gan, va gioi h~n nam vung chfnh: -Vung c~nh giua phai: nAm a giua khe ctia chinh va khe clia phai; -Vung hen ngoai phai: n~m 0 ben phai clla khe cva phai; -Vung c~nh giua trai: n&m 0 giu
Trang 1l14i;it trudc eua mf!.c no'i be c6 gan che
phu (khoiing cach giua m<il-c noi va m~t
dlibi gan gQi l.h khoang du(~i-gan);
- Mat sau cua mac noi be la thanh trttoe
eua tiri~ dinh h¢u ;ung mgc noi va tttdng
(1l1g 6 phia sau vbi vitng tg,ng (vung d(ing
m:.lch than t:;tng)
':\'lac noi be c6 ba phan khac nhau ve
C;)U b.w·: (1) phiin ben phai gQi la phtln
IIIQch (pars vascularis) hoQ.c ph an cuang
gan, chua cae thnnh phan cua cuang gan
(vdi ([nh nU;ll'h dia b sau nhat, phia trttoc
tlllh 1111.lCh clta c6 dQng mg,ch gan d ben trai
Vl1 61Ig nUlt chu d ben phai); (2) phan giua
ho<~c phan mang hoQ.c phfin trong suot (pars
j7accida), rat mong va trong; (3) phan
tren-trill ho~e phan day (pars densa): day hdn,
ni'i,m giua hai 18 c6 cac nhanh gan cua d¢ng
nU;J.(;h vi trai Vll nhieu nhanh chi phoi gan
eua day thim kinh pM/-vi trai
Gan (Hepar)
Gan (hepar) In m(it tuyen Ibn, nAm d
vung hq-sridn ph iii thuQc tang tren mg,c treo
la" tnlng ngang cua 6 phtic m(l.c,
Hinh th~ va lien quan
Gan c6 hai m"-t la m~t tren ho:)e mfit
IWdnh (jacies diaphragmatica) va m"-t dttoi
ho~c nuJt tr;ng (facies visceralis) ngan cach
nhau d phia trttdC bdi mN bd duoi ho:)c biJ
sac (margo acutus); con d phia sau, thl hai
mQ-t gan lien tiep voi nhau bai m(it biJ tron
(margo obtusus; bo til), nhl1ng bd nay
khang dtiqc coi In m(it bo gioi h~n giua hai
m<.1t gan, mel du'qc xem nhl1 m(it m{i.t, Wc
mij.l sau gan ttidng ung voi ph£n gan khong
c6 thanh mt;tc (phue m~c t<il-ng) Wc la phtln
dinh (pars affixa) hOQ-c con gQi la "di~n
kh6ng ehe phu"!.'
1) M(it tren ho~c m(it hoanh (facies
diaphragmatica) cua gan 15i va rQng, nAm
sat nhl1 due khu6n voi m?t dual cd hoanh,
", Cac lae gia Phap ma la gan c6 ba milt la mal Iren hoae
truoe-Iren mal duoi hoae sau-duoi va m~1 sau, cae m~t n~y
dude ngan eaeh nhau bOI ba bel lil: bo truCe mong va sae bo
Jau Iren va sau duoi (feu IU
m{it tren dl1qe phan lam hai thuy gan Ia
thuy phdi va thuy tnii, b(ji mQt m~e eh~ng n~m theo m(it ml)t phftng g§.n nhti dung dQc
gQi 113 mt;tc chfing li@m (da mo tfl d phc1n tren), m<il-c ch.1ng nay noi gan van vai cd hoanh va thanh bl:mg truoc Ph an each giai hl.ln giua hai thuy d m~t dttai gan IS mQt ranh ch<il-Y dQe theo chi€u trl1dc-sau 0 m:)t tr€m gan, ben thuy phai c6 th~ c6 cac vet 16m cua cac xudng svcm, con (j thuy trai thi
c6 an tim (hinh 153, 154)
2) M~t dUdi ho:)c mfit t<;mg (facies uisceralis) cua gan hl10ng xu6ng du'oi, hdi
ra sau va sang trai, tren be m{i.t c6 ba rfinh (hinh 152, 155, 157):
- Ranh trl1oc-sau d ben trai, gQi ~a ranh
dllC trai (sulcus sagitta lis sinister), biit dfru tit mQt ho (khuyet) b bd trl10c cua gan, roi
di dQc ra phia sau d6 Wi khuyet day chiing tlnh mach Ranh doc trai chia ra lam hai do:;tn: do~n truoc tt1dng ung voi day chiing
trcm eua gan (ligamentum teres hepatis),
Wc la di tieh eua tInh m~ch ron d ph6i thai
d5 tiic l<il-i, con do:;tn sau ttidng ung voi day chiing (inh mt;tch (ligamentum venosum) Iii
di tich cua ang Arantius (ductus venosus: ong tlnh m(lch) d phoi thai cung dB tAc 1~i
- Ranh trl1oc-sau ben phai con gQi 13
ranh dqc phai (sulcus sagitta lis dexter),
cung c6 hai dO<il-n, do~n trl10C In ho'lui m¢t
(fossa vesicae (elleae), con d0<il-n sau Iii riinh
tlnh mq.-ch chit dzt8i (sulcus venae cauae),
hai phftn trl10c va sau cua dinh dQc phai dvqe ngan cach nhau bdi m(it m§u nhu rna
gan gQi 113 mom du6i (processus caudatus)
vi mom nay thuQc thuy duai ho{i.c thuy Spiegel eua gan,
- Ranh ngang (sulcus transversus): eung la rifn gan (porta hepatis: czta gan), la ndi cho cac thanh ph an eua cuang gan di
va~ va di ra khoi gan (gom c6: lOp sau 18
tlnh m,!ch czta, lop trtibe d ben trai Iii d9ng mqch gun va d ben phai la a'ng m¢t)l1
" Theo cae lac gia Phap thi trong ron gan (ranh ngang eua m~t du"oi gan), mOl Ihanh phan cua euong gan (fa phan thanh hai nhilnh va (llIge xep thanh ba lop: lop d sau nhal la hai
nhanh eung phai va trai eua tfnh mach caa, lap giiJa la hai
nhanh eua dt)ng m,!,ch gan va lop trLroe nh<'lt lil hal ong gan
phai va tfai tuc loll hai 6ng mal di ra khoi gan d4 sau d6 hqp nhal thanh 6ng gan
Trang 2Thuy duOi (thuy Spigel)
Day cMng [nh mach (di tich ala 60g Aranbusl
An !hlfe quim
At da day
Thuy gan \rai
Day chang Iron cua gan (Ifnh mach roo)
Thuy gan '""'9 " r~
, Tinh mach chi) dlJOi
- - -"' _ - Pnan trl!n (pMn dlnh) wa
mat hoanh (m~1 sau gan) Mac chang vanh gan Mac cMog tam 91aC PMI
AA th ~n
- - - !i.+ - '"" t rang
4\ =C ~I -lui mal
Thuy gan phai
H i nh 155 M~t dttdi cua gan • Ron Ilan ( riinh ngang )
M k~ttrang
lui mal
0(')n9 mach
liiimAt
An ta Irang
An t Mn - + '
6ng gan - -&-'
chung
6ng mat chU
(6n9 Cho!edoc)
TInh mach cira
gan (ph~n dinh)
Hinh 156 M~t t~ng (m~t dttdi) cua gan
Day chartg Iron ella gan
Thuy gan VUOog
6n9 gan lraj
An da day Day chang nnh mach
(dl tich cUa 6ng Arantius)
000g mach gan ril!ng Thuy duOi (t h uy Spigel)
(86 Iri cua tinh m~ch clra, d¢ng m~ch gan , 6ng ma t; cae m~eh mau eua lUi mal )
200
Trang 3Ba rilnh vVa rna ta ij tren ph an chia
(j hen phii.i clla ranh dQc phdi, rnQt di~n Ct
ben trai ella ranh d{Jc tnii, con hai di~n
n';111 d khoimg giua hai ranh dQc thi rnQt (j
phia tntl:lc v:'i rn9t (j phia sau ranh ngang
Di~n ben phai (clla riinh dQc phiii)
tu'(Jng (tng voi thuy gan phdi, co nhung vet
16m t<;1o nen b6-i cac t<;1ng nim d sat voi m{it
dltai gan sau day: an ki/l trang (impressiv
colica) d phia tru'oc, tfn lh(tn (impressio
ref/v lis) cung voi (t'n thU(ing lh(tn (impressio
slJprarenalis) d phia sau, va (i'n ta trang
(unpressio duodenalis) ij phia trong va giua
{i'n hi!'t trang vil an th¢n
Di¢n n5m d ben trai rflnh dQc trai ttldng
(tng vai thllY gan tnii, lien quan voi day vi
hOQ-c vom d~l day vit m9t phan cua rn*t
tru(k df.l day (impressio gastrica: d'n dq
doy) d phftn tru'oc Val thljc quan dO<;1n
bl,Illg (impressio esophagea: tIn thl/c quem) d
phfa SHU thljC quan nam sau trong gan t{lO
th:1nh m9t ranh, phia trong ranh nay co eu
Dl~n n:1m d phia truoe ranh ngang gQi
la thllY vuOng (lohus quadratus), tiep giap
vai man vj dZl day, Vl'i hanh ta trang;
Di~n nAm d phia sau ranh ngang gQi Ja
thuj: dw3i ho~c thuy Spiegel {lobus
("([udalus) n5m d trang tiJn dinh hgu cung
m(jc n6t, lien quan (] phia sau voi cd hodnh,
(J ben ph:ii voi tinh lh(Ieh chit dILdi, b ben
tl"fli voi tlu!e qudn va d phia dudi voi df)ng
l1u;J.(;h than lqng, bCl tren eua tuy va bd eong
be d(l day
~L}t hoanh (m$.t tren) cua gan voi chi~u
cong loi len tren, hilu nhu tiep xue toan bo
voi cd hodnh Chi c6 phfln giua va truoc eu~
m:;it nay tiep xue voi thdnh bl:Lng trILde tren
mQt di$n hlnh tam giac b phia dUal cua goc
giua hai cung s/fn-sILcm, trong vung tht/(!ng
[Ii (vung nay duqc gQi la tam giac gan), va
d,'ly Ii{ vling duy nhat c6 thcf sCI nAn thay
gan khi kham b\lI1g
_\I\'i.t hoanh (mi;it tren) clla gan e6 mot
di¢11 khong co thanh mqc (phuc m<;1c t~ng)
che phu (pars af/ixa: phon dinh) nam d
giO'a dtc Hi tren va 18 dual cua m(Lc chdng
vdnh, tu hai la nay hinh thanh hai m(Ic chdng tam giac phai va trai (ligamentum triangularis dexter et sinister), va mQt di~n cung khong co thanh rn{lc che phu n~m Ct giua ch6 bam cua hai ia cua m?c ching trea
gan Wc mr;c chdng liJm (ligamentum falciforme)
d mq t hoanh eua gan chi c6 m9t vet lorn
do tim de vao gQi la an tim (area cardiaca),
phnn con l<;1i thl m{i.t haanh cua gan lien
quan qua cd hodnh voi uung phdi-mang pho'i (area pleuralae et pulmonalae) tudng ling d vung kh6ng c6 thanh mQ-C phu Wc lil phan dinh (pars affixa), thi m$.t tren gan lien quan trljc tie'p Val voi cd hoanh d ca hai
ben cua linh m(lch chu dudi
d phia tren va phia truac cua philn dinh (pars affixa) hinh thanh hai khoang (6) phlic m<;1C giai h<;1n bdi Ia tren eua m?c eh~ng vanh cua gan, va m<;1c chang liem d6
la: cac khoang phuc mqe hoanh-gan trudc,
n~m d hai ben phai va tnii eua m<;1C ch~ng hem; b phfa sau va duai cua philn dfnh thi
la duai cua m{lc ch~ng vanh gioi hslll mQt
khoang (6) phlic m{le gQi 13 khoang phuc mqc haanh-gan sau ttidng ling Val phftn sau cung cua m*t haanh, khaang nay lien tiep d phi a sau voi m<).t t<;1ng (m~t duoi) cua gan Trang nhung khoang phlic m1.lC miy c6 thcf xay ra ap xe duoi ed hoanh (duoi·hoanh)
Cau true ella gan
Cau truc ella gan bao gam nhung
nhimh cua tlnh m(Ich cua, eua d(jng mqch gan, nhung dUdng m¢t trong gan, C{lC nu;tch b(leh huytt va cae sVi thiln kinh
Ph an thuy gan
Gan duge mo tii la chi a thanh hai thuy
chfnh la thuy phdi va thuy trai, nhung each
phan chia nay khong thich hqp voi yeu cau cua ph.§.u thu$.t, vi khong tudng ling voi th~c te phan nhanh eua cac m{lch mau b
trong gan Thljc ra, gan dugc phan thanh m9t so khu vljc tuy thea each phan nhanh ella h~ thong tlnh m(lch cua ho<'j.e cua h~
thong tlnh m(Ich tren gan Iii Slj ki~n nay ia
15 H~ thong tinh m<lch trlJn gan con cll/oc 99·1 If! he thong fjnh ml{1ch gan, vi nhiin9 Ifnh m{lch tr{m gan (hMc /lnh mfjlch gan)
Trang 4r{{t quan trqng, vi trong tntdng hqp gan co
kh6'i u ho$.c u nang v v thi ngl1di ta co th~
d.t b6 h&n mQt ho$.c vai phfin thuy co b~nh,
sau khi dfl th.it bUQc nhung m~ch mau di
\n)o chung :Khi1ng khu vl/-c g9i 1a phon thuy
1111Y ngan cach voi nhau b6i nhi1ng ranh
gioi it duQ'c cung dip mau, tlic la cac khe
gian phfin thuy, tuy ChI 1a khe 8.0 (h1nh
1 GO Hi 1, 16:'), 164)
C6 ha khe:
- Khe cita chinh J(i, di tU hl'/ tui m¢t toi bd
tr()i cull finh mach chu dudi, tao thanh mot
m;)t phdng doc· khoang 70 dQ: doc ve phfa
gan d n(Ji phan doi cua CllC m~ch mau va
6ng dan m(l.t
- Khe cita phai: n€{u nhln m?t duoi gan
thi khe nhy keo dai tU dAu phili cua ron gan
tOi hiJ trutlc cua gan, va t$n cung d mi).t tren
go.n (j bd ben phai cua finh mr;ch chu dudi
- Khe cita trai: hlnh thanh mQt goc nhi
di~n 90 dq va bao gom hai do~n: mqt da'.ln
dung dqc di thea f{ng Arantiu8, va mqt do~m
d ltng ngang 18 dl1dng keo dai sang tnli cua
ron gan
I\Thung khe nay deu chua nhung tlnh
/!Iach tn?n gan, va gioi h~n nam vung chfnh:
-Vung c~nh giua phai: nAm a giua khe
ctia chinh va khe clia phai;
-Vung hen ngoai phai: n~m 0 ben phai
clla khe cva phai;
-Vung c~nh giua trai: n&m 0 giua khe
Ctill chinh va khc cva trai
-Vung bon ngoai trai: n~m d phia trai
cua khe cVa tral
·Vung sau (ho?c vung ll1ng) tuong ling
yoi thu} Spiegel, 1a mqt don vj rieng duqc
cung cap mau boi ca hai cuang m'.lch phai
Vel td.i
Moi vung k.£ tren l~i dl1Q'c phan ra lam
clic phan thuy, dl1qc cung cap mau bai mqt
nh,inh cua tInh m~ch eva Cae phan thuy
thLle SLlla nhiJng tTnh mach thu hoi mau til trang gan Clo VaG
trnh mach eM dudl de vi!: tim
,(, Khe ella: nen hleu la khe trnh m{Jch etla, vi dl,la VaG sl/
phan bo nhanh cua trnh m~eh ella
202
dong ho la:
- vung sau (ho$,c lung), tuong ling voi
ph an thuy 1;
- vung ben ngoai tnii, tU'ong l1ng voi
phfin thuy 2;
- vung q.nh giua trai, tu'ong l1ng voi
phan thuy 3 va 4;
- vung c~mh gii1a phai: tu'ong ung voi
phan thuy 5 va 8; trong hai phan thuy nay thi chi ph an thuy 8 1a nhin thuy dl1qc a m<)t tren gan;
- vung bEm ngoai phai, tuong l1ng voi
phan thuy 6 va 7
Th;}t s~ thi kh6ng c6 mi!.t ph.ing nao ngan each giua nhung ddn v1 nay Cac cu6ng m:;lch phan b6 trong gan thea ki~u m:;lch t$n, do d6 neu th&t bUQc cueing thi se d~n Wi ho~i tli a nhi1ng vung ma cuo'ng bi
th5.t chi ph6i H~ th6ng phan thuy thea cac
{inh mr;ch trcn gan, ve t6ng th~ 103 chong chea vai h~ thong phfrn thuy thea (inh mQ-ch ciia
Cac vung theo (inh mr;ch tren gan chi co ba: vung tren gan phai, do nnh m~ch trEm gan phai thu hoi mau; vung tren gan giiIa
do nnh m~ch tren gan dqc thu hoi mliu, tInh m~ch nay nAm dung tren khe cl'ta
ehinh; va vung tren gan trai do tInh m~ch
trEm gan trai thu hoi mElli
Tinh mljLch clia 103 than tInh m:;lch lOn, thu hoi mau 0 dl1dng tieu hoa dl10i Cd hoanh d.£ dan ve gan
Tlnh m:;lch caa hQp bdi ba nguon tinh m:;lch chfnh:
Tinh mr;ch mf1c treo trang dudi thu hoi
mau tu kc't trang trcii, d~ d6 vao (inh mr;ch
!rich t(lo nen m9t than chung, than tInh m(lch nay se hqp nhat vai tlnh mr;ch mr;c treo trang tren, 1a tInh m~ch thu nhij.n mau
tu ke't trang phdi, tif/u trang va tuy', d~ t:;lO thanh tlnh mc;Lch ciia,
Than chung cua tInh m:;lch m:;lc treo trang duoi va tInh m(lch ty hlJp nhat voi tInh m(lch m:;lc treo trang tren d ngang muc dot s6ng that lung thu 2, ngay sau c6' tuy', tf,{O
thanh than tlnh mgch cua (hinh 165, 166)
Trang 5• '''l/llldllllllll,liIIIM~,W,I\I\WI "" ~\"\\lI1I ' Ol ,
,',llj",IIIIIJIUII"UI'"IIIIU'I''lltt'I''I''' :'Ulilli' u', 'I," II,' "
II ~, " I W II I' "" III' 11111"'1 ' '" ,
II ':'l"',','l "II~;'I "1 I " M,I,.','rm ',",',',nll/l "1\',,'1' /,',:I,iU, ,: "1,, ,\':11::/ \ "
,I dU, I~\ 1'~\10\ 'IN"I:I\',"", 11",11 tllll~IIII"1I1II1 ,111 I" IIIJIII' '
I I 1l\:W III .,MI,fll:l,\,/IIjI\\\UI)uW,,:H'rllllllll,llw.I',I,UlIIIIIIV,h\1 P ,
, ,,/,1 ' I / ' 1,\'II'llltllm\II,·,IH11\)',IW,I\1/1/ 1Ir"IIII"nu"
'1Iilll\" I 11 1'~:II"II'I;'1 ' ,'I,'\11ml"/ln'I\\jl ,IIIMI\!,'r, 'nlWJ, ::,\\,
'I '" '," U II' I 'I'UW 1f"WIIIIIIII '11v I "1/"111 1,'/ \\II\II~ 'l N mr'lIl ',II\W"II III, IJ,,' 1I11'I'lIl'!'~1I1 \"1""/' ,//lIluM I "lml\~I'IIIII,IIII/"I",
,', ",',1" 111" 11).1' '/'''111111 '{I'I"P, , 11'111 , 711 UII , '1",1,,, I'"'" " 11,1,' I 11"11"','/1'111 "I"~IIIII' ,
'II 11'/' , II "' , 'I"
I '/1)" , '11"1" , II " '" II I I '"" I~I II , \
, 'II, I{( 'I'I • II', 'II,' I," ,"" ,'" 1'1 1"1',',1'1''\\1:'
I I, " ~~ I • ,\,,",1111,11 I 'l' Il!~IIJI'III\"ltl~I'II"'t ll\\'II,\ I\I" I\!u','" \I'~ " ,,'
' ' ' ' / , "'1" I ,\\ I'I ' I '"
Hinh 157 Hinh chyp nhap nhay gan binh thllong
Thuy phai b~n (Phan sau
eua thuy phai kinh dien)
TInh mach chil doo
1 + Thuy trai ben (thuy tfai kinh di~n)
;: 1 ~ ·
,
Cae nhanh tr6n ella tfnh maeh elia (1-4 eho cae thuy tren)
TInh mach chil durn
TInh m<:lch eiIa
Thuy phai gula (canh giua) (phan 1 Thuy tfai gll)a (canh giua) cUa tfnh mach elra
tnt&: cia thuy phai kinh di~n) (thuy duOi va thuy vuOng) (t '-4 ' cho cae thuy dU'OI)
Hinh 158 Djnh khu trcng gan cua tinh m~ch ci'ta va tinh m~.ch gan (tren gan) (Trinh bay ki~u sa do)
,
O¢ng rnt;lch gan
TIn!) mach eva Ong mal
Hinh 159 s6 tri nhanh cua tinh m~ch ci'ta , d(,"g m~ch gan, va 6ng m~t c't trcng gan
(Trinh bay ki~u sa d6)
Trang 6Tinh m?ch ci'ta ai len tren d~ tOi ron
gan, toi gan ron gan thl t*n cung b::tng cach
chia thanh hai nhfmh cung; tinh m?ch ctia
co chieu dai 8-10 cm va aUdng kfnh kho':mg
15 mm Tinh m?ch ctia co nhung liEm quan
nhu sau:
a) dOl~n sau tuy': ve phia tnioc, finh
m?ch ci'ta lien quan voi cd' luy; phia sau,
lien quan voi lInh mqch chu dUdi thong qua
mqc dinh Treitz; ve ben phili lien quan vai
Oltg m¢t chu; ve phfa tnli lien quan vai
phAn nguyen uy cua di)ng mqch mqc treo
trang tren
b) aO?n trong cuong gan: lien quan cua
tinh m?ch ci'ta co th~ phan ra lam ba dOl;ln:
b aay cuong gan, b bO' tlj do cua m?c noi be,
va d ron gan
- 6 day cua cuong gan (ndi cu6ng gan
b&t aau hinh thanh) tInh mf).ch ci'ta lien
quan: ve phfa truac voi mqc no! be (la
cruac) va cu mqc no! cua tux, cu nay ntm
glua Hnh m?ch ci'ta va khuc ta trang thli
nhat; ve phfa tnii lien quan voi di)ng mqch
gan, dQng m?ch nay di theo m9t duO'ng cong
len tren va sang phai, va tach ra dQng
mqch ui-tei trang; ve ben phai lien quan vai
6ng m¢t chil, 6ng nay cung voi tinh m?ch
ci'ta t?O nen khodng gian clla-chil, hinh tam
giac; ve phia sau lien quan voi day chAng ta
trimg-tinh m?ch chu
- 6 bd phili cua m?c nbi be, tinh m?ch
ci'ta lien quan voi nhung thanh phan khac
cua cucJ'ng gan nhu sau: tinh mach cva la
thanh phfrn to nhat va n.1m a ml)t phftng sau
nhat; d{)ng mqch gan di tu duai len tren dQC
theo sUdn trai cua tinh m?ch ci'ta va d phia
trtioc hdn, ong gan 01 tu tri'm xu6ng nAm d
phfa truoc sUdn phai cua tlnh m<;lch ci'ta va
hqp nhat vai ong tui m¢t a m9t khoang khong
nhat dinh; cac mqch bqch huye't di kern nnh
m?ch ci'ta, con cac aam r6i than kinh thi
nam d ml)t truoc va sau tinh m?ch Nam
trong bd phai cua m?c n6i be, tinh mf).ch ci'ta
lien quan voi nhung thanh phfrn ngoai cu6ng
gan nhu sau: phfa tru6'c la m~t duai gan,
phfa sau la khe Winslow, n.1m d gil1a tinh
m?ch cva va tinh m?ch chu auai, va la 10
th6ng gii1a titn dt'nh h¢u cung mqc no/ voi
6' phuc mqc ldn
204
- 6 trong r6n gan, tinh m?ch ci'ta van la thanh phan nltm d phi a sau nhat, va chia a6i thanh hai nhanh cung d phan ben phai cua ron gan; nhanh phai ngAn hdn va c6
phan tie'p tl,lC huong di cua than tinh m?ch ci'ta, con nhanh trai dai hdn nhung cong sang tnli d~ ai vao gan nhti m9t hinh cung D9ng m?ch gan cung chia ra hai nhanh cung a phfa truoc sUdn trai cua finh m?ch ci'ia: nhanh phili cua dQng m<;lch gan ai cheo qua giua ong gan phdi d phfa truoc va
nhanh phili cua tinh m?ch ci'ta d phfa sau; nhanh trai cua d{mg m?ch gan cung nAm d giua t{ng gan trcii d phia tru6'c va nhanh
trai cua tinh m?ch ci'ta d phia sau Dng gan phai va tnli tu trong gan di ra hqp nhat thanh' ong gan, hoQ.c o'ng gan chung (ductus hepaticus communis) d phfa truck nhanh phdi cua linh mqch clla
Than linh m<;lch clla nh*n cac nhanh
ben la finh mqch vj trai (vanh vD, finh m<;lch ui phdi (finh mQ.ch mon v!) va finh mgch td-tuy' phdi tren Ngoai ra, nhanh
phai cua tinh m?ch ci'ta con nh*n hai linh mach tui mat va nhanh trai cua n6 nhan
h~i tinh m?~h dil bi tAc l~i 1a o'ng Aranti~s
va finh mqch ron a phoi thai (bi tilc, tra thanh day chii.ng finh mqch va day chang tron cua gan)
Nhung nhanh cung cua tlnh mach clla
lo (hlnh 158, 159):
a Nhanh ph,ii, ng5n, hfru nhu tie'p tl,lC dUdng di cua than tinh m~ch ci'ta' va chia thanh hai nhanh cho vung: (1) tlnh mqch ben ngoai-duJi (cho vung ben ngoai phai),
nhanh nay di thea m9t dUdng cong chieu 16m huang ra sau va sang trai; tu phfa 16i cua nhanh nay I?i tach ra nhi1ng nhanh cho phan thuy 6; con do?n cu6i cua n6 chia thanh nhung nhanh cho phan thuy 7
(2) tlnh mqch trung ttim-tren (cho vung
c?nh giUa phai), cung di theo m9t aUdng
cong rna chieu 16m huang ra sau va di ve phfa ml)t tren gan; ttt chieu 16i cua aUdng cong, tach ra nhung nhanh toi phan thuy 5,
va aO?n con 1?i thi chi a ra thanh cac nhanh cho phan thuy 8
Trang 7Phan thuy lung-ben
(sau-ngoai)
Phan trong tMy !rai (vung trung tam)
I
Khe chfnh
Phan thuy
bung-~n (truac-ngoai) Phan trong thuy
trai (vung bung)
Phan thuy trung gian
H i nh 160 Cae ph.n Ihuy gan • M~I I~ng
( m ~ 1 dllai ) ( T he a C H Hj artsjb)
Thuy phai
Ti~u quan mat trong ti~u thuy TInh mach gi a n ti~~ thuy DQng rri~ch gian \i!liu thuy 6ng ma t i an lieu thuy
Maoquan mat Mao mac hinh xoang TInh mach trung tam ti~u !huy
Hinh 16 2 Cau Irue e u a gan • Ti ~u Ihuy g a n
(sa do)
Thuy trai
Khe chfnh
Phan thuy b!,mg-dau ( ruac-tr~n)
Phan t huy trung gian
Phan thuy lung-duai (sau-dLlOi)
Philn lrong thuy t rai (vung Irung tam) Khe phu
Phan thuy lung ~n (sau-ngoai)
1.- _ / " -P han t huy bung-b~n (IrLloc-ngoai) Phan trong thuy Irai (vung bung)
Hinh 161 Cae ph.n Ihuy gan • M~I hoanh ( m ~ 1 Irllae • Iren ) ( The a C H H jartsja)
h :\Thilnh tn'ti lllili CUlU nAm ngang d
!rong din gan nli khi lili dau sau cua dinh
(1;\\' ehi.lng tdm thl {l<)t ngc)t chuy~n hltong
\'ong: rn lnldc Vt\ l:)11 het d cach bd trude
.lfrtll t;l~h ra nhung nhcinh cho phon thuy 1
(tllll.~' duoi): til eho qu:)t I'a tnldc eua nhanh
tdi 11.1ch ra til/It m(IC:/z g6c: eli tdi phan thuy
:2 viI do;:tn cuoi cua nh{lIlh tnli chia thanh
hal cu6ng tinh nl0ch: (I) t u {/ng p hdi eli ve
phla ph an thuy 4; va (2) cu611g treii eli ve phai phan thuy 3
Ngoai cach chia nhanh di~n hinh rno III
d tren co th~ eo bat thuang: vi du nhanh phai kh6ng co thay vao do la hai nhftnh tach tn,te tiep til eho t(lIl cung eua Hnh rn0eh cu:a va di vao phan gan wdng ling voi nhilllh phat di&n hinh
Trang 8ThiJy phal
PT c.anh gilla tr~n
PT ngoai-dllOl
l
PT canh gilla dl/(Ji PT canh gili'a dUOl Tui mal
Hinh 163 , Cae phan thuy gan· M~t hoilnh (m~t trllae· tren) (Thea Reiferscheid)
Khi tinh m.)ch etta bi U\c nghen, di.e noi
tiep cltu-('hu co th& phat tri~n Cac tiep noi
nay X!IY n1 d nam vung:
(lnh m'.lch d phan trcn eua d~ day noi tiep
voi nhung tlnh mD-eh thl.,te quan (lhuQe h~
th611/1 linh mgch ddn) va voi tlnh nU;lch
hocmh (ilidi tr,ii, nhung trong trvong hQp
d.c tlnh m~eh elta thi h~ thong noi tiep nay
khong du d~ dan hiu mau, cae tlnh m~eh se
ginn vA va ra, dan to-i tui bien ehay mau
tiet! hoa ne).ng
(2) No! liJp (j rOrt: thong qua nhung finh
l1u;H.:h qlllh I'D!! (quanh r6n), day chling trim
d6i khi eung van dan mau,
(3) No! tie'p d tn!e lrimg: la n6i tiep grua
Ilnlz I/I(Jch tr(/e troflg (ren la nhanh eua
til/II 1II(lch mgc treo trong dUdi voi nhung
tlnh IIIgch tr~/c trang git/a va dUdi, thuQc h~
th6rlg anh m(Jch cldt dudi
(4) Not tiep day eh(w-thaflh bl:mg: th&
hi~n bdi enc tinh m(l.ch Retzius, la no/: tiep
('tla·th(ill va nhung t1nh mt;\ch d cac mD-C
ch,\ng eua gan:
(5) No, tiep cila-tren gal!: rat hiem thay
~goai tInh m~ch ctta eua gan, con e6
nhung linh lII(lch eua p}qJ, nAm trong b~
day eua nhung ml;lc ehAng la eae nep phue
me.le c{l(, finh m(leh eua phl.t nay nOI tiep
:206
giun twin hoan cua cac tD-ng trong {} hl,lng nhat la a dJ;l day tui m~t va gan Vdj tuan hoan Hnh m~ch cua thanh bl:lIlg va cd
hoanh
Trang so' nhung tinh m<:tch noi nay
chung toi ddn cli: cac tinh m~ch eua m<:te
chAng liem die t'inh m~eh cua ll1<:tc ehAng
tam giile t.rai, cac nnh m<:tch eua day chAng tron c{lC t.lnh mD-ch tui m~t, cac tlnh mJ;lch c~nh duong ml)t, t~o nen 1l19t eung tlnh
mD-ch thl)t sl! dqc theo 6ng m*t
ll1~eh than t~ng a ngay phia tren cu In(lc
not cua tuy, sau nguyen uy cua dQng m~eh
vj tnii (vanh vi) (hinh 166)
Nhanh dQng m~eh IOn nay moi driu ticp tl,lC huong di cua d(Jng mg.ch than 19.ng
nhung sau d6 thi di ehe'ch ra tl'lidC sang
phiii va h6i xuong duO-i Khi di)ng m~eh nay to-i bo trai eua linh m(Jch cua thl ehia ra
lam hai nhanh la dcjng m(lch gan rieng v:)
D(mg mg.eh vi-la trang di eheeh xu6ng duoi, ra tl'Vde va sang phiii, bAt eheo m~it
sau eua khuc La trang thtl nha'l, a gio-i hJ;ln giua hai phan di d(mg va co' djnh eua khue
ta trang nay, roi khi Wi bd dUdi khuc La trang thli nhfit thi phun ra thanh hai
nh3nh la dQng mf!ch v!-mgc nOl phai va
Trang 9nhting dang mQ-r:h ta-tuy' tn/Cle-tren (dQng
O1[.,ch t6.-tuy' phai tren)
- D~jng mqeh gan rieng tie'p tl,lC di l€m
phia tn'n 6 phia tntdc bd trai cua tinh
mW'h cU'a d ph§n bd phai eua mf,l.c noi be, va
khi Wi /'(j'n gan thl chia thlmh hai nh€mh
cung phlii v,\ trai Lien quan cua dQng
tn[.,ch gan of{ dUQc mo ta trong ph,ln hEm
qllan ella nnh mf:l.ch elia
D9n~ lnQ.ch gan c6 nhling nhanh hEm
sau day: d(lng mQch vi phdi (mon vD, d(Jng
lIIQ('h tlii lnrJl
C:~l(' nh(111h cua dQng mQ.ch gan phan
nh{lllh 6 trong gan, n6i chung, di kern voi
cnc I1h:1nh clla tlnh mQ.ch cua (hinh 159)
(1) .'ih6.nh cung trai cua dQng m?ch gan di
(i he'n ChiOJ vii phla trL10C nhanh trai ca tlnh
111l.ICh CUD, va chia ra hai nhanh di va~ gan:
11h6.l1h In"(oc cap mau cho phan thuy 3 va
nhil.l1h sau di ngang van phan thuy 2 Trudc
khi phan 2 nhimh cung n6i tren, nhanh trai
ella d(ing nwch gan tach ra hai nhanh ben:
nh6.l1h trudc di Wi phan thu)' 4 va nhanh
.:;nu !J,)t cheo tinh mQ.ch cua d@ di tOi phan
thuy 1, (2) Nh{mh cung phai cua dQng mf,l.ch
gan dl ngang sang phai va nftm d giua ong
gaH phal d phia tru'ac va nhanh phai cua
tlnh mQ.ch cua ('j phia sau Sau d6 nhanh
ph:1i clla d(ing mQ.ch gan di tdi bd tren cua
nhanh ph,ii cua tinh mf:l.ch ctia, di kem
11 hb nh nb)' va cung nhu nhanh phai cua
t111h l1l?ch clia, chia ra thanh hai nhanh:
nhfl.l1h c,~nh giua eho phan thuy 5 va 8 va
nh:'ll1h ben ngol,i phai eho cac phan thuy 6
va 7,
Cae m:;-teh b:;-teh huyet cua gan bao
geJtl1 nhung m:~ch nong va nwch sau
1) fl IW'h LQ.ch huyet nang, nAm d ben
dU'(~iI thanh mQ.c cua gan (phtic mQ-C thanh
huo bqe gan):
Cac mf:l.ch h~{ch huyet d nua truoc eua
m:)t tren va mQ.t dudi gan d6 ve' cac h<?-ch
l.J~1ch huye't r6n gan,
- Cae mG-ch b~ch huye't a nlia sau cua
m.(i.t tren va m(it sau gan di toi nh6m h?ch
b:.iCh huyet c~nh d9ng mQ.ch chu; m9t s6 cae
InQ.(:h nay di thea tinh m\lch chu duoi va toi
c{it: h:)ch nglJc
- Cac m\lch bQ-eh huyet d cQ-nh m?c chAng hem di toi cac h:;l.ch b;;tch huyet trong
6 nglJC va cac hG-ch sau mlii tic
2) Nhung m\lch bl,lch huyet sl1u di theo cae nhanh tinh m?ch va t~p trung thanh hai dong ldn: dong: tlnh mq.eh ci'ia, di ve phia cac h?ch r6n gan va dong tdm gan di toi cae h?ch b?ch huyet d xung quanh nnh m?eh chu du'oi va trong 6' ngl,ic
Cae tinh m:;-teh tren gan: du'Cjc phan bi~t thanh bon nh6m: CriC nnh m?ch tren gan chlnh (phai, giua va trai) va phl,l, deu
di Wi m~t sau gan v{i d6' vao finh mQ-ch chu duoi (hinh 152, 154)
- Tinh mg,ch tre n gan lrai dUQc hlnh
thanh do slJ hQi nh~p cua mQt nh(mh ldn ch;;ty theo chieu tniac sau, thu hoi mll.u tu phan thuy 3 voi mQt nhanh nh6 hdn, ch(~y theo chieu ngang, thu hoi mau til phan thuy 2 va voi m9t nhanh trung gian khi co khi khang
Tinh mQ.ch tren gan tr{l.i dUQc hlnh thanh nhu vf}.y c6 chieu dai khoang 1-3 cm, se hOi nh(ip voi (inh mqch tren gan giua, rbi db vao sUdn truoc-trai cua finh mg,ch ehu duCli
- Tinh mg,eh tren gan giUa du'Qc hlnh
thanh bdi nhling nhil.llh den tu phan thu)' 3
va 4 Ngoai ta tinh ml.ich nay con nh~lll m9t nhanh den tU phan thuy 8, Than tlnh m:;tch tren gan gilia dai khoang 12 cm, ch:;ty dQe thea khe flnh m\lch cU'.a chinh va tf.lll het bAng cach hQp nhit voi (inh mr;teh lren gan
trai d@ d6 vao (inh mach chu du(1i;
- Tinh mqch tren gan phdi hinh thanh
bch nhling nhanh thu hoi mau d di~n ben ngoai ph:h, tlnh m?ch nay nftm d khe etin phai, dai 12 cm, va long rfft to, Tinh mQ.ch tren gan phai ch:;ty thea mQt dUdng cong 16m xu6ng duai, song song voi m:Itt tren gan Tinh mg,ch tren gan phdi c6 m9t do?n
d ngoii.i gan, nAm a khoang lien ke't sau-gan, va d6 van su'dn truoc-phai eua tlnh mq.ch ehu dUCli a p hia tren cho d6 vao tinh m\lch ehu duoi cua hai tlnh m\lch trEm gan trai va gilia m9t khoang d9 1,2 cm,
- Cac tlnh mqch tren gan sau: 10 nhling
!lnh mQ-ch tren gan phl,i ho.;1c eac nnh m\lch
Trang 10Thuy phili Thuy trai
PT e<;Inh giO'a duOi
PT ngoai-tren
Hinh 164 Cae phiin thuy gan -M~t t~ng (m~t dllai) (Thea Reiferscheid)
('U:1 bd ph~li va cac tlnh m~ch cua thuy
Spiegel
C~l.C at(O'ng tl1<)t trong gan: cac dUdng
m(lt tl-ong gan cung mang tfnh chat ph an
thll)" tu trong gan nhung dtidng m$.t nay
hQi nh,~p v6i nhau tra thanh hai ong di ra
khoi ron gan dutjc gQi la Oltg gan phdi va
(/II{.: gan trai
- Ong mDt eua phan thuy 3 mOl d5.u di
chech l'a tl-UOC va sang phiii, rai uon cong
de eh0Y theo huang dQe truoe·sau; ong nay
hqp nhat vdi ong m$t cua phtin thuy 2 t':10
th,\nh mQt than chung eli ngang ve phia
phrii, va nh::)n them m(Jt hol)c nhieu ong eua
phdn thu» 4 do' vao m(lt truoc va rnQt hol)c
nhiell ong ella ph{jn thuy 1 do vao m~t sau
cYIIg gar! (,,6i duqe hlnh thanh bling cach
nh u v(\y
- Ong m$t eua phan thuy 6 va 7 hqp
nhc'lt v6i nhau de to.O nEm allg ben ngoai phdi;
- Ong m~lt cua phan thuy 5 va 8 cung
hqp nh<:'lt de t::).o thanh {'-ng cqnh gilla phdii
208
- Ong tr;mh gilLa phai va ong ben ngoai phai hqp nhat voi nhau t~o thanh (;ng gan
phdi Tuy nhien co nhieu bie'n th& khac nhau trong cach hinh thanh ong gan phiii Gan dut}c baa bQc bdi mQt bao lien ke't gQi la bao Glisson, phia ngoai co thanh IlWC
(phuc rrwc to.ng) che phu 0 ron gan, bao
Glisson vay quanh cac m(~ch mall d~ cung cae rn~ lch mall nay di van sau trong gan, va cung voj nhung nhanh nll:lch phan bo thea
hinh nan qU0.t, ph an chia nhu mo gan I'fi
lam cac ddn vj gQi la tie'u thuy gan
Ti ~ u thuy gan kinh di6n
L a nhung ddn vj hinh thai, ngan cach voi nhau bai l11a lien ket nang dJ (rna d~m)
d ngudi, tie"u thuy gan dfi dut}c xac dinh 1ft
giong vdi ti~u thuy gan cua It}n, trong do vach mb lien ket quanh ti~u thuy rat phat
tri~n va r6 r~t
:\1oi tiiu thuy gan co hinh thap ho~c hinh non voi day 1ft mQt hinh 11.,lc giac, day cac tj~u thuy gan dell Iniong ve phia bao Glisson 0 ngo~i vi cua nhung ddn vj nay