Cae day than kinh chi phoi ni~u quan In sQi than kinh thr,tc u4t den tU cac dam ror th¢n, chu, va hL vj, cae sQi thAn kinh nay deu di thea cae d9ng m~eh d~ tdi cae do~n Wong ting eua n
Trang 1Cae m(Lch b(Lch huyet tU ni~u quan da~n
bVng d§.n b:;>.eh huyet tai cae h(Lch thdt
lling, va b~ch huyet eua ni~u quan do~n
huyi/t ch(w trong
Cae day than kinh chi phoi ni~u quan
In sQi than kinh thr,tc u4t den tU cac dam ror
th¢n, chu, va h(L vj, cae sQi thAn kinh nay
deu di thea cae d9ng m~eh d~ tdi cae do~n
Wong ting eua ni~u quan
Cac mach mau d
khoang sau phuc m<:lc
£)9n9 m~ch chu b~ng
D(mg m(Lch chu b(1ng di tu zo d9ng
m(Lch chu eua cd hoanh, d ngang mue gifta
dot srj'ng ngr,tc thti 11 va 12, xuong tdi
ngang mue dot s(j'ng thrit lung thil 4, thi
tllch thanh ba nhanh cung III hai d9ng
mgch chqu g6C (eh~u chung) v~ m9t d9ng
mg.ch eung giita (hinh 223, 225)
D(mg mg.eh ehu b(1ng co dUdng di g§.n
nhti th§.ng dung, nhung n&m hdi l~ch sang
ben trai eua dUdng g-iua, d ngay phia trude
eua e9t song thAt lung, va trang khaang sau
phuc m~c
Chieu dlli eua d9ng m:;tch chu bVng tU
15 t6i 18 em, con dUdng kinh thi thu hE:p
dAn tU tren xuang dudi
T.ren dUdng di, d(mg m~eh ehu bVng
dUQe baa quanh bdi m9t lOp mo lien ket
thua, bdi dam rot than kinh giao cam chu30
,
va bdi eac h~eh b~eh huyet eua chuJi ht;Lch
tluit lung-chu: baa g6m di.e h(Lch trudc-chu,
3D Cac dam rOI than kinh thilC vflt thilong :Ii theo cac :Iqng
m\loch de toi cac vung ho~c cac I<;lng rna cac :Iqng m~ch nay
cap mEw, tr€ln :Iilong <:l"i, cac so;Ii than kinh thl,lc vo,it n6i ti~p vCi
nhau t\loO nen cac dam r6i quanh i'l"qng m~ch, mang ten dqng
mach rna chung dl theo Do do nhl!ng Ihu~t ngii ve :lam r6i va
h\loch than kinh c6 chl! chu (vi dl) dam roi chi}, h~ch lhan kinh
chU-Ih(m, chu-m?c Ireo Irang) phai dilo;lC hieu 1.3 :Iqng m~ch
chu (VI dl,l h~ch than kinh chi'! th{1n tlic la h~ch than kinh d~ng
mach chi'!-.:Iong mach th~n)
cae h?eh chu phdi, cac h(Lch chu ben-trtii va cae hg,ch sau-chu
1) Ve phia sau, d9ng m(Lch chu bftlng
lien quan d phia sau vdi C9t song thdt lung, be' b(J.ch huyet Pecquet va do~n d§.u eua ong
ngr,tc, ve phia ben-sau vdi cac than than kinh giao cam th6.t lung va cae tlnh m(J.ch thdt lung ten
2) V€ phia trude, lien quan d9ng m~eh
ehu bVng thay d6i thea tUng da~n:
(a) Trong uilng t(J.ng (vung than t:;tng):
d9ng m:;teh chu bvng tach ra cae d9ng mg.ch
hoanh dUdi va d9ng mg.ch than t(mg, tu
d9ng m:;tch nay l~i tach ra cae d9ng m:;tch gan, lach va vi trai (a gastrica sinistra)
haiite vanh vi; phia trudc do:;tn nguyen uy cua nhung d9ng m:;tch nay la h4u cung m(J.c
nor, ph.ln mong eua m(Lc nor be, ml)t duoi gan, va biJ cong nho cua dg, day
(b) Trang vung tci-tuy': d9ng m~ch ehu bVng lien quan vdi tuy' va khuc ta trang ngang (khue thu ba), cac t~ng nay ap vao mi;it trude d9ng m~eh ehu bVng thong qua
phuc mg.c thanh sau 0 day d9ng mg,ch chu
b(1ng tach ra cac nhanh la d9ng m(Lch m(Lc treo trang tren va mt;Lc treo trang dudi, cae d9ng mt;Lch th9-n va d9ng mg,ch sinh dl!-c
Khue ta trang ngang va mom moc tuy' bi
kE:p d gilla di?ng m:;teh chu bVng va di?ng m~eh m~e treo trang tren d do:;tn nay,
d9ng mg.ch chu bl!-ng n:1m tren trve gifta
eua mot m9t ttt giac gQi la ta giac Rogie, co cae c:;tnh 13 finh mg.ch cua, tlnh m(Lch thulJng th(in trtii, than tlnh mg,ch lach-m(Lc treo trang va finh m(Lch th4n trai
(c) Trang vimg dudi ta trang: la da:;tn euoi cling cua dong m~ch chu b\lng; d do~n nay, d9ng mg,ch chu bl!-ng lien quan, d phia
trude, vdi nhung quai tdu trang thong qua
m(LC treo kef; trang sigma
Trang 2Cae nllfmh b~ Ilia day mAn kl roh
phe-vij (dat tllAn kmh phI- , ph8l)
(""'(7 "',' dO, iMn kml'l larlg that Illng Gal:; haen lhiin klllh mae tr1IO trarog d\IIlI li~ f ~I"'" mad1 mac Ireo Irang
~a dam r6I thAn
~lI1h mac IraC lIar.g dLJOl
Hinh 224 Cac dam rai than kinh
thifC v~t d vlIng 6 b~ng • ch~u hong
3) Ve phia triti dQnC nl<;1ch chu b(mg
lit1n quan voi nhung thanh ph~n sau day k~
tu tren xu6ng dl1oi: cd hodllh luyen thll(/ng
lhijn t.ril.J bo trong cua thQ-fl trai, ni~u quart
tl"{li, m~t trudc eua cd thdt lilng va cac
fIIf;lch sinh d{lC ben trai (mach linh ho~c
mach buang t1'llng) ,
4) Ve phi:) ben phai, ben eQ,nh dqng
m{u.:h chu b(wg co linh mgch cluJ dlldi di
kem N~m trong khe giua d<)ng mQ,ch chu
bl,lng va tinh mach chu dLtCli co eac haeh
b:.ICh huyet ella c;w6i hr;zch thdt lltng chll~
5) eha chia ba t.~n cung clla d1}ng nU,lch
ehti b\lng co nhung hem quan sau day: ve
phia trl1C1e 1;\ cae chuoi than kinh giao cam
thdt [Itng, d{IY than kir/h trudc cung, mg,c
treo kel trang sigma, va dOQ,n dau cua dQng
mgch tr(/c trang tn!n; ve phia sau, co dam
rOT thiill kinh !h&t lung: ve phia dttdi c6 t am
giac l,l nh6·chiju, rna hai c~nh ben 13 nhOng
dqng m(l.ch chQ-lt gdc (ch~u chung), va day
lit l,l nh6: trong tam glac nay co tinh mach
c:h(w goc trai di qua va c6 cae h~ch b~e h
huyet ch~u : VEl phia tren Iii do~n dftu cua
dQlIg m(,lch m('lc treo trang duiii, d<)ng "wch
nay xuat phat til' m~t trudc dQflg mq.ch chu
h(lIIg d phia tren eho chia ba t~n cung
266
4·5 em; ve phia phrli 13 cho bAt dau eua finh m(1-ch chu dudi vil nhung hQ,ch b~ch huyet tntbc t'inh lnQ,ch chu ho(\c h~ch chu
bim-phai; ve phia trai 13 ha gian sigma nguyen
uy eua thdn d91lg nlgch sigma va nguyen
uy eua tinh nl<;1ch mq.c lreo lrang dlldi
C~ic nhimh ben eua d(>ng Inl;lch chll
b\lng: DQng mQ,ch ehu bvng tach ra nhung nhanh ben dl1<;1e philn lam hai lot;ti li.'l "Iuinh
thanh va nhanh t{Lng
Nhung nhanh thanh hao gom: dgllg
lIlf.J:ch hoanh dltdL va nhOng d9ng tn(lch lhdt [ling
- NhOng nhanh tQ,ng l\li du(:le phan bi~t
thhnh nhung nhanh d6i (co hai d9ng nweh eung ten tach ra (} hai ben) 13 nhung dljng Tlu;lch Oll-'f/rlg th9,n, dQng m9ch th(in, dQng mgch sinh dl,lc va dQllg m(}ch niEJu quon
giila: nhi.1ng nhanh Ie (chi co mqt va xuat phat tu m~t truoe ella dQng m<,lch chu bl,mg) baa gom dQng tnfJ ch than tfJ ng (d9ng m<.lch nay lQ,i chia thanh ba nhimh cling la d(mg fngch gan, d(mg m - fJ ch tach va dqng mgch uj
trai ), dQllg mgch mq.c treo trimg t ,riJ.1l va
d9ng m~ch mr;zc ireo trang dudi
Cile nhliDh CilDg clla dQng m~ch ehu bl,lng: DQng m~ch chu bl,lng chia ra ba
nhanh cung trong d6 hai nhimh JOn la hai
d9ng ntgch ch(J,u gdc (ho(i.c d(jng rngch chgu chung):
1 DQng mgch ch9,u g6c (arteria iliaca communis): Bdt nguon tit cha phan nhanh
cung cua dQng mq.ch chu bl}-ng d ngang muc
dot saizg that lUng thO 4 Hai d9ng m<;lch
c h~u goc phid v a trai deu di ch(fch xuong
duoi v~) ra ngoai toi phia trudc khdp cimg· chQ-u, roi chia thanh hai nhanh cung la
d9ng mfJ ch ch9,u ngodi va d qng mq.ch chQ-u lrong (d9ng ml;lch eh*u trong con gQi Iii
d¢ng m (tch hq vj);
2 D(jllg f1lfJ ch chg.u ngodi (arteria iliaca
externa): d.i tit phia truoe khdp cung·ch{iu
tdi day chang b(J.n (cung dui), tu day d<)ng
mQ,ch d6'i ten thAnh dQng mfJ c:h dui D<)og m~ch ch~ u ngoai Uich ra hai nhanh bEm:
dQllg mgch thllC;Jng vj dlliii (ar teria epigast rica inferior) va d9ng m(tch mil ch(iu sdu (a rte ria circumflexa ilium profunda )
Trang 3DQng m~ch thu<;Jng vi duoi l~i tach ra
nhanh mu (ramus pubicus) noi tiep voi
ai)ng m(1ch btt (t~o thanh mQt cung dQng
m:=).ch gQi 1a cung chet), con dQng m~ch mu
chau sau thi blCh ra nhanh len (nhanh
bvng) va nhanh ngang (nhanh chQ.u)
3 Di)ng mc;z.ch ch(iu trong (arteria iliaca
interna), con gQi la d(mg mc;z.ch hr;r vi: lEi
dQng ml,lch chinh ca'p mau cho ch$.u be
D(>ng mQ.ch nay tit nguyen uy a truoc khdp
cung-ch(iu di xuong duoi va ra truoc, toi t~n
hlwyitt hong ldn hoQ.c khuylt ngoi ldn
(in.cisura ischiadica major) thi chia ra
thanh mQt chum nhanh, dugc phan bi~t
thanh hai 10!,li: cae nhanh ngoai eh*u be va
nh:'ll1h trong chQ.u be
- Cac nhanh ngoai ch*u be co: dQng
mc;z.ch !nong tren (arteria glutaea superior),
dong mc;z.ch ngoi ho~c mong dlldi (arteria
glutaea inferior), d(ing m(Lch bft va d(ing
m(Lch th~n trong (arteria pudenda interna)
- Cac nhanh trong ch*u be g6m cae
nhanh thanh va cac nhanh tl,lng: (a) Cac
nh{mh thanh la df)ng m(Lch chrJu-thdt lllng
vii cac d(ing mc;z.ch cung ben (b) Cac nhanh
to-ng g6m co: d(jng mr;rch ron, di)ng mc;z.ch
bewg quang dllJi, d(ing mgch tnlc tning
dlldi (neu d nil' gidi thi c6 them d(jng m(1ch
irk cung va cac df)ng mc;z.ch am dc;z.o)
Tinh m~ch chu dltdi
1.,11 nnh m:=).ch lon, thu h6i mau cua cac
chi dlldi, a' blfng va ch(i.U be dJ do' ve tim,
tlnh m?ch chu duoi la nnh m~ch di kern
a(;ng mc;z.ch chu blfng (hlnh 226)
TInh mr;rch chu dlldi hinh thanh bai hai
tlnh mr;rch ch(iu goc (eh*u chung) phili va
trai h<;Jp nhit voi nhau a ngang muc ctf.a
gian dot song giua dot song thdt lllng thu 4
va thu 5; tit day, tInh ml,lch chu dudi di
th5.ng len tren, dQc thea sUdn phai eua ci)t
song thdt lllng, toi ngang muc dot song thdt
lllng thu: 1 thi tInh m~ch hdi chech sang
phai d~ dao thanh mQt ranh d m4t sau gan
va n~m trong do; sau d6, nnh m{lch chu
duoi chui qua cd hodnh bdl 16 tInh m{lch
cua cd nay d~ vaa 6' ngljc, ehui qua bao xd milng ngoili tim roi d6 vao tam nhf phdi
eua tim
Trang do~n 6 bVng, tlnh mc;z.ch chil dlldi
nllm d sUdn phai cua c(it song that ll.tng va
co nhung lien quan sau day: (a) ve phia truoc, c6 phuc m(1c thanh blfng sau phu, va
qua hi phuc m~c nay lien quan voi re cua
m(1c treo tie'u trang, dic mr;rch tinh ho~c
m(1ch bu6ng trung ben phai, khuc ta trdng thu ba, dau twx, va finh mr;rch caa (giil'a
flnh m{lch cua va tInh ml,leh chu duoi la khe
Winslow), va voi m~t sau cua gan (b day
trnh m{lch chu duoi nAm trong mQt ranh ngan cach thuy gan phdi voi thuy Spiegel
ho~c thuy duoi); (b) ve phia sau, tlnh mi;lch chu duoi lien quan voi CQt song that lllng,
cae dQng m(1ch that lllng ben ph:h, dQng mc;z.ch th(m phai, d(ing mc;z.ch hoanh dUdi
phai, cac day than kinh t(Lng Zan va be ben
phai, va chuJi th{m kinh giao cam thdt lllng ben phai; (c) ve phia trong, tinh m~ch
chu duoi lien quan voi df)ng m(Lch chu bl}ng; (d) ve phia ngoai, tInh m~ch chu duoi lien quan voi cd thdt ll.tng, ni¢u qudn phai,
bd trong eua th(Ln phili, tuye'n thuqng th(in
phai, va phAn ben trai cua thuy gan phdi TInh m~ch chu duoi tren dUdng di nhQ.n nhil'ng nhanh b€m sau day: cac tlnh mc;z.ch hoimh dlldi (venae phrenicae inferiores), cac tlnh m(1ch thdt lung (venae lumbales), cac tfnh mgch thllqng th¢n (venae suprarenales), cac tlnh m(1ch sinh dl}c (vena spermatica interna et vena ovarica),
cac tlnh mq.ch th4n (venae renales) va cac tlnh mc;z.ch gan (venae hepaticae)31
H~ thong bltlch huyet sau phuc mltlc cua 6 b~ng
H~ thong b?ch huyet sau phuc m~c cua
6 bvng baa gom nhung h(Lch b(1ch huye't va m(1ch b(1ch huye't (hinh 227)
31 Cac tac gia Phap g(Ji cac tfnh m~ch gan la cae ITnh m~ch
lr{m gan
Trang 41) Cac h~ch b(,lch huyet (nodi
lymphatici) dll'Qc vui trong ma lien ket clla
khoang sau phuc m:;tc va dUQc phan hii;lt
thanh hai nh6m: nhom ch¢u va nh6m thdt
illng-chd '\2
a) Nh6m ch(lu (nodi lymphatici iliaci):
gam co nhung phan nh6m ch{m ngoai, chQ,u
trong (ho(lc h~ 0), ch~u g6c (ho~c ch~u chung)
b) Nh6m thatlung-ch,] (nodt lymphatici
lumbales): chia thanh dic phan nh6m hach
that, Ivng-chll va phfrn nh6m h~ch tl),ng
D¢ng mach ket trang gicta
N~p ta trang-m~c treo tl6u trang
DOng mach chu bung
TInh mach cMu g6c (chAu chung) Irai
lymphatici gastrici), cac h(,lch leich (nodi lymphatici lienales), cac h(,lch gan (nodi lymphalici hepatici), cac hl;lCh m(,lC treo trang (nodi lymphatici mesenterici), va dic h(lch kilt trang (nodi lymphatici colici)
2) Cac m(,lch b(,lch huyet de'n cac h~ch
b~ch huyet sau phuc m~c cua 6 bl:lOg la nhung m~eh xuat phat til eac chuoi h~ch eh~u ngoai, ch~u trong, chuoi tinh ho~e buong trung, cae h~ch th~t lung, th~n,
thti<Jng thi;tn, d~ day, gan, lach, m~c treo trang v:i ket trang
TInh mach thAn trai TInh mach tinh trai
Ni~u quan trai
Tuy thea vi tri dinh khu cua chung, cac
h~eh b~ch huyet thuQc phan nh6m h(,lch
thilt lllng-chu dVQe phan thanh cae h~ch
cr;mh-chu trait c(lnh-chu phai, trudc-chll, va
sau-chu
Phdn nh6m ht;tch t(;mg baa gam nhung
nh6m h~eh sau day: cac h(,lch dt;t day (nodi
n N6i va cac hi£lCh bi£lCh huy't thu~t ngil that IlIng<M phai
hl6u la tM! /lIng-d~og m~ch cM vI cae h{leh nay nllm (, lung
Quanh ([¢ng mi£lch chu bl,lng va a vung that lung: cung v~y
cac nh6m h{leh C<,Inh-chu trai phlli tnloc-chu, sau-chu la eac
hach a Clloh d~ng milch cM (, bAn phai bAn trai tnJik d~g
milch cM va sau d~ng m(lch cM
3) Cae mt;tch b(1.ch huyel di til cac h~eh bl;1ch huret sau phue m~c cua a bvng dbn
b~ch huyet Wi be' Pecquet ho~c be' duang tdip (cisterna chyli); b~ dudng trap n~m a phia trl1de dot song thal lung thu 1 va 2, va
d phia sau dqng m(,lch chll bl}-ng; b~ nay thu nh*n hAu het b~ch huyet eua phan thfm
th~ d duifi cd hoanh va tiep noi voi ong ngl,lc; ong ngl,lc (ductus thoracicus) bAt
nguan ti1 be' Pecquet, ong chi co mQt do~n
rat ng~n n~m trong 6 bl,lng, sau d6 ong ng1,1e chui qua cd hoanh d l6 dqng m(,lch clla
ed nay d~ van trung that sau, va di qua het
Trang 5vung ntlY de len toi nen co va t~n het bfing
e,lch do vito hfji lliu linh /nfl-ch ben trai hQp
c/u'di don Ireii (con gQi Ill hfji luu pirogo{n
Chu6i than kinh giao cam
thilt lung
Chuo; than kinh giao cam th&t lung
hai ben cua than c{lC doL so'ng th&t [ling;
(·huol nay In phan tiep n01 cua chuai than
I,i"h gwo cam ng{/c, kif tit Cd hocwh Wi
ngang mlcc l,J nho
Chuo; ,!I(ln kinh giao cam (truncus
sympalhicus) thfit lung 13 mQt thung than
'~iflh giao cam xen vao gilla,
K61 trang ngang
Ta trang
DOng mach k6t Irang phai
Than phai TInh mach linh phal
D¢ng mach tinh phai
Niau quan phai
than dot song thdt lling Wdng ung
dUdi, va tinh In(tch ch(iu goc phai; chuoi
lling, va 'Ie phfa sau·ngoai v(ji nhung eho
Nhung n'\imh chinh cua chuoi th£l.n
nluinh quan" dtjng m«ch Chl/; (b) nhung
giao cam d hai ben, (c) ddy than kinh t(trlg ch(iu be, hinh thanh boi nhung nhanh t~ng
M;:IC treo k6t Irang ngang
Tuy DOng mach k~1 trang gil1a DOng mach mac treo Irang Iren
TInh mach mac treo Irang Irem
£>¢ng m;:lch mac treo trang dLfOi DOng mach chu bung
TInh mach chu dl16'l DOng mach h6i k611rang
Cac DM va TM h6i trang
Hinh 226 Khoang sau phuc m~c (nita ben phai)
Trang 6cae nhanh nay hQp nhilt thanh day than
kinh tt;tllg ch(iu be a ngang muc mom nh6; a
day, hai day than kinh t(;mg phai va trili
ella hai ben hQp nhat thanh mQt "day than
kinh trU{JC cung", day than kinh trude eung
khi di vao trong ch~u be l~i philn chia ra
thi\nh hai day than kinh h(l vi phiii va trai,
(d) nhOng nhanh n6i tiep (rami communi·
cantes) hQp nhat vai nhau dtf t~o nen dam
rot than kinh thdt lling-chu, dam r01 nay
bao quanh dijng m(lch chu bl:lng va lien tiep
d phia tren vai dam rot dudng va d phia
dttai vai cae dam roi ht;L vi (hinh 224)
Tinh ~ch chu diJOl - -cF
Hach bach
h~IOOhoanh
DOng mach than tang
mach
Th>o
Than (~ch huyat) _ -a
Ihlt kmg
Cae ~ch b¢l - + -= ~
huyat cling
Cae~~ ~T ->'~S~m
h~t eMu ngoai
Darn rai t<;lng (Dam ra i dU'dng) ( P lexus coeliacus seu so l aris)
Dam rOt dudng ia mQt dam r6i thlin kinh phue t{lP va nAm a m~t truac d{mg
ella dijng mt;tch than tt;tng tai nguyen uy ella
cac dijng mC!ch th(in (til' dot song ngt,tc thu
12 tai dot song thdt lling thu 1; dam r6i duong co ba doi h(,lch than kinh va rat nhieu s<,ji thlin kinh lien ket giua nhOng
DOng mach VI trai (vanh vi) Cae hach bach huyal V! Irai
DOng mach hoanh dl.ltli
~ ~ ~~~~~ ~ ~ DOng 06ng mach gan chung mach lach (dOng mach ty)
O¢ng mo\lch Ih~n lrai
~ mach mac !reo lrang Irtln
DOng mach ctni bung
Cae ho\lch bach huyet Ihalll.mg
Ni~u qulin Ir ai
:~:j 'tt- = =- DOng ffio\lcl'l eMu g6c (ch3u chung)
Tinh mach eMu gOC (eMu chung)
' - - - - e'e hach bi\lch huyaf eh~u Irong
Hinh 227 Cae h~eh va m~ch b~eh huyel a khoang sau phue m~c
Trang 71) Nhfing h<;lch thfrn kinh (baa gom
hll-ch bim nguy¢t, hg,ch chu-mg,c treo trang
tren va hg,ch chii-th(in), cVQc phan bo lfin
hl'Q't tit tren xu5ng dubi, va n~m b gan
nguyen uy cua cac at)ng mg,ch than tg,ng,
d¢ng mg,ch m(Lc treo trang tren va cae ai)ng
m(Lch th¢n
Cae hg,ch ban nguy¢t (ganglia
coeliaca): c6 hai hl;lch nAm d sat hai ben
dlidng giUa, d ben phai va ben trai cua a(ing
m(Lch than t(Lng, thuQe lOp sau eua vung
t(Lng (Luschka) MOl hl;lch deu hinh liem,
vdi chieu cong 16m huang len phia tren,
h~ch ben phai dai khoang 2 cm va hl;lch ben
trili khoang 1,5 crn Cac h(Lch ban nguy¢t
nrlrn vui trong mb liEm ket sau phuc m<;l.c va
lien quan: ve phia truac voi Hi phuc mll-c 16t
thanh sau cua h¢u cung mg,c nOL, h<;l.ch ben
phili bi che mQt ph.ln bai tlnh mg,ch chii
dUdi va dew tux; ve phia sau hl;lCh ban
nguy~t lien quan vai a(ing m(Lch chii bl}ng
va cac trl! cua cd hoanh; ve phia dl10i voi
tuy va d(jng m(Lch lach, ve phia trong voi
d¢ng mqch thdn t(Lng va ai)ng mg,ch chu
bl,ing; ve phia ngoai voi tuye'n thr1r;1ng th¢n
cung ben
- Cac hg,ch chii-mw~ treo trang ho~c hg,ch
m(Lc treo trang (ganglia mesenterici): nAm a
gan nguyen uy cua ai)ng mg ch mg c treo trang
tren, va n6i tiep vai cac h(Lch ban nguy¢t va
h(lch chu-th¢n bai nhung sQi nai tiep
- Cac hg.ch chu-th¢n hol)c hg,ch th(m
(ganglia renales): n5m giln nguyen uy eua
nhung di)ng mqch th¢n; hl;lCh th<).n ph:li bi
che khuat d phia truac bdi tlnh mg,ch chu
dr1di, va hl;lCh th~n ben trai boi tlnh mg ch
thq,n trai
2) Nhii'ng day thfrn kinh di Uti dam
roi du'dng g6m c6: (a) Day than kinh phe'
vi hl,ing (nervus vagus), day nay di qua cd
hoanh duai dQ.ng mQt dam r5i thAn kinh
quanh-th1;1'c quan, sau do tl,l l<;ti thanh rnQt
than than kinh b-l;mg sau, tit than nay tach
ra "nhanh dam rai dVdng"33 (b) Day than kinh tg,ng ldn (neuvus splanchnicus major),
hinh thanh boi 81;1' h<;lp nhat cua nhung
nhanh truac cua cae hg,ch than kinh giao cam ngl/c thu 5-9, sau khi hinh thanh day than kinh t(Lng ZrJn chui qua cd hoanh d~ vao 6 hl,mg, a day day th5.n kinh tach ra
rn9t nhanh chinh di tai hg,ch ban nguy¢t cung ben, va cung vai nhfmh cua day than kinh phl vi k§ tren tf).O nen quai than kinh Wrisberg, ngoai nhanh chinh nay, day than
kinh tl;lng Ion con tach ra nhung sQi nha di
tai tuye'n thur;lng th¢n; (c) Day than kinh tc;wg nho (nervus splanchnicus minor); (d)
Day than kinh hodnh phai (nhanh bl,lng)
3) Nhii'ng nhanh thfrn kinh di tii dam roi du'dng: la nhung nhimh quanh dQng ml;lch, chung tl;lo nen nhung dam rai hoanh duai, darn rai quanh than tl;lng, dam rai gan, dam rai vanh V}, darn rai lach, dam rai th~n, dam r5i m?c treo trang tren, dam rai ml;le treo trang duai, dam rai tinh hO:;lc buang tnrng, va cac darn rai thuQng th.$-n
Cling can nhiic l:;ti la vung tg,ng (vung
than tl;lng) n~rn a khoang sau phue m:;tc va dUQc gibi hl;ln: a phia duai bai do:;tn ngang
cua biJ cong be d(l day, ong man vi va bd tren cua kh.'ic ta trang thit nhtit; a phia
tren bai ml)t dl10i eua gan (Cl,l th~ la thuy
auai ho:;i.c thuy Spiegel); iJ ben trai bai dOl;ln
thAng dung eua biJ cong be dg, day; va 0 bim ph8i bcii tlnh mg ch clta, di)ng mg ch gan rieng va ong gan-m(it chil, cac thanh phan nay t<;to nen cuong gan a phia trl1ac, m(LC nor be (omentum minus) va ti€n dinh h¢u cung mll-c not ngan cach vung t<;tng voi 6 phuc m:;tc IOn; d phia sau, vung t:;tng dU<;lc gioi h{ln bai mQt lOp xUdng-ed-m:;tc hinh
33 Theo cac tac gia Phap va kinh dit$n thi trong hai day than
kinh pM; vi chi c6 day than kinh phe ',It phai tach ra hai nhimh Ili tai cac hoilch ban nguy$t ella dam r6i dllong Day than kinh nay di theo thVc quan 0 m~t sau va eung voi thlle quan ehui qua co hoanh r6i phan hai nhanh eung noi trEm Nhiing thuf,it ngii dam r6i quanh thl,lC quan va day than kinh phe vi bl,mg khong dtIge eac lac gia nay n6i toi
Trang 8thanh b6i cac dot s6ng ngljc thu: 11, 12 va d/{t s6'ng thdt lung thu: 1 Hai ben clla vung
t.Q.ng con c6 hai tuye'n thli(jng th(in
Trang uitng t(mg c6 a¢ing mflch than lqng voi cac nhanh eua dQng m~ch nay,
drng mflch chu bl:lng, aam r67 dliong, day than kinh ph/tv? br,wg (day t.han kinh phe
vt phai), cac h0-ch b0-ch huyet, bi dlidng tntp Pecquet (cisterna chyli), b6 nay n;im 6
sau a(mg mflch chu bl:lng hdi chech sang
phai, va nh0.l1 ba thfl.l1 bQ.ch huyet d6 vaa ls hai thun tluit lling va mQt than ru(Jt
Trang 9cung nay tach ra cac aflng nU;Ich gian tiC'u
lhu,Y (arteriae interlabulares), cite dflng
m(lch gian ti(/u lhuy eung nhv nhung
nhanh d9ng m~ch da dU:<;lC rna tn khac 18
nhung dOng m<;1ch ti}.n (kh6ng no'i tiep vdi
nhung nh{wh khac-ND), va dU:<;lC phan bo'
thea hinh nan hoa banh xe; tU cac aQng
In(1ch gian tit/u thuy tach ra cac nhanh bao
th¢n (rami capsular), no'i ticp voi cac dQng
d{)ng m?ch gian ti~u thuy, tach 1'a nhung
ti€'u dQng mQ.ch den, chui VaG trong nhung
bao Bowman (eua ti~u ctiu thQ.n) r6i philn
ra th'lnh 25-50 mao m<;1ch, b.w nen cUQn
mao m<;1ch eua ti~u ciiu thf).n; cac mao ill<,J ch
nay e6 df).c di~m lil kh6ng n6i tiep ngang voi
nhau rna l<;1i h<;lp nhit I<;1i d~ t<;10 thilnh mQt
tie"u d(mg IHQ.ch di (tuc 1a hinh thanh mQt
l<i4u Ivai mao In?ch ky di) Tiii'u aflng lnQ.ch
di 1'a kh6i bao Bowman a qtc l1tQ.ch cua baa
nay, va l<;1i phan ehia thanh mQt mQ.ng mao
m'.l.ch nua baa quanh lay cae ong th(m (6ng
sinh ni~u-ND), nhu:ng a day 1a mi)t mQ.ng
Ivai mao m,~ch gi6ng voi cae Iu:oi mao mQ.ch
thong thU:dng khae trong cd th~, tile la co
nhieu noi ticp ngang va se d6 vao cac tie'u
finh mw:h Cae tulu d(jng m(}ch ai nay n~m
gfln tuy lh¢n, nen con tach ra nhung nhanh
g9i la tdu d(jng m(leh thdng (artcriolae
rectae), d~ cap mau cho tuy th¢n, truoc day
dU<;lC gQi la tdu dQng mQ.eh thling gid
(spuriae) Tuy nhien, tuy thi}.n con du<;lC
cap mau bai nhung nguon ri&ng eung gQi la
ti{./u aflng mr;rch thang, va tniac day dl1QC
gQi 18 cae lulu d(jng m(}eh th{wg th¢t
(verae), cac ti~u dQng m<,J ch th~ng th$.t nay
tach ra tu cac aQng m«eh hinh cung va cac
dQng mqeh gian tiii'u thuy Nhu vQ.y, tren
dong mau d9ng ml.leh, thi vo th<)n dl1<;lC cap
mau nhieu han tuy thQ.n
D6i voi baa ma quanh th¢n, thi nguon
cung cap mau IS tu cac nhanh tach ra tu
ehinh a(jng mqeh th¢n, tU aQng m«ch
hoimh dlidi (mQt nhanh b€m nha cua dQng
mQ.ch chu b\lng), tu dQng m(}ch m(le treo
trang tren, tU cac dQng m(lch thdt lung va
tu cae dflng m(leh thuqng th(m Tat ca cae
nhanh dQng ml.leh nay n6i tiep voi nhau d~
hinh thanh nhung eung dQng illl;l-ch
T6m lai, co th~ nha'n manh dae di~m ve phan b6 d~ng m<;1ch eua th~'n la: thuQc kiJu d(mg m?ch t~n (kh6ng co n6i tiep ngang giua cae nhanh-ND), va th~t st,t c6 m9t gioi hQ.n giua ill9t vung tru:oc cua th<)n rQng Idn hdn va mQt vung sau nha han, do 1a vung v6 m(lch Hyrtl, di d phia sau cua bit ngodi thrln 1 cm, va hai vung qtc th(in trong d6
vung ct,tc dudi kern ro r~t han ve ranh giai
Do d6, c6 th~ tht,te hi~n phau thu~t d.t th~n mOt phan va neu illOt trong nhung nhanh eung eua d(jng m(leh th(jft b! dc nghen thi
se dua l~i hi}.u quil la nhoi mau d vung nhu rna th~n tuong ling
B) Mau tinh m(lch cua nhu rna th<)n
du<;le thu hoi trudc ticn vao nhung tinh m(lch hinh cung, di kern cac dQng m<;1ch
cung ten Wong ling, cae finh m(lch hinh cung nay noi ticp nhau t$,o thanh nnting cung tinh m(lch tren thap, ntlm d day eac
thap Malpighi, cac tinh mQ.eh len va xu6ng
df'iu db vao cae cung finh illl.leh nay
Cac tinh mqch xu6'ng la nhung llnh mQ.eh gian tii/u thuy (venae interlobulares)
di kern cac d911g m~ch cung ten Nhung
llnh m(}ch len IS nhung tiilu tlnh m(leh thang (venulae reclae) cung di kern cac ti~u dQng m<;1ch cung ten, va co nhi~m V\l th'u h6i mau W tuy th¢n
Cae cung finh m(lch tren thap Malpighi
se d6 vao cae tinh nU;Ieh gian thuy (venae
interlobares), cae tlnh mQ.ch nay se di qua cac eQt th(jn (eQt Bertin); trong vung nhung cQt thi}.n nay cae nhanh t"inh ill~ch khac se cung vdi t"inh m1},ch gian thuy h9i t\l l<,J i a c?nh cac adi th(i1t, d~ tQ.o thanh nhung tlnh m~ch thea nhieu ki~u rat da d~ng, va di vao trong xoang th(jn d~ tl.lO nen tInh m(lch th(jn
Cae tinh m(lch th¢n df'iu la thanh phan
sau phuc ill<,J C va deu d6 vao tinh mr;reh chu
dUdi; tInh ml.leh th$.n phiii ng&n han so vai
finh m~ch thi}.n trai
Cac tInh m(}ch th(in la thanh phftn nftm
d lop trttoc 'nhat cua cuf/ng th(in
Chi rieng Hnh m?ch thi}.n trai mal co da?n trl1oe-euClng, dO?l1 nay co nhung lien quan sau day: ve phia trl10c lien quan qua
Trang 10Phan thuy elle trim
PMn thuy tnrac·~ trt~n
Phan thuy tnrl:lc-~ dum
PMn thuy Cl/e dum
Phan thuy clfc t n~n
PMn thuy tnrac - ~ tr~n
PMn !huy trvac-b6 dum
PMn thuy CU'C dum
Phan thuy clfc tr~n
Phan thuy tnrac-b6 tr~n
PMn Ihuy CIfC dum
PMn thuy CIfC tr~n
thuy tnrac-~ I ren
Phan thuy tnrac-b~ dllO'i
Phtm thuy CI,fC duOi
Nh ' in tlt phfa ngoai (bet ngoal th~n)
Hinh 218_ Cae phiin thiJy th~n
Can that lU'hg-cung:
La n009
La sau
Mac sau than
K~t !rang len +- "' '11
Mac bung ngoai
M;;.e glan co ngoai
Mac bung trong (m;;.e ngang)
M;;.c Irvac than Mac dinh k~ t Irang I~n
(mac Told! I) TInh m;;.ch chu dU'Oi M9c Ireo ti~u trang
; S~ ~~1~t:i~(ca bung ~ai)
niW-duc trang
~ ~ =1 :;':! ~ ~~ ~~~~ K:el trang xu6ng
Mac bung ngoai
Tha n Irai L Mac glan co ngoal
Mac tnJOc than Mac bung !tong (mac ngang)
Mac dlnh ket trang xu6ng (mac Toidt It)
DOng mach cluj bung
Hinh 219 M~e ni~u -d~e trong - s6 tri II ngang mlte vai cae th~n