eic nhanh niiJu quan truoe va sau, dic nhanh eho bao md, nhung nhanh nay n6i tie'p v6i cung arng mQ.ch ngoai thin.. Nhung phdn thuy nay dUQc cung cap mau mt nhanh dOng ml~ch va day t
Trang 1Cae tuyen thLt<;lng th~n
(Glandulae suprarenales)
Tuyitn thllrjng th4n nAm d qtc tren eua
moi th(in: Luycn thu<;lng th$.n phai hloh tam
giac tuyen lrai hinh ban nguy~t Moi tuyen
('II ha m<;it: m(it truoe (facies anterior), m{it
S(lli ([acies posterior) va mgt day ho*c mgt
thrill (facies rerwlis), m~t nay lien quan
tn,le ticp voi th~n Vi tuye'n thuQng th$.n
khon!; c6 r6n nen nhieu mB-eh mall va day
th;';n kinh di vao tuycn a m(l.t trlloc va cae
bd eun tuycn
Tuyen thuqng th*n phai n&m hdi thap
hon ngang mue dOl so'ng ngl/C Lhli 12, con
tuycn thuqng th~n tnl.i thi obm ngang muc
ddt wJi!g ngl/c thli 11 (hlnh 208, 209)
:\1oi lUYc'f/ tJutrJng th(in deu nAm trong
m(ll 0' thl/flng th(in, philo tr€m eua 6 gioi
h<-)11 bdi m9c quanh-th(in Tuyc"o dll'Qc treo
gilt kha ch~t VaG cd hoanh va gan boi
nhung cuong m:;tch-than kinh va cae diii ma
lit'll ket
Ba Iren tuy~n thllOng tMn
Baa mO quanh-thiln
Bao xo cua th~n
Cae dOng mach thlltlng IMn Iren
Cilc Unh mach thl1C1ng IMn
- I'" ''''''' tuy~n thl1cmg thAn
' r- [lOng mach thtrong than dlJOl
jf [~"g mach thiln mach IMn
Ni~u Quan Hinh 208 Th~n vii luyen Ihtlc;tng
I~n phai (nhin m~1 I ni ac)
'l'uyen thttt;:lng th~n c6 nhung lien quan nhu sau: Ve phia sau, tuyen thuQng th~n lien quan voi phan sau eua cd hoanh, qua
cd nay v(ji tui cung sl1i1n-hoanh cua mang pho 'i , qua tui nay tuyen lien quan voi hai
xl1dng su'itn thu 11 va 12; nhm giua tuyen thuQng thi)n va cd hoanh, c6 chu6i than kinh giao cam ngl/c-b¥ng va cac day than kinh t(Lng_ Ve phia sau, tuyen thuQng th~n phai con lien quan voi rinh mr;zch chu dl1ai, goc tren eua tei trang, va thuy gan phdi
Ngoai ra, tuyen thuQng th!)n tnh lien quan voi iach, du6i tuy, m<).t sau cua phinh vi talt
dg day thong qua hij,u cung mge nol: Ed
trong cua hai tuyen thl1c;lng tht),n deu tiep giap voi dam rol: dUdng va voi cae h(Lch ban nguy¢t cua dam rai nay, voi dijng m(Lch ch,} b¥rlg d ben tr{li va voi rinh mgch ch,} dl1di d ben phai DEiu trim eua cae tuyen thl1Qng th~n lien quan voi cd hodnh, con dEiu duoi voi qtc tren thij,n, va xa hdn nua voi
cuong thij,n
Tuyen thuQng th~n hQp thanh bdi hai phan: thl1CJng thij,n vo va thuCJng thij,n tuY· Thl1CJng thij,n vo cau t:;to bdi nhung te bao
cae dQrlg mach thtrong than giua
Nieu quim
Cae dOng mach
thl100Q than Iren
sa tren tuy~n thtrong Ih~n
Hinh 209 Th~n vii tuyen Ihtlc;tng th~n Ira; (nhin m~1 InIac)
Trang 2xep thanh day, vui ba lOp khac nhau: vung
cung (zona glomerulosa), uung b6 (zona
fasciculata) trong vung nay cac te bao xep
thanh cae cQt song song, va uimg IUdi (zona
reticularis) c6 nhGng te baa veri bi@u hi~n
diu truc khang deu nhau2R• Thuflng th{in
luy cau t<;to boi nhung te bao lia cram, khi
nhuOm b~ng muo'i cram thi b:it mau nau
ho?c vilng, xen ke giua nhung te baa nay la
d.c mao m~eh hinh xoang, cae sQi th:in
kmh giao cam, VI) ca nhung tc baa thnn
kinh gino cam
eua tuyen thu'gng thi[m
e[le tuyi/n thuflng lh(m rat gwu ml).ch
mall v;\ day thfin kinh chi phoi, vi chuc
ntll1g quan tn;mg eua tuy-en va moi lien
quan p;lua thu(Jng thqn lUy voi h¢ lhiln kinh
giao cam
C<:1C dOng m?ch baa gam ba a9ng mg.ch
llut(lng th(in: a9ng mc;ch thurjng th(in tren
(a suprarenalis superior) Ia nhEmh cua
d¢ng mg.ch hoilnh dUdi, a(mg mc;tch lhuf/ng
th(in giita (a suprarenalis media) tach ra
trt!c tiep til a¢ng mc;ch chu blfng, va a(mg
Inf!.ch thu(Jng th(in duoi (a suprarenalis
i.nferior) Ia nh{mh ben clla ai)ng mc;ch th(m
f'v1[w tlnh mc;ch cua tllyen thu0ng thQ.n
allQc thu h6i vao tlnh mg.ch trung tam
(vena centraLis), tlnh m~ch nay d ben phai
nO' vao tlnh mg.ch chu duui, con d ben trai
thj etO' vitO tlnh lru;u.:h th(m lrai
e[,C m(lch bc;ch huyet tit tuyen thl1Qng
than dAn bach huvet d6 ve nh6m hach thilt
fltr;g.c!tu (chu.thb1t lung), va tren dl1dng di
chung noi tiep voi ml).ch b{l.ch huyet cua
th(l.ll vii cua mang ph6i
Tuyen thl1Qng thQ.n dUQc chi phoi bai
me)t dam rot thl(rjng th(jn rat giau sqi th:in
kinh, b&t nguan tu dam roi dUdng, dam roi
thlf0ng th$.n tf,lo nen cuong th.§.n kinh ben
trong (cuong than kinh dUdng) voi nhung
'$ Theo mot so lal lieu ma h9C, thi Ih119ng Ih~n vo co ba lop
eau truG khac nhau ke III ngoai vi vao trung lam la: lOp cung
VOl cae Ie baa xep thanh hinh day uon congo lOp b6 voi cac Ie
baD xep Ihanh day loa ra phia ngoai vi, va lop Il.Ioi voi nhO'ng
day te b':'l0 noi nhau lhanh 111di xen ke vdi CaG mao
mach mju
sQi thfrn kinh giao cam va ph6 giao cam Tuyen con dl1qc chi phoi bai cuong than kinh sau do nhanh cua nhung day than kinh tc;ng t<;to nEm, day thfrn kinh tf,lng xuat
phat tu sau hc;tch thEm kinh giao cam ngl/c
duoi cung
Th{1n (Ren dexter et ren sinister)
Th(jn !D cd quan chfnh clla b¢ may lief ni¢u EO may nay h9P bai hai thQ.n, cac dai th$.n, b~ th?n, ni~u quan, bang quang va ni~u d{l.o (hlnh 210-222)
Th?n !D tl).ng nlim sau phuc m<;tc, th?n trai n~m hdi cao hdn than phii.i
).i1oi th$.n (:teu c6 hinh hl;tt d~u, voi 2 In?t
la m¢t trude (facies anterior) va mi;it sau (facies posterior); hai bd Ia biJ ngOlii (margo lateralis) 10i, va ad tTOng (margo medialis)
mil do<;tn giUa 16m sau tQ.o thanh rrIn th¢n (hilum renalis); hai cvc la cl/c tren (extremitas superior) va CI;/C dudi (extremilas inferior) Tn:lc dQc cua thQ.n hdi chech til tren xu6ng duoi va ra ngoai, con trvc ngang thl hdi chech ra ngoai va ra sau M6i thl~n c6 kfch thuoc khoang 12x6x3 cm, can n?ng til
120 tai 140g, th$.n c6 mau do nau, va m;~t dQ tudng doi ch<ic
Than dUdc cftu tao nen bai nhu ma than
va a tr·ung t'am thi ·c6 m9t hoc rang g9i ·la
xoang lh(in
Xoang th(jn (sinus renalis) sau khoang
3 cm, la mQt hoc trong d6 chua dVng cac thanh phAn cua cwYng th¢n bao gam ph.§.n
dau cua nhung dUdng dan ni~u (ddi th(in va be" th¢n), cilc ml).ch m[w (a9ng mc;tch va tlnh mCJch th(in), cac day thnn kinh Vl) mQt khoi rna Sau khi tuac bb tiit ca nhung thanh phfrn k@ tren ra khoi xoang thQ.n, thi tren thie't di~n dung ngang qua th$.n se thay
xoang th(in gAn hinh h9P voi thanh co
nhfrng num lai g9i 13 gai th(in (hol)c nhli th¢n), bam vao chu vi clla moi gai co ill9t a6.i nho, gifra nhung aili nho Ia cac If gian gai tl).O nen bal chat va (va th$.n 1<\ mQt
trong hai ph.§.n chinh cun nhu rna th~n, ph:1n kia la tuy th~n-ND)
Trang 3thap th~n (day thap Malpighi) rea, ,"" than (tuy th~n)
~ -Cac ,ai th~n
cot
Nieu quim -; ~€ 'r,a;'jt""i~I,~i:~)9r3~' i nho
I
Hinh 210 Cau Irue eua Ih~n
l rhu rna th(tn dl1Qc bao bQc ben ngoai
bOl m(Jt hao xd chl\e (capsula fihrosa), co th§
hoc du(.lc I3[,n trong hao xd nhu rna than
(\ti(je phan thanh hai vung: vung tuy hO:\lc
tu:y lh(rn (medulla renis) vung vo ho?c vo
th(tn (cortex renis)
1) Tuy lh(m nfrm d Sall hdn bao gam
nhung thap lhfjn (pyramides renales) con
gqi 10 lhap Malpighi Moi th$.n c6 tiI 7 den
14 thap th~n, day thap (basis pyramidis)
hlt"ong ra phla ngoai, g§.n song song v6i biJ
nguai clla th<jn, dinh thap 10i v,lo trong
xoang th(tn, chinh 1a cac gai th(tn (papilla
rerlu/is) ivToi gai th(in c6 ml)t dai nho (calix
milloI') bAm vao chu vi, va co th§ nhin thfi"y
ttl: 15-20 ]0 nho gQi Ia la gai th(tn
(jiJraminae papillarcs) d phnn be m,)t gai
nhm () trong (iai nha, do d6 vung nay eua
gal th(m dtfQC gqi Ia dif!n sang (area
('r; bosa)
\10i lhap th(tn co th~ coi la hQp hdi hai
Vlll1g; vung gai th<jn va vung ben ngoai hdn
c6 llhung van khfa toil nhu hinh nan hoa til'
{i(l[ th(tn 1'::1 phia ngoai nhung van khfa d6
1,\ hlnh anh coa nhi1ng (:;'ng g6p (ong thu
gam ntiCk ti&u) Vll nhung m?ch mau
2) Vo thfjn (cortex renalis) nfrm d phia
ngoai so voi tuy th(m, chiem khoang giua
tuy th~n va bao xd cua th~n, va th(in dUQC
xac dinh la nhi1ng vung c6 nhung {flu cau th(in, va nhu v$.y, vo th<}n an sall cn VaG
giua nhung thap th(tn (thap Malpighi), tl.lO
thanh nhung c()t Bertin hoi;).c cf)t th(in (columnae renales), nhi1ng c(Jt Bertin loi
VaG xoang th$.n t~o nen cac I} gian gai d thanh cua xoang th(in Cilng v$.y, til' day coa nhung thap th(in (thap Malpighi) c6
nhung van khia mau nh~t toa ra vung va th(tn tl1dng ung, tl.lO ncn nhung tia tuy hoi;).c
cac thap Ferrein, m6i viln khia nay hqp bch
ttr 50 den 100 rIng sinh ni~u 1-10i thap Malpighi va h~ thong thap Ferrein tlidng ung voi day thap dUQc gQi la mQt thuy th(in,
eon mai lhap Ferrein thi thea Danh philp
Oiai Phftu hQc Paris dl1Cjc gQi la tliu thuy th(in [mi;).c du tliu thuy th(in d5 dl1Qc quy
dinh lD cn ph&n me dqo bao quanh ml)t
d(Jng mqch (gian) tilu thuy di d trung tam Ifin nhung thap Fercin d vung xung quanhJ Giua cac thap Ferein la phfin me d(;lO,
nhuQm mall sftrn, chua cac tulu cau th(tn
cung voi nhung d(Jng mQ-ch den cua chung
va nhung ong th<}n eoa cac nephron Tren
cac tieu ban rna hQc, die tiiu cau th(tn th~
hi~n nhU: nhung cham mau do, va th(tn 18 vung mau vang-do nhf.\t, con tuy th(m thl
mau 1~c-d6 nh?t
Nhu' v<}y, th<}n dl1Qc chia thanh dic thuy th(in (lobi renales), mai thu)' th<jn baa gam mQt thap Malpighi voi nhi1ng thap Ferrein
co lien h$ voi day cua thap Malpighi nay va toan bQ vung vo th<}n bao xung quanh chung Moi thuy th(rn l~i bao g6m cac tie'u thuy vi) (lobuli corticales) bao gam mQt thap Ferrein ho?c mQt tia tuy V<1 vung vo th$.n bao quanh thap nay (tuc Ia me dqo) d
trung tam cua m6i tia tu) 10 mQt rIng gop,
nhung nephron phV thuQc vao ong g6p nay
(hlnh 214) Nephron Ia ddn vi hinh thai va chuc nang cua th<}n
nephron
Nephron 1<1 nhi1ng ddn vi hlnh thai-chuc nang coa th<}n, chung la do~n che tiet
Trang 4mtdc ti~u Moi nephron bao gom m¢t aiu
crill thc,in ho(ic tii/ll cau Maipiglti va m¢t {/ng
sinh ni~u Ca hai th~n co kho~lng 2-2,5
tri¢u nephron (hinh 215)
Ti~u cau thil.l1 hoi'tc ti~u cau
Malpighi: Ti(/u c{iu' th(in lit m¢t cau truc
phuc ht;lp mao mQ,ch-bi~u mo; tilu diu th(m
co hlnh diu dtidng kinh khoang 200 micron
(giua 150 va 300 micron) co the nhin tha'y
b:1ng m~l thtidng nlnt mi?t cha'm mau do d
phan '11(; dQo cua vo th$.n Moi tiBu d.u
th~ln cilu tl)O bai m¢t cur)n mao m(lch gQi 10
('lion mao mach than hoac cuon mao ,nach
M;Jlpighi n~1n xe~ Vt\o giua hai tilu d~ng
fI/(1ch (vi v~y dflY In m9t ki~u Ivdi
mao-dQng m~ch ky iI,t: rete mirabile); cU9n mao
m~ch nilY dti('}c bao quanh bai mQt baa h9P
bdi hai iI\ bi~u InO (1n phan dau cua ong
~inh nl¢u) gQi la hao Bowman; giua hai la
bic'u mo hl mi?t khoang rong g9i la khoang
BouNllan
~loi lieu ciiu th~n c6 hai C{/C: m9t ct,Lc
mqch thuQc ve ('uQn mao m(l c h than va m9t
qlc ni~u thui?c vc baD Bowman C(ic mg,ch
1:1 ron eua cU9n mao m~ch, qua d6 tilu d(mg
mQch dell chui vao trong bao Bowman roi
ticp ngnng voj nhau, nhting I~i t*p hQp l:;ti
thanh mQt lieu d(mg rn<;teh di, ti~u d¢ng
q/e mnch Cve m"leh a sat voj (j'ng IUr;Jn grin
Bowman In ndi bao nay lien tiep v6j {/ng
lllr;Jn gan eua ong sinh ni~u
Bao Bowm an : dv('}e hinh thanh do
cUljn mao m(lch th(i.n Ian sau vao Hdau tit"
ella 6ng sinh ni~u (gi6ng nhti dflu mqt bao
ngon Lay bj dfly thl,1t va long vao ben trong);
nhti v~y se hlnh thanh mqt khoang nAm d
giua hai la te bao bi~u mo lat dcm: la thanh
(.j phia ngoai gom mQt lOp te bao nAm tren
milflg day eua 6/1g sinh ni¢u, va la t(lng
gom mQt lOp te bao nAm sat va luon vao
khe giua eac mao m(l ch eua cU9n mao mg,ch
gan nhv "due khuon" tr€m ehung Hai l a
thanh va lit L~ng eua baa Bowmarl lien tiep
voi nhau d quanh ct,Le m(leh eua Lilu cau
lh(i.n Ciua hai 13 hinh thanh mQt khoang
rong gQi 1a khoang ni~u ho(le khoang
Bowman, khoang nay thong voi long eua
ong ll1{!n gan d qtc ni~u eua tilu eau th(i.n
Cwjn Inao mq,eh thqn : eUQn mao
m~eh th~n la mQt m~ng m~ch ky lQ" hQp bai mot e/uim mao mach nAm xen vao giua hai
tilu dqng mg,ch: I~¢t tirlu d(mg mg,ch de'n va
mi?t tirlu dqng m{Zclt di d ct,Lc m(lch eua tii!u
gan nhau, hau nhti hQp voi nhau thanh tnqt goc rnd rQng ra phia ngoai ti&u cau (vc phla nhu rno vo th~n) Sl,t ehE'mh I~eh ve d¢ IOn giua hai ti~u dQng m;;teh den va di (dVdng kinh cua lieu d9ng m{Zeh di nha hon so voi dtidng kinh cua tirlu dQng nlQch den), lam tilng itp Il,tc thuy tinh a trong cUQn mao m(lch (gi6ng nhti tinh tn;l.Ilg u Lr~ d nnh
tiiu call th4n Hang ngay c6 1.500 lit mall tuan hoan qua hai th$,n, tU do e6 mqt lvt;lng nvoe la 180 1ft dVQc loc vao trong khoang
Bowman (hhoang ni~u), eung voi mQt it
dtidng glucose, eae acid amin, va mQt so'
mu6i, dung djeh nay dV(,}e gQi la nl1de tiflu
dou tien (hinh 216)
DSI (IMn) nhe)
Sao xa cila than
TInhmach
N""",', ' + '-J IBao" co, ~'" Hinh 211 , Th~n, b~ th~n va ni~u quan
Trang 5Bao xa eua than
r Vo t~ 'Kh6i ma trong xoang th~n
DI~n sang, cae 16 ga i th~n
Thap thim (thap Malplghi) , tuy th~n
f-ir1k-Day tMp t h~n
(day IMp Malp i ghi) Dai th~n
Tuy~n Ihuang thim
Cae d¢ng m~c/;I thuqng th~n tren • 80' tren cua tuyan thlJOllg than Baa ma quanh th~n
Bao XI] cUa th~n
Tuyan th lI qnq 1M.' , ~ i.i! llJl:t
Dnh m~eh thuang than DOng maeh IhlJOllg th~n duO;
Nhimh (tn.tOc-b~) d6ng maeh t h ~n
Dnh m~cl1
Cae ~t th~n (cot Bertin)
Hinh 212 Th~n· Cau true d~i the
Ti~u cau Ih~n -"'- - -'!t W '-'
Ti~u d¢ n g p1~eh di - ~~-f "",;:;
OnQluan -
-Doan thang ong xa - = = ,- -\\
":-(doan I~n qU"",:HI~eo:I';e"-I~~!i!r\
6ng 11Iqn xa (do~n Itlqn cUa 6r
lieu d¢ng maeh lieu ffnh mach thang th~ng == =::; ~~ ~;::=-l
\
luy than (thap Malpighi) \
\
B~ th?n
Hinh 213 Than trai nhin m~t tntcie (euong th ~ n
Cae nhanh baa than
~~~ 1t~ :: ~i!~ cau thim
~ Cae d(mg maeh g i an li~u thuy
Cae linh mach gian l i eu Ihuy
"""' ;::: : - - Cae dOng mach hinh eung
- - - Day IMp than (day IMp Ma l pighi) ' =::::; ~~ : ~ t === == ~ng mi,leh gian thuy than
f-.; - ~- TMp th~n (IMp Maipighi)
6", gall -tt-'r ' ~ ~ i/ GaitM"
\ L 'l _ / _ ,_
! - -LO ga i Ih~n (16 eua 6ng gai nam a dien sang)
Hinh 214 Cau true vi th~ ella th~n
Trang 6COOn mao mach li~u
diu Ih~n r - +-Onolu,," gln
Tieu dQnHI-l
mach di
d~ng machd~n
El9n9 m~ch gian
li~u thuy lhan
Quai Henle
ILIon xa
-Hinh 215 Nephron (ddn vi th~n - cau tao)
Ti~u dOng mach d~n
Ti~u d~ng m~ch di Cae quai mao mach eua li~u
cl\"u th~n
Bao Bowman (bao Ii~u cAu Ih~n)
Hinh 216 Cuim mao m~c ti ~ u cau th~n
6 1l g sin h l1i~u: moi eng sinh ni~u gom e6 do,~n (eng) gan, do~n (eng) trung gian va do:.tn (eng) xa, tiep sau do:.tn xa 10 eng g6p:
- Ong gdn: In do:.tn ddu ti€m ella eng sinh nil)u, do.i khoang 14 mm, dlfdng kinh
bi~t thanh hai dO<,ln la dot;Ln [!I<ln (cong
ella eng gan, gQi lit o;zg lllrJn gan, 98.5·99%
glucose, cae acid amin va mQt so mlloi
ong h~p, d6 la phon xuo'ng eua quai Henle
t.rlnh co d<;'\.c va pha loang mldc ti~lI
va dO(lrt l!lrJn (cong queo) DO<;ln th~ng ho<;'\.c
Henle va nhm d vung vel thtJ;n, e<:tnh.ti~u
du th~n, do do lien quan voj el/c mgeh ella lieu diu, We til voi nhung lieu dQng mg.ch den va di cua ti~u du thi).n Nhung te bao bit tha.nh eua (/ng [!If/It xa rat ho~t d¢ng ve m~t chuy~n hoa, co mQt h~ thong enzym
hgp (hinh 217)
Phuc hl1p cl~n t 6u diU th*n lit mQt
Phuc hrJp e4n tiiu cau th(in bao g6m ba
d tiC'u aQng mg.ch den gOt q/c ("Polkissen")
bdi hai ti~u d9ng m<,leh den va di va vet di;ic (macu.la densa) (Zimmermann), 1ft rn9t e::lu
Trang 7Clla quai Henle va {{ng lur;1n xa, c6 lien quan
mf!.t thlet viJi ti&'u d¢ng mr;zch aen
Nglri'Ji ta cho r&ng phuc hfJp cqn tiiu
c/iu Odin, ngolli chlic nang che tiet, tl1C 103
",iln xuat rn renin cc'111 10 mOt cd quan cam
thV elp suat va/ho(lc hoa hQc (I Diculeseu)
thaOl gia diEht hob tutln harm qua cu(jn mao
mqch eua tiiju cau th¢n,
Nhitng ong gop, hAu het n&rn trang
til)' thijn va trang vung tia tuy (eile thap
Fel'fein) Cll;! vo th,~n co ngu6n goc tll st,l
ph'lll nh{ll1h ella mum ni¢u quan vh chlic
ll{ll1g r:hinh clla chung chi 10 thu gam ntioe
ucu euoi eung tU nhi1ng aog sinh ni~u, va
d,111 ntiiJc tieu xuong cae phtln i!J du'ai cua
cllidng din ni~ll,
Tuy thea dti(Jng kinh, cau truc te baa,
V;l \'j tri cae ong g6p dtic;le phan ra lam ba
lo<).i eh1nh: ong trung gian n&m b va th¢n,
vi't Ill do;~n trtjc tiep nh(m m9t vai ong xa
eua cae nephr()n, rai di vha tuy th¢n d~ tiEi'p
hen voi dic 6ng thdng (tubuli renales recti:
6ng th(tn th5ng) cac 6ng thiing la thanh
phlln chu yeu tQ.o nen tuy thqn, cac ong
thAng do' vao a'ng dTrg gai Bellini (ho~e 6ng
gop BeLLini), n~m 6 phan gai cua cac thap
Malpighi va co 10 rna ra d di¢n sang eua
nhftng gai th¢n B{mg each cau t~w nhll
\'~y, tit h8.ng ngan ang thu gorn a day clla
moi lhap Malpighi (4,000-6.000), nlldc ti&u
dltc;lC t(tp trung dhn va dan tal dinh eua moi
V~ tri va lien quan eua th.;in: Th~n
n<11"n d khoang sau phuc m1;lc, trang vung
thllt htng-hoanh, va trong 0" than, voi
nhung gi6i h<;tn nhll sau: phia tren la mQt
1l1,)t ph,1ng ndm ngang di qua ao't song ngljc
thf1 11; phia d1l6i ding la mQt m$t ph1ng
nbv vQ.y nhting di qua dot song thdt lung
thtl 3: phia ngoai la mQt m,)t ph~ng dl1ng
dqe di qua dinh clla xlldng slidn cuai eung
(xllo·ng Sll(Jn 12); phia trong la dVdng cgnh
cQt song C{tc tren clla th*n n:1m trong vung
u/t(ii-hoanh, con cljc dUdi n~m trong vung
dltrii-thdt Lung,
Th?n du·<}c bao 1ge bdi mQt phan clla do
.Hi ni¢u·dw.: trong, rna d khu vl,1e nay thi gQi
HI f/1(le quanh-th¢n; m0C quanh th(tn gam
e6 m9t lei trude th¢n (lamina prerenalis) va
m9t ld 8au thq.n (lamina retrorealis): la trude thqn tnH r9ng ra a phfa trlloc clla tht}n, cu6ng th{m, d(jng m(lch chu bljng tlnh m(lch chu dudi, rai lien tiep vdi La
trudC thij:n ben doi di~n; La sau th¢n (gQi 1ft
mc;zc sau th¢n Zuckerkandl) che phll m<).t
trtiac cac cd vuong th&t lung V,l cd thdt lung-ch(w va bam vao c9t song th5t 11lng
Ve phia tren, hai la tr1l6c th<itn va sau th(m baa bQc ca tuycn thuqng th¢n r6i tiep tl,lc di
len d& bam vaa cd hoanh; ve phia duoi, ca
hai la deu lien tiep voi phan chf;l u b6 cua ao
xd ni~u dl;ic trong (hinh 219)
Cac 6' th¢n d hai ben thong thtidng voi
nhau qua phtln trlloC cua chung va thong xuong phia dlloi dQc theo cae nifu quan
Gilia ao xd ni~u-dl;ic trong (tll'e m?·c
quanh th$.n) va th$.n c6 m9t lop ma gQi 1.1
bao rna quanh th¢n Giua la sau-th(in eua
ao n,iy va cae cd vuong thAt Ivng va thAt
lting-eh~u l<)i e6 m9t lOp ma khac gQi la !rip
ma qznh thqn ho~c baa rna Gerota
Thong qua mr;LC quanh-th¢n th,~n eo lien quan voi nhung phfin clla h9 xlldng d trang vung thc'it lllng, voi phuc mQ.c, vai cae t 0ng, cac m<;l.ch mau, cae day than kinh d grin, va voi thanh bl,lng, nhat la thanh bl,lng sau 1) Lien quan eua thg.n uai b9 Xltdng:
bd trong eua th<).n n:1m di.e~ aujlng giiia cua CQt song mQt khoang thay dbi til 3 cm (ctJc tren th~n) tai 6 cm (et!c dllai th<itn); ran th{in n:1rn ngang mlie mom ngang ao't slIng thdt lung thli 2 la ndi ma eac thanh phfin
clla ew{ng th(ln di V,lO va di ra kh6i thq.n
Nita tren cua m(lt sau th<§.n lien quan v6i d.c xUdng suiJn thu 11 va 12, voi cd hoanh,
va voi khe tam gicie Bochdaleek; giua cae
Xlldng slldn va cd haanh c6 tui cung sliun-hoanh eua mang ph6i laeh va~ (khi lam phau thu{it ma vung th~t 11lng, kh6ng dVc;le eh<).m vao tui cung nay), tui eung nay khi toi dUdng giua thl xuong thip 2 cm d dti6i xlldng sVdn thll' 12, va bAt chea xVdng slidn thli 12 ho$e 11 d di&rn each dlldng giua
12 em Do d6, khi Xlldng stidn thli 12 ng5n ho<).e khong e6, thi mang pho"'i xuong thap
duoi Xlldng sVdn thli 11 nhieu, va chi co
lien quan voi day ch&.ng thdt lling·suun
Trang 82) Lien quan eua thijn vai phue
mqe: phuc m<;l-c co nhung lien quan quan
trr:mg vai hai th$.n Ben th~n trai, re ml7c
[reo Icr/l [rang ngang b~t che~ mQ-t truoc
th(1l1 d giua phAn ha tren va ph&n ba giua
Do d6 6 tAng duai m9-c treo ket trang
ngang, mQ.t truoc cua th(m tr:'li lien quan
v{ji nu~t dudi clla m9-c treo nay; a b6 ngoai
th(l.l1 trai, phuc mflC phll mi;tt truck th~n
n<\y lien tiep voi phlic m9-c d m,Q.t tnioe het
trang xuo'ng, phlic m~e nlly l::ti lien tiep voi
ph tic mQ.C thanh phu phAn bEm ngoai cua
1111.lC ehB-Lt, v:l ve phia trong thi lien tiep voi
I:) trai ella 1r/!;tC trea tie"u trang di toi phu
111,~t trni eua cac quai rUQt non Ben th(l.l1
]1h;\.i phuc m,~c phu m,Q.t truoc thf).n lien
riep ve phia tren v{ji phuc m9-c phu m(lt
(htoi gan, t:;l0 thanh m(!c chdng gan-th(in;
\'e phia trong thi lien tiep voi phuc mf}-C phu
bd salt khe Winslow Vll voi phuc m9-c phu
l1lQ.t tnt6c khll,C ta trang thu: nhr£t, tQ.o nen
m(!c chdng ta trang-lh(in, ve phia ngoai thi
lien tiep vai phuc tn(!C thimh bl:mg sau
a) Lien quan eua mgt truae thqn:
b[:n th:).n phili: mQt phAn ba tren v:\ mia
ngoai phnn ha giua ella m$-t truoc th(m lien
quan vai m,i).t du6i thuy gan phdi, thong
qun phuc m(!c; nlia trong cua mQt phAn ba
giua m:~t truoc th(l.ll lien quan tn,ic tiep v6i
hhll,C ta trang lltll hai (khuc xuong), con
1119t phtin ba duoi clla m{it truoe th$.n lien
quan voi g6c ket trang phdi, voi mqc Toldt J
va cac quai tiri'u trang euoi Ben th$.n trai:
mQt phnn ba tren ella m,i).t truoc thq.n lien
quan tn,ic tiep v6i tux, cac mq,ch hich di dqc
bd tren cua tuy.; qua phuc m9-c, ph an ba
tren clla mQ.t truoc thq.n trai con lien quan
vai m(it day cua Zeich va mQ.t sau d(! day;
hai phfln ba duoi cua m:)t trudc th$.n trai
lien quan thong qua phuc m{lc voi g6c ket
trang trai V<l vai cac quai rUQt non
4) Lien quan eua mgt <;au thqn: du<;lc
phan Elm hai phnn 1:\ ph&n ngllc va
phan hy.ng
a) Lien quan 6 phan ngl,ic: m:).t sau th$.n
lien q uan thong qua baa md cg.nh th(;in
Grrata voi cac t"lj- cd hoanh d phia trong, va
vai c{lC b6 ed hoanh bam vao cung cd lh&t
lling va cung cd vuong thilt lung d V1 tri
nay, giua cae b6 cua co hoanh c6 nhung khe
hd, qua d6 mQ.t sau th$.n lien quan voi lui cung sUdn-hoanh eua mang pho"'i, dieu nay
giai thfch Iy do viem quanh thq.n co th~ Ian t6i mang ph6i
b) Lien quan d ph§.n by.ng: m!}.t sau th~n lien quan a ben trong voi cd thilt lung
va ben ngoai voi cd vuong tluit lung, voi cac
diiy thiin kinh ch~u-b~n v:l ch$.u-h9- vj d day cac day thrin kinh nay chui qua cri ngang blj-ng d~ Iach va~ giua cd nay va cd cheo hlptg trong Dieu nay giiii thich nhung
trudng hqp b~nh If cua th~n co th6 gay dau Ian t6i vung b~n, vung sinh dy.c va ph:'in gac ella dui Phia sau cua eri ngang b(mg
m(lt sau th(m eeln lien quan vdi "tu: gicic Gryn{elt" va "tam gidc Petit", la nhG:ng khe
hd cua thanh by.ng sau rna qua d6 viem mu
a vung th~n co th6 thoat ra ngoi'ti
5) Lien quan cae biJ thqn
" TId ngoi'ti ella th$.n phai lien quan voi m:).t dLloi gan, va kef trang lf~n; con bd ngoai th$.n trai thi lien quan vdi m¢t th(in cua lach va v6i kilt lrang xuong
- Ed trong cua th$.n phai dttQc che phll d
phia tru6c bai khuc ta trang xuo'ng va lien
quan vai rinh mf!.ch chil dUdi; con bd trong th$.n trai thi lien quan voi g6c ta-h/fng trang va voi af)ng In(!ch chu blj.ng
d do:;m giua ella bd trong th$.n eo nrn
th(Ln, qua d6 cuong th~n di va~ trong th$.n Cac thanh phan clla cuang thq.n xiip xe'p k~ til tren xuong duoi va til truoc ra sau gam
co: rinh mflch th(1n, a9ng mg.ch thfin, va btl lhr;in Ntta duoi eua bd trong ca hai th~n deu lien quan voi d09-n tren eua ni¢u qudn 6) Lien quan cae elfe eua thi).n
- Cl/c tren cua hai thQ-n lien quan vd}
cac tuyen thuCjng th(in; tuy nhicn tuyen
dUQc ngan cach voi ey.:e trEm th$.n bai mQt 16p rna lien ke't, do do khi thQ-n bi sa thi tuyen thuqng th~n van duqc giG: t~i cho
- Cl/c dUdi clla thq.n nam tren m(lt cd vuong thiit lung
Th$.n duqc chang giu t<;l-i cho bai chinh cac thanh eua d thr;in, cac thanh nay t<:i0
Trang 9tWI1 mQt Yong da e~e duai eua th;)n voi bao
/lui quanh th(m, bai cAe m{leh m{w eua th$.n
l\htfng yeu ttl gia thi!.n t{li ehti quan tr9ng
nhnt vlin til {l.p h;le trong 6 bVng, ap h;le nilY
cp th,~n V,l.O thanh bVng sau Th(l.n trai duc;lc
gil1 t<.li cho ttlt hon so vai th(m phai III vi
nhung ly do sau: e6 m,!c dinh ket trang
x:ucl'ng (rectocolic fascia), c6 than tux n~m a
phia tniac, co llnh nU;lch thuVng th(m trai d6
\':10 tinh mQ.ch th(in trai lam eho cu6ng th(in
tr,li (hide gll] vung hdn (hinh 220, 221)
cuathl).n
A) Th~n dli(.Jc nu6i duJng bdi cae d¢ng
III(;tch th(l.1I (aa renales)
Thong thudng c6 hai df)ng m(lch th(in,
ul.ch ra tU df)ng mr;rch chu b(1ng, ben dUdi
che) nguyen uy eua d¢ng m(lch m(lc treo
(rang tren, viI d ngang mue d6t s6ng thdt
lung thu 1
Cac dQng m<,leh th$.n deu n~m d sau
pi1l1e m~le va oi theo hUdng eheeh ra ngOaI,
xutlng duoi va ra sau; oQng m{lch th<).n trai
hCli ng~n hdn so vdi oQng m~ch th$.n phai;
ca hai de'u t(m he't d ron th(in tudng ung,
thudng bAng each ph an ra 5 nhanh t$.n,
trol1g- stl nay co 4 nhanh bAt cheo m~t trUde
hi!' th(in ct~ di vao xoang th(m, chi e6 mQt
nh{lI1h di a phia sau be' th(in Cac d¢ng
mf!ch th(in co mQt 10~t lien quan a nguycn
uy, trpn dlidng di cua dO{ln tniac-euong
thQ.n dO{ln trong cu6ng th(in, a ro'n th(in va
d lnmg xoang th(ln
1) Do~n gfrn nguyen uy eua cae oQng
m'.lCh th~n lien quan: a phia tren vdi d¢ng
mqch than tfIng, nAm iJ trung tam cua vimg
tr;zng: d phia dUdi voi do~n dfru cua cac d¢ng
nUJ-ch sinh d(1c (dQng m~ch tinh d nam gidi
ho~e dOng m~eh buang trung a nil gioi), d
hen trong vai d(jng mr;rch mr;zc treo trang
Iren; (j phia sau-trong voi nguyen uy eua
(;//.g ngl/c, a phia truoe vdi than tux va lInh
Jr/w·h th(ln lrai
2) DO{ln truoc-euong th$.n chi e6 d
d(jng mQ.ch th(in phai, vi dqng m?eh th$.n
trai co nguyen uy a rat gfrn cudng th(rn
DOQ-n truac cuang th$.n eua dQng m{leh th$.n phili nim d phia "au tlnh mach chu dudi,
va licn quan: uri phia trudC udi tlnh mr;zch chu dUdi, vdi tinh m?eh th(l.n tdj d6 VaG d
do?n nay, va dUge baa quanh bdi nhung hCj.ch th§.n kinh truoe va sau tinh m{leh chu
va phu:e ht;lp t:;mg ta-tuy; ve phia sau, do?n trudc-euong cua dQng m?ch th~n phiii lien quan vdi mQ-t phai cua than ddt SOltg thlit lung thli 1, voi tr(1 phdi cua cd hoanh, Vdi
cae day than kinh tr;zng, va re trong eua (inh mQ.ch dan iCm
3) Do?n euong th$.n: moi cuong th$.n baa g6m nhilng thanh phfrn nhu sau: tlnh mfIch th(ln nim d ldp truoe nhat (tinh m?ch th;)n trili dai hdn, nAm ngang hdn va co mQt do~n truoc- euong); df)ng mr;rch th¢n d
lOp giaa, va be' th(rn nb.m a lOp sau cung; cac m~ch b~ch huy€'t siip xep thanh ba 16p: d.e ldp truoe, giUa, va sau m~eh mau; Cae day thfrn kinh s5p xep thanh hai lOp bao quanh d(jng mr;zch th(in Cae cuong th$.n
deu n&m trong d th(ln va qua thanh cua 6 th$.n (tilc 1a m~c quanh-th$.n) lien quan: ve phia sau vdi thanh b1}.ng sau thuQc vung thdt lung (ngang mue dot song thAt lung 1),
ve phia trong voi c1i)ng m(lch chu bl:lng neu
Ia euong th$.n ben trai va voi ([nh mr;zch chu dudi neu 103 cllang th$.n ben phili; ve phia
ngoai vdi r{/n than, ve phia trfm vbi cac tuyen thltr;lng thein, ve phfa dUdi vdi ni¢u quan va cae mr;zch sinh dl:lc (mr;zch tinh d
nam gioi ho~c m~eh bU6'ng trung d nti: gidi) Cuong th~n ben phai nlim d muc tren
mr;rc treo ket trang ngang, nen lien quan ve
phi a truoc thong qua mr;zc Treitz vdi vung ta-tuy (diiu tU);, khuc ta trang xuong, ong
m$.t ehu) Cuang th$.n ben trai ve phfa trUde co rl mr;zc treo ket trang ngang biit
eheo, trong m?c treo nay c6 cung mr;zch Riolan d phfrn tren cua re m?e treo ket trang ngang, eu6ng th~n ben tral lien quan voi than tU);, cac mr;zch lach, va a dUdi re
2 DO,;ln tntoc-cu6ng th~n la c'!o~n cua c'!9ng m~ch th~n phai (va cua tinh m,;lch than trail chlla di vaa cu6ng than, chCt kh6ng phai la n.1im 6 phia tr\Joc cu6ng th';'in
Trang 10m~~c treo ke't trang ngang thi lien quan voi
grfc ta-!Ulnu t,-rIng va a9ng mQ.ch kilt trang
trai tren
-1) Do:::m ron th(\O: r1(Jng nu;zch thrIn t(in
eung {j gfin rOil th¢n bang cach chia thanh
hni thfl.n: than trLfoc-, V:l sau-b~ th(in; do d6
rl!ll1 toi hinh Thanh hai ldp nhanh d(mg
111 [.\ch: lOp trudc-b~ va lOp sau-b~: lop
truoc-he' baa gflm nhicu nhanh tlich ra til than
trltde cun dOng ml.tch thf!.n; con Wp sau b~
thlfc {'htl't chi Ja than sau cua dc)ng mQ.ch
th~n thEm n,l.y di s5.t vila mcp sau eua ron
th(ill va hi mep nay che khuat, do d6 m(lt
"all cun be' th(il1 khang e6 m~1ch m(w va la
\'~ trl thu(\l1 h,ii etc' mil be' thl~n thco dudng
thAt lung
Trucc khi cti 1,'0.0 r({n th(in, dQng mG-ch
th,~n t6ch to nhung nhanh ben eho cac
hQ-ch e(ic nhanh niiJu quan truoe va sau,
dic nhanh eho bao md, nhung nhanh nay
n6i tie'p v6i cung ar)ng mQ.ch ngoai th(in
Tl'On~ eta sri trLidng h(!p, nhling nhanh cung
t<1ch ra ltl hai than cua dQng m::>ch th(m
thliCJng hao gam 4 nhanh tniDc-b~ va va
tn()t nh5.nh sau be', Nhung nhanh TIlly 18
nhlfng d{Jng mr;ch phon thuy, n:lm d ranh
gidi trong nhu m6 th$-n cua 5 phdn thuy,
111:'1 ve m(lt ngoQ.i khoa thl rat quan trQng
lt6i vdi phfru thu(it ciit th$.n mQt ph:in
Nhung phdn thuy nay dUQc cung cap mau
m()t nhanh dOng ml~ch va day than kinh
It()C 10P, 1:\ nhung phan thuy sau day:
Phan thuy Lren (segmentum superius)
(phrtn lhuy et,tc tren) dUQc cung cap mau bai
cl(Jng /n(Jch phfin thuy tren (dqng mQ.ch cvc
tren) (a segmenti superioris);
- Phan t/w:v dUt1i (segmentum in{erius)
(phan thuy clfC duai) dUQc cung cap mau bai
d~5ng /n(Jch phfin thuy dUdi (dc)ng m~ch cvc
dU'di) (a segmenti inferioris);
Phdn tfwy trlidc-tren (segmentum
nnteriu::; ::;uperius) (ph5.n thuy tTl2n
trudc-he) chi(.lC cap m{Hl hdi d()n{{ mQ.ch phan thuy
triMe-tn!n (d(ing m0-ch qiC tntoc-tren) (a
sl!gmcnti anlerioris superioris);
- Phan thuy tnidc-duai (segmenlum
anlerius inferius) (phan thuy trudc-be' du6i)
chrqc ctip mau biJi a(Jng mQ.ch phan thuy
tru(ie-dudi (dQng m9-eh phan thuy truDe-bi!
duai) (a segmenti anterioris inferioris)
- Phan thuy sau (segmentum posterius)
(phan thuy sau-b~) dUQC cap mau bdi d(Jng mQ.ch phan thuy sau (dQng m~1ch phan thuy sau-be') (a segmenti posterioris),
GiUa khu vvc cap mau cua nhung oQng m9-eh philn thuy truae (tniac-b~) v:\ cua dQng mQ.ch phan thuy sau (sau-be) e6 mQt vung it m0ch mau gQi la "r)img va mQ.ch Hyrtl", ngudi tn hay md th!}n theo vung nay
ct~ lay sOi
Phlln thuy thljn c6 gia trj thvc tien rat lon, vi cho phep thvc hi~n clit phlln thuy (dt th:~n m(it phfrn) Trang tnidng hQp th!}n
co b~nh gioi hQ.n d mQt vung nhat dinh (nhu lao th,~n, u thl~n )
Ong ILIon xa \_~ _ _ _ _ ~
6ng g6p-\ -d
EJai than \
-Hinh 217 Sa do eau true eua vimg vo va vimg tuy cua th~n
Ngay a trong xoang th(in, (:I1C d¢ng m(Jch phon thuy kg tren ds ph,ln 1'a th,\nh
cac nhcinh gian thuy (arteriae interlobares renis), cac dQng m0-ch nay di vao nhu rna
thi),n d vung cac c(Jt Bertin, r6i di thea C9.nh
cac thap thQ,n Malpighi tit gai th~n t6i day thap, a day cac dQng m9-ch gian thuy chin
ra Thanh cac a(jng mach hinh cung (arteriae arcuartae), til cac nhanh hinh