Zarathustra đã nói như thế VỀ NHỮNG CON NGƯỜI ĐỨC HẠNH Phải lên tiếng với các giác quan ơ hờ mê ngủ bằng những tiếng sấm gầm và những tia pháo bông chớp nhoáng của trời cao.. Giọng nói
Trang 1Zarathustra đã nói như thế
VỀ NHỮNG CON NGƯỜI ĐỨC HẠNH
Phải lên tiếng với các giác quan ơ hờ mê ngủ bằng những tiếng sấm
gầm và những tia pháo bông chớp nhoáng của trời cao
Nhưng vẻ đẹp thì nói bằng giọng trầm êm: tiếng nói ấy chỉ thấm nhập
vào những tâm hồn tỉnh thức
Hôm nay chiếc khiên của ta đã run rẩy và cất tiếng cười: đấy là cơn
rùng mình và tiếng cười linh thánh của vẻ đẹp!
Hỡi các ngươi, những con người đức hạnh, vẻ đẹp của ta hôm nay cất
lên tiếng cười là cười vào mũi các ngươi! Giọng nói của nó đưa đẩy đến tai
ta: “Bọn chúng còn muốn được đền trả!”
Hỡi những con người đức hạnh! Các ngươi hãy còn muốn được đền
bù, trả công! Các ngươi muốn được tưởng thưởng cho đức hạnh mình, muốn
có trời cao thay cho mặt đất và vĩnh cửu thay cho hiện tại của các ngươi?
Trang 2Giờ đây các ngươi thù ghét ta vì ta rao dạy rằng chẳng có phần thưởng
cũng như đấng đứng ra ban thưởng? Và thực ra, ta hãy còn chưa dạy rằng
đức hạnh phải là phần thưởng cho chính mình
Than ôi, đấy là nỗi hối tiếc của ta: bọn chúng đã đặt phần thưởng và
sự trừng phạt vào trong căn để của mọi sự, và giờ đây, cả trong căn để của
tâm hồn các ngươi, hỡi những con người đức hạnh!
Song, tựa như chiếc mõm lợn lòi, lời nói ta phải đâm nát đáy hồn các
ngươi, ta muốn làm một lưỡi cày rạch nát các ngươi
Tất cả những bí ẩn của tâm hồn các ngươi phải xuất hiện rõ ràng trước
ánh sáng, và khi nào các ngươi nằm dài dưới ánh mặt trời, tâm hồn bị bật
tung gốc rễ, vỡ nát, thì sự dối trá của các ngươi cũng sẽ bị tách rời khỏi sự
thật của các ngươi
Bởi vì đây mới là sự thật của các ngươi: các ngươi quá tinh khiết cho
sự nhơ bẩn của những chữ sau đây: trả thù, trừng phạt, tưởng thưởng, trả
công
Các người yêu đức hạnh của mình như người mẹ yêu con; nhưng có
bao giờ người ta nghe một bà mẹ muốn được trả tiền thưởng cho tình yêu
của mình?
Trang 3Chẳng có gì thân thiết với các ngươi hơn là đức hạnh của các ngươi
Khát vọng về chiếc vòng hóa thân ảo diệu đang nồng cháy trong tâm trí các
ngươi: mọi chiếc vòng đều cố gắng xoay tròn trên chính mình để trở về lại
trên chính mình
Và mọi công trình của đức hạnh các ngươi đều giống với một ngôi sao
tắt lịm: ánh sáng của ngôi sao hãy còn truyền lan đến từ xa, - ánh sáng ấy
bao giờ mới tan biến giữa đường bay?
Cũng thế, ánh sáng đức hạnh các ngươi cũng hãy còn phóng chiếu
rạng rỡ ngay cả sau khi công trình đã hoàn tất Ngay cả khi công trình ấy bị
quên lãng và một lạc thì tia sáng rực rỡ của nó vẫn tồn tại, băng vượt qua
không gian
Đức hạnh các ngươi phải là chính “ngã thể” các ngươi chứ không phải
là một cái gì xa lạ, một lớp da ngoài, một chiếc áo choàng: đấy là sự thật của
đáy hồn các ngươi, hỡi những con người đức hạnh!
Nhưng cũng có một số những người mà đối với họ, đức hạnh cốt ở
chỗ quằn quại hình hài dưới những ngọn roi: và các ngươi đành phải dỏng
tai nghe tiếng la thét của bọn họ!
Trang 4Cũng có một bọn khác gọi đức hạnh là sự lười biếng của những tật
xấu nơi họ; và ngay khi sự thù hận ghen tuông của họ nằm duỗi dài tay chân
thiếp ngủ đi thì sự “công chính” của họ thức giấc đưa tay lên dụi dụi đôi mắt
còn ngái ngủ
Cũng có một bọn khác bị lôi sểnh xuống dưới thấp: những con quỷ
của họ lôi họ xuống Nhưng càng chìm sâu xuống, thì đôi mắt họ càng lấp
loáng và dục vọng của họ càng căng thẳng hướng về Thượng đế của mình
Than ôi! Tiếng kêu thét của những bọn người đó cũng đã vang đến tai
ngươi, hỡi con người đức hạnh, tiếng kêu của những kẻ bảo rằng: “Tất cả
những gì không phải là hiện thể của ta đều là Thượng đế và là đức hạnh đối
với ta!”
Và có những kẻ khác tiến bước nặng nề với hai hàm răng nghiến chặt,
giống như những chiếc xe bò chở đá lăn bánh xuống con đường dốc: họ nói
nhiều về phẩm giá, về đức hạnh; - họ gọi chiếc phanh xe của họ là đức hạnh
Và có những kẻ khác giống như những chiếc đồng hồ quả lắc được
lên dây cót; họ kêu tích tắc, tích tắc và muốn người ta gọi tiếng tích tắc ấy là
đức hạnh
Trang 5Thực ra, những kẻ đó làm ta hài lòng: bất luận nơi nào gặp được
những chiếc đồng hồ như thế, ta sẽ vặn vẹo lên dây chúng bằng những lời
chế giễu của ta; và bọn chúng sẽ bắt đầu kêu rò rò cho ta
Những kẻ khác hãnh diện vì một mẩu công chính nhỏ bé, và vì lòng
thương yêu mẩu công chính nhỏ bé đó, họ báng bổ mọi sự: đến nỗi cả thế
giới bị chìm ngập trong sự bất công của họ
Than ôi! Tiếng “Đức hạnh” thật ghê tởm làm sao khi thoát ra từ miệng
lưỡi họ! Và khi họ bảo: “Tôi công chính”, thì lời nói ấy luôn ngân vang như
là: “Tôi đã trả được thù!”[1]
Họ muốn đâm vỡ mắt những kẻ thù bằng đức hạnh của mình, và họ
chỉ vươn cao lên để hạ thấp những kẻ khác
Cũng còn có những kẻ khác ngồi xổm trong đầm lầy của họ giữa
những thân lau sậy, và bảo: “đức hạnh, chính là cứ ngồi yên trong ao đầm
lầy lội
Chúng tôi không cắn xé ai và chúng tôi cũng tránh kẻ muốn cắn xé; về
tất cả mọi sự, chúng tôi chia sẻ ý kiến mà thiên hạ đưa ra cho chúng tôi”
Trang 6Cũng có những kẻ khác yêu thích những điệu bộ và nghĩ rằng: đức
hạnh là một thứ điệu bộ
Đầu gối họ luôn luôn gập xuống, tay họ luôn luôn chắp vào nhau để
ngợi ca đức hạnh, nhưng tâm hồn họ thì chẳng biết tí gì về đức hạnh cả
Lại có những kẻ khác tưởng là đức hạnh khi bảo rằng: “Đức hạnh là
cần thiết”; nhưng tận thâm tâm, họ chỉ tin rằng cơ quan cảnh sát là cần thiết
Có vài kẻ vì không biết nhìn thấy cái gì cao quý nơi con người, nên
chỉ nói đến đức hạnh khi họ nhìn quá gần sự thấp hèn của con người: như
thế đó, họ gọi con mắt xấu xa hung hiểm của họ là “đức hạnh”
Có vài kẻ muốn được giáo huấn và được nâng cao lên, và họ gọi đó là
đức hạnh, trong khi những kẻ khác muốn bị lật ngược lại, - và họ cũng gọi
đó là đức hạnh
Như vậy, mọi người đều tin rằng mình có phần trong đức hạnh; và ít
nhất mọi người cũng đều muốn mình là kẻ sành sỏi trong chuyện “thiện” và
“ác”
Nhưng há chẳng phải Zarathustra đã đến để nói với những kẻ điên
cuồng và dối trá đó những lời này sao: “Mi biết gì về đức hạnh? Mi có thể
Trang 7biết gì về đức hạnh?” - Hỡi các bạn, ông ta đến để làm cho các bạn chán
ngán những lời cũ mèm mà các bạn học từ những kẻ điên cuồng và dối trá:
để cho các bạn chán ngán những chữ “tưởng thưởng”, “áp chế”, “trừng
phạt”, “trả thù công chính”, - để cho các bạn chán mứa khi nói “một hành
động là tốt, vì nó vô vị lợi”
Than ôi! Hỡi các bạn! Phải làm sao cho “Tự ngã” các bạn hiện diện
trong hành động cũng như người mẹ hiện diện trong đứa con: đấy phải là
châm ngôn của các bạn về đức hạnh!
Thực ra, ta đã dứt ra khỏi các bạn hàng trăm lời lẽ và những món đồ
chơi ưa thích nhất của đức hạnh các bạn; và giờ đây các bạn lại giận dỗi ta,
như những đứa trẻ con giận dỗi
Những đứa trẻ chơi đùa trên bãi biển, và làn sóng ập vào, mang theo
những đồ chơi của chúng vùi sâu xuống lòng biển cả Bọn chúng đang đứng
khóc lóc thảm thương
Nhưng cùng một làn sóng đó sẽ mang đến cho chúng những món đồ
chơi mới, sẽ đổ ào ra trước mắt chúng những vỏ sò mới muôn màu sặc sỡ
Trang 8Như thế đó, chúng được an ủi nguôi khuây; và cũng như chúng, hỡi
các bạn, các bạn cũng sẽ nhận được những sự an ủi nguôi khuây, - những vỏ
sò ốc mới ngàn màu rực rỡ!”