LÊ HÙNG LÂN Bộ môn Điều khiển học Trường Đại học Giao thông Vận tải Tóm tắt: Bài báo trình bày tổng quan giải pháp thu phí giao thông đường bộ ứng dụng tự động hóa và công nghệ thông
Trang 1ỨNG DỤNG TỰ ĐỘNG HÓA TRONG CÔNG TÁC
THU PHÍ GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ
ThS MAI VINH DỰ
Liên Bộ môn Điện – Điện tử - Cơ sở II
PGS TS LÊ HÙNG LÂN
Bộ môn Điều khiển học Trường Đại học Giao thông Vận tải
Tóm tắt: Bài báo trình bày tổng quan giải pháp thu phí giao thông đường bộ ứng dụng
tự động hóa và công nghệ thông tin hỗ trợ công tác thu phí giao thông tại các trạm thu phí đường bộ trên toàn quốc, giúp cho quá trình thu phí nhanh chóng, tiện lợi, thuận lợi cho tài
xế, đảm bảo an toàn giao thông, quản lý hiệu quả tiền thu được, chống thất thu, giảm nhân lực, Toàn bộ dữ liệu và thông tin cũng như hình ảnh xe qua trạm đều được lưu trữ lại phục
vụ công tác quản lý và kiểm tra khi cần thiết,… góp phần vào quá trình hiện đại hóa các trạm thu phí tại Việt Nam
Summary: The paper presents an overview of the solution for road toll colecttion system
with automation and IT support in fare collection at toll gates to facilitate vehicle passing, drivers, ensure safety, reduce loss of revenue and reduce staffs at toll gates, … All data, information and pictures of vehicles passing by are recorded in the server at the center office for management, post verifications if needed, …step by step to modernize toll gates in Viet Nam
ĐT
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Hệ thống mạng lưới giao thông đường bộ đóng một vai trò hết sức quan trọng trong quá trình phát triển và hội nhập, sau khi xây dựng thì một trong những vấn đề quan trọng là làm sao quản lý, sử dụng nguồn vốn có hiệu quả và hiện nay việc thu hồi vốn chủ yếu dựa vào việc thu phí đường bộ Trong những năm vừa qua hầu hết các trạm thu phí trên toàn quốc việc thu phí được thực hiện thủ công, việc bán vé, soát vé được thực hiện thủ công với hình thức vé giấy, điều này đã làm chậm quá trình lưu thông, chi phí nhân công cao, khó khăn trong quản lý, không quản lý được số thu thực tế, đặc biệt phát sinh tiêu cực, và chưa có quy trình soát vé thống nhất,… một số hệ thống do nước ngoài lắp đặt không hiệu quả thậm chí không hoạt động được do không phù hợp với môi trường và thói quen sử dụng cũng như quản lý tại Việt Nam, chi phí thiết bị và lắp đặt rất cao và phụ thuộc hoàn toàn công nghệ của nước ngoài gây khó khăn trong công tác bảo hành bảo trì hệ thống,… Gần đây có tại Việt Nam cũng có một số công
ty thiết kế và lắp đặt hệ thống thu phí bán tự động và tự động cho một số trạm thu phí tại Việt nam, làm việc khá hiệu quả nhưng giá thành vẫn cao
Xuất phát từ thực tiễn nói trên, việc thực hiện nghiên cứu và thiết kế hệ thống thu phí ứng dụng tự động hóa là cần thiết và cấp bách, giúp cho quá trình thu phí nhanh chóng, tiện lợi, văn minh và hiện đại Từng bước ứng dụng các công nghệ hiện đại vào công tác thu phí tại các trạm
Trang 2thu phí giao thông thuận lợi cho tài xế, đảm bảo an toàn giao thông, quản lý hiệu quả tiền thu
được, chống thất thu, giảm nhân lực,… phù hợp với thói quen và cách quản lý tại Việt Nam
II HỆ THỐNG THU PHÍ GIAO THÔNG
2.1 Cấu trúc hệ thống
Cấu trúc hệ thống thu phí giao thông được xây dựng theo mô hình như hình 1
ĐT
Hình 1 Cấu trúc hệ thống thu phí giao thông
Hệ thống hoạt động theo phương thức bán tự động (theo quy trình một dừng), tức là tài xế
sẽ chỉ dừng lại một lần tại các Cabin soát vé để thực hiện quá trình thanh toán phí
2.2 In và phát hành vé thu phí
Vé thu phí có thể sử dụng là vé mã vạch, vé từ, … nhưng hiện nay vé mã vạch có nhiều ưu
điểm như việc in đơn giản, có tính bảo mật cao vì mỗi vé sẽ có một mã vạch duy nhất, vì vậy vé
mã vạch sẽ được sử dụng trong giải pháp này Vé sẽ được thiết kế theo mẫu quy định của Bộ tài
chính và được in bằng phần mềm in vé
Vé lượt: Là loại vé có giá trị sử dụng cho một lần qua trạm, vé sẽ bao gồm 2 liên (liên gốc
và liên giao lái xe) trong đó mã vạch được in trên liên 2
Vé tháng, vé quý: Là loại vé có giá trị sử dụng trong một tháng hay một quý, vé cũng bao
gồm 2 liên (liên gốc và liên giao lái xe) trong đó mã vạch được in trên liên 2
Các loại vé khác: Ngoài ra còn có các loại vé khác như các loại vé ưu tiên (cho xe cứu
thương, xe tang, đoàn ngoại giao, …), và hệ thống cũng có thể sử dụng vé quốc lộ lượt và vé
đường bộ toàn quốc do Bộ tài chính ban hành
Các loại vé nói trên sẽ có màu khác nhau và các mệnh giá khác nhau cho các loại xe khác
Trang 3nhau đáp ứng Thông tư số: 90/2004/TT-BTC ngày 07/9/2004 của Bộ Tài chính
2.3 Hệ thống thiết bị làn xe và trong cabin
Cấu trúc thiết làn xe và trong cabin
Hệ thống thiết bị tại các làn xe và trong Cabin thu phí được kết nối theo hình 2
Hình 2 Hệ thống thiết bị tại làn xe và trong cabin
Chức năng của các thiết bị làn xe
Thanh chắn barrier: Được sử dụng để kiểm soát đóng mở khi có xe đi tới, nếu xe có vé hợp
lệ thì barrier sẽ tự động mở ra để xe đi qua, và sẽ tự động đóng lại khi xe ra
ĐT
Đèn xanh đỏ: Được lắp đặt gần barrier, sẽ sáng xanh khi barrier đang mở cho xe đi qua sáng đỏ khi barrier đóng xuống
Thiết bị nhận dạng xe: Là thiết bị nhận dạng xe sử dụng công nghệ cảm ứng từ (còn gọi là các vòng từ), sẽ nhận biết khi có xe vào khu vực cabin thu phí để kích hoạt phần mềm chụp hình
và nhận dạng biển số xe, đồng thời hỗ trợ việc đóng barrier tự động
Bảng quang báo: Hiển thị số tiền mà tài xế phải trả khi thực hiện quá trình tính toán phí tại Cabin, và các thông báo khác
Camera giám sát hệ thống: Được lắp đặt tại vị trí thích hợp để đưa các hình ảnh tại các làn
xe về trung tâm điều hành, cho phép nhân viên tại trung tâm điều hành có thể quan sát quá trình hoạt động của làn xe
Camera nhận dạng biển số: Là loại camera hồng ngoại chuyên dụng có thể thu được hình ảnh chất lượng cao, được lắp đặt tại vị trí thích hợp để thực hiện quá trình nhận dạng biển số tự động Đèn báo tình trạng làn xe: Được lắp đặt phía trên của mỗi làn xe, sẽ sáng xanh khi làn xe
đó đang hoạt động và sáng đỏ khi làn xe đang đóng
Chức năng của các thiết bị trong Cabin
Máy tính toán phí: Là máy tính đặt tại Cabin chứa chương trình tính toán phí, chương trình
Trang 4nhân dạng biển số, chương trình trao đổi dữ liệu với tủ điều khiển hỗ trợ quá trình điều khiển
các thiết bị làn xe, toàn bộ dữ liệu trong quá trình tính toán phí được lưu lại và truyền lên server
tại phòng điều hành để lưu trữ hỗ trợ các công tác khác
Đầu đọc vé: Đầu đọc vé được lắp đặt trong cabin để đọc và xác nhận thông tin trên vé,
nhân viên sẽ đưa vé của tài xế vào đầu đọc, chương trình sẽ tự động xác nhận thông tin trên vé
là có hợp lệ hay không, nếu hợp lệ sẽ mở barrier cho xe qua còn nếu không hợp lệ sẽ hiển thị
cảnh báo trên màn hình máy tính soát vé để nhân viên xử lý
Bàn điều khiển: Ngoài ra còn có bàn điều khiển được đặt trong Cabin để điều khiển hệ
thống trong trường hợp máy tính bị hư, toàn bộ số lần mở barrier cho xe đi qua sẽ được lưu lại
phục vụ công tác hậu kiểm
Còi báo động: Lắp đặt trên nóc Cabin để khi có xe không hợp lệ đi vào làn xe thì còi sẽ tự
động báo hiệu để nhân viên soát vé kịp thời xử lý
2.4 Trung tâm quản lý, điều hành hệ thống
Cấu trúc trung tâm quản lý, điều hành hệ thống
Hệ thống quản lý điều hành trung tâm có cấu trúc mạng như hình 3
ĐT
Hình 3 Cấu trúc mạng của hệ thống quản lý điều hành trung tâm
Chức năng các thiết bị trung tâm quản lý, điều hành hệ thống
Máy chủ dữ liệu (Server): Máy chủ chứa toàn bộ hệ thống cơ sở dữ liệu là trung tâm dữ
liệu của hệ thống, và chứa các module chương trình của hệ thống Máy chủ có cấu hình mạnh và
khả năng hoạt động 24/24, toàn bộ dữ liệu và hình ảnh xe trong quá trình tính toán phí đều được
lưu trữ tại đây
Máy tính phòng điều hành: Bao gồm các máy tính để trưởng trạm, trưởng phòng giám sát
và nhân viên giám sát thực hiện các công việc như cấu hình hệ thống, thực hiện hậu kiểm, báo
cáo thống kê, …
Màn hình giám sát làn xe: Hiển thị hình ảnh online tại các làn xe đang hoạt động từ đó
nhân viên có thể kịp thời điều phối hoạt động khi cần thiết
Máy tính phòng kế toán vé: Hệ thống máy tính phòng kế toán phục vụ các công tác như
công tác quản lý vé, công tác bán vé, công tác giao vé cho nhân viên, tổng kết, báo cáo, …
Trang 5Ngoài ra còn có các thiết bị khác như thiết bị mạng, máy in, bộ lưu điện UPS, …
2.5 Hệ thống phần mềm
Hệ thống phần mềm thu phí bao gồm các mudule tạo nên một phần mềm thu phí hoàn chỉnh, phần mềm thu phí bao gồm các thành phần như hình 4
Hình 4 Các môđun của hệ thống phần mềm thu phí
Phần mềm phục vụ công tác kế toán được cài đặt tại các máy tính trong phòng kế toán phục
vụ nghiệp vụ kế toán vé, bao gồm các chức năng chính sau: Chức năng nhập vé và quản lý kho
vé, chức năng xuất vé lượt cho nhân viên, chức năng bán các loại vé tháng, vé quý, vé trừ dần, chức năng báo cáo thống kê, …
Phần mềm phục vụ công tác soát vé được cài đặt tại các máy tính trong các Cabin soát vé
để phục vụ quá trình tính toán phí tự động, chương trình soát vé sẽ lấy thông tin vé từ đầu đọc thẻ và so sánh với thông tin trong cơ sở dữ liệu trung tâm để xác nhận tính hợp lệ của vé cho quá trình tính toán phí, toàn bộ dữ liệu được lưu trữ nội bộ trên máy tính soát vé sau đó được truyền lên trung tâm phục vụ công tác lưu trữ, hậu kiểm, …
ĐT
Phần mềm chụp hình, nhận dạng biển số được cài đặt trên các máy tính chụp hình và nhận dạng biển số trên phòng điều hành, chương trình sẽ chụp lại hình ảnh của mỗi xe khi tới Cabin soát vé và thực hiện quá trình nhận dạng biển số xe tự động phục vụ quá trình nhận diện chính xác loại xe đi vào làn thu phí
Phần mềm quản lý, giám sát trung tâm: Được cài đặt tại máy tính Server và các máy tính trong phòng điều hành trung tâm bao gồm các mudule sau: Mudule giám sát hệ thống làn xe, mudule quản lý và phân quyền người dùng, module hậu kiểm (là chức năng kiểm tra lại toàn bộ hình ảnh và giá tiền mà các nhân viên đã bán và thu tiền tại các làn xe để phát hiện triệt để khi
có tiêu cực), module báo cáo thống kê, …
Hệ thống cơ sở dữ liệu: Hệ thống cơ sở dữ liệu thu phí nằm trong máy Server, chứa toàn bộ các dữ liệu của hệ thống, bao gồm các dữ liệu từ khâu kế toán vé đến các dữ liệu tính toán phí cũng như dữ liệu hình ảnh, … Ngoài ra còn có các phần mềm hỗ trợ khác như phần mềm điều khiển thiết bị làn xe, phần mềm đồng bộ dữ liệu, …
III KẾT LUẬN
Bài báo đã đưa ra tổng thể giải pháp thu phí một dừng dùng công nghệ vé mã vạch ứng dụng tự động hóa và công nghệ thông tin Giúp cho quá trình thu phí nhanh chóng, tiện lợi, văn
Trang 6minh và hiện đại, từng bước ứng dụng các công nghệ hiện đại vào công tác thu phí tại các trạm
thu phí giao thông thuận lợi cho tài xế, đảm bảo an toàn giao thông, quản lý hiệu quả tiền thu
được, chống thất thu, giảm nhân lực, … góp phần vào quá trình hiện đại hóa các trạm thu phí
tại Việt Nam
Tài liệu tham khảo
[1] Thông tư số: 90/2004/TT-BTC ngày 07/9/2004 của Bộ Tài chính, quy định về mức thu phí đường bộ
[2] Tiêu chuẩn cơ sở: TCCS 01: 2008/VRA, Trạm thu phí đường bộ thu phí một dừng sử dụng ấn chỉ mã
vạch, của Cục Đường bộ Việt Nam, năm 2008
[3] Basic Requirements for Globle ETC Ver 1.0, Global ETC Promotion Group, 2007
[4].Globle ETC and Japanese ITS information, http://www.hido.or.jp/itsos
[5] Idris Technology, http://www.idris-technology.com/Idris%20Technical.html♦
ĐT
