- đẩy mạnh phát teiển thơng nghiệp bằng cách độc chiếm thị trờng Việt Nam , đánh thuế nặn vào hàng hoá nhập khẩu của Trung Quốc và Nhật Bản Sau chiến tranh thế giới I, phong trào dân tộ
Trang 1Chơng trình khai thác thuộc địa của Pháp lần hai có những điểm mới là:
Hoàn cảnh mới:
- Pháp ra khỏi chiến tranh với t cách là nớc thắng trận nhng bị tàn phá nặng nề:
+hàng loạt các nhà máy đờng xá, cầu cống, nhà ở, làng mạc trên khắp cả nớc
bị phá huỷ
+nhiều ngành sản xuất công nghiệp bị đình trệ,hoạt động thơng mại bị sa sút nghiêm trọng
- chiến tranh cũng tiêu huỷ hàng triệu phrăng Pháp đầu t ở bên ngoài
- chiến thắng của cách mạng tháng 10 nga đã làm thị trờng đầu t lớn nhất của Pháp ở châu âu không còn tồn tại
- nạn lạm phát, leo thang giá cả và đời sống khó khăn đã làm trỗi dậy phong trào đấu tranh của các tầng lớp lao động
- Pháp trở thành con nợ lớn trớc hết là của mỹ
->thực dân Pháp bắt tay ngay vào cuộc khai thác thuộc đị để bù đắp những thiệt hại do chiến tranh gây ra
Nội dung khai thác mới:
- quy mô khai thác lớn gấp nhiều lần so với cuộc khai thác lần 1, tăng vốn
đầu t lê 4 tỉ phrăng
- đẩy rmạnh hơn nữa việc cớp đoạt rợng đất của nhân dân để lập đồng điền, coi đây là lĩnh vực trọng tâm của việc khai thác
- đẩy mạnh khai thác mỏ, đặc biệt là mỏ than
- đẩy mạnh phát teiển thơng nghiệp bằng cách độc chiếm thị trờng Việt Nam , đánh thuế nặn vào hàng hoá nhập khẩu của Trung Quốc và Nhật Bản
Sau chiến tranh thế giới I, phong trào dân tộc ở nớc ta diễn ra mạnh mẽ, trong đó, các giai cấp tầng lớp đều đa ra những đòi hỏi của mình đối với chính quyền thực dân trớc khí thế của phong trào, thực dân Pháp đã tự lột mặt nạ, dùng vũ lực để đàn áp phong trào tay không của nhân dân ta Cuộc đàn áp, khủng bố của chúng về mặt khách quan đã đẩy một bộ phận lớn liên kết với nhau trong các tổ chức cách mạng dần dần, ba tổ chức cách mạng hình thành mà hội Việt Nam cách mạng thanh niên là tiêu biểu nhất
Sự ra đời và hoạt động của hội gắn liền với hoạt động của Nguyễn ái Quốc ở quảng châu (Trung Quốc ) Rời matxcơva, tháng 11-1924, Nguyễn ái Quốc về quảng châu sau khi hợp thức hoá công việc của mình tại phái bộ Bôrôdin, Ngời bắt đầu tiép xúc với những ngời Việt Nam yêu nớc đang hoạt động tại đây, đặc biệt là tổ chức tâm tâm xã ngời đã chọn ra một số thanh niên tích cực trong tổ chức, tuyên truyền, giác ngộ họ và đến tháng 2-1925, thành lập cộng sản đoàn-hạt nhân cho một tổ chức cách mạng rộng lớn hơn đến 6-1925, ngời cho thành lập Hội Việt Nam cách mạng thanh niên tháng 7 năm đó, Nguyễn ái Quốc cùng một số nhà cách mạng triều tiên, inđonêxia, trung quốc thành lâp hội liên hiệp các dân tộc bị áp bức và đặt Hội Việt Nam cách mạng thanh niên vào trong tổ chức này sau khi thành lập thì Hội Việt Nam cách mạng thanh niên đã công bố tuyên ngôn, điều lệ,lập trờng chính trị, cơ cấu tổ chức và tiến hành hoạt động Trong những năm 1925-1927, hội liên tục mở các lớp huấn luyện chính trị cho thanh niên yêu nớc do Hồ Chí Minh trực tiếp viết bài và giảng dạy nội dung học khá rộng Các học viên đợc dạy về lịch sử tiến hoá của loài ngời,các giai đoạn phát triển của chủ nghĩa t] bản,phong trào giải phóng dân tộc, cách mạng tháng mời nga, các tổ chức quốc tế I,II,III Ngoài ra, học viên còn đợc huấn luyện về hoạt động bí mật nh viết sách báo, tuyên truyền, công tác dân vận Sau khi kết thúc khoá học, học viên sẽ đợc kết nạp vào hội và đa về nớc hoặc sang xiêm hoạt
động Họ là đội ngũ tuyên truyền, cổ động cho khuynh hớng cách mạng mới
Trang 2Cùng với việc mở các lớp huấn luyện, Nguyễn ái Quốc còn chon ra những thanh niên xuất sắc cử đi du học ở nớc ngoài nh Lê Hồng Phong, Hà Huy Tập, Nguyễn Sơn, …
Ngoài việc đào tạo cán bộ cách mạng, hội cũng rất chú trọng xuất bản sách vở, báo chí để tuyên truyền cho đờng lối cách mạng của hội Và hội đã cho xuát bản
tờ báo thanh niên làm cơ quan ngôn luận của hội-tờ báo đầu tiên của ta viết bằng chữ quốc ngữ, ra số đầu tiên vào ngày 21-6-1925 (ngày này đợc chọn làm ngày báo chí Việt Nam hiện nay) Cuối năm 1927, hội cho xuất bản cuốn sách “Đờng Kách Mệnh” của Nguyễn ái Quốc.nội dung chủ tếy của cuốn sách là chỉ ra cho nhân dân ta con đờng và cách thức đi đến thắng lợi “Đờng Kách Mệnh” chỉ rõ cách mạng Việt Nam trớc hết phải làm”dân tộc cách mạng”- đánh đuổi đế quốc, giành độc lập dân tộc sau đó mới làm “giai cấp cách mạng” lật đổ phong kiến, t sản giành tự do dân chủ Liên minh công nông là then chốt còn học trò, tiều điền chủ, tiểu thơng là bạn của cách mạng và “Đờng Kách Mệnh’khẳng định nhân tố quyết định thắng lợi của đảng chính là sự lãnh đạo của một đảng cách mạng
từ cuối năm 192, sau khi kết thúc lớp huấn luyện chính trị đầu tiên, Nguyễn ái Quốc đã chọn ra sáu học viên đa về ba trung tâm lớn của Việt Nam là Hà Nội, Huế và Sài Gòn để tuyên truyền và xây dựng cơ sở cho hội Hoạt động tích cực
củ những chiến sĩ tiên phong này, các chi bộ đầu tiên của hội đợc thành lập Trên cơ sở đó, xuất hiện các cấp tổ chức cao hơn là kì bộ, tỉnh bộ và cuối cùng là huyện bộ Cùng với việc xây dựng và phát triển hệ thống tổ chức của hội ở trong nớc, Hội Việt Nam cách mạng thanh niên còn chú trọng xây dựng các chi bộ trong Việt kiều ở Xiêm
thời kì đầu xây dựng tôe chức, các hội viên thờng sử dụng các mối quan hệ bạn
bè, ngời thân,thầy trò trong việc thành lập vác chi bộ nên thành phần trí thức tiểu
t sản chiếm tỉ lệ cao Từ cuối năm 1928, hội đã định hớng mới trong hoạt động của mình bằng chủ trơng phát động phong trào “vô sản hoá”-đa những ngời cộng sản vào các đồn điền, hầm mỏ để sống và làm việc của công nhân nhằm biến những cán bộ cách mạng thành những ngời vô sản-đại biểu trung thành của công nhân và truyền bá chủ nghĩa Mac-Lênin trong quần chúng nhờ vậy mà chủ nghĩa Mac-lenin đợc truyền bá vào Việt Nam ngày càng sau rộng thêm, giữa lúc phong trào công nhân phát triển mạnh nhng thiếu đờng lối nên đợc tiếp thu ngay làm cho phong trào cách mạng phát triển mạnh hơn, đặc biệt là phong trào công nhân chuyển dần từ tự phát sang tự giác
những hoạt động trên của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên đã góp phần quan trọng trong việc kết hợp chủ nghĩa Mac-lenin với phong trào công nhân, thúc đẩy nhanh quá trình thành lập đảng đó là truyền bá lí luận cách mạng vào Việt Nam theo con đờng cách mạng vô sản đó là giác ngộ giai cấp công nhân, thúc đẩy phong trào công nhân phát triển sang giai đoạn tự giác và quan trọng hơn cả là nó đã chuẩn bị về tổ chức, chính trị và đội ngũ cán bộ cho sự ra đời của
Đảng cộng sản Việt Nam Qua đây, ta lại càng khâm phục trớc sự anh minh, sáng suốt của Hồ chủ tịch Ngời không chỉ tìm ra con đờng cứu nớc đúng đắn cho dân tộc ta mà còn có công thức tỉnh, giác ngộ dân ta, chuẩn bị về t tởng, tổ chức, chính trị cho việc thành lập Đảng cộng sản Việt Nam- đảng tiên phong cho giai cấp công nhân sẽ lãnh đạo nhân dân ta đi đén thắng lợi cuối cùng
Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới cùng với thiên tai đã tác động nặng nề đến nền kinh tế- xã hội nớc ta đời sống của các tầng lớp nhân dân lao động hết sức
điêu đứng Thêm vào đó, các cuộc bắt bớ, đàn áp của chính quyền thực dân diễn
ra hết sức tàn bạo trên khắp cả nớc, đặc biệt là từ sau cuộc khởi nghĩa yên bái của Việt Nam quốc dân đảng bầu không khí chính trị Việt Nam vô cùng ngột
Trang 3ngạt vào thời điểm đó, ngọn cờ giải phóng dân tộc đã đợc giai cấp công nhân,
đứng đầu là Đảng cộng sản Việt Nam giơng cao Đảng cộng sản Việt Nam sau khi hợp nhất đã trở thành một chính đảng thống nhất về tổ chức, đứng đắn về c
-ơng lĩnh chính trị đã tập hợp quần chúng, phát động và lãnh đạo quần chúng đấu tranh
Mở đầu là hàng loạt các cuộc đấu tranh của công nhân nhà máy xi măng hải pòng, dệt Nam Định,hãng dầu Xôcôni(sài gòn), đồn điền cao su Dầu Tiếng(thủ dầu một) Tiếp đó là cuộc đấu tranh của 3000 công nhân đồn điền cao su phú riềng (2-1930), của 4000 công nhân nhà máy dệt Nam Định (4-1930), của công nhân nhà máy xe lửa dĩ an, công nhân nhà máy diêm ca Bến Thuỷ Cùng với các cuộc đấu tranh của công nhân còn có các cuộc đấu tranh của nông dân và các tầng lớp nhân dân lao động khác
Những cuộc đấu tranh này là khúc dạo đầu cho một phong trào cách mạng rộng lớn dới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam
Nhân ngày quốc tế lao động 1-5-1930, lần đầu tiên, một phong trào đấu tranh rộng khắp cả nớc đợc phát động
ở nam kì công nhân nhà máy điện chợ quán và công nhân nhag máy xe lửa dĩ
an đấu tranh Hoà nhịp với phong trào công nhân, nông dân các huyện cao lãnh, chợ mới và các tỉnh gia đinh, vĩnh long, cần thơ,bến tre, thủ dầu một biểu tình đòi giảm thuế
ở trung kì, nhân dân các tỉnh thanh hoá, nghệ an, hà tĩnh, quảng bình, quảng trị, quảng ngãi nổi dậy
ở bắc kì, khu mỏ hồng gai trở thành nơi đấu tranh gay gắt giữa chủ và công nhân nông dân các tỉnh thái bình, hà nam, kiến an nổi dậy
đây là lần đầu tiên, giai cấp công nhân và nhân dân lao động Việt Nam công khai kỉ niệm ngày quốc tế lao động, thể hiện tình đoàn kết quốc tế
Cao trào cách mạng do Đảng cộng sản Việt Nam phát động kéo dài hơn một năm và diễn ra trên 25 tỉnh thành khắp cả nớc, đạt đến đỉnh điểm tại mảnh đất nghệ-tĩnh Tại đây, phong trào đấu tranh bùng nổ và sáng ngày 1-5-1930 với sự tham gia của công nhân khu công nghiệp Vinh Bến Thuỷ và nông dân các huyện lân cận đòi tăng lơng, giảm giờ làm, bỏ su, giảm thuế, chống khủng bố, ủng hộ cuộc đấu tranh của công nhân nhà máy dệt Nam Định, ủng hộ Liên Xô bọn thực dân đã thẳng tay đàn áp cuộc biểu tình này binh lính và cảnh sát đợc điều tới sả súng vào đoàn ngời biểu tình làm 7 ngời chết, 18 ngời bị thơng và bắt đi 98 ngời
Nh thêm dầu vào lửa, cuộc đấu tranh của quần chúng nhân dân càng quyết liệt, mạnh mẽ hơn
có thể nói, ngày 1-5-1930 là một mốc son trong cao trào cách mạng 1930-1931, vai trò lãnh đạo của đảng và sức mạnh to lớn của liện minh công nhân –nông dân đợc biểu hiện rõ ràng qua các cuộc chiến đâu vang dội đó
Từ sau ngày 1-5 đến tháng 8-1930, công nhân khu công nghiệp Vinh Bến Thuỷ tiếp tục đấu tranh hết sức sôi nổi Ngày 27-6, đợc sự phối hợp tổ chức của các công hội đỏ, một cuộc biểu tình lớn đợc tổ chức với sự tham gia của hầi hết công nhân các nhà máy thuộc khu công nghiệp Vinh Bến Thuỷ Ngày 22-8, cuộc tuần hành thị uy của công nhân nhà máy xe lửa trờng thi, nhà máy diêm đã kéo theo các cuọc đình công hởng ứng của công nhân nhiều nhà máy khác
đến tháng 9-1930,phong trào lên đến đỉnh điểm Ngày 1-9-1930, hơn 20000 nông dân thanh chơng nổi dậy đấu tranh đòi giảm thuế, thả tù chính trị Binh lính
nổ súng, đoàn ngời kết lại thành đội ngũ tiến vào huyện đờng, phá nhà lao, thả tù chính trị, đốt dinh chi huyện cùng tất cả các giấy tờ, sổ sách trong đó.bọn địa chủ, hào lí bỏ chạy ở một số thôn xã trong huyện chính quyền tay sai tan rã nhân dân xã võ liệt ( thanh chơng) đã tự đứng ra tổ chức và điều hành mọi công việc trong thôn xã
Thắng lợi của nông dân thanh chơng đã khích lệ phong trào đấu tranh ở các nơi kháchiến tranhừ ngày 5 đến ngày 11-9-1930, nông dân các huyện anh sơn, diễn châu, can lộc, nghi lộc ,nam đàn…nổi dậy với một khí thế mới, một quyết tâm mới Nhãng cuộc xung đột đổ máu giữa ngời biểu tình và binh lính, cảnh sát xảy
ra thờng xuyên hơn
Trang 4Ngày 12-9-1930, tại hng nguyên, hơn 8000 nông dân trong đó có cả nông dân nam đàn đã tổ chức một cuộc biểu tình khổng lồ.họ mang theo băng cờ, biểu ngữ
để tổ chức biểu tình và kéo về Vinh đa yêu sách của mình Họ đòi giảm su, thuế, tô tức; đòi trả lại ruộng đất cho nông dân ; đòi ban bố các quyền tự do dân chủ với khẩu hiệu “đả đảo đế quốc”, “đả đảo nam triều”… khi gần đến Vinh, đoàn ngời biểu tình lên tới 3 vạn ngời Trớc khí thế đấu tranh của quần chúng, thực dân Pháp đã cho máy bay ném bom xối xả vào đoàn ngời làm 217 ngời chết, 125 ngời bị thơng chúng tởng làm nh vậy là có thể dập tắt đợc khí thế đấu tranh của
đồng bào ta nhng ngợc lại, tinh thần đấu tranh càng trở lên quyết liệt hơn, mạnh
mẽ hơn chính quyền tay sai ở cấp thôn xã và cấp huyện lần lợt tan rã bọn tri phủ, tri huyện, hào lí bỏ chạy hoặc phải giao nộp hết giấy tờ, sổ sách cho những ngời cách mạng thực dân Pháp hoàn toàn bất lực, chẳng thể nào ngăn chặn đợc
sự mở rộng của phong trào, chính quyền tay sai tê liệt
Trớc tình hình đó, chi bộ đảng và tổ chức nông hội đỏ đã đứng ra quản lí và điều hàng mọi công việc trong thôn xã thực chất, đây là một hình thức chính quyền của những giai cấp bị trị đợc sản sinh từ phong trào 1930-1939 do Đảng cộng sản lãnh đạo đó là một loại hình chuyên chính theo kiểu xô viết
Ngay từ khi mới ra đời, chính quyền mới đã thi hành nhiều chủ trơng, chính sách
có lợi cho nhân dân lao động Về kinh tế, chính quyền mới tiến hành chia ruộng
đất công cho nông dân, xoá bỏ các thứ thuế vô lí, tực hiện giảm tô, xoá nợ
Về chính trị, chính quyền mới đã ban bố các quyền tự do dân chủ, quyền tự do hội họp và sinh hoạt cho các tổ chức đoàn thể nh công hội, nông hội…
Xô viết nghệ tính đã trở thành ngọn cờ vẫy gọi và nguồn cổ vũ mạnh mẽ cho phong trào cách mạng cả nớc chỉ trong hai tháng 9 và 10-1930 đã có trên 100 các cuộc nổi dậy của nhân dân Không còn các khẩu hiệu đấu tranh kinh tế thông thờng mà nay đã xuất hiện nhiều khẩu hiệu chính trị ủng hộ xô viết nghệ tĩnh Tiêu biểu là cuộc đấu tranh của nông dân các huyện bình lục(hàn nam), mộ
đức,sơn tịnh(quảng ngãi) và công nhân hãng dầu standa, texaco…
Sang năm 1931, thực dân Pháp và tay sai thực hiện nhiều cuộc khủng bố dã man phong trào cách mạng nhiều đồn bốt đợc dựng lên,quân đợc điều động tới, lệnh thiết quân đợc ban bố đồng thời, chúng sử dụng nhiều thủ đoạ thâm hiểm nh tổ chức rớc cờ vàng, nhận thẻ quy thuận…, truy bắt ngững ngời yêu nớc, tham gia cách mạng và những ngời cộng sản mặc dù nhân dân chiến đấu quyết liệt, cảnh giác trớc mọi âm mu, thủ đoạn của chúng nhng do lực lơng không cân xứng, phong trào xô viết nghệ tĩnh dần đi xuống
chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn nhng xô viết nghệ tĩnh đã thể hiện đợc tính u việt và bản chất cách mạng của nó.nó là chính quyền của dân, do dân, vì dân,đợc coi là hình thức sơ khai của chính quyền công-nông nớc ta
Cao trào 1030-1931 thất bại nhng nó có ý nghĩa to lớn đó là kết tinh sức mạnh của liên minh công-nông mà giai cấp công nhân là lãnh đạo nó chứng tỏ khả năng cách mạng của nhân dân ta và sự lãnh đạo sáng suốt của đảng qua cao trào, cả đảng và quần chúng đều đợc rèn luyện để đảng tích luỹ kinh nghiệm lãnh đạo, dân trởng thành hơn trong đấu tranh Một lần nữa, cao trào này đã phát huy những truyền thống cao đẹp của dân tộc là yêu nớc nồng nàn,kiên cờng tranh đấu và hy sinh bản thân cho lợi ích dân tộc Không chỉ thế, nó còn khiến cho nhân dân và phong trào cách mạng thế giới biết tới Việt Nam-một dân tộc dù nhỏ bé nhng anh hùng
Cuộc khủng hoảng kinh tế của thế giới t bản với những mâu thuẫn gay gắt và toàn diện đã cho ra đời chủ nghĩa phát xít-hình thức thống trị tàn bạo nhất của bọn t bản độc quyền hòng cứu vãn chế độ t bản chủ nghĩa Chúng luôn tìm cách
Trang 5chống phá Liên Xô, phong trào cách mạng và huỷ hoại nền hoà bình thế giới Nguy cơ xảy ra một cuộc đại chiến mới đang đến gần Trớc tình hình đó, Quốc
tế cộng sản đã triệu tập đại hội là VII với sự tham gia của 65 đoàn đại biểu, trong
đó có đoàn đại biểu của Đông Dơng cộng sản đảng do đồng chí Lê Hồng Phong dẫn đầu đậi hội nhận định tình hình và xác định, kẻ thù trớc mắt của giai cấp vô sản và nhân dân thế giới cha phải là chủ nghĩa t bản nói chung mà là chủ nghĩa phát xít-bộ phận phản động nhât, hiếu chiến nhất của chủ nghĩa t bản vì vấy cần tập trung mọi mũi nhọn đấu tranh vào chúng đại hội chủ trơng tập hợp mọi lực lơng dân chủ và yêu nớc trên thế giới, thành lập ở mỗi nớc một mặt trận nhân dân chống phát xít
Thực hiện nghị quyết của đại hôi, phong trào đấu tranh chống phát xít bùng lên mạnh mẽ, đặc biệt là ở Pháp giữa năm 1936, mặt trận nhân dân Pháp đã trúng
cử, thành lập chính phủ của mình chính phủ này đã ban bố nhiều chính sách dân chủ, phần nào có lợi cho các nớc thuộc địa mà quan trọng nhất là: trả tự do cho tất cả tù chính trị, thành lập một uỷ ban điều tra tình hình thuộc địa
Còn ở trong nớc, sau cuộc khủng bố trắng của thực dân Pháp cùng với nền kinh
tế xơ xác, tiêu điều do hậu quả của chính sách khai thác thuộc địa của chúng, thêm vào đó là ảnh hởng của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới đã khiến cho đất nớc ta rối loạn về mọi mặt Mặc dù vậy, phong trào cách mạng và tổ chức đảng của ta vẫn tiếp tục đợc phục hồi Tháng 3-1935, đảng đã tổ chức đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ nhất tại ma cao (Trung Quốc ) đại hội này cũng nh nhiều hội nghị trung ơng đảng sau đó đã nhận định kẻ thù chính trớc mắt của nhân dân
Đông Dơng lúc này không phải thực dân Pháp nói chung mà là bọn phản động thuộc địa Pháp bọn này chạy theo đuôi phát xít, cần phải tập trung mũi nhọn
đấu tranh vào chúng 2 khẩu hiệu “ruộng đất dân cày” và “độc lập dân tộc” đợc tạm gác mà thay vào đó là khẩu hiệu “tự do!cơm áo!hoà bình” đảng chủ trơng tập hợp các lực lợng dân chủ và yêu nớc ở Đông Dơng để thành lập một mặt trận lấy tên là “mặt trận dân chủ Đông Dơng” mặt trận này nhằm đấu tranh đòi các quyền tự do, dân sinh, dân chủ, cơm áo, bảo vệ Liên Xô và hoà bình thế giới
đảng phát động quần chúng đấu tranh dới nhiều hình thức, đấu tranh chính trị, hoà bình, công khai, hợp Pháp kết hợp bán công khai, bán hợp Pháp, cả bí mật
để khi cần thì rút và bí mật bảo toàn lợc lợng của ta
Cao trào mở đầu bằng cuộc đấu tranh sôi nổi của nhân dân trong phong trào “đại hội Đông Dơng” giữa năm 1936, chính phủ của mặt trận nhân dân Pháp cử một phái đoàn đến điều tra tình hình Đông Dơng để đề ra biện Pháp thích hợp Không bỏ lỡ cơ hội đó, đảng ta đã vận động quần chúng gửi các đơn, th kiến nghị lên phái đoàn cùng chữ kí của nhiều ngời Các đơn, th kiến nghị này có nội dung tố cáo tội ác của bọn thực dân Pháp ở Đông Dơng, đòi các quyền tự do, dân sinh, dân chủ, đòi thả các chính trị phạm…
chỉ trong một thời gian ngắn, các uỷ ban hành động đợc thành lập ở khắp nơi, hàng vạn lá đơn, th kiến nghị cùng hàng triệu chữ kí của quần chúng từ thành thị
đến nông thôn đợc tập hợp về các uỷ ban này và đa lên phái đoàn bọn thực dân Pháp tìm mọi cách để bng bít d luận và không cho chúng ta tiếp xúc với phái
đoàn nhng chúng đã thất bại
phong trào đã khơi dậy tinh thần đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ của quần chúng khắp thành thị và nông thôn, buộc thực dân Pháp phải nhợng bộ một số quyền lợi
nh thả tự do cho 3000 chính trị phạm, quy định tiền lơng tối thiểu mà công nhân phải đợc hởng, ban bố nghị định cải thiện điều kiện lao động
Cùng với phong trào “đại hội Đông Dơng”, tại các thành thị lớn nh hà Nội, hải phòng, Nam Định, Vinh, huế, đã nẵng,hồ chí minh đã diễn ra các cuộc mít tinh, biểu tình công khai của quần chúng đòi dân sinh, dân chủ ở nông thôn, nông dân đấu tranh đòi nhà cầm quyền Pháp phải giảm su thuế, đòi bọn địa chủ phải giảm tô tức Phong trào đã tập hợp đợc đông đảo quần chúng
đến giữa năm 1936, “mặt trận thống nhất nhân dân phẩn đế Đông Dơng” đợc thành lập Mặt trận có thành phần rất rộng rãi, bao gồm tất cả các giai cấp, tầng lớp, bộ phận yêu nớc, dân chủ trong xã hội, kể cả địa chủ yêu nớc, quan lại tiến
bộ, các nhà tu hành, các đảng phái và ngời Pháp dân chủ ở đông dơng.mt này
Trang 6còn liên hệ với cả đảng xã hội Pháp điều quan trộng là khi mở rộng đến các tầng lớp, giai cấp trong xã hội, mặt trận vẫn lấy liên minh công-nông làm gốc,
đặt dới sự lãnh đạo của đảng tháng 3-1938, mặt trận đổi tên thành mặt trận dân chủ Đông Dơng để cho phù hợp với mục tiêu cụ thể của cách mạng lúc bấy giờ Ngoài ra, quần chúng còn đợc tập hợp trong các tổ chức chính trị với những hình thức khác nhau nh “hội ái hữu”, “hội cày”, “hội cấy”, “hội lợp nhà”, “hội đa ma”, “hội đọc sách”…
Trong cao trào 1936-1939, hình thức đấu tranh nghị trờng cũng đợc sử dụng
đảng và mặt trận dân chủ Đông Dơng cử ngời vào tranh cử tại các hội đồng quản hạt ở nam kì và viện dân biểu ở bắc kì một ố đại biểu của đảng và mặt trận đã trúng cử và dùng tiếng nói của mình trong các hội nghị để tố cáo, ngăn chặn và hạn chế những âm mu phản động của kẻ thù Nh năm 1938, bọn Pháp chủ trơng tăng thuế để tăng cờng chuẩn bị cho chiến tranh nhng bị các đại biểu ở các viện dân biểu phản đối kịch liệt, buộc chúng phải từ bỏ âm mu đó
Không chỉ đấu tranh về chính trị, kinh tế, công tác tuyên truyền, cổ động cũng
đ-ớc đẩy mạnh đảng cho xuất bản nhiều tờ báo nh tiền phong, quần chúng…, đặc biệt là cuốn vấn đề dân cày của Qua Ninh và Vân Đình Những sách báo này đã
tố cáo tội ác của thực dân Pháp, lên tiếng đòi các quyền tự do, dân sinh, dân chủ; vận động quần chúng tham gia cách mạng
Cuộc đấu tranh trên lĩnh vực văn hoá cũng rất sôi nổi giữa phái nghệ thuật vị nghệ thuật với phái nghệ thuật vị nhân sinh và giữa phái duy vật với phái duy tâm cuộc đấu tranh này đã làm thức tỉnh nhiều văn nghệ sĩ và trí thức tỉnh ngộ,giúp họ đi đúng phơng hớng hơn
Tất cả những sự kiện trên đây chứng tỏ rằng, phong trào dân chủ 1936-1939 là một phong trào có quy mô rộng lớn,lôi cuốn rất đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia, với hình thức đú tranh rất phong phú Năm 1937 có 400cuộc bãi công của công nhân, 150 cuộc đấu tranh của nông dân năm 1938 có 135 cuộc bãi công của công nhân và 125 cuôc đấu tranh của nông dân nổi bật nhất là sự kiện ngày 1-5-1939, tại khu đấu sảo nhà hát lớn, hà Nội đã diễn ra cuộc mít tinh khổng lồ với sự tham gia của 2,5 vạn ngời để kỉ nệm ngày quốc tế lao động
Đến năm 1939, chiến tranh thế giới II sắp bùng nổ, bọn phản động Pháp ở Đông Dơng ngày càng đông, chúng thẳng tay đàn áp phong trào phong trào tạm lắng xuống
Phong trào cách mạng 1936-1939 đã chứng minh thêm khả năng cách mạng to lớn của quần chúng khi đợc đảng phát động và khối đoàn kết toàn dân nó đợc coi là cuộc diễn tập lần thứ hai để chuẩn bị cho cách mạng tháng 8 thắng lợi
đảng sau khi đợc phục hồi lại đợc tập dợt lãnh đạo qua đó, đảng đã trởng thành thêm về t tởng, tổ chức, chỉ đạo sách lợc đấu tranh làm cho uy tín của đảng ngày càng nâng cao hơn trong quần chúng Quần chúng một lần nữa đợc tập dợt đấu tranh dới sự lãnh đạo của đảng qua dấu tranh, quần chúng càng hiểu rõ hơn bản chất của kẻ thù, về chủ nghĩa Mác-Lênin, về đờng lối, chính sách của đảng từ đó càng thêm lòng yêu nớc và t tởng giác ngộ cách mạng qua đấu tranh, quần chúng đã vung ra những nghị lực phi thờng, hình thành một đội quân chính trị to lớn cho cách mạng họ đợc rèn luyện thêm qua những hình thức đấu tranh mà chủ yếu là đấu tranh chính trị công khai, đợc tập hợp trong nhiều tổ chức cách mạng, tiêu biểu nhất là mặt trận dân chủ Đông Dơng
Phong trào 1936-1939 đã đào tạo đợc thêm nhiều cán bộ mới cùng 3000 chiến sĩ mới ra tù lại trở về hàng ngũ cách mạng phong trào đã để lại cho cách mạng nhiều bài học kinh ngyhiệm quý: cách vận động quần chúng, kết hợp các hình thức đấu tranh, các mục tiêu trớc mắt với lâu dài,…
chính vì thế, khi viết về cách mạng tháng 8, đồng chí lê duẩn đã viết: “thành công của cách mạng tháng 8-1945 không chỉ là kết quả trực tiếpa của cao trào phản đế Đông Dơng 1939-1945 mà còn là kết quả của 2 cuộc diễn tập lần trớc cộng lai: 1930-1931 và 1936-1939”
Trang 7
Hoàn cảnh lịch sử.
Tháng 9-1939, chiến tranh thế giới II bùng nổ, Pháp tham gia chiến tranh, phát xít đức tấn công nớc Pháp, Pháp đầu hàng và chính phủ tay sai pêtanh lên cầm quyền ở Pháp(6-1940)
ở viễn đông, phát xít Nhật mở rộng chiến tranh xâm lợc Trung Quốc và đa quân tiến sát biên giới Việt Nam –Trung Quốc.tình hình đó đặt thực dân Pháp ở
Đông Dơng đứng trớc hai nguy cơ: một là ngọn lửa cách mạng của nhân dân
Đông Dơng sớm muộn sẽ thiêu cháy chúng, hai là phát xít Nhật lăm le hất cảng chúng để đối phó, một mặt chúng thẳng tay đàn áp phong trào cách mạng của quần chúng, lùng bắt những ngời yêu nớc, những đảng viên cộng sản, chĩa mũi nhọn vào Đảng cộng sản…mặt khác,chúng thoả hiệp với Nhật, câu kết với Nhật
áp bức nhân dân Đông Dơng: tháng 9-1939, Pháp bị Nhật đánh úp ở lạng sơn, phải thua chạy và đồng ý mở cửa Đông Dơng cho Nhật vào trên đà lấn tới, Nhật buộc Pháp phải kí với chúng nhiều hiệp ớc, trong đó có hiệp ớc buộc Pháp phải hợp tác với Nhật về mọi mặt, vừa để phục vụ cho quân Nhật ở Đông Dơng, vừa chuẩn bị cho chiến tranh Từ đây, Pháp và Nhật câu kết chặt chẽ với nhau để áp bức, bóc lột dân ta đến tận xơng tuỷ.giặc Nhật bắt nhân dân Việt Nam phải đóng thóc tạ theo đầu ngời, đi phu, đi lính, đào hào, xây luỹ, nhổ lúa, trồng đay, trồng thầu dầu để phục vụ nhu cầu chiến tranh của chúng các công ti Nhật Bản đa vốn vào Đông Dơng ngày càng nhiều, chi phối nhiều hoạt động kinh tế của ta Không chỉ thế, chúng còn lôi kéo những phần tử phản động để lập các đoàn thể đảng phái thân Nhật: “đại việt chân chính”, “đại việt quốc xã”… để chuẩn bị lập chính phủ bù nhìn làm tay sai cho Nhật Thực dân Pháp cũng ra sức bóc lột nhân dân ta bằng cách thi hành chính sách kinh tế chỉ huy; tăng thêm thuế, vừa để chuẩn bị chiến tranh vừa để cung cấp cho Nhật; tăng cờng tệ đầu cơ tích trữ thực hiện thu mua lơng thực với giá rẻ mạt để cung cấp cho Nhật và chuẩn bị cho chiến tranh bọn quan lại, chánh tổng, lí trởng, cờng hào, địa chủ ở địa phơng cũng nhân cơ hội đục nớc béo cò này thi nhau vơ vét làm giàu Nhật, Pháp còn tiến hành tuyên truyền lừa bịp về cái gọi là “cách mạng quốc gia”, “thuyết đại đông á”…tất cả sự bóc lột, bòn rút của bọn thống trị các loại, các cấp đều trút lên đầu nhân dân lao
động
Sự thống trị của Pháp-Nhật gây ra nạn đói khủng khiếp vào cuối năm 1944-đầu năm 1945, làm cho hơn 2 triệu đồng bào ta bị chết
Tình hình ấy làm cho mâu thuẫn dân tộc vốn đã gay gắt lại càng thêm gay gắt vì vậy, lúc này, quyền lợi của các giai cấp đành tạm gác lại,đặt dới sự sinh, tử, tồn, vong của dân tộc bởi nếu quyền lợi dân tộc mà không đòi hỏi đợc thì quyền lợi của tất cả các giai cấp nghìn năm cũng không có đợc
Trên thế giới, chiến tranh thế giới II diễn ra ngày càng ác liệt, phát xít đức chiếm
đợc phần lớn lãnh thổ của các nớc châu âu, chúng chuẩn bị tấn công Liên Xô Nhật đang mở rộng chiến tranh thái bình dơng rồi phát xít đức đánh chiếm Liên Xô việc Liên Xô tiến hành cuộc chiến tranh giữ nớc vĩ đại và tham gia cuộc chiến tranh chống phát xítlàm cho tính chất của chiến tranh thế giới II thay đổi
Từ một cuộc chiến tranh đế quốc chủ nghĩa thành một cuộc chiến tranh giữa một bên là bọn phát xít phản động với một bên là lực lợng hoà bình, dân chủ mà Liên Xô- một lực lợng to lớn, nòng cốt Bọn phát xít nhất định sẽ thất bại lúc này là cơ hội cho các dân tộc thuộc địa và phụ thuộc đứng lên tự giải phóng mình
Chủ trơng của đảng.
Trớc hoàn cảnh lịch sử mới, đảng đã đề ra chủ trơng chuyển hớng chỉ đạo chiến lợc đợc bắt đầu từ hội nghị trung ơng lần 6 (11-1939), đợc bổ xung tại hội nghị trung ơng lần 7 (11-1940) và hoàn chỉnh tại hội nghị trung ơng lần 8 (5-1941) Ngày 6-11-1939, hai tháng sau khi chiến tranh thế giới II bùng nổ, hội nghị trung ơng đảng lần thứ 6 đã họp tại Bà Điểm (Hóc Môn-Gia Định), dới sự chủ trì của tổng bí th Nguyễn Văn Cừ Hội nghị phân tích tính chất của chiến tranh thế
Trang 8giới II, vị trí của Đông Dơng trong cuộc chiến tranh này, chính sách của thực dân Pháp và thái độ chính trị của các giai cấp xã hội Từ sự phân tích đó, hội nghị xác định mục tiêu trớc mắt của cách mạng Đông Dơng là đánh đổ đế quốc và tay sai, giải phóng các dân tộc Đông Dơng, làm cho Đông Dơng hoàn toàn độc lập Trong điều kiện lịch sử mới, vấn đề giải phóng dân tộc trở thành nhiệm vụ hàng
đầu và cấp bách nhất của cách mạng Đông Dơng khẩu hiệu “ruộng đất dân cày”
đợc tạm gác mà thay vào đó là khẩu hiệu “tịch thu ruộng đất của Việt gian phản
động chia cho dân nghèo” để phân hoá giai cấp địa chủ, lôi kéo địa chủ yêu nớc
đi theo cách mạng hội nghị chủ trơng thành lập mặt trận thống nhất dân tộc phản đế Đông Dơng gọi tắt là “mặt trận phản đế Đông Dơng”, nhằm đoàn kết rộng rãi các tầng lớp, các giai cấp, các dân tộc, kể cả các cá nhân yêu nớc ở
Đông Dơng chĩa mũi nhọn đấu tranh vào kẻ thù chủ yếu, trớc mắt là chủ nghĩa
đế quốc phát xít, giành lại độc lập hoàn toàn cho các dân tộc ở Đông Dơng Hội nghị trung ơng lần 6 đã đánh dấu sự chuyển hớng chỉ đạo chiến lợc cách mạng, giơng cao ngọn cờ giải phóng dân tộc, tăng cờng mặt trận dân tộc thống nhất, mở đờng đi tới thắng lợi của cách mạng tháng 8-1945
Mùa thu năm 1940, phát xít Nhật tràn vào Đông Dơng làm cho mâu thuẫn dân tộc vốn đã gay gắt lại càng thêm gay gắt hội nghị trung ơng đảng lần 7 đã đợc tổ chức vào tháng 11-1940 tại Đình Bảng (Bắc Ninh) do đồng chí Trờng Chinh chủ trì Hội nghị đã xác định kẻ thù của cách mạng Đông Dơng lúc này là thực dân Pháp, phát xít Nhật và tay sai; nhất trí với chủ trơng đặt vấn đề dân tộc lên hàng
đầu của hội nghị lần 6; chủ trơng duy trì đội du kích Bắc Sơn phát triển thành lực lợng vũ trang cách mạng và hoãn cuộc khởi nghĩa Nam kì
Ngày 28-1-1941, nguyễn ái quốc về nớc, trực tiếp lãnh đạo cách mạng tháng
5-1941, Ngời đã triệu tập hội nghị lần 8 tại Pác Bó(Cao Bằng)
Hội nghị xác định kẻ thù chính của cách mạng lúc này là thực dân Pháp, phát xít Nhật (ngoài ra còn có tay sai) Mâu thuẫn dân tộc nổi lên hàng đầu, yêu cầu cứu nớc, giải phóng dân tộc trở nên cấp thiết hội nghị tán thành nghị quyết của hội nghị trung ơng lần 6 là đặt vấn đề dân tộc lên hàng đầu và hội nghị đã chủ trơng giơng cao hơn nữa ngọn cờ giải phóng dân tộc Khẩu hiệu “ngời cày có ruộng tiếp tục đợc gác lại, chỉ “tịch thu ruộng đất của đế quốc và việt gian phản động chia cho dân cày nghèo”; đòi giảm tô, xoá nợ tiến tới thực hiện khẩu hiệu “ngời cày có ruộng” nh vậy, vấn đề ruộng đất chỉ đợc đề ra ở mức độ thấp nhất nhằm phân hoá giai cấp địa chủ, lôi kéo địa chủ yêu nớc đi theo cách mạng, tập trung mũi nhọn đấu tranh vào đế quốc Pháp, phát xít Nhật
Một quyết định vô cùng quan trọng đã đợc hội nghị thông qua, đó là đa cách mạng về phạm vi từng nớc ở Đông Dơng bằng cách thành lập ở mỗi nớc một mặt trận riêng ở Việt Nam lấy tên là Việt Nam độc lập Đồng Minh (Việt Minh) nhằm tập hợp mọi lực lợng yêu nớc đấu tranh giải phóng dân tộc
Hội nghị còn chủ trơng sẽ khởi nghĩa vũ trang để đập tan xiềng xích thống trị của thực dân Pháp, phát xít Nhật Vì vậy, việc chuẩn bị cho khởi nghĩa vũ trang
là nhiệm vị trung tâm của toàn đảng, toàn dân; khởi nghĩa vũ trang phải nổ ra
đúng thời cơ và đi từ khởi nghĩa từng phần tiến lên tổng khởi nghĩa Sau thắng lợi
sẽ lập nên nớc Việt Nam dân chủ cộng hoà lấy cờ đỏ sao vàng năm cánh làm quốc kì
Hội nghị trung ơng lần 8 có một tầm quan trọng đặc biệt Nó đã hoàn chỉnh sự chuyển hớng chỉ đạo chiến lợc và sách lợc cách mạng đã đề ra tại hội nghị trung
ơng lần 6, có tác dụng quyết định trong viêc động viên quần chúng tích cực chuẩn bị để tiến tới tổng khởi nghĩa tháng 8-1945
Quá trình xâm lợc Đông Dơng của quân phiệt Nhật.
Sau khi chiến tranh thế giới II nổ ra, nớc pháp bị phát xít đức chiếm đóng, quân nhật kéo vào xâm lớc Đông Dơng
Đông Dơng là một địa bàn rất quan trọng về chiến lợc quân sự Từ đây có thể đi thông tới các châu lục, đại dơng Đông Dơng có nguồn tài nguyên phong phú, khoáng sản dồi dào, nguồn nhân lực lớn Vì thế, các đế quốc phơng tây luôn tìm cách xâm chiếm Nhật đã nhòm ngó Đông Dơng từ lâu nhng cha có điều kiện thực hiện năm 1937, nhật bắt đầu xâm lợc Trung Quốc; đến cuối 1940, chiếm
Trang 9đ-ợc phần lớn lãnh thổ Trung Quốc Lợi dụng sự suy yếu của pháp,, nhật đa quân vào Đông Dơng, ép buộc pháp kí một hiệp ớc bất bình đẳng mở cửa Đông Dơng cho Nhật, làm hậu phơng lớn cho chiến trờng Châu á-thái bình dơng
Ngày 22-9-1940, Nhật buộc Pháp kí một hiệp ớc cho mợn con đờng xe lửa từ Lạng Sơn qua Hà Nội xuống Hải Phòng để chuyên chở lơng thực, thuốc men, vũ khí, đạn dợc, phơng tiện chiến tranh và quân đội ra thái bình dơng; cho Nhật sử dụng ba sân bay lớn ở Bắc kì (Phủ Lạng Thơng, Gia Lâm,Cát Bi); cho Nhật đợc
đóng 6000 quân ở phía bắc sông Hồng
Tháng 7-1941, Nhật buộc Pháp kí hiệp ớc phòng thủ chung Đông Dơng, trên thực tế, Nhật đã chỉ huy Pháp về mặt quân sự
Tháng 11-1941, Nhật buộc Pháp kí hiệp định “cam kết hợp tác với Nhật về toàn diện” Về cơ bản, phát xít Nhật làm chủ Đông Dơng, điều này làm cho mâu thuẫn Pháp-Nhật ngày một tăng Nhật sử dụng Pháp nh một công cụ để tống trị nhân dân ta và chuẩn bị lật đổ thực dân Pháp để độc chiếm Đông Dơng bề ngoài, Pháp tỏ ra phục tùng Nhật nhng bên trong vẫn ngấm ngầm chuẩn bị chống lại, Pháp chỉ chờ khi quân đồng minh đổ bộ vào Đông Dơng sẽ nổi dậy tấn công Nhật từ phía sau lng Nhật biết rõ nh vậy nên đề phòng và chuẩn bị ra tay trớc
Từ đầu năm 1945 trở đi, chiến tranh thế giới II ngày càng gay gắt khốc liệt sắp bớc vào giai đoạn kết thúc Thắng lợi của Hồng quân Liên Xô và các lực lợng dân chủ hoà bình ngày càng lớn, thất bại của phát xít ngày càng nhiều, khả năng quân đồng minh đổ bộ vào đánh Nhật đang trở thành hiện thực để trừ trớc một
kẻ thù, đề phòng hậu hoạ bị tấn công từ hai phía, Nhật tiến hành cuộc đảo chính lật đổ Pháp vào ngày 9-3-1945 từ đó, Nhật hoàn toàn độc chiếm Đông Dơng, kết thúc quá trình xâm lợc Đông Dơng của Pháp
Sau khi đảo chính Pháp thành công, Nhật thi hành những chính sách vô cùng phản động Chúng nêu chiêu bài “Việt Nam độc lập”để lừa bịp dân chúng; thay các thống sứ, khâm sứ, toàn quyền ngời Pháp ở Đông Dơng bằng các võ quan ngời Nhật; thiết lập chính phủ bù nhìn Trần Trọng Kim làm tay sai; khuyến khích các đảng phái thân Nhật hoạt động chống phá cách mạng chúng thẳng tay
đàn áp khủng bố, bắt bớ, chém giết, hãm hiếp… a quân tấn công vào căn cứđ Việt Minh; ra sức vơ vét, bóc lột, đẩy mạnh việc thu thóc, phá lúa và hoa màu, trồng đay, thầu dầu phục vụ chiến tranh làm cho nạn đói ngày càng trầm trọng
và lan rộng hơn không chỉ thế, chúng còn dùng văn hoá nô dịch để đầu độc dân
ta Chúng khuyến khích mở các trờng dạy chữ Nhật để đào tạo tay sai Chúng dùng những phim ảnh, sách báo đồi truỵ để đầu độc thanh niên, tuyên truyền cho văn hoá “đại đông á”, “khối thịnh vợng chung”…chúng tuyên truyền cho văn hoá Nhật, sức mạnh Nhật để gây tâm lí phục Nhật, sợ Nhật và biến một bộ phận thanh thiếu niên thành bia đỡ đạn cho chúng
Cuộc đảo chính Pháp của Nhật thực chất là sự thay thế Pháp thống trị Đông
D-ơng chứ không phải để “giải phóng” cho nhân dân Đông DD-ơng âm mu sảo trá của Nhật trong việc trao trả cái gọi là “độc lập” cho Việt Nam đợc đảng kịp thời chỉ ra cho nhân dân biết rõ Nhờ vậy, chỉ một thời gian ngắn sau, bộ mặt giả nhân, giả nghĩa của Nhật và bộ mặt tay sai bỉ ổi đã bị bóc trần, nhân dân ta càng chán ghét, càng quyết tâm đứng lên kháng Nhật cứu nớc
Những cuộc đấu tranh vũ trang mở đầu thời kì mới.
*Khởi nghĩa Bắc Sơn.
Từ cuối 1940, quân Nhật đã tiến sát biên giới Việt Nam –Trung Quốc Ngày 22-9-1940, Nhật buộc Pháp phải kí một hiệp ớc mở cửa Đông Dơng cho Nhật Nhng chúng không đợi kí hiệp ớc, ngay hôm ấy, quân Nhật đã vợt biên giới Việt Nam-Trung Quốc tràn vào Lạng Sơn hải quân Nhật đổ bộ ở Đồ Sơn, rồi tiến lên
đánh chiếm Hải Phòng Quân Pháp ở Lạng Sơn chỉ chống cự rất yếu ớt rồi bỏ chạy Không bỏ lỡ thời cơ, nhân dân n[i đây đã vùng lên đánh Pháp một số tù binh chính trị của ta ở Bắc Sơn và Lạng Sơn thoát khỏi nhà tùcủa địch đã lãnh
đạo quần chúng nổi dậy tiến hành cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn
Đến ngày 27-9-1940, quần chúng cách mạng đã chiếm đợc đồn binh giặc ở Mỏ Nhài, tuyên bố thành lập chính quyền cách mạng, thành lập đội du kích Bắc sơn
Trang 10Kết quả là chính quyền của địch lung lay, Tri châu chạy trốn, cả Pháp và nhật
đều hoảng sợ trớc khởi nghĩa nên chungts hoà hoãn với nhau để đàn áp cách mạng, trả thù dã man, dìm cuộc khởi nghĩa trong bể máu
Nhng, chỉ hai tháng sau, cuộc khởi nghĩa nam kì đã nổ ra Từ sau nghị quyết của hội nghị lần 6(11-1939), phong trào cách mạng ở Nam kì phát triển mạnh, hầu hết các tỉnh ở Nam kì đã xây dựng đợc “mặt trận thống nhất phản đế Đông
D-ơng” Phong trào còn lan tới cả binh lính ngời Việt Nam trong quân đội Pháp vì thế, xứ uỷ nam kì chủ trơng tiến hành khởi nghĩa Tháng 7-1940, kế hoạch chính thức của cuộc khởi nghĩa đã đợc thông qua nhng tới tháng 11-1940, tại hội nghị lần 7 của đảng đã quyết định hoãn cuộc khởi nghĩa do thời cơ cha chín mùi và các điều kiện để khởi nghĩa cha đầy đủ, để tránh sự tổn thất cho cách mạng nh khởi nghĩa Bắc Sơn
Cùng thời gian đó, Nhật xúi giục Thái Lan khiêu khích Pháp ở biên giới Lào-Campuchia để chống lại, Pháp đã bắt lính Việt Nam ra trận chết thay cho chúng Nhân dân và binh lính đã nổi dậy đấu tranh nên xứ uỷ nam kì lại quyết định tiến hành khởi nghĩa, mặc dầu cha có sự chuẩn y của Đảng, lệnh đình vhỉ khởi nghĩa vào chậm Trớc ngày khởi nghĩa, kế hoạch bị lộ, lập tức giặc Pháp lùng bắt ở các làng, bao vây, kiểm soát chặt chẽ các đờng phố, nhột binh lính ngời Việt Nam trong trại và tớc hết vũ khí của họ
Tuy vậy, khởi nghĩa vẫn nổ ra theo kế hoạch đã định vào đêm 22 rạng ngày 23-11-1940 ở hầu hết các tỉnh Nam kì Quân khởi nghĩa triệt hạ nhiều đồn bột địch, phá tan chính quyền địch, thành lập chính quyền nhân dân và toà án cách mạng
ở nhiều nơi Lần đầu tiên cờ đỏ sao vàng năm cánh xuất hiện
Thực dân Pháp đã đàn áp dã man cuộc khởi nghĩa: cho máy bay ném bom, dùng dây thép xâu tay nhiều ngời rồi đem phơi nắng hoặc nhấn chìm xuống nớc, bắt đi
đày hàng nghìn chiến sĩ yêu nớc, xử bắn một số cán bộ u tú của Đảng: Nguyễn Thị Minh Khai, Nguyễn Văn Cừ, Hà Huy Tập, Pan Đăng Lu Cơ sở Đảng bị tổn thất nặng nề, một số cán bộ, chiến sĩ bí mật rút vào rừng chấn chỉnh đội ngũ chờ cơ hội hoạt động trở lại
Phong trào cách mạng của quần chúng đã tác động đến tinh thần của binh lính ngời Việt Nam trong quân đội Pháp Tại Nghệ An, binh línháât bất bình vì bị bắt sang Lào làm bia đỡ đạn cho Pháp
Ngày 13-1-1941, dới sự chỉ huy của Đội Cung, binh lính đồn Chợ Rạng(Đô
L-ơng, Nghệ An) nổi dậy Tối hôm đó, họ chiếm đồn Đô Lơng rồi lên ô tô định kéo về Vinh cùng anh em binh lính ở đây giết giặc chiếm thành Kế hoạch không thành Đội Cung cùng các đồng chí của ông bị bắt và bị xử tử, nhiều ngời khác bị kết án khổ sai và đem đi đày
Cao trào kháng Nhật cứu nớc.
Ngay khi Nhật đảo chính Pháp, hội nghị trung ơng đảng đã họp và ra chỉ thị
“Nhật-Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” chỉ thị đã xác định rõ kẻ thù chính và duy nhất của nhân dân Đông Dơng lúc này là phát xít Nhật, khẩu hiệu
“đánh đuổi Pháp –Nhật” đợc thay bằng khẩu hiệu “đánh đuổi phát xít Nhật”, khẩu hiệu “thành lập chính phủ cách mạng” đợc đề ra Hội nghị chủ trơng phát
động cao trào kháng Nhật cứu nớc làm tiền đề cho tổng khởi nghĩa Tiếp đó, mặt trận Việt Minh ra hịch kêu gọi kháng Nhật cứu nớc
Từ giữa tháng 3-1945, cách mạng chuyển thành cao trào, khởi nghĩa từng phần
nổ ra
Tại căn cứ địa cách mạng, đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân và cứu quốc quân đã phối hợp với đội quân chính trị cách mạng giải phóng hàng loạt xã, châu, huyện
Ngày 11-3-1945, tù chính trị Ba Tơ nổi dậy chiếm đồn binh giặc, thành lập chính quyền cách mạng, tổ chức đội du kích Ba Tơ tù chính trị ở các Nhà lao Nghĩa
Lộ, Sơn La, Buôn Mê Thuột… đấu tranh đòi tự do, phá nhà lao vợt ngục
Khẩu hiệu “phá kho thóc, giải quyết nạn đói” của đảng làm dấy lên phong trào chiếm kho thóc của Nhật để chia cho ngời dân Nhiều cuộc đánh chiếm kho thóc
đã trở thành biểu tình có vũ trang ủng hộ Việt Minh, trừng trị bọn ác ôn, chống
đàn áp khủng bố