một số kinh nghiệm khai thác triệt để mô hình để giảng dạy môn sinh học lớp 8

Trong các năm học qua để giáo dục học sinh có thứctốt trong ý thức bảo vệ sức khỏe tôi luôn lồng ghép vấn đề này vào trong bàidạy, và tôi nhận thấy đã đạt được một số hiệu quả nhất định

Phòng GDĐT Duy Tin

Đơn vị: Trường THCS Duy Minh

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI:

MỘT SỐ KINH NGHIỆM KHAI THÁC TRIỆT ĐỂ MÔ HÌNH ĐỂ

GIẢNG DẠY MÔN SINH HỌC LỚP 8

Đơn vị trường : THCS DUY MINH

Tổ KHTN

GV: ĐỖ THỊ THU HÀ

Năm học :

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

- Xã hội hiện nay là xã hội thông tin, kinh tế tri thức toàn cầu hóa lao độngcon người hiện đại đòi hỏi phải thay đổi việc dạy học, lượng thông tin cứsau 10 năm lại phải tăng gấp đôi, giáo dục phổ thông không cung cấp mộtlượng kiến thức đủ dùng cho người học suốt đời Vì vậy nhiệm vụ Giáo dụcđào tạo là phải bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh là chủ yếu

- Mục đích giáo dục hiện nay là phải đào tạo những con người có khả năngđáp ứng, có kinh nghiệm, giao tiếp tốt, năng lực hợp tác, năng lực tự khẳngđịnh mình Đó phải là những con người có nhu cầu và kỹ năng tự học đểthường xuyên đổi mới tri thức để bắt kịp những đổi mới của khoa học vàcủa xã hội

Trong giảng dạy sinh học ngoài việc truyền thụ những kiến thức cơ bản,đồng thời phải lồng ghép việc giáo dục cho học sinh có ý thức bảo vệ cơ thểkhỏe, lành mạnh … Trong các năm học qua để giáo dục học sinh có thứctốt trong ý thức bảo vệ sức khỏe tôi luôn lồng ghép vấn đề này vào trong bàidạy, và tôi nhận thấy đã đạt được một số hiệu quả nhất định và tôi tiếp tục

áp dụng phương pháp này vào trong năm học và trong những năm học tiếptheo với hy vọng góp phần nâng cao được ý thức cho học sinh để bảo vệ cơthể mình từ đó có ý thức bảo vệ bản thân và gia đình thông qua mônhọc.Học sinh là những người chủ nhân tương lai của đất nước, chúng taphải làm sao cho các thế hệ học sinh có ý thức và góp sức mình vào côngcuộc xây dưng đất nước

- Cũng chính vì vậy mà GDĐT phải liên tục đổi mới phương pháp dạy học.Học sinh chủ động tìm tòi và sáng tạo Để nâng cao tri thức, vì vậy học sinhcần tìm hiểu thực tế, hình ảnh sống động hơn, thuyết phục hơn

Đó là lý do tôi chọn đề tài này

MỘT SỐ KINH NGHIỆM KHAI THÁC TRIỆT ĐỂ MÔ HÌNH ĐỂ

GIẢNG DẠY MÔN SINH HỌC LỚP 8

ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Mục tiêu :

Tôi chọn đối tượng nghiên cứu là học sinh khối lớp 8, thông qua giảng dạy bộ môn sinh hoc lớp 8 để giáo dục cho học sinh ý thức bảo vệ sức khỏe của mình Bởi vì đây là lứa tuổi giao thời giữa thiếu niên và thanh niên , do vậy các em có nhiều chuyển biến về nhận thức, các em mới vừa

ở cấp I chuyển lên nên hầu hết các em chăm học, vâng lời thầy cô giáo, nên cần giáo dục cho các em có ý thức ngay từ đầu khi mới bước chân vào trường trung học Trong thực tế cho thấy đa số các em có ý thức tốt ,nhưng bên cạnh đó vẫn có những em nhận thức sự việc còn thiên về cảm tính, bắt chước, chưa có sự chọn lọc nhưng các em lại không nhận thức được điều đó Trong những trường hợp như vậy giáo viên và phụ huynh cần có biện pháp giúp đỡ, chỉ bảo , giáo dục cho các em để các

em nhận thức được sự việc, sự tác hại của những trò, những việc làm, từ

đó các em có ý thức cao hơn trong mọi hành vi, việc làm của mình đối với cơ thể mình

Với biện pháp vừa truyền thụ tri thức, vừa giáo dục cho học sinh có ý thứcđối với bản thân, để hình thành nhân cách, ý thức cho học sinh, để các emtrở thành một con người vừa có tri thức vừa có đạo đức Đạo đức có thể nói

là cái gốc của con người Chính vì thế khi các em bước chân vào ghế nhàtrường ngoài việc truyền thụ kiến thức các thầy cô giáo cần phải dạy các emnhững cái hay, cái đẹp cái tốt trong cuộc sống Đối với bộ môn sinh họctrong trường trung học cơ sở góp phần cho học sinh có được những kiếnthức cơ bản và cung cấp những hiểu biết khoa học về đặc điểm cấu tạo vàmọi hoạt động sống của con người Trên cơ sở đó, đề ra các biện pháp vệsinh, rèn luyện thân thể, bảo vệ và tăng cường sức khỏe

-Dạy sinh học 8 nhằm hình thành ở học sinh những hiểu biết về đặc điểmcấu tạo,các bộ phận và chức năng của cơ thể con người Nhằm giúp họcsinh trong việc tìm hiểu cơ thể của con người ngừơi qua các bài học, đặcbiệt trên mô hình thưc tế Từ đó có thể nhận biết các cơ quan , bộ phận trên

cơ thể mình, rèn luyện kỹ năng nghiên cứu bộ môn, giáo dục cho học sinh

ý thức bảo vệ cơ thể,vệ sinh một cách hợp lý, đồng thời góp phần thực hiệnmục tiêu giáo dục trung học cơ sở

2 Nhiệm vụ:

- Nhiệm vụ trang bị tri thức, hình thành ở học sinh những kiến thức cơ bản

có hệ thống về các đặc điểm hình thái cấu tạo, chức năng của các cơ quan

cơ thể người

- Nhiệm vụ phát triển năng lực nhận thức, rèn luyện các kỹ năng, nhận thứccảm tính, kỹ năng quan sát, chú ý ghi nhớ nhận thức lý tính,kỹ năng sosánh, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa trừu tượng hóa, cụ thể hóa,hệ thốnghóa Đây là những kỹ năng cần thiết cho việc tự học và học tập liên tục saunày

- Nhiệm vụ giáo dục: Dạy học sinh 8 góp phần:

+Giaó dục giới tính cho lứa tuổi học sinh lớp 8 để phòng được môt số vấn

đè nhạy cảm của lứa tuổi này

+ Giáo dục thế giới quan khoa học, vạch rõ mối quan hệ giữa các cơ quantrong cơ thể

+ Giáo dục tình cảm, đạo đức cho học sinh, bảo vệ thiên nhiên, bảo vệ vẻđẹp là góp phần giáo dục thẩm mỹ

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I Mục tiêu

Mục đích chung của môn Cơ thể người và vệ sinh ở THCS là cung

cấp những hiểu biết khoa học về đặc điểm cấu tạo và mọi hoạt động sống của con người Trên cơ sở đó, đề ra các biện pháp vệ sinh, rèn luyện thân thể, bảo vệ và tăng cường sức khỏe, nâng cao năng suất, hiệu quả trong học tập,góp phần thực hiện mục tiêu đào tạo những con người lao động linh hoạt, năng động, sáng tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của đất nước

Những hiểu biết về cơ thể người giúp học sinh hiểu rõ cơ sở khoa họccủa các biện pháp vệ sinh, phòng bệnh, cách sử lý các tình huống gặp phải trong đời sống và sức khỏe của con người,trong đó có sức khỏe sinh sản.

Qua các phương pháp dạy mà hình thành cho học sinh phương pháp họctập bộ môn nói riêng và phương pháp học tập tích cực và tự lực nói chung,tạo cho các em có cách nhìn một cách có hệ thống về sự tiến bộ khoa học và côngnghệ của xã hội mới đối với người lao động

II Hệ thống các phương pháp giáo dục:

1 Khái niệm về phương pháp giáo dục:

+ Là cách thức hành động phối hợp thống nhất giữa người dạy và ngườihọc Đó là sự kết hợp hữu cơ và thống nhất biện chứng giưã hoạt động dạy

và học trong quá trình dạy học

+ Phương pháp dạy học là tổ hợp cách thức hoạt động của giáo viên vàcủa học sinh trong quá trình dạy học Được tiến hành dưới vai trò chủ đạocủa giáo viên và sự hoạt động tích cực, tự giác của học sinh nhằm thực hiệntốt các nhiệm vụ dạy học theo hướng của mục tiêu đề ra

2 Chức năng của phương pháp:

- Phương pháp dạy học có chức năng nhận thức, chức năng phát triểnnăng lực hoạt động trí tuệ và chức năng giáo dục

Thật vậy, trong quá trình dạy học nhờ có sự lựa chọn, vận dụng hợp lýcác phương pháp dạy học, người học nắm vững hệ thống trí thức, kỹ năng,

-Mức độ biến hoá (sáng tạo): Trên cơ sở nắm vững trí thức, kỹ năng; kỹxảo họ có thể vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo trong các tình huống.

- Mặt khác phương pháp dạy học còn tạo khả năng hình thành, pháttriển những phẩm chất tốt đẹp cho người học

3.Ưu điểm của nhóm phương pháp dạy học trực quan( quan sát-mô tả)

Nói chung các phương pháp dạy học rất phong phú và đa dạng có hàng trăm phương pháp đã được mô tả và hàng chục cách phân loại khác

nhau, nhưng trong chương trình sinh học 8, nhóm phương pháp dạy họcquan sát-mô tả đóng vai trò rất quan trọng

Nhờ có phương pháp dạy học trực quan( quan sát và mô tả) mà ngườigiáo viên hướng dẫn học sinh lĩnh hội được những trí thức quí báu về tríthức sinh học, về kỹ năng, kỹ xão nắm lý thuyết Từ đó đúc kết những kinhnghiêm của bản thân Ghi nhớ kiến thức một cách sâu sắc

Tùy từng bài mà giáo viên lựa chọn những phương pháp cho phù

hợp,thể hiện tính đặc trưng của bô môn cũng như phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của các em Để giúp các em khám phá về cơ thể mình, ứng dụng trongcuộc sống,nhất là khi kinh nghiệm sống còn hạn chế, vốn hiểu biết còn nghèo nàn, các biểu tượng tích lũy còn hạn chế, các em còn nặng về tư duy hình rượng cụ thể, tư duy thực nghiệm thì việc xây dựng các khái niệm đòi hỏi phải

lấy “trực quan” làm điểm tựa.

Việc lựa chọn đúng đắn và sự kết hợp hài hòa các phương pháp dạy học nhằm đạt hiệu quả phụ thuộc nhiều vào trình độ, nghệ thuật sư phạm và lòng nhiệt tình, tất cả mọi khó khăn sẽ vượt qua, nếu có lòng nhiệt tình và ý thức trách nhiệm cao đối với sự nghiệp giáo dục thế hệ tương lai cho đất nước

III Phương pháp thực hiện và biện pháp thực hiện :

1 Phương pháp thực hiện:

- Gv chuẩn bị những phương tiện dạy học sinh học 8 được sinh động hơn

đặc biệt là các mô hình liên quan đến bài học giúp cho học sinh có hứng thú

trong việc tiếp thu kiến thức mới đồng thời dễ hiểu hơn trong khi học và cóhiệu quả

- Giúp cho học sinh cả lớp có thể tham gia củng cố, tóm tắt những điều cầnghi nhớ của tiết học, giáo viên có thể đặt ra các câu hỏi hướng vào điềuquan trọng của bài và hướng dẫn các em thảo luận các câu hỏi mà giáo viên

đề xuất

- Hình thành niềm tin khoa học vào những kiến thức đã học để giải thích xử

lý, giải quyết những vấn đề tương tự với những đã học một cách tự tin vàsáng tạo

- Xây dựng được tình cảm đối với thiên nhiên, xây dựng được niềm vui,hứng thú trong học tập

- Đặc biệt có ý thức trong việc bảo vệ các bộ phận cơ thể, chăm sóc bảnthân và mọi người khi bị thương, tai nạn

2 Biện pháp:

- Học sinh cần có kỹ năng học tập : quan sát trên vật sống, mãu ngâm, môhình, hình vẽ các hình tượng sinh học, từ đó phát hiện ra những thông tincần thiết cho việc xây dựng kiến thức mới

- Kỹ năng xử lý các thông tin phát hiện được, kết hợp với kiến thức đã cóvốn kinh nghiệm của bản thân, bằng những thao tác tư duy (phân tích, đốichiếu so sánh, tổng hợp…)

- Kỹ năng làm bộ sưu tầm, làm bộ sưu tập nhỏ, biết cách hợp tác trong họctập, biết tự đánh giá những kiến thức tiếp thu Có thể vận dụng các kiếnthức đã học để giải quyết một số vấn đề đơn giản do thực tiễn đặt ra

Biết quan sát, vẽ hình, lập sơ đồ, theo dõi các thí nghiệm và làm các báo cáonhỏ

Biết tiến hành các thí nghiệm đơn giản

Có kỹ năng phân tích, so sánh, tổng hợp, rút ra những kết luận khái quát

- Dạng bài: chủ yếu là các bài : Cấu tạo ngoài, cấu tạo trong

- Hình thức: GV có thể: sử dụng để hình thành kiến thức mới, củng cố kiến

thức nhận biết các bộ phận trên cơ thể người

-Cho học sinh quan sát mô hình nhằm tăng cường bồi dưỡng kỹ năng kỹ

xảo trong khi lĩnh hội kiến thức mới, khám phá khoa học

* Tổ chức tiết học:

- Học sinh quan sát hình, thông tin SGK đặc biệt mô hình để xác định vị trícác bộ phân trên cơ thể mình

- Học sinh thảo luận nhóm thống nhất câu trả lời

- Làm phiếu học tập để ghi lại nội dung (nếu có)

4.Nội dung

Cơ thể người là một thể thống nhất, và thống nhất với môi trường sống có khảnăng trao đổi vât chât với môi trường chung quanh,phát triển và sinh sản.Cơ thể được cấu tạo bởi các loại mô và các cơ quan : mô và cơ quan liên kết thành moat khối thống nhát.các cơ quan họp thành những hệ cơ quan và bộ máy

Sự thống nhất giữa cấu tạo và chức năng được tháy rõ trong các cơ quan, hệ

cơ quan cũng như trong bộ máy.Thành ống tiêu hóa có cấu tạo chung gióng nhau, nhưng mỗi đoạn của ống tiêu hóa có những đạc điểm riêng để phù hợp với chức năng mỗi đoạn Tương tự đối với bộ máy tuần hoàn, ngoài những đặc điểm cấu tạo chung, mỗi loại mạch với chức năng riêng biệt đã có sự biến đổi phù hợp, tìm được xem như là một mạch máu lớn, đã có những biến đổi thích nghi với chức năng mà nó đảm nhận

Như vậy sự thống nhất giữa cấu tạo và chức năng không thể hiện trong phạm

vi một cơ quan, mà còn thể hiện sự phối hợp hoạt động của các cơ quan trong cùng một bộ máy để thực hiện một chức năng chung.Trong phạm vi toàn cơ

thể thì cũng có sự thống nhất hoạt động giữa các cơ quan và bô máy để bảo đảm hoạt động bình thường của cơ thể.

A- phương pháp giảng dạy :

1) Phương pháp chung :

Như ta đã biết phần cơ thể người là phần học thực nghiệm lấyquan sát thí nghiệm làm các phương pháp nghiên cứu chủ yếu và làphương pháp đặc thù Quan sát mẫu vật, tranh vẽ, mô hình và các thínghiệm là công việc thường xuyên không thể thiếu trong quá trình dạycác kiến thức về cơ thể người, người giáo viên và học sinh nhất thiếtphải biết sử dụng thành thạo và có hiệu quả, tránh tình trạng cho họcsinh quan sát lấy lệ, giáo viên trình bày chung chung, dẫn đến học sinhlĩnh hội mơ hồ

+ Trong lúc chuẩn bị bài giảng, giáo viên cân nhắc, lựa chọn loạiphương tiện trực quan nào có giá trị sư phạm để sử dụng, tránh làm mấtthời gian và đỡ lúng túng khi lên lớp Ngoài việc khai thác các kiến thức

ở SGK, giáo viên cần nêu thêm một số câu hỏi từ thực tế tạo sự hưngphấn , thích thú cho các em khi học

*

CÁCH THIẾT KẾ BÀI HỌC :

- Đổi mới phương pháp dạy học, khâu đầu tiên là giáo viên vận dụngđược những nhận thức về đổi mới phương pháp, sử dụng các phươngpháp một cách tích cực và vận dụng trong thiết kế bài giảng

- Do đó soạn bài giảng chuẩn bị lên lớp đóng vai trò đầu tiên có tínhchất quyết định

- Xác định bài học để chọn phương pháp và phương tiện dạy học chophù hợp.

QUY TRÌNH THIẾT KẾ BÀI GIẢNG :

 Bước 1 : Xác định mục tiêu của bài.

- Mục tiêu của bài đặt ra cho học sinh cần đạt được sau khi đọc bài đó

- Mục tiêu của bài học chỉ đạo toàn bộ nội dung , phương pháp dạyhọc, nội dung và phương pháp đánh giá ( hệ thống câu hỏi và bàitập)

- Trong mục tiêu nêu rõ sau khi học phần đó học sinh cần tiến hànhcác hoạt động để có được kiến thức mới nào? Có thái độ tích cựcnào?

- Các bài soạn thuộc mỗi dạng có thể có những mục tiêu chung giốngnhau, chỉ khác nhau ở đối tượng cụ thể

 Bước 2 : Xác định phương pháp dạy học chủ yếu :

Việc xác định phương pháp sao cho đơn giản phù hợp giúp học sinh tựlực ở mức độ cao nhất để tìm tòi phát hiện kiến thức mới, đồng thời phùhợp với đối tượng học sinh, việc lựa chọn phương pháp căn cứ vào mục tiêu

cụ thể, nội dung cụ thể và đặc điểm của mỗi phương pháp và sự phối hợpgiữa chúng

* Thí dụ :

- Nêu và giải quyết vấn đề

- Sử dụng câu hỏi và nội dung bài tập để hình thành nội dung bài học

- Sử dụng tranh vẽ trong khi giảng dạy

- Phương pháp học tập theo nhóm

- Thảo luận, tổng kết

 Bước 3 : Chuẩn bị đồ dùng dạy học :

- Trên cơ sở xác định nội dung, phương pháp dạy học chủ yếu, giáoviên xác định đồ dùng cần thiết cho bài học

- Đồ dùng dạy học cần cho giáo viên và học sinh theo nhóm hoặc cánhân

- Giáo viên có thể chuẩn bị hoặc giao cho nhóm học sinh thực hiệnchuẩn bị đồ dùng dạy học cần thiết cho tiết dạy như : Đồ dùng dạyhọc các bảng phụ hoặc phiếu học tập có ghi các bài tập, các câu hỏihoặc các nhiệm vụ yêu cầu học sinh thực hiện để tìm tòi kiến thứcmới, số lượng các đồ dùng dạy học cần có và thứ tự sử dụng hoặcthực hiện nó, cần chỉ rõ nhiệm vụ của giáo viên, nhiệm vụ của từng

cá nhân hoặc nhóm học sinh trong việc chuẩn bị này

 Bước 4 : Thiết kế các hoạt động của giáo viên và học sinh ở trên lớp có

thể chia quá trình dạy học trên lớp ra một số hoạt động nhất định nối tiếpnhau Mỗi hoạt động nhằm thực hiện nội dung cụ thể của bài học Trongmỗi hoạt động đó có thể gồm các hoạt động khác nhau để thực hiện mụctiêu đề ra Các hoạt động này sắp xếp theo thứ tự và logic hợp lí, và dựkiến thời gian cụ thể

Hoạt động của giáo viên và học sinh trong 1 tiết học được chia theoquá trình của tiết học có thể phân thành :

- Hoạt động kế hoạch khởi động

- Hoạt động để chiếm lĩnh kiên thức mới

- Hoạt động củng cố

- Hoạt động để hình thành kĩ năng

- Hoạt động kết thúc bài học bao gồm : hoạt động đánh giá, ra bài tập

và dặn dò chuẩn bị cho bài sau

Khai thác các mô hình có ở phòng thiết bị dạy học ở trường THCS

1 MÔ HÌNH NỮA CƠ THỂ NGƯỜI

2 MÔ HÌNH BỘ XƯƠNG

3 MÔ HÌNH MỘT ĐOẠN TỦY SỐNG

4 MÔ HÌNH BỘ NÃO

5 MÔ HÌNH CƠ QUAN PHÂN TÍCH THỊ GIÁC

6 MÔ HÌNH CƠ QUAN PHÂN TÍCH THÍNH GIÁC

A.MÔ HÌNH NỮA CƠ THỂ NGƯỜI