SÁCH LINH KHU THIÊN 36: NGŨ LUNG TÂN DỊCH BIỆT LUẬN Hoàng Đế hỏi: "Thủy cốc nhập vào miệng, chuyên chở đến Trường Vị, dịch của nó phân thành 5 loại [1]: Trời lạnh mặc áo mỏng sẽ thành n
Trang 1SÁCH LINH KHU
THIÊN 36: NGŨ LUNG TÂN DỊCH BIỆT LUẬN
Hoàng Đế hỏi: "Thủy cốc nhập vào miệng, chuyên chở đến Trường
Vị, dịch của nó phân thành 5 loại [1]: Trời lạnh mặc áo mỏng sẽ thành nước
tiểu và khí[2] Trời nóng nực sẽ thành mồ hôi[3] Lúc ta buồn sầu, khí sẽ
nhập chung lại thành ra nước mắt[4] Vùng Trung hoãn bị nhiệt thì Vị khí bị
lơi, gây thành nước dãi[5] Khi tà khí nghịch bên trong thì khí bị bế tắc
không vận hành, khí không vận hành thì sẽ thành chứng thủy trướng[6] Ta
biết rất rõ tại sao như vậy, nhưng ta chưa biết từ đâu sinh ra, Ta mong được
nghe con đường sinh ra đó"[7]
Kỳ Bá đáp : "Thủy cốc đều nhập vào miệng, Vị của nó gồm có 5 loại,
mỗi loại đều chảy rót về biển của nó, tân dịch cũng chạy theo con đường của
nó[8] Cho nên Tam tiêu xuất ra khí nhằm làm ấm phần cơ nhục, sung mãn
vùng bì phu, đó là tân, phần lưu lại mà không vận hành gọi là dịch[9]
Trời nóng nực mặc áo dày sẽ làm cho tấu lý khai, mồ hôi sẽ chảy ra,
hàn khí sẽ lưu giữ lại trong khoảng phận nhục, tụ thành bọt, gây thành chứng
Trang 2đau nhức[10] Trời lạnh lẽo thì tấu lý bị bế, khí bị sáp trệ không vận hành,
thủy chảy xuống dưới đến Bàng quang thành nước tiểu và khí[11]
Tân dịch của ngũ cốc, hòa hợp để thành ra chất cao (mỡ), bên trong
nó thấm nhập vào chỗ rỗng của cốt, bổ ích não tủy, sau đó nó chảy
xuống[12]
Trong lục phủ ngũ tạng, Tâm đóng vai chủ (vua)[13], tai đóng vai
nghe[14], mắt đóng vai nhìn[15], Phế đóng vai phò tá[16], Can đóng vai vị
tướng quân[17] ,Tỳ đóng vai hộ vệ[18], Thận đóng vai chủ bên ngoài[19]
Cho nên, tân dịch của ngũ tạng lục phủ, lên hết bên trên để thấm vào
mắt[20] Khi Tâm lo buồn thì khí sẽ quyện vào nhau, sẽ làm cho Tâm hệ bị
cấp, Tâm hệ bị cấp thì Phế nở lên, Phế nở lên thì dịch sẽ tràn ngập lên
trên[21] Ôi ! Tâm hệ và Phế không thể thường bị nở lên, vì nó sẽ chợt lên
chợt xuống và sẽ bị ho rồi nước mắt chảy ra[22] Vùng Trung (tiêu) nhiệt thì
bên trong Vị sẽ tiêu cốc, tiêu cốc thì loại trùng sẽ khấy động trên dưới,
Trường Vị sẽ bị rộng đầy, cho nên Vị bị lơi, Vị bị lơi thì khí nghịch, do đó
mà nước dãi chảy ra[23]
Tân dịch của ngũ cốc hòa hợp sẽ thành chất mỡ (cao), bên trong nó
thấm vào chỗ rỗng của cốt, bổ ích não tủy, sau đó nó chảy xuống mép trong
của đùi[24] Nếu Âm Dương bất hòa, nó sẽ làm cho dịch tràn ngập để rồi
Trang 3chảy xuống nơi Âm khiếu, tủy và dịch đều giảm và chảy xuống, khi chảy
xuống quá độ thì sẽ hư, vì hư cho nên sẽ làm cho thắt lưng bị đau và cẳng
chân bị buốt[25] Khí đạo của Âm Dương không thông, bốn biển đều bế tắc,
Tam tiêu không tiết tả ra được, tân dịch không hóa được, thủy cốc cùng đi
chung trong Trường Vị, rời khỏi hồi trường, lưu giữ lại ở Hạ tiêu, không
thấm được vào Bàng quang, vì thế mà Hạ tiêu bị trướng, thủy bị tràn ngập sẽ
thành chứng thủy trướng[26] Đây là trường hợp nghịch thuận của 5 dạng
tân dịch vậy"[27]
Trang 4THIÊN 37: NGŨ DUYỆT NGŨ SỨ
Hoàng Đế hỏi: "Ta nghe nói phép châm phải xét cho được ngũ quan,
ngũ duyệt nhằm thấy được ngũ khí[1] Ngũ khí chính là sứ giả của ngũ tạng,
là nơi phối hợp với ngũ thời, Ta mong được nghe về vai trò của ngũ sứ xuất
hiện như thế nào ?"[2]
Kỳ Bá đáp : "Ngũ quan là nơi biểu hiện bề ngoài của ngũ tạng"[3]
Hoàng Đế hỏi: "Ta mong được nghe nó phải xuất hiện như thế nào để
gọi được là thường ?"[4]
Kỳ Bá đáp : "Mạch xuất hiện nơi Khí khẩu, sắc hiện ra ở Minh đường,
ngũ sắc xuất hiện thay đổi nhằm ứng với ngũ thời đúng với mỗi vai trò
thường của chúng[5] Kinh khí nhập vào tạng, ta phải trị ở bên trong"[6]
Hoàng Đế hỏi: "Đúng vậy ! Phải chăng chỉ có ngũ sắc là quyết biểu
hiện rõ được trên Minh đường ?"[7]
Kỳ Bá đáp : "Ngũ quan đã làm phân biệt được (gương mặt), phần
Khuyết đình đã phân bày ra rõ ràng làm nổi bật được Minh đường (mũi)[8]
Minh đường to rộng, vùng phồn tế hiện rõ ra ngoài, vành tai vuông dựng cao
Trang 5lên như bức tường có nền chắc chắn, tất cả đều thoáng, rộng[9] Nếu ngũ sắc
không loạn (bình), (thổ cơ) bằng phẳng, rộng rãi, người ấy sẽ sống thọ đến
trăm tuổi[10] Gặp được người như vậy, châm rất là kết quả, bởi vì những
người này huyết khí có dư, cơ nhục rắn và kín đáo, vì thế có thể khuyên họ
nên châm (để chữa bệnh)[11]
Hoàng Đế nói: "Ta mong được nghe về ngũ quan"[12]
Kỳ Bá đáp : "Mũi là quan của Phế, mắt là quan của Can, miệng và
môi là quan của Tỳ, lưỡi là quan của Tâm, tai là quan của Thận"[13]
Hoàng Đế hỏi: "Dựa vào những quan này biểu lộ được gì ?"[14]
Kỳ Bá đáp : "Chúng biểu lộ được khí của ngũ tạng[15] Cho nên, Phế
bệnh thì suyễn tức mũi phồng lên[16], Can bệnh thì mí mắt xanh[17], Tỳ
bệnh thì môi vàng[18], Tâm bệnh thì lưỡi bị cuốn ngắn lại, lưỡng quyền đỏ
lên[19], Thận bệnh thì quyền và má bị đen"[20]
Hoàng Đế hỏi: "Ngũ mạch xuất hiện 1 cách an nhiên (không việc gì
xảy ra), ngũ sắc xuất hiện 1 cách an nhiên, (có người) sắc vẫn bình thường
mà vẫn nguy là tại sao ?"[21]
Trang 6Kỳ Bá đáp : "Ngũ quan không tỏ, khuyết và đình không rộng, vùng
Minh đường nhỏ, phần phồn và tế không rõ, phần tường cơ thấp, dưới chân
tường không có nền tảng, dái tai và vành tai vảnh ra ngoài, người như thế,
tuy trong lúc sống bình thường mà cũng đã nguy rồi, huống gì thêm bị bệnh
tật nữa !"[22]
Hoàng Đế hỏi: "Ngũ sắc hiện ra nơi Minh đường nhằm xét được khí
của ngũ tạng, phần trái phải, cao thấp có bộc lộ được sự tương ứng về hình
dạng không ?"[23]
Kỳ Bá đáp : "Phủ tạng nằm bên trong con người, mỗi tạng phủ đều
nằm theo thứ lớp của mình, trái phải, cao thấp đều theo đúng với mức độ của
mình"[24]
THIÊN 38: NGHỊCH THUẬN PHÌ SẤU
Hoàng Đế hỏi: "Ta được nghe thầy nói về phép châm, nghe rất nhiều
và rất rõ ràng, Đạo của thầy dường như ứng với tùy lúc, tức là u ẩn xa xôi
mà lại đáng tin, chứ không phải là một cái gì đó rất vững chãi, rõ ràng, đấy
là nhờ vào việc học và hỏi 1 cách thuần thục mới biết hay là nhờ vào thẩm
sát vạn vật mà Tâm mình sinh ra biết được ?"[1]
Trang 7Kỳ Bá đáp : "Thánh nhân thực hiện cái Đạo của mình, trên hợp với
Thiên, dưới hợp với Địa, giữa hợp với nhân sự, tất cả đều phải có cái phép
rõ ràng, nhằm dựng lên cái đồ sử, nhằm kiểm tra cái pháp thức, nhờ vậy sau
mới có thể truyền lại cho đời sau[2] Vì thế, người thợ không thể vất bỏ cái
thước đo xích thốn để mà ức đoán vật ngắn dài, không thể bỏ sợi dây mực
mà tính được mực nước, người làm công không thể để yên cây thước tròn
mà vẽ nên vòng tròn, không thể vứt cây thước vuông mà vẽ được góc
vuông[3] Nếu ta biết cách dùng những loại dụng cụ này sẽ xử lý 1 cách
vững vàng vạn vật trong tự nhiên, nếu ta áp dụng cách truyền dạy dễ dàng, ta
sẽ biết cái lẽ thường của việc nghịch thuận"[4]
Hoàng Đế hỏi: "Ta mong được nghe về vấn đề tự nhiên như thế nào
?"[5]
Kỳ Bá đáp : "Xuống dưới chỗ sâu để khai nước, không cần phải dùng
công lực mà nước dễ cạn, nước theo hang động để mà khai đường thì dễ
thông với mạch nước, đây ý nói về sự hoạt sáp của khí, sự thanh trọc của
huyết, sự thuận nghịch của đường vận hành vậy"[6]
Hoàng Đế hỏi: "Ta mong được nghe về màu da trắng đen, dáng mập
gầy, nhỏ lớn, mỗi dạng người như vậy, phép châm có theo 1 độ số nào
không ?"[7]
Trang 8Kỳ Bá đáp : "Những người ở vào lứa tuổi tráng đại (mạnh khỏe, to),
huyết khí họ sung mãn, tràn đầy, da dẻ vững chắc, nhân lúc nào đó bị tà khí
tấn công, châm những người này phải châm sâu và lưu kim sâu[8] Đối với
những loại người mập béo, vai nách rộng, phần nhục ở cổ gáy mỏng, da dầy
mà sắc đen, môi dày lên, huyết sắc đen mà trọc, khí sắc mà trì, những người
này có cuộc sống tham lam, thích lấy chiếm vật cho mình, châm những
người này phải châm kim sâu và lưu kim lâu, châm nhiều lần"[9]
Hoàng Đế hỏi: "Châm người gầy phải thế nào ?"[10]
Kỳ Bá đáp : "Người gầy thì da mỏng, sắc kém, cơ nhục gầy tong teo,
môi mỏng tiếng nói nhỏ, huyết họ thanh, khí họ hoạt, dễ thoát khí, dễ tổn
huyết, Châm những người này phải châm cạn mà nhanh"[11]
Hoàng Đế hỏi: "Châm người bình thường như thế nào ?"[12]
Kỳ Bá đáp : "Nên xem xét màu sắc trắng hay đen để mà áp dụng
châm cho mỗi trường hợp[13] Riêng người đoan chính, đôn hậu, huyết khí
của họ hòa điệu, châm những người này phải theo lẽ thường số"[14]
Hoàng Đế hỏi: "Châm cho những bậc tráng sĩ, cốt khí của họ chân, cơ
nhục họ rắn chắc, bàn tay chân họ thư thả, dáng người dõng dạc, những loại
người này, nếu thuộc về dạng trầm nặng thì khí sắc và huyết trọc, châm phải
Trang 9sâu và lưu kim lâu, tăng thêm mức độ châm; nếu thuộc về dạng nhẹ nhàng
thì khí hoạt, huyết thanh, châm phải cạn rút kim nhanh"[15]
Hoàng Đế hỏi: "Châm trẻ nhỏ như thế nào ?"[16]
Kỳ Bá đáp : "Trẻ nhỏ thì cơ nhục mềm, huyết ít, khí nhược, châm cho
chúng phải dùng hào châm, châm cạn mà nhanh, mỗi ngày châm 2 lần cũng
được"[17]
Hoàng Đế hỏi: "Châm theo cách gọi là ‘lâm thâm quyết thủy’ phải thế
nào ?"[18]
Kỳ Bá đáp : "Người mà huyết thanh khí trọc, nếu châm tả nhanh sẽ
làm cho khí bị kiệt"[19]
Hoàng Đế hỏi: "Châm theo cách gọi là ‘tuần quật quyết xung’ phải thế
nào ?"[20]
Kỳ Bá đáp : "Người mà huyết trọc khí sắc, nếu châm tả nhanh thì kinh
có thể thông"[21]
Hoàng Đế hỏi: "Mạch vận hành theo nghịch thuận như thế nào ?"[22]
Trang 10Kỳ Bá đáp : "Tam Âm của Thủ đi từ tạng ra đến tay, Tam dương của
Thủ đi từ Thủ lên đến đầu, Tam Dương của Túc đi từ đầu xuống chân, Tam
Âm của Túc đi từ Túc lên bụng"[23]
Hoàng Đế hỏi: "Chỉ riêng mạch túc Thiếu âm có đoạn đi xuống, tại
sao thế ?"[24]
Kỳ Bá đáp : "Không phải vậy ! Ôi ! Xung mạch là biển của ngũ tạng
lục phủ, ngũ tạng lục phủ đều bẩm thụ khí nơi mạch này[25] Khi đi lên trên,
nó xuất ra ở kháng tảng, làm ướt các kinh Dương, tưới thấm các kinh tinh
(âm)[26] Khi đi xuống, nó rót vào huyệt Đại lạc của kinh Thiếu âm, rồi xuất
ra ở huyệt Khí nhai, tuần hành theo mép trong của đùi trên, nhập vào kheo
chân, nó lại đi chìm vào trong xương đùi đến sau mắt cá trong, thuộc vào
đây[27] Một chi biệt đi xuống cùng với kinh Thiếu âm, tưới thắm các kinh
của tam Âm[28] Ở phía trước, một đường đi chìm vào trong bàn chân, dọc
theo bàn chân, nhập vào khoảng giữa ngón cái, nhằm tưới thắm các lạc mạch
và làm ấm cơ nhục[29] Cho nên khi biệt lạc này bị kết thì mạch ở bàn chân
bất động, bất động thì bị quyết, bị hàn"[30]
Hoàng Đế hỏi: "Ta lấy gì để phân biệt ?"[31]
Trang 11Kỳ Bá đáp : "Ta dùng ngũ quan để dẫn dắt, ta thiết (mạch) để nghiệm
lại, nếu không phải là (biệt lạc về bị kết) thì (mạch) tất sẽ động, nhờ vậy mà
ta biết được rõ về lẽ nghịch thuận"[32]
Hoàng Đế nói: "Thật khó khăn thay cho bậc Thánh nhân trong khi
hành đạo, nó sáng tỏ như vầng nhật nguyệt, nó tế vi từng hào, từng ly, nếu
không phải là người như phu tử, ai có thể hiểu biết và trình bày như vậy
được !"[33]