Xử trí vấn đề ăn uống trong quá trình điều trị ung thư ppt

Nếu bạn bị đau miệng hoặc lợi nên đến gặp bác sĩ để kiểm tra có phải hiện tượng đó là tác dụng phụ của điều trị ung thư chứ không phải là do vấn đề về răng lợi không liên quan.. Một số l

Sử trí vấn đề ăn uống trong quá trình

điều trị ung thư

Tất cả các phương pháp điều trị ung thư - phẫu thuật, tia xạ trị liệu, hoá trị liệu, và liệu pháp sinh học (liệu pháp miễn dịch) - có tác dụng rất mạnh Mặc dù các phương pháp điều trị chỉ nhằm vào các tế bào ung thư trong cơ thể nhưng đôi khi chúng có thể phá huỷ những tế bào lành, khoẻ mạnh Ðiều này có thể tạo ra những tác dụng phụ khó chịu và những tác dụng phụ này gây ảnh hưởng đến ăn uống

Tác dụng phụ do điều trị ung thư gây ra khác nhau tuỳ theo từng bệnh nhân Bộ phận trong cơ thể được điều trị, thời gian điều trị, và liều lượng điều trị cũng ảnh hưởng tới việc tác dụng phụ có sảy ra hay không Bạn hãy hỏi bác sĩ về những ảnh hưởng của việc điều trị

Ðiều đáng mừng là chỉ có 1/3 số bệnh nhân ung thư có tác dụng phụ trong quá trình điều trị ung thư, và hẫu hết tác dụng phụ sẽ biến mất khi kết

thúc điều trị Bác sĩ sẽ cố gắng áp dụng một phác đồ điều trị sao cho tác dụng phụ là tối thiểu

Ðiều trị ung thư còn có thể ảnh hưởng tới vấn đề ăn uống của bệnh nhân theo một cách khác Khi người ta buồn rầu, lo lắng hoặc sợ hãi họ có thể có vấn đề về ăn uống ?n không ngon miệng và buồn nôn là hai đáp ứng thường gặp của cảm giác lo lắng và sợ hãi Những vấn đề như vậy chỉ được xảy ra trong một thời gian ngắn

Trong khi bệnh nhân nằm viện các nhân viên làm dịch vụ thực phẩm hoặc dinh dưỡng, bao gồm các chuyên gia dinh dưỡng có giấy phép có thể giúp bệnh nhân lập ra chế độ ăn cho bệnh nhân Họ còn có thể giúp bệnh nhân giải quyết các vấn đề về thể chất và cảm xúc khi ăn Bạn nên thảo luận một cách cởi mở với họ nếu có vấn đề nảy sinh trong thời gian hồi phục Hãy hỏi các nhân viên này xem những biện pháp nào có hiệu quả với các bệnh nhân khác của họ

Ðừng sợ việc phải ăn Không phải tất cả các bệnh nhân đều có vấn đề

về ăn uống trong thời gian điều trị ung thư Thậm chí đối với những người

có vấn đề về ăn uống cũng có những ngày ăn thấy ngon miệng

Ðối mặt với tác dụng phụ

Thông tin dưới đây đưa ra những chỉ dẫn thực tế để đối phó với tác dụng phụ có thể ảnh hưởng tới việc ăn uống của bệnh nhân

Những chỉ dẫn này đã giúp các bệnh nhân sử trí các vấn đề ăn uống khó giải quyết Thử tất cả các cách để tìm ra cách phù hợp với mình nhất Chia sẽ những mong muốn và lo lắng với người thân và bạn bè, đặc biệt là người chuẩn bị bữa ăn cho mình Hãy để cho họ biết rằng mình đánh giá cao

sự giúp đỡ của họ khi mình đang cố ăn

Mất cảm giác ngon miệng

Mất cảm giác ngon miệng hoặc chán ăn là một trong những triệu chứng thường gặp nhất xảy ra khi bị ung thư và điều trị ung thư Có nhiều yếu tố ảnh hưởng tới cảm giác ngon miệng bao gồm buồn nôn, nôn mửa và cảm thấy buồn hoặc trầm uất do bị ung thư Một người có những cảm xúc này, dù là thể chất hay tình cảm, có thể không muốn ăn

Những chỉ dẫn dưới đây có thể làm cho bệnh nhân cảm thấy thư giãn hơn khi ăn và vì vậy người bệnh sẽ cảm thấy thích ăn hơn

Giữ bình tĩnh, đặc biệt là khi ăn Không nên ăn một cách vội vã

Cố gằng tham gia vào các hoạt động thường ngày càng nhiều càng tốt Nhưng nếu bạn cảm thấy không dễ chịu và không muồn tham gia thì không nên bắt buộc mình

Thử thay đổi thời gian, địa điểm và không khí bữa ăn Một ngọn nến trong bữa ăn tối có thể làm cho bữa ăn hấp dẫn hơn Bạn có thể bày một bàn

ăn sặc sỡ, nghe nhạc nhẹ khi ăn ?n cùng với những người khác hoặc xem chương trình ti vi bạn yêu thích khi ăn

?n khi nào bạn cảm thấy đói Không cần phải ăn chỉ ba bữa chính mỗi ngày Nhiều bữa ăn nhỏ trong ngày thậm chí có thể tốt hơn

Hãy thay đổi món ăn Thử một số món ăn trong mục " Công thức nấu các món ăn cung cấp dinh dưỡng tốt hơn trong quá trình điều trị ung thư"

?n thường xuyên trong ngày, thậm chí cả lúc đi ngủ Luôn có sẵn thức

ăn nhẹ giàu dinh dưỡng Mỗi giờ chỉ cần ăn một vài miếng thức ăn phù hợp hoặc uống một vài ngụm nước phù hợp để người bệnh có thể lấy thêm lượng calo và protein Các bạn có thể tìm thấy cách thức chuẩn bị các món ăn nhẹ

ở bảng 1

Ðau miệng, họng

Ðau miệng, lợi nhạy cảm, và đau họng hoặc thực quản thường là do tia xạ, thuốc điều trị ung thư, và nhiễm khuẩn gây ra Nếu bạn bị đau miệng hoặc lợi nên đến gặp bác sĩ để kiểm tra có phải hiện tượng đó là tác dụng phụ của điều trị ung thư chứ không phải là do vấn đề về răng lợi không liên quan Bác sĩ có thể chỉ định thuốc để kiểm soát đau miệng và họng Nha sĩ của bạn sẽ chỉ dẫn các cách chăm sóc răng miệng

Một số loại thức ăn nhất định sẽ gây thêm kích thích làm tăng đau miệng và làm cho bệnh nhân khó nhai nuốt Bằng cách chăm sóc răng miệng tốt và chọn lựa thức ăn kĩ lưỡng có thể làm cho việc ăn uống trở nên dễ dàng hơn Dưới đây là một số chỉ dẫn hữu ích:

Thử những loại thức ăn mềm dễ nhai và dễ nuốt, như sữa, chuối, nước sốt táo, và các loại trái cây mềm khác: đào, lê, nước mơ ép, dưa hấu, pho mát mềm không có kem; khoai tây nghiền, mì ống có pho mát, bánh kem mềm, bánh pudding, gelatin, trứng bác, bột mạch và các loại ngũ cốc nấu chín khác; rau nghiền và nấu nhừ như đậu và cà rốt; thịt xay; các loại nước uống

Tránh các loại thức ăn kích thích niêm mạc miệng: các loại nước hoặc trái cây chua họ cam quýt như cam, bòng, quýt; các loại thức ăn mặn và có

gia vị cay; các loại thức ăn thô,tái và khô như rau sống, granola, bánh mì nướng,bánh quy

Nấu thức ăn cho đến khi chúng mềm ra

Cắt thức ăn thành những miếng nhỏ

Trộn thức ăn với bơ, nước thịt không mỡ, và nước sốt để dễ nuốt hơn

Sử dụng máy trộn hoặc máy chế biến thực phẩm để nghiền thức ăn

Sử dụng ống hút để uống nước

Thử ăn thức ăn để lạnh hoặc để ở nhiệt độ phòng Thức ăn nóng và ấm

có thể kích thích niêm mạc miệng và họng đã nhạy cảm

Nếu khó nuốt, nghiêng đầu ra sau hoặc về phía trước có thể giúp ích

Nếu bị ợ nóng, ngồi thẳng dậy hoặc đứng khoảng một tiếng sau khi

Hỏi bác sĩ về việc sử dụng thuốc ngậm và thuốc phun mù gây tê miệng họng trong một thời gian đủ để ăn xong bữa

Thay đổi mùi hoặc vị thức ăn

Vị giác của bệnh nhân có thể thay đổi khi bị bệnh hoặc trong quá trình điều trị Một tình trạng được gọi là mất vị giác có thể làm cho thức ăn có vị đắng hoặc vị kim loại, đặc biệt là đối với thịt và các loại thức ăn giàu protein Nhiều loại thức ăn không có vị Hoá trị liệu, xạ trị, hoặc ung thư có thể gây ra những hiện tượng này Các vấn đề về răng miệng cũng có thể làm thay đổi vị thức ăn Ðối với hầu hết bệnh nhân, sự thay đổi mùi và vị giác có thể biến mất khi kết thúc điều trị

Không có biện pháp đặc trị để cải thiện mùi vị thức ăn bởi vì mỗi người bị ảnh hưởng do bệnh tật và cách thức điều trị khác nhau Tuy nhiên chỉ dẫn dưới đây sẽ giúp cho thức ăn có vị ngon hơn (Nếu bị đau miệng, lợi

và họng, nên nói chuyện với bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng Họ có thể gợi

ý các cách để cải thiện mùi vị thức ăn mà không làm đau những vùng bị viêm.)

Chọn và chuẩn bị những thức ăn trông ngon và thơm

Nếu thịt có màu đỏ (như thịt bò) có vị hoặc có mùi khác thì bạn nên

ăn thịt gà, gà tây, trứng, các chế phẩm sữa, hoặc là cá ít tanh

Làm tăng mùi vị của thịt, gà và cá bằng cách tẩm ướp các loại gia vị khác nhau

Thử dùng những lượng nhỏ rau lá thơm

Thử ăn những loại hoa quả có vị chua như cam, chanh, những loại quả này có thể có vị hơn Bánh kem mềm vị chanh có thể rất thơm và cũng cung cấp lượng calo và protein cần thiết (Không nên ăn những loại hoa quả này nếu bạn bị đau họng hoặc đau miệng)

Bảo quản thức ăn ở nhiệt độ phòng

Dùng thịt lợn sông khói, giăm bông, hoặc là hành để làm tăng mùi vị của rau

Dừng ăn các loại thức ăn có vị khó chịu

Ðến nha sĩ khám để loại bỏ những vấn đề về răng miệng có thể ảnh hưởng tới mùi hoặc vị của thức ăn

Hỏi bác sĩ về các loại nước súc miệng đặc hiệu và cách chăm sóc răng miệng cho tốt

Khô miệng

Hoá trị liệu và xạ trị ở vùng đầu và cổ có thể làm giảm lượng nước bọt

và thường làm khô miệng Khi đó, bệnh nhân có thể khó nhai và khó nuốt Khô miệng cũng làm thay đổi mùi vị thức ăn Những chỉ dẫn dưới đây có thể hữu ích để đối phó với hiện tượng khô miệng Nên áp dụng thêm một số biện pháp để giải quyết hiện tượng đau miệng và họng để có thể nuốt thức

ăn dễ hơn

Thử ăn những loại thức ăn và nước uống có vị rất chua hoặc rất ngọt như nước chanh; những loại thức ăn này sẽ giúp bạn tiết nhiều nước bọt hơn (Không nên ăn những loại thức ăn này nếu bạn bị đau miệng hoặc đau họng.)

Ngậm kẹo cứng không có đường hoặc nhai kẹo cao su Làm như vậy

có thể giúp tiết ra nhiều nước bọt

?n những loại thức ăn ninh dừ và mềm, những loại thức ăn này nuốt

dễ hơn

Giữ cho môi ẩm bằng sáp môi

?n thức ăn cùng với nước sốt, nước thịt không có mỡ, và dầu giấm để làm cho thức ăn ẩm và dễ nuốt

Cứ vài phút lại uống một ngụm nước để nuốt và nói dễ hơn

Nếu khô miệng trầm trọng, hãy hỏi bác sĩ và nha sĩ về những sản phẩm có thể bôi lên để bảo vệ miệng và họng

Buồn nôn

Buồn nôn, có hoặc không kèm theo nôn mửa, là tác dụng phụ thường gặp của phẫu thuật, hoá trị liệu, xạ trị và liệu pháp sinh học Bản thân căn bệnh, hoặc các tình trạng khác không liên quan tới bệnh ung thư và việc điều trị cũng có thể gây hiện tượng buồn nôn

Cho dù nguyên nhân là gì, buồn nôn có thể làm cho bệnh nhân không thể lấy đủ lượng thực phẩm và dinh dưỡng cần thiết Dưới đây là một số gợi

ý có thể hữu ích:

Hỏi bác sĩ về thuốc chống nôn

Thử ăn bánh mì nướng và bánh bích quy, sữa chua, nước ga ngọt, bánh quy cây, bánh xốp, yến mạch, gà bóc da (nướng hoặc luộc, không rán),

trái cây và các loại rau mềm (như đào đóng hộp), các loại nước uống trong (uống dần từng ngụm), và khoai tây lạnh

Tránh ăn các loại thức ăn nhiều chất mỡ, béo, chiên, có gia vị, hoặc nóng có mùi mạnh; và các loại thức ăn ngọt như kẹo, bánh bích quy, hoặc là bánh ngọt

?n lượng nhỏ, thường xuyên và từ từ

Tránh ăn ở trong căn phòng quá ngột ngạt, quá nóng, có mùi bếp làm cho người bệnh thấy khó chịu

Uống ít nước khi ăn Uống nước có thể gây đầy bụng hoặc trướng bụng

Uống hoặc nhấp từng ngụm trong ngày, trừ khi ăn Nên sử dụng ống hút khi uống nước

Uống các loại nước uống mát hoặc để lạnh Thử những loại nước uống mà mình thích được để trong khay đá

?n đồ ăn để ở nhiệt độ phòng hoặc lạnh hơn; thức ăn nóng có thể làm tăng hiện tượng buồn nôn

Không nên cố ăn những thức ăn mà mình thích khi cảm thấy buồn nôn Làm như vậy có thể dẫn tới cảm giác ghét ăn những loại thức ăn này mãi mãi

Nghỉ ngơi sau khi ăn, bởi vì hoạt động có thể làm chậm quá trình tiêu hoá Tốt nhất là nên ngồi nghỉ khoảng một tiếng sau bữa ăn

Nếu buồn nôn vào buổi sáng, nên ăn bánh mì nướng khô hoặc bánh quy xốp trước khi dậy

Nôn mửa

Nôn mửa có thể sảy ra sau khi buồn nôn, có thể do điều trị, mùi khó chịu của thức ăn, đầy hơi dạ dày hoặc chướng bụng, hoặc do vận động gây

ra ở một mômột một số bệnh nhân, trong những môi trường nhất định, như bệnh viện, có thể gây nôn mửa

Nếu nôn mửa trầm trọng hoặc kéo dài trong nhiều ngày thì cần phải đến gặp bác sĩ

Thông thường nếu có thể kiểm soát được triệu chứng buồn nôn thì bệnh nhân có thể ngăn được nôn mửa Tuy nhiên, đôi khi bệnh nhân không thể ngăn chăn được các biểu hiện này Bệnh nhân có thể làm giảm triệu chứng bằng cách tập thể dục thư giãn hoặc ngồi thiền Những biện pháp này yêu cầu bệnh nhân phải thở sâu nhịp nhàng và tập trung trong yên tĩnh và có thể thực hiện ở mọi nơi Nếu bị nôn mửa, làm theo những chỉ dẫn dưới đây

để ngăn không nôn tiếp

Hỏi bác sĩ về thuốc chống nôn

Không ăn hoặc uống cho đến khi kiểm soát được triệu chứng nôn mửa

Khi đã hết nôn, uống một lượng nhỏ nước lọc (Xem mục chế độ ăn uống với nước lọc) Bắt đầu, cứ mười phút thì uống một thìa cà phê đầy, tăng dần lên cứ 20 phút uống một môi đầy, và cuối cùng cứ 30 phút thì uống

2 môi đầy

Khi không bị nôn khi uống nước lọc, thử một chế độ ăn ở dạng nước Tiếp tục uống lượng nhỏ nước khi bạn có thể giữ được Khi thấy quen với chế độ ăn ở dạng lỏng thì dần dân chuyển sang chế độ ăn bình thường Nếu

cơ thể khó tiêu hoá sữa, có thể thử một chế độ ăn ở dạng mềm thay cho chế

độ ăn ở dạng lỏng Khi quen với chế độ ăn ở dạng mềm, dần dần tăng thêm thức ăn để trở về với chế độ ăn bình thường.(Bạn có thể tìm hiều thêm thông tin về những chế độ ăn này và các chế độ ăn khác trong mục " Chế độ ăn đặc biệt cho nhu cầu đặc biệt" )

ỉa lỏng

ỉa lỏng có thể do nhiều nguyên nhân, bao gồm hoá trị liệu, tia xạ trị liệu, nhiễm khuẩn, nhạy cảm thức ăn, và cảm giác buồn chán

ỉa lỏng kéo dài hoặc trầm trọng có thể gây ra những vấn đề khác Khi

bị ỉa lỏng, thức ăn nhanh chóng đi qua ruột trước khi cơ thể kịp hấp thụ đủ vitamin, các chất khoáng, và nước Ðiều này có thể gây ra hiện tượng mất nước và tăng nguy cơ nhiễm khuẩn Liên hệ với bác sĩ nếu tình trạng ỉa lỏng trầm trọng và káo dài nhiều ngày Dưới đây là một số chỉ dẫn để đối phó với tình trạng ỉa lỏng

Uống nhiều chất lỏng trong ngày Uống nhiều nước là rất quan trọng

vì cơ thể có thể không lấy đủ nước khi bị ỉa lỏng

?n nhiều bữa nhỏ trong ngày thay cho ba bữa chính

?n nhiều loại thức ăn và chất lỏng có chứa muối Na và K Những loại khoáng chất này thường bị mất khi ỉa lỏng Các chất lỏng nên dùng là nước hầm hoặc nước thịt không mỡ Thức ăn có hàm lượng kali cao không gây ỉa lỏng bao gồm chuối, đào, nước mơ ép, và khoai tây luộc hoặc nghiền

?n những loại thức ăn giàu dinh dưỡng nhưng có hàm lượng xơ thấp: sữa chua, cơm hoặc mì, nước nho, bột mì, trứng (nấu đến khi lòng trắng rắn lại, không rán), chuối chín, bơ lạc , bánh mì trắng, thịt gà hoặc thịt gà tây bóc da, thịt bò nạc, hoặc cá (luộc hoặc nướng, không rán), pho mát mềm không kem, pho mát kem

Không ăn thức ăn rán, chứa nhiều chất béo và mỡ, rau và trái cây sống; các loại rau có hàm lượng xơ cao như bông cải xanh, ngũ cốc, đậu quả, bắp cải, đậu hạt, và xúp lơ; gia vị mạnh như hạt tiêu cay, bột carry, gia

vị hỗn hợp

Uống chất lỏng để ở nhiệt độ phòng

Tránh ăn và uống những thức ăn và đỗ uống quá nóng hoặc quá lạnh

Hạn chế những thức ăn và uống có chứa caffeine, gồm cà phê, trà đặc, một số loại nước sôda, và chocolate

Cẩn thận khi sử dụng sữa và các chế phẩm sữa bởi vì tình trạng ỉa lỏng có thể do hiện tượng không dung nạp đường lactoza (Nếu bạn nghĩ mình có vấn đê này, nên đọc mục " chế độ ăn có ít đường lactoza" ) Xin lời khuyên của bác sĩ hoặc các chuyên gia dinh dưỡng

Sau khi bị ỉa lỏng đột ngột và trong thời gian ngắn (ỉa lỏng cấp tính), cần có chế độ ăn ở dạng lỏng 12 đến 14 tiếng đầu Làm như vậy sẽ để ruột được nghỉ ngơi trong khi bù được lượng dịch quan trọng của cơ thể bị mất khi bị ỉa lỏng.(Xem mục chế độ ăn ở dạng lỏng)

Táo bón

Một số loại thuốc điều trị ung thư và các loại thuốc khác như thuốc giảm đau có thể gây táo bón Tình trạng này cũng có thể xảy ra nếu chế độ

ăn không có đủ dịch hoặc chất xơ hoặc nếu bệnh nhân phải nằm liệt giường

Dưới đây là một số chỉ dẫn để phòng chống và điều trị táo bón