Thống Kê Học - Phương Pháp Chỉ Số (Phần 1) part 9 potx

Khái niệm: Điều tra chọn mẫu là loại điều tra không toàn bộ, trong đó người ta chỉ chọn ra một số đơn vị của hiện tượng nghiên cứu để điều tra thực tế?. Các đơn vị này được chọn theo nh

4

""

Chương 7 Phương pháp chỉ số

Có số liệu về giá cước bình quân và sản lượng bưu phẩm tại một đơn vị bưu điện trong kỳ gốc và kỳ báo cáo như sau:

Giá cước bình quân Sản lượng

Bưu kiện trong nước

Kỳ gốc Kỳ báo cáo Kỳ gốc Kỳ báo cáo

Bưu kiện ngoài nước

Bưu phẩm CPN trong nước

Bưu phẩm CPN ngoài nước

Hãy tính:

920

20

220

900

25

225

500 60.300 2.500

600 60.500 3.000

5

a Chỉ số cá thể về giá cước và lượng bưu phẩm đã gửi

b Chỉ số chung và giá cước và lượng bưu phẩm tiêu dùng

c Phân tích sự thay đổi về doanh thu qua hai kỳ do ảnh hưởng của hai

nhân tố: giá cước và sản lượng tiêu dùng

Tại một thị trường, có tình hình bán lẻ của một số mặt hàng qua hai kỳ như sau: Mặït hàng A tăng 3%, mặt hàng B giảm 4%, mặt hàng C giá không đổi, mặt hàng D tăng 5% Hãy xác định chỉ số chung về giá cả, biết rằng tỷ trọng tiêu thụ hàng hoá kỳ báo cáo của 4 mặt hàng trên được cho trong bảng sau:

Mặt hàng

Tỷ trọng, %

A

30

B

20

C

25

D

25

6 Có số liệu về giá cước thông tin điện thoại di động và sản lượng điện thoại gọi đi từ các máy di động thuộc 2 công ty điện thoại di động X và Y trong tháng 1/2004 như sau:

Đơn giá

1 phút (đồng)

Số phút gọi Trong tháng (1000 phút)

Đơn giá

1 phút (đồng)

Số phút gọi Trong tháng (1000 phút)

-Thuê bao trả sau 1.400

Chương 7 Phương pháp chỉ số

-Thuê bao trả trước

Hãy:

7

a So sánh giá chung cho hai loại dịch vụ của hai Công ty X so với Công

ty Y và ngược lại

b So sánh sản lượng chung cho hai loại dịch vụ của hai Công ty trên

Có số liệu về năng suất lúa và diện tích gieo trồng của ba địa phương trong

hai năm 2002 và 2003 như sau:

I

II

III

Hãy tính:

Năng suất (tạ/ha)

42

45

38

Diện tích (ha)

10.000 6.000 8.000

Năng suất (tạ/ha)

45

44

40

Diện tích (ha)

10.000 8.000 9.000

a Chỉ số cá thể về năng suất lúa và diện tích gieo trồng?

b Tính chỉ số chung về năng suất thu hoạch và diện tích gieo trồng?

c Phân tích sản lượng lúa thu hoạch chung cho ba địa phương trên do ảnh hưởng của hai nhân tố: năng suất và diện tích gieo trồng?

Chương 8

""

Chương 8 Điều tra chọn mẫu

ĐIỀU TRA CHỌN MẪU

8.1

MẪU

KHÁI NIỆM, ƯU NHƯỢC ĐIỂM VÀ PHẠM VI SỬ DỤNG ĐIỀU TRA CHỌN

8.1.1 Khái niệm:

Điều tra chọn mẫu là loại điều tra không toàn bộ, trong đó người ta chỉ chọn

ra một số đơn vị của hiện tượng nghiên cứu để điều tra thực tế Các đơn vị này

được chọn theo những qui tắc nhất định để đảm bảo tính đại diện, sau đó dùng kết quả xác định được để nhận thức và đánh giá về toàn bộ hiện tượng nghiên cứu

Ví dụ: Để đánh giá chất lượng (theo những tiêu chuẩn cụ thể) của các loại dây cáp được sản xuất ra trong nhà máy thiết bị Bưu điện, ta lấy ra một số sản

phẩm để xác định cụ thể về chất lượng của chúng theo những tiêu chuẩn đã đặt

ra Trên cơ sở kết quả xác định được ta kết luận về chất lượng toàn bộ các loại

dây cáp này đã sản xuất ra trong kỳ

Vì sao chỉ cần điều tra một số đơn vị mà kết quả lại có thể suy ra cho toàn bộ tổng thể? Về điều này quy luật số lớn đã chỉ ra rằng: Nếu nghiên cứu một số tương đối lớn hiện tượng thì những biểu hiện ngẫu nhiên, những đặc thù của hiện

tượng đơn nhất sẽ bù trừ và triệt tiêu cho nhau, tính qui luật sẽ được biểu hiện rõ

Lý thuyết xác suất cũng chứng minh rằng: Sự sai khác giữa số trung bình của

một số lớn các đại lượng ngẫu nhiên với kỳ vọng toán của nó là một đại lượng

nhỏ tùy ý

8.1.2 Ưu điểm của điều tra chọn mẫu:

Để thu thập tài liệu phục vụ cho nghiên cứu toàn bộ hiện tượng, chúng ta có thể sử dụng điều tra toàn bộ hoặc sử dụng điều tra chọn mẫu Cho nên xét ưu điểm

của điều tra chọn mẫu tức là so sánh nó với điều tra toàn bộ Điều tra chọn mẫu

có những ưu điểm sau:

- Điều tra chọn mẫu thường nhanh hơn rất nhiều so với điều tra toàn bộ Vì điều tra ít đơn vị nên công việc chuẩn bị sẽ gọn, số lượng tài liệu ghi

Chương 8 Điều tra chọn mẫu

chép giảm đi, thời gian điều tra, thời gian tổng hợp, phân tích sẽ được rút ngắn Điều này làm cho điều tra chọn mẫu có tính kịp thời cao

- Do số đơn vị điều tra ít, số nhân viên điều tra và mọi chi phí sẽ giảm Vì vậy, điều tra chọn mẫu tiết kiệm được khá nhiều sức người, vật tư và tiền

của

- Cũng do số đơn vị điều tra ít, có thể mở rộng nội dung điều tra, đi sâu nghiên cứu nhiều mặt của hiện tượng

- Tài liệu thu được trong điều tra chọn mẫu sẽ có độ chính xác cao, bởi vì số nhân viên điều tra cần ít nên có thể chọn được những người có kinh nghiệm, có trình độ nghiệp vụ cao, đồng thời việc kiểm tra số liệu có thể

tiến hành tỉ mỉ và tập trung, giảm được các sai số do ghi chép

- Điều tra chọn mẫu không đòi hỏi một tổ chức lớn như điều tra toàn bộ Một cơ quan nhỏ cũng có thể tiến hành điều tra chọn mẫu

8.1.3 Phạm vi sử dụng điều tra chọn mẫu:

Do có những ưu điểm đã kể trên mà trong thực tế điều tra chọn mẫu được sử dụng rất nhiều với nhiều mục đích khác nhau:

- Khi đối tượng nghiên cứu cho phép có thể điều tra toàn bộ hoặc có thể điều tra chọn mẫu thì người ta thường áp dụng điều tra chọn mẫu để có thông tin nhanh hơn và tiết kiệm hơn

- Trường hợp khi tiến hành điều tra làm biến dạng hoặc phá hủy đơn vị thì phải áp dụng điều tra chọn mẫu

- Trường hợp số đơn vị của hiện tượng vô hạn hoặc không xác định thì phải áp dụng điều tra chọn mẫu

- Khi muốn so sánh các hiện tượng với nhau mà chưa có thông tin cụ thể hoặc khi muốn kiểm định một giả thuyết đặt ra người ta thường dùng điều tra chọn mẫu để thu thập tài liệu

- Trong một số cuộc điều tra toàn bộ, để mở rộng nội dung điều tra và đánh giá kết quả của điều tra toàn bộ người ta tiến hành đồng thời cuộc điều tra chọn mẫu

""

Chương 8 Điều tra chọn mẫu

Điều tra chọn mẫu chỉ điều tra một số đơn vị trong toàn bộ các đơn vị thuộc tổng

thể nghiên cứu, cho nên cần phân biệt hai khái niệm: Tổng thể chung và tổng mẫu

8.1.4 Tổng thể chung và tổng thể mẫu:

- Tổng thể chung là tổng thể bao gồm toàn bộ các đơn vị thuộc đối tượng nghiên

cứu Số đơn vị của tổng thể chung thường được ký hiệu bằng chữ N

- Tổng thể mẫu là tổng thể bao gồm một số đơn vị nhất định được chọn ra để điều

tra thực tế Số đơn vị của tổng thể mẫu thường được ký hiệu bằng chữ n

Ví dụ: Trong một đợt sản xuất 10.000 bóng đèn điện tử dùng trong tổng đài

người ta chọn ra 20 bóng để kiểm tra chất lượng sản phẩm Như vậy số đơn vị tổng

thể chung N= 10.000 bóng đèn, số đơn vị tổng thể mẫu n=20 bóng

Do chỉ điều tra thực tế trên n đơn vị, nhưng kết quả được dùng để nhận thức

toàn bộ tổng thể N đơn vị, nên tổng thể mẫu phải đại diện được cho tổng thể chung

Việc chọn ra n đơn vị trong tổng số N đơn vị có thể được thực hiện bằng một trong

hai kiểu sau:

-Chọn ngẫu nhiên: Nghĩa là khi chọn mẫu, phải bảo đảm tính chất hoàn toàn

khách quan Tất cả các đơn vị trong tổng thể chung đều có cơ hội được chọn vào

mẫu như nhau, không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của người chọn

Để đảm bảo tính ngẫu nhiên ta có thể dùng nhiều cách khác nhau: bốc thăm,

dùng bảng số ngẫu nhiên…

-Chọn mẫu phi ngẫu nhiên: Nghĩa là khi chọn mẫu, người ta dựa vào những

thông tin đã biết về tổng thể chung và sự hiểu biết của người chọn mẫu về tổng thể

chung để chọn ra những đơn vị mẫu, tạo ra tổng thể mẫu có thể đại diện cho tổng

thể chung

Trong trường hợp này ta có thể chọn những đơn vị trung bình hoặc những chuyên gia trong từng lĩnh vực nghiên cứu

Tổng thể chung cũng như tổng thể mẫu đều có những tham số đặc trưng như:

Số trung bình, tỷ lệ, phương sai…

Nội dung cơ bản của phương pháp chọn mẫu là dựa vào sự hiểu biết các tham

số ’ của tổng thể mẫu điều tra để suy luận thành tham số  của tổng thể chung