H~ thong cac tinh m~ch don mue khoang gian sUdD phai thl1 11; tlnh m~l.Ch ddn hinh thanh do hii nh~p eua hai nhimh tInh illl}-ch goc: nhanh ngoai hinh thanh do tinh mQ.ch th.1t lung len
Trang 1nhling tlnh m<:leh d6 VaG tlnh mf;1ch chu
Irell Vdi nhung noi tiep nhu trcn, cae tTnh
m,~eh eU<1 thlje quan d dO<:ln dudi co thJ bi
giiin (giiin tlnh nu}ch tlqtc quan) trong
lnidng hQp tinh mqch cila b-i t~e nghen (VI
11lJ tl'ong b~nh xd gan, khoi u eua gan), va
l;} nguyen nhfm eua nhling tai bien ehay
milll dUdng tieu hoH tren (eao), khi nhung
I1nh m'.lLh bi ginn nay va ra
Gan
XlIoog m6ng
Tuyen giap Khi Quim
Thl,fe Quan (loan cd
Ph6i pha i
PM Quan g6e Irai
D~ day, phlnh vi Ion chang
J i em eua gan Hinh 114 D9n9 m~ch chu ,
khi qu;ln , va th\"c qu;ln (lien quan)
- Cae mqeh bq.eh huyet eua tht,te quan
do~n ngt,te dUc;Je dan ve d.e h~eh nftm rai rae ttt tam vi Wi nh6m hqch tren don, dieu
nay giai thieh eho nhung tnidng h~p di din ung thu thve quan Ian tdi c3 nhung hQch
- Cac day than kinh phe uj di Wi m:)t
ngoai thVe quan d ngang mue khf quon ehia d6i; thljc quan ciing nh.i)n cae nhanh eua day than kinh qu(i.l ngu~Jc va eua chu6i giao
eam ca' ngljc
Ong ngl!c (Ductus thoracicus)
Ong nglje !D ten gQi than b~eh huyet21 ldn nhtlt trong cd thJ 6ng ngljc thu nh.;t,n
b~ch huyet d lOan be) phun dudi-cd hoanh
eua ed th6, ngo~i tru me)t phan gan, va
nhung mqeh bqch huyet tren ron ella thanh b\lng; dong thdi i{ng ngl,lc eung thu nh.i)n
b~eh huyet til phan sau-ben eua thanh ngljc, va mqt phan eua min cd' (hlnh 115)
Ong I1gl,lc dt1~c hlnh thanh 1a do hqi nh.;t,p cua hai than bQch huyet th&t lling, d ngang mlCe hai dot song thilt [ling tren cung
(lo~i h1nh thap), ho~e ngang rnu:c hai dot so'ng ngljC dUlY cung (lo~i h1nh eao), vi v.i)y ong lIg,",c co thJ b~t dau ho$,c tu trong 6 bl,lng, hoi~c trong 6 ngt,tc Theo kinh diJn, Lhi ring ngljc b~t dfru bdl me)t do~n phlnh to, gQi la bi Pecqllet (dQc thea am Vi~t ia Pee-kc) ho(ie b/i'dlidng trap (cisterna chyli) Tuy
nhien dO~ll1 phinh nay chi co, neu ong nglje b~t dau tU trong [; bl,lng va net! hai
than bc;tch huy{/l that lung va than bq.ch hllyet ru(d rnd th~ng VaG phan dal! cua ong ngt,tc2t
~, TMn, ngoai nhiJng nghia khac (vi d\,l than ngU"oi than nao) con 13 thu~t ngiJ dU"Qc su dl,lng (Ie chi m9t m~ch mau ho~c
mach b(lch huyet lon, tham chi cae dtlY than kinh iOn, vi du than dOng milCh tay-dau tMn than klnh glao cam Trong h~ thong cae ml~eh b<;leh huyet thi e6 hai than b<;leh huyet to
nhat Clilde goi I;') ong: Clo I;') 6ng ngl./C va ong b(lch huye't phai
n ong ngl,fC k.hi b~t (I'\u treng 6 bl,lng thi ClIlQe hinh th;')nh bei
Slf h9i nhap eua ba lI.an bach huyet Ion la hai tMn that Il.hlg
va m¢t (han r.u¢t
Trang 2TInh m~eh tay·d~u phai 6ng bach huyet phai
Cae h~eh b~eh huy~t gian sltem
TInh m~eh dan (dan Ian)
TInh m~eh tay.(J~u trai
H~eh b~eh huy~t
TInh m~eh ban dan (dan be d"~)
6ng ngltc
B' dllilng I~p ('" Pe<:quel )
'1 ~ ~:~~~b~,~~ch~:hUyet cung
Hinh 115 TUl'n ho,m b~ch huyel
'I'u ndi bAt dau, ong ngt,tc di len theo bd
phai eua dfjng 17uJch chil, Wi ti)n day co'
(nin co), d day, ong ngt,tc di thea mQt du'dng
cong 10m xuong dVdi va ra tru'ac (gQi la quai
hof:tc cung t{ng ngl/c), roi I~i ch~y ra tru'ac
va sang trili d~ Wi hQi lliu t'inh rnt7-ch canh
lrong·dltdi don trai, d day ong ngt,tc ho~c
do' vao hQi lvu nay, ho~c vao t'inh rnt7-ch
canh trong trai, ho~c VaG linh mt7-ch dllai
don trcii
Than bt7-ch huye'1 canh trong trcii va
khi ong nay d6 vao tinh m~ch
Ong ngl,lC c6 nhung lien quan sau day:
Phan trong 0' blj.ng neu ong bAt dau tU
day ong ng1.JC nhm d phia sau bd phili cua
clla tr/!- phai cd hoanh (crus mediale)
Phan trong 6' ngl/c, du'Qc phan ra lam
hai do~n: do~n gian ddn·chu (gian linh
o dO{ln gian dan-chil, ong ngt!c nhm a
ben trai va linh mt7-ch don (lon) d ben phai
Ph fa tren nua, ong ngt,tc di qua m(1t phili clla quai dQng mfJ,ch chilo Ve phia sau, ong
slfdn bim phai
len a m~t sau·trong clla dQllg mfJ,ch dlfai
Trang 3Tfnh m<;lch giap dlJai cOng -::: ~=-= :;o r: TInh m<;lch giap dlJai
Xl.l'OI1g SllOn thu 1- '/
TInh m<;lch ph~ quim sau
TInh IT\<;Ich dan ( dan Ian )
XIJOIlg sutm thu XII- Jl-'-:,! :"" :c::.:
Co 'nat '''''9 (ea d,;) - - JI
Tfnh rTI<;Ich chu dlJO'i -; ~ ~ ~ ; ~ "fJ 1c
Tfnh m<;lch ch~u g6c -1 •• Iiii;;;::I!Ir.:~
(ch~u chung)
"-"= -'- - -TInh rTI<;Ich tay-dAu Ira i
I , ~- Tfnh m<;lch chu tr~n
, - - - ' \ - - TInh m<;lch ban dan phI,!
(TM dan be IrEm )
~':"" _ _ -1 _ _ TInh m<;lch ban dan
(TM dan be dllOi)
, - """" , !- - Cac TM gian sutm VIII IX
~!Oo_~ ::s. TInh ITI<;Ich thl!c quan
"":=: :'\ Co hoclmh ,~- ~ TInh m~ch that h.mg Il!n
Co vuOng that IlfnQ
c -:,, f' ''''' + -TI"h m~ch cOng giCta
Hinh 11 H~ thong cac tinh m~ch dan
mc;tch c anh goe tnii va day than kinh ph€:uj
trai , lien quan ve phia sau voi Cd dd i CO
( mu sc ulu s longus colli), ve phia trong vdi
thlj c quan va day than kinh qu(it ngl1(1C
tr ai, va lien quan ve phia ngoai voj d<jng
mf,lch dliili don trai va pht mc;tc trung th(£t
ben tn'ii
o vung n i n co ' , quai ong ngl!C (ho~c
cung ong ngt,1c) di qua mQt khoang hlnh
tam giac, gQi 18 tam gicic d<jng mr;J.ch dOl
song, nAm gifta c(! ddi c6 va thl/c quan b
phia trong, cd b{ic thang trl1dc b phia ngoai,
va XI1(!ng sl1i:Jn thlZ nheft b phia duoi Quai ong ngl!c di b phia sau-ngoai so vdi b6 mf,lch than kink co ' , phia trl1dc-trong so vdi d<jng mf,lch va tinh mf,lch dot song, va phia trong
so vdi day than kinh hodnh trdi
hf,lch b{Lch huy€t gian slii:Jn, c{Lnh c(jt song,
Trang 4H~ thong cac tinh m~ch don
mue khoang gian sUdD phai thl1 11; tlnh
m~l.Ch ddn hinh thanh do h(ii nh~p eua hai
nhimh tInh illl}-ch goc: nhanh ngoai hinh
thanh do tinh mQ.ch th.1t lung len phai hQi
nh$.p voj tinh illl}.ch gian SUdD thu 12 ben
phkli, va nhanh trong khi c6 khi kh6ng la
mQt tInh ffil}.ch hinh thanh tren be ml}t eua
tinh illQ-ch chu dudi, ho(lc (hiem g$p hdn) 18
m(>t nhanh xuat phat tu tInh ml}.ch th:).n
phai (hinh 116, 117)
Trang 6' ngl,1c, tInh illQ.ch ddn di leD phia
tren (j mQ.t truoc eua CQt song ngl,1c , phfa
phai cua dU'dng giua, tdi ngang mue dot
song ngt!c thli 4, thi cong ra phia trudc tJ;lO
thanh quai tInh m~ch ddn b;1t chea phia
tren cua cuong ph6i phai va mb VaQ ml}t
sau eua tInh ffi<;lch chu tren
Trang dOQ.ll di len phfa tren d trong
long ngt,(c, finh m~ch ddn co nhung lien
quan nhu sau: ve phia trong, lien quan voi
ong ngljc, va xa hdn voi dOng nu;tch chu
song; ve phla ngoai (phia phai) lien quan
v{ji ph€' mllc trung thiit ben phai; ve phia
.-lau lien quan voi ccjt sfIng ngljc va cac dcjng
mQ.ch gian suiJn, ve phia trudc, voi cuo'ng
pho"i phdi va ben dudi cuong ph6i thi lien
quan voi thljc quan dOQ.n ngljc, thong qua
tui cung gian anh mQ.ch ddn-thljc quan
Quai linh mQ.ch don (ho?,c cung nnh
ml?ch dOn) di tli sau ra truoc, d ben tren
phit quan go'c ph,1i va d(mg mp.ch pho'i phiii,
nhung d bEm dudi cac hp.ch b(1ch huye't cllnh
(phai) voi phl m(lc trung that bEm phai, va 6
phia trong vdi kh[ quan, thljc quan, va day
23 Thea cae tac gia Philp thi co ba tinh mach dan, m9t tinh
mach oan di a phia phai cua C9t song ngt,lc goi la trnh ml;Jch
oan Ion con hai tinh miilch dan dl a ben tra! C9t s6ng ngt,lc thi
a1I9c g<;>i la cac tlnh mach dan be tren lIa duoi, Thea danh
phap Wing La-tinh thi tinh miilch dan ion duac goi iii rrnh
m~ch dan, tTnh mach dan be duol dU9c g<;>1 la linh m?ch ban
dan lIa tinh mach dan be tren du9c 9<;>1 iii linh m~ch ban oan
phl,J (xem them chu thich10)
mr;z.ch thljc quan va anh milch mang ngodi tim, di.c finh m<;tch gian SUdn va di.c finh
tinh milch ban dOn duai) Cac tinh milch ban dOn di dQc theo m*t trai cua cOt song ngljc, ben ngoai dcjng m(lch chu ngljc, toi
khoimg ngang muc dot s6ng ngvc tha 7 thi cong sang phai, b~t cheo m*t sau cua d9ng
m<;l.ch ddn Cac linh mr;z.ch ban don thu
nhQ,n mau tu 6-7 tinh mr;z.ch gian suon dftu
tien, va doi khi ca W tinh milch phi}' quan sau trai
(Truncus sympathicus)
La diu truc giai phftu cu6i cung n&m d6i xung d hai ben c<;l.nh c9t so'ng ngljc, 6
cam b~t cheo Khong gi6ng cac hQ.ch giao cam crs', chuoi hc;Ich giao cam ngljc duqc ca'u
tQ,o thea ki~u phan dOQ,n Rieng h~ch giao cam ng\lc thu nhat (va doi khi ell thu hai) hQp nhftt voi h~ch giao cam c6 duoi cung con gQi la ht;Lch sao, va cung voi h{lch sao
chuoi giao cam c6 t;;10 nen quai dudi don
(ho(>c quai than kinh giao cam Vieussens)
Chu6i than kinh giao cam ngvc tach ra dic
nhanh tim (neruus cardiac us imus: day than kinh tim dudi cung), nhanh thljc quan, va nhanh dcjng mc;Ich chilo Tu 6 (co
khi tu 7-8) hQ.ch giao cam ngljc cuoi cung
tach ra nhung nhimh hQp nhat l<;l.i t~o nen cac day than kinh t(lng ldn (nervus splanchnicus major) va day than kinh t(lng
be (nervus splanchnicus minor), cac day
thfrn kinh t<;lng chui qua khe 6 cd hoanh d~
xu6ng 0' bl}ng, va tham gia vao chi ph6i
thtin kinh d cae t<;l.ng ChuiJi hc;ICh giao cam
Trang 5lI!!lk noi chung gom co 11 hgch Odin hinh
(h,~('h lrcn cung htlu nhLt baa gid cung h';'l
nhDP voi h(lch d/ dud; gQi 1:1 /U.1ch sao), cae
h(Ich giao cam ng(lc nEtm d phla trLtoc cae
IlI!up slliln.cql s(j'ng
chlll;i h(/C:h giao cam ng(/C co nhung
lii'n quan sau day: d phia sau, lien quan viJi
(,:1(, 1I!(lch lJian sudn: vc phia ngoai lien
quan vai plu]' nt(IC lrU l!g thd'l, ve phfa trong
lu:'n quan voj cqt ~uj'llg ngtlc; ve phla trLtoc
TInh mach tay-d3u phai TInh mach chu tr~n
TInh mach dan (dan Ian)
Cac linh m~ch gan (TM tr~n gan)
Tuy~n thugng than phal
TInh mach linh (ben) phal
chuai giao cd m ngVc trcii lien quan vdi d(mg
mg.,ch chil ngl/c, con chuoi giao cam ngl/C phdi lien quan voj Unh mgch ddn
C6 hal day than hinh t(Ing a moi ben:
than kinh t(Lng Lan va than hinh t(wg be
- Day than kinh t(wg Mn 1:1 do nhung
nhanh xuat phat tu nhung hgch giao cam
Ilgljc thu 6, 7, 8 va 9 hQp thanh, cling co trLtdng h9P them cac nhimh tU hf.lch thu 5 ho:!c thu 10
TInh mach canh trong trai
TInh mach nach TInh mach tay-dau tJai TInh mach bim dan phu (dan be tn~n)
E)6ng mach chu nguc (chu xu6ng)
TInh m<;lch bfm dan (dan be dum)
Than d~ng m<;lch tang (DM than tang) DOng macn mac treo trang tr~n
TInh mach than Irai TInh mach mac treo trang dum
TInh mach chau goc (chau chung)
TInh mach that lung len
Hinh 117 H~ thong eae tinh m~eh ehu va tinh m~eh deln
Trang 6- Day than kinh t(Lng be h9P bai nhung
nhimh xuat phat ttt cac hg,ch than kinh giao cam ngl.jc thli 10, 11, va 12 Day thAn
kinh nay di xu6ng phia duoi n~m a phia ngoai ella day than kinh tg,ng Ian, va chui
qua trong cling m9t khe voi day than kinh
ella cd hoanh cung voi dQng m:;tch nay Khi xu6ng tai {5 hl,mg, day than kinh tg,ng chia
ra lam ba nh6m nhanh: nh6m tren, di tai m$.t 16i ella hg,ch ban nguy~t, nh6m giua di
di tai dam rot th(ln