc ®ĩ nhanh h¬n qu¸ tr×nh h« hÍp tõ 10 ®Õn 30 lÌn
Trang 4C©y xanh kh«ng nh÷ng trùc tiÕp hót bøc x¹ mµ cßn cê t¸c dông c¶n bøc x¹, che n¾ng cho kh«ng gian d−íi lïm c©y Th«ng th−íng c©y xanh cê thÓ ng¨n ®−îc 60 - 80% bøc x¹ mƯt tríi Theo tµi liÖu ị thµnh phỉ Tasken (liªn x«) thÍy r»ng, ị chì quang ®Yng tưng bøc x¹ ®¹t tíi 800 - 805 kcal/m2h, trong khi ®ê ị trong vïng c©y xanh, bøc x¹ xuyªn qua kh«ng lín h¬n
122 kcal/m2h, vµ nhiÒu tr−íng hîp chØ cê 40 - 60 kcal/m2h Theo tµi liÖu ®o l−íng thùc tÕ th×
®ỉi víi c©y cê l¸ t−¬ng ®ỉi dµy, l−îng bøc x¹ xuyªn qua lïm l¸ chØ chiÕm kho¶ng 10% tưng l−îng bøc x¹, ®ỉi víi c©y l¸ th−a còng chØ chiÕm kho¶ng 40 - 45% Câ tỉt trªn mƯt ®Ít còng che ®−îc bøc x¹ mƯt tríi, th−íng chØ cê kho¶ng 20% n¨ng l−îng bøc x¹ xuyªn qua câ tíi mƯt
®Ít mµ th«i Sỉ liÖu quan tr¾c hiÖn tr−íng cho thÍy: trong cïng mĩt ®iÒu kiÖn khÝ hỊu khi nhiÖt
®ĩ trªn mƯt s©n g¹ch ®¹t tíi 510C, trªn mƯt bª t«ng 480C th× nhiÖt ®ĩ trªn mƯt bYi câ chØ tíi
390C
C©y xanh cßn cê t¸c dông gi¶m bít l−îng ph¶n x¹ ra m«i tr−íng xung quanh HÖ sỉ Anbª®« cña t−íng tr¾ng ®¹t tíi 70% (A=0,7), tøc lµ 7/10 bøc x¹ chiÕu ®Õn sÏ bÞ ph¶n x¹ ra xung quanh, l−îng bøc x¹ nµy sÏ chiÕu ®Õn ng−íi hoƯc ®Õn c¸c vỊt xung quanh Nh−ng hÖ sỉ Anbª®« cña c©y xanh th× nhâ h¬n t−íng tr¾ng tõ 2,5 ®Õn 3,5 lÌn Nh− vỊy m«i tr−íng xung quanh ®ì bÞ ®ỉt nêng h¬n HÖ sỉ Anbª®« cña mĩt sỉ bÒ mƯt c©y xanh nh− sau : mƯt câ cê A = 0,18 - 0,24, mƯt khoai n−íc A = 0,18 - 0,26, mƯt dong giÒng A = 0,15 - 0,23 v v
2/ TÁC DỤNG HẠ THẤP NHIỆT ĐỘ VÀ TĂNG ĐỘ ẨM CỦA CÂY XANH:
Nh− trªn ®Y nêi, do t¸c dông hót bøc x¹ mƯt tríi ®Ó lôc diÖp ho¸, bỉc h¬i bÒ mƯt, che bøc x¹ v.v mµ c©y xanh cê t¸c dông lµm gi¶m nhiÖt ®ĩ ị m«i tr−íng xung quanh MƯt kh¸c, c©y lu«n lu«n hót n−íc tõ d−íi ®Ít lªn Hai (ba) phÌn ngh×n l−îng n−íc ®ê ®−îc ®ơng ho¸, cßn l¹i bao nhiªu ®Òu to¶ vµo kh«ng khÝ Mĩt c©y to cê kÝch th−íc trung b×nh mìi ngµy nh¶ kho¶ng 200 lÝt n−íc Sù tho¸t n−íc tõ c©y xanh cê t¸c dông lµm gi¶m nhiÖt ®ĩ c¬ thÓ c©y còng gi¶m nh− nhÞªt ®ĩ vµ t¨ng ®ĩ Ỉm cña m«i tr−íng xung quanh Ngoµi ra, mƯt ®Ít d−íi c©y xanh
Ỉm −ít h¬n, khi n¾ng sÏ hót nhiÖt bỉc h¬i, cho nªn c©y xanh cê t¸c dông gi¶m nêng rđ rÖt Sỉ liÖu ®o l−íng thùc tÕ cho thÍy nhiÖt ®ĩ ị mƯt ®Ít Ỉm −ít thÍp h¬n nhiÖt ®ĩ ị mƯt ®Ít kh« tíi 5,50C
NhiÖt ®ĩ kh«ng khÝ ị khu vùc nhµ trơng c©y xanh th−íng thÍp h¬n khu vùc nhµ kh«ng trơng c©y xanh, ®ơng thíi ®ĩ Ỉm l¹i cao h¬n Theo tµi liÖu nghiªn cøu ị Taskan (Liªn X«) th× nhiÖt ®ĩ kh«ng khÝ ị khu v−ín c©y vµ ao hơ thÍp h¬n trong tiÓu khu nhµ trong thµnh phỉ tõ 1 -
30C §ĩ Ỉm kh«ng khÝ ị khu v−ín c©y vµ ao hơ l¹i cao h¬n ị khu phỉ tõ 1 - 7%
Hình 1: Tác dụng giảm bức xạ của cây leo trên mặt tường
1- Bức xạ chiếu trên mặt phẳng ngang
2- Bức xạ chiếu trên mặt phẳng đứng
3- Bức xạ phản xạ từ mặt tường không có cây leo
4- Bức xạ phản xạ từ mặt tường có cây leo
5- Bức xạ xuyên qua cây leo tới mặt tường
Trang 5KÕt qu¶ quan tr¾c thùc tÕ cho thÍy th«n xêm nµo cê mỊt ®ĩ x©y dùng nhâ, mỊt ®ĩ c©y xanh ao hơ lín th× nhiÖt ®ĩ thÍp h¬n, ®Ưc biÖt lµ biªn ®ĩ dao ®ĩng nhiÖt ®ĩ trong ngµy nhâ h¬n
rđ rÖt C¸c sỉ liÖu quan tr¾c cho thÍy: trong nh÷ng gií cê nhiÖt ®ĩ cùc ®¹i ban ngµy, nhiÖt ®ĩ kh«ng khÝ d−íi c©y xanh thÍp h¬n nhiÖt ®ĩ kh«ng khÝ ị chì kh«ng cê c©y xanh tõ 0,8 - 30C vµ
®ĩ Ỉm l¹i lín h¬n 5 - 8%
3/ TÁC DỤNG THAY ĐỔI HƯỚNG GIÓ CỦA CÂY XANH:
C©y xanh cßn cê t¸c dông c¶n giê, hoƯc lµm thay ®ưi h−íng giê Theo quan tr¾c cña S.B.Tristiak«va ị Tasken thÍy r»ng: tỉc ®ĩ giê t¹i c¸c ®iÓm quan tr¾c ị khu vùc cê c©y xanh gi¶m ®i rđ rÖt (sau 5m tỉc ®ĩ giê gi¶m 40%, sau 10m tỉc ®ĩ giê gi¶m 60%) P.N.Gilin quan tr¾c trong v−ín c©y cho thÍy ị vÞ trÝ c¸ch cöa rõng 30-50m tỉc ®ĩ giê gi¶m cßn 60 - 70%; Cßn
ị kho¶ng c¸ch 120-140m tuú theo møc ®ĩ rỊm r¹p cña rõng c©y tỉc ®ĩ giê cê thÓ gi¶m tíi gÌn b»ng 0
C¸c hµng c©y xanh rỊm r¹p, nhÍt lµ c¸c dỊu c©y cßn cê t¸c dông lµm thay ®ưi chiÒu giê thưi, hoƯc lµm giê uỉn cong lªn, hoƯc lµ thưi theo h−íng song song víi hµng c©y (h×nh 2 vµ 5)
H×nh 3 giíi thiÖu ¶nh h−ịng cña c¸ch bỉ trÝ giỊu c©y ®Õn luơng giê thưi qua phßng Gi¶ sö v× mĩt lý do nµo ®ê ph¶i bỉ trÝ h−íng nhµ tr¸i víi h−íng giê (cöa sư quay ra h−íng kh«ng cê giê thưi) NÕu xung quanh nhµ kh«ng cê dỊu c©y (a) th× giê sÏ thưi l−ít qua cöa sư, l−îng giê vµo nhµ kh«ng ®¸ng kÓ NÕu ị hai bªn nhµ trơng hai dỊu c©y xanh (b) th× tr¹ng th¸i
Hình 2: Aính hưởng cây xanh đối với không khí thổi vào nhà
Hình 3: Aính hưởng của cách bố trí hàng rào cây xanh đến gió vào nhà
Trang 6th«ng giê cña nhµ sÏ ®−îc c¶i thiÖn ®«i chót, trơng hai dỊu c©y xanh lÖch nhau nh− trªn h×nh (c) th× tỉt h¬n, giê sÏ thưi xuyªn qua nhµ
4/ TÁC DỤNG CÂY XANH ĐỐI VỚI CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG KHÔNG KHÍ:
Ng−íi ta th−íng nêi, rõng lµ l¸ phưi cña quỉc gia, c«ng viªn c©y xanh lµ l¸ phưi cña thµnh phỉ Ngoµi t¸c dông che n¾ng, hót bít bøc x¹ mƯt tríi, c¶i thiÖn vi khÝ hỊu, c©y xanh cßn cê t¸c dông hót bôi vµ gi÷ bôi, lôc s¹ch kh«ng khÝ, hót tiÕng ơn vµ ng¨n c¶n sù ph¸t t¸n tiÕng ơn, mƯt kh¸c nê cßn t¹o thỈm mü c¶nh quan ®« thÞ, t¹o ra c¶m gi¸c ªm dÞu vÒ mµu s¾c cho m«i tr−íng ®« thÞ
C©y xanh cê t¸c dông hót bít c¸c chÍt « nhiÔm trong m«i tr−íng kh«ng khÝ, ngoµi ra cßn hót bít c¸c chÍt « nhiÔm ®ĩc h¹i trong m«i tr−íng ®Ít, n−íc, ®Ưc biÖt lµ c¸c kim lo¹i nƯng
Kh¶ n¨ng lôc bôi cña c©y phô thuĩc vµo ®Ưc thï cña l¸ c©y (cµng nh¸m cµng dÔ b¸m bôi), l¸ to hay nhâ, dµy hay th−a lïm c©y hay t¸n c©y, vµ phô thuĩc vµo thíi tiÕt (nÕu cê
®Þnh kú m−a ®ªï ®Ưn th× hiÖu qu¶ lôc bôi cña c©y xanh tỉt h¬n khi tríi n¾ng to liªn tôc, v× m−a
cê t¸c dông röa s¹ch l¸ ®Ó dÝnh b¸m bôi míi)
Trªn c¬ sị c¸c qu¸ tr×nh ho¹t ®ĩng ho¸ sinh vµ vỊt lý mµ c©y xanh cê kh¶ n¨ng hÍp thô c¸c chÍt khÝ dĩc h¹i, bôi ch×, h¬i ch× trong kh«ng khÝ, còng nh− c¸c kim lo¹i nƯng trong ®Ít C¸c kim lo¹i nƯng vµ khÝ ®ĩc ®−îc c©y hÍp thô sÏ chñ yÕu bÞ gi÷ ị phÌn m« b× cña l¸ c©y, mĩt phÌn ®−îc chøa trong th©n c©y vµ rÔ c©y V× vỊy, nhiÒu rau hoa qu¶ trơng ị vïng bÞ « nhiÔm kh«ng khÝ khi con ng−íi ¨n ph¶i sÏ dÔ bÞ nhiÔm ®ĩc h¬n
Nh−ng c¸c lo¹i c©y th©n gì hÍp thô c¸c khÝ ®ĩc h¹i vµ kim lo¹i nƯng nh− ch× lµ ®iÒu rÍt tỉt, v× nê cê t¸c dông lµm gi¶m nơng ®ĩ c¸c chÍt « nhiÔm ®ĩc h¹i trong m«i tr−íng vµ kh«ng g©y ®ĩc h¹i ®ỉi víi con ng−íi
Sêng ©m thanh truyÒn qua c¸c lïm c©y sÏ bÞ ph¶n x¹ qua l¹i nhiÒu lÌn vµ n¨ng l−îng
©m sÏ bÞ gi¶m ®i rđ rÖt, do ®ê c©y xanh cê kh¶ n¨ng hót ©m.gi¶m tiÕng ơn, ®Ưc biÖt lµ tiÕng ơn giao th«ng C¸c dYy c©y xanh dµy ®Ưc rĩng 10 -15 m cê thÓ gi¶m tiÕng ơn 15 – 18 dB Kh¶ n¨ng gi¶m tiÕng ơn cña c©y xanh kh«ng nh÷ng phô thuĩc vµo lo¹i c©y mµ cßn phô thuĩc vµo c¸ch bỉ trÝ c©y, phỉi hîp c¸c lo¹i c©y cê t¸n, cê lïm, c¸c khêm c©y, bôi c©y vµ c¸c dỊu c©y
Ngoµi ra, cßn cê mĩt sỉ c©y xanh cê t¸c dông s¸t trïng, vÖ sinh m«i tr−íng vµ t¨ng c−íng c¸c ion t−¬i trong kh«ng khÝ, t¹o ®iÒu kiÖn dÔ chÞu ®ỉi víi con ng−íi
Mĩt sỉ c©y cßn cê t¸c dông chØ thÞ møc ®ĩ « nhiÔm cña m«i tr−íng, nh»m ph¸t hiÖn nhanh tr×nh tr¹ng m«i tr−íng vµ gi¶m chi phÝ ®o ®¹c, kiÓm chøng
II
II PHƯƠNG ÁN TRÔ PHƯƠNG ÁN TRÔ PHƯƠNG ÁN TRỒNG CÂY XANH ÖNG CÂY XANH ÖNG CÂY XANH
Nh− phÌn trªn ®Y nêi, c©y xanh cê kh¶ n¨ng gi¶m bøc x¹, gi¶m nhiÖt nh−ng t¨ng ®ĩ
Ỉm vµ c¶n giê (nêi riªng vÒ khÝ hỊu) nªn khi trơng c©y trong thµnh phỉ, th«n xêm hay xung quanh nhµ cÌn ph¶i biÕt ph¸t huy nh÷ng tÝnh −u viÖt cña nê
Nh©n d©n ta ®Y cê ph−¬ng ng«n : "tr−íc nhµ trơng cau, sau nhµ trơng chuỉi" §iÒu ®ê
lµ cê c¬ sị khoa hôc, bịi v× c©y cau cê th©n th¼ng, t¸n l¸ cao, trơng tr−íc nhµ che n¾ng tỉt vµ mïa hÌ kh«ng c¶n giê ®«ng nam thưi th¼ng vµo mƯt tr−íc nhµ, kh«ng c¶n tÌm nh×n Cßn c©y chuỉi th× thÍp, rỊm r¹p, trơng sau nhµ cê t¸c dông c¶n giê mïa ®«ng tõ mƯt sau nhµ thưi tíi
X¸c ®Þnh vÞ trÝ vµ chôn c©y trong viÖc trơng c©y xanh ph¶i dùa trªn 3 c¬ sị c¬ b¶n sau
®©y (chØ xÐt ®¬n thuÌn vÒ mƯt khÝ hỊu) :
- Ph¶i cê t¸c dông lµm m¸t cho c«ng tr×nh hay tiÓu khu, t¹o thµnh c¸c khỉi kh«ng khÝ m¸t thưi vµo nhµ