Zarathustra đã nói như thế VỀ NHỮNG CON RUỒI Ở CÔNG TRƯỜNG Hãy chạy trốn, hỡi bạn, vào trong nỗi cô đơn của mình!. Vì những con người nôn nả hấp tấp kia, bạn hãy quay trở vào sự an toàn
Trang 1Zarathustra đã nói như thế
VỀ NHỮNG CON RUỒI Ở CÔNG TRƯỜNG
Hãy chạy trốn, hỡi bạn, vào trong nỗi cô đơn của mình! Ta nhìn thấy
bạn bị ngây người vì tiếng ồn ào huyên náo của những vĩ nhân và bị châm
chích khắp nơi bởi những chiếc vòi của những kẻ hạ nhân đê tiện
Rừng cao và đá tảng biết im lặng một cách cao quý để làm kẻ đồng
hành cùng bạn Một lần nữa, bạn hãy giống cái cây bạn yêu quý, cái cây với
những cành lá vút cao xòe rộng: cái cây đứng đó lắng nghe, lặng lẽ, treo lơ
lửng trên mặt biển xa
Nơi nào sự cô đơn thôi còn trải rộng, nơi đó bắt đầu biến thành công
trường huyên náo; và nơi nào bắt đầu biến thành công trường huyên náo
cũng bắt đầu vang dậy tiếng ồn ào của những tay đóng kịch đại tài cùng
tiếng vo vo của những con ruồi mang nọc độc
Trang 2Trên thế giới, những sự vật tuyệt vời chẳng đáng giá gì nếu không có
kẻ nào biểu trưng chúng: dân chúng gọi những biểu trưng ấy là những vĩ
nhân
Dân chúng chẳng bao giờ hiểu gì về điều cao đại, - ta muốn nói: sự
sáng tạo Nhưng họ lại nhạy cảm đối với tất cả những con người biểu trưng
cùng những diễn viên của những sự việc vĩ đại
Thế giới xoay vần quanh những kẻ sáng tạo nên những giá trị mới: thế
giới xoay vần trong một vận chuyển vô hình Nhưng dân chúng và sự vinh
quang lại xoay quanh những diễn viên: thế giới cứ chu tuần như thế
Người diễn viên có tinh thần, nhưng lại không có ý thức về tinh
thần[1] Anh ta luôn luôn tin vào điều gì đem đến cho anh ta những hậu quả
tốt đẹp nhất, - điều gì kích thích dân chúng tin tưởng vào chính anh ta!
Ngày mai anh ta sẽ có một đức tin mới và ngày mốt, lại có một đức tin
mới mẻ hơn nữa Anh ta có một giác quan bén nhạy, giống như dân chúng,
và những trực giác thay đổi bất thường
Lật đảo lại, - đó là điều anh ta gọi là chứng minh Dẫn đến chỗ điên
cuồng, - đó là điều anh ta gọi là thuyết phục Và đối với anh ta, máu là luận
chứng toàn hảo nhất trong tất cả những luận chứng
Trang 3Chân lý chỉ dành riêng cho những lỗ tai tinh tế, thì anh ta gọi là dối trá
và hư ảo Thực ra, anh ta chỉ tin vào những vị thần gây nên những tiếng
động ồn ào trên trần thế
Chốn công trường thì đầy rẫy những thằng hề trang trọng và dân
chúng lại hãnh diện huênh hoang vì những vĩ nhân của họ! Họ xem những
người này là những anh hùng thời đại
Nhưng mà thời đại hối thúc họ: vì thế đến phiên họ, họ hối thúc bạn
Họ muốn nghe từ miệng bạn một tiếng “ừ” hay tiếng “không” Khổ thân cho
bạn khi muốn đứng vững giữa “thuận” và “chống”!
Hỡi người tình tôn sùng chân lý, đừng ganh tị với những tinh thần
tuyệt đối và hối hả kia! Chưa bao giờ chân lý nằm trong tay những kẻ có đầu
óc tuyệt đối nọ
Vì những con người nôn nả hấp tấp kia, bạn hãy quay trở vào sự an
toàn của bạn: chỉ ở chốn công trường huyên náo bạn mới bị tấn công tới tấp
bằng những câu hỏi “thuận” hay “không”
Kinh nghiệm từ mọi suối nguồn sâu thẳm đều chậm chạp: chúng phải
chờ một lúc lâu sau mới biết được cái gì đã rớt xuống đáy sâu của mình
Trang 4Tất cả những gì cao đại đều diễn ra xa chốn công trường và sự vinh
quang: những kẻ sáng tạo nên những giá trị mới bao giờ cũng cư ngụ xa
chốn công trường và sự vinh quang
Hỡi bạn, hãy chạy trốn, hãy chạy trốn vào nỗi cô đơn của mình: ta
nhìn thấy bạn bị cắn đốt ngất ngư bởi những con ruồi mang nọc độc Hãy
chạy trốn đến nơi kia, nơi thổi qua một ngọn gió dữ dằn và mạnh mẽ!
Hãy chạy trốn vào nỗi cô đơn của mình! Bạn đã sống quá gần những
con người hạ tiện và những kẻ khốn khổ đáng thương Hãy chạy trốn sự trả
thù vô hình của bọn chúng! Đối với bạn, bọn chúng chỉ nuôi một tình cảm:
trả thù
Đừng cất tay lên chống lại bọn chúng! Chúng đông vô số kể và vận
mệnh của bạn không phải là làm một kẻ đuổi ruồi
Bọn hạ nhân cùng những kẻ đáng thương đó nhiều vô số kể; và đã có
nhiều tòa lâu đài kiêu hãnh bị hủy hoại hoang tàn vì những giọt nước mưa và
cỏ dại
Bạn không phải là một tảng đá, nhưng vô số giọt nước đã đục khoét
sâu vào lòng bạn Rốt cuộc bạn sẽ vỡ vụn vì những giọt nước nhỏ bé ấy
Trang 5Ta nhìn thấy bạn mệt mỏi vì những con ruồi đầy nọc độc, ta nhìn thấy
thân thể bạn đẫm máu vì trăm nghìn vết chích, và lòng kiêu hãnh của bạn lại
chẳng thèm cả đến nổi giận nữa
Những con ruồi ấy khao khát máu tươi của bạn trong tất cả vẻ ngây
thơ vô tội; tâm hồn thiếu máu của chúng không ngừng kêu đòi máu, máu -
và chúng châm chích một cách vô tội vạ
Nhưng bạn là con người sâu thẳm, nên bạn đau khổ quá sâu xa, ngay
cả đối với những vết thương nhỏ bé; và ngay cả trước khi những vết thương
của bạn khép miệng lại, loài côn trùng sâu độc đó lại bò khắp bàn tay bạn
Ta thấy bạn quá kiêu hãnh nên không bóp nát thây những con vật
tham lam ấy! Nhưng bạn hãy coi chừng, hãy coi chừng bạn bị buộc phải
chịu đựng tất cả bất công nọc độc của bọn chúng
Bọn chúng cứ bay vo vo quanh quẩn, ngay cả khi bọn chúng ngợi ca
bạn: lời ngợi ca của bọn chúng chỉ làm bạn thêm phiền não Bọn chúng
muốn được gần gũi với da thịt và máu tươi của bạn
Bọn chúng phỉnh nịnh bạn như người ta tâng bốc một vị thần hay một
con quỷ; bọn chúng than oán rên rỉ trước mặt bạn, như trước mặt một vị thần
Trang 6hay một con quỷ Nào có quan hệ gì! Bọn chúng chỉ là những kẻ tâng bốc
phỉnh nịnh và những kẻ than vãn rền rĩ, không hơn không kém
Bọn chúng cũng thường tỏ vẻ dễ thương tử tế với bạn Nhưng mà bọn
hèn nhát luôn luôn hành động quỷ quyệt như thế Vâng, những kẻ hèn nhát
đều quỷ quyệt!
Bọn chúng suy nghĩ nhiều đến bạn với tấm linh hồn chật hẹp của bọn
chúng, - bạn luôn luôn có vẻ khả nghi đối với bọn chúng! Tất cả những gì
làm người ta suy tư nhiều đều trở thành khả nghi[2]
Bọn chúng trừng phạt bạn vì tất cả những đức hạnh của bạn Bọn
chúng chỉ hết lòng tha thứ khi nào bạn lỗi lầm, thất bại
Vì bạn là người khoan thứ và công chính, nên bạn bảo: “Bọn chúng
ngây thơ vô tội trong sự nhỏ bé hèn hạ của chúng” Nhưng mà tâm hồn đê
tiện hẹp hòi của bọn chúng nghĩ rằng: “Mọi đời sống cao đại đều có tội”
Ngay cả khi bạn tỏ ra khoan thứ đối với bọn chúng, chúng cũng thấy
như bị bạn khinh bỉ; và chúng báo đền những việc thiện của bạn bằng những
việc ác lén lút
Trang 7Lòng kiêu hãnh lặng lẽ không lời của bạn làm bọn chúng bất mãn, bọn
chúng sẽ reo mừng hớn hở nếu có lần nào bạn tỏ ra đủ khiêm tốn để làm
người phù phiếm
Tất cả những gì ta nhận thấy nơi một con người, cũng là những cái ta
khêu dậy nơi bọn chúng Vậy bạn hãy coi chừng những kẻ hạ nhân đê tiện!
Đứng trước mặt bạn, bọn chúng tự cảm thấy mình nhỏ bé, sự thấp hèn
của bọn chúng phát quang chói sáng, bắn ra một sự trả thù vô hình đối với
bạn
Bạn chẳng nhận thấy là bọn chúng thường câm miệng mỗi khi bạn
đến gần, và sức lực của chúng rời bỏ chúng như làn khói rời bỏ một ngọn
lửa đã tàn?
Vâng, bạn ơi, bạn là ý thức bất ổn cho đồng loại của bạn: bọn chúng
không xứng đáng với bạn Vì thế bọn chúng thù ghét và muốn hút máu bạn
Đồng loại của bạn sẽ luôn luôn là những con ruồi mang đầy nọc độc;
điều gì cao đại hoằng viễn nơi bạn, - thì chính điều đó sẽ làm bọn chúng độc
địa thêm lên và luôn luôn giống với những con ruồi hơn
Trang 8Hãy chạy trốn, bạn ơi, chạy trốn vào trong nỗi cô đơn của bạn, nơi
thổi qua một ngọn gió dữ dằn và mạnh mẽ Vận mệnh của bạn không phải là
một kẻ đuổi ruồi”
Zarathustra đã nói như thế
Chú thích:
[1] “tinh thần” dịch chữ Geist Trong Đức ngữ, Geist có nhiều nghĩa:
tinh thần, thần hồn, tâm trí, trí năng… và một nghĩa nữa là linh hồn, đồng
nghĩa với Seele Nên hiểu chữ tinh thần theo nghĩa bao gồm cả tâm trí lẫn trí
năng
[2] “Tất cả những gì làm người ta suy tư nhiều đều trở thành khả
nghi”, Nietzsche chơi chữ denken (động từ): tư tưởng, suy tưởng, và
bedenklich (tính từ): khả nghi