giáo án ngữ văn 11 ban chuẩn trọn bộ

Hoạt động 2:35’ Đọc và tìm hiểu quang cảnh trong phủ chúa Cách thức hoạt động của thầy và trò Gv : Quang cảnh phủ chúa trong cái nhìn của tác Nội dung kiến thức II/ Đọc hiểu văn bản: 1.

Trang 1

- Hiểu đặc điểm của thể kí sự và phát hiện nét riêng của ngòi bút kí sự Lê Hữu Trác.

- Cảm nhận giá trị hiện thực sâu sắc của tác phẩm cùng với nhân cách thanh cao của HẢI

THƯỢNG LÃN ÔNG LÊ HỮU TRÁC

2 Kĩ năng:: Rèn luyện cho hs kĩ năng đọc – hiểu văn bản thể kí

3 Thái độ: Bồi dưỡng hs lòng mến mộ, tự hào về nhân cách danh y LHT

B/ PHƯƠNG PHÁP:: Phát vấn – đối thoại, Diễn dịch, Thảo luận – thực hành

C/ CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:

1 Giáo viên: SGK, SGV, GA., TP “Thương kinh kí sự”

2 Học sinh:: SGK, Vỡ soạn

D/ TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:

I Ổn định:(1’)

II Kiểm tra bài cũ:

III Bài mới:

1 Đặt vấn đề : Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác không chỉ là một danh y nổi tiếng của VN

mà ông còn được người đời biết đến như là một nhà văn Chúng ta hãy cùng tiếp cận một tp nổi tiếng của ông, tp “Thượng kinh kí sự” qua đoạn trích “Vào phủ chúa Trịnh”

2 Triển khai bài mới :

a Hoạt động 1:(7’) Tìm hiểu chung

Cách thức hoạt động của thầy và trò

HS đọc và tóm tắt tiểu dẫn SGK tr 3 (5’)

GV: Em biết gì về Lê Hữu Trác? Đặc trưng thể kí?

Nội dung tp “Thượng kinh kí sự”? Vị trí đoạn

trích?

HS: làm việc cá nhân độc lập

Nội dung kiến thức

I/ Tìm hiểu chung:

1 Tác giả: LÊ HỮU TRÁC (1724-1791).

-Biệt hiệu: HẢI THƯỢNG LÃN ÔNG -> Tấm lòng

đối với quê cha đất tổ (Phủ Thượng Hồng, trấn Hải

3 Đoạn trích: ”Vào phủ chúa Trịnh”:

Nội dung: Nói việc Lê Hữu Trác lên kinh đô, vào phủ Chúa để bắt mạch, kê đơn cho thế tử Trịnh Cán

b Hoạt động 2:(35’) Đọc và tìm hiểu quang cảnh trong phủ chúa

Gv : Quang cảnh phủ chúa trong cái nhìn của tác

II/ Đọc hiểu văn bản:

1 Quang cảnh và cung cách sinh hoạt trong

Trang 2

giả có gì đặc biệt? Ấn tượng?

Gợi ý:

- Lối vào phủ?

- Nội cung?

Học sinh thảo luận nhóm

Gv : Cung cách sinh hoạt trong phủ chúa được

miêu tả như thế nào? Nêu ấn tượng?

uy tuyệt đối

b Cung cách sinh hoạt:

- Muốn vào phủ phải có thẻ, phải qua nhiều lần cửa

có vệ sĩ gác nghiêm ngặt

- Nói năng, hành xử: tuân thủ nghiêm nhặt nghi thức, khuôn phép(vào lạy, ra lạy, nói năng cung kính)

- Những từ ngữ vốn chỉ dùng cho vua, đều được dùng đối với chúa: thánh chỉ, thánh thượng

 quyền uy tuyệt đối cùng với cuộc sống xa hoa

và sự lộng quyền của nhà chúa

=> bức tranh hiện thực sinh động đời sống nơi phủ chúa

Tiết 2

c Hoạt động 3:(15’) Thế tử Cán

Gv : Hình ảnh Trịnh Cán được tái hiện như thế

nào? Cách miêu tả ấy gợi liên tưởng về điều gì?

d Hoạt động 4:(15’) Thái độ, tâm trạng và những suy nghĩ của tác giả

Gv :Thái độ, tâm trạng, cách lập luận của Lê

Hữu Trác khi bắt bệnh? Nhận xét về nhân cách

ông.

Hs thảo luận nhóm

3 Thái độ, tâm trạng và những suy nghĩ của tác giả

:

- lưỡng lự khi bắt bệnh cho thế tử: nếu mình làm cókết quả…-> không màng danh lợi, thích c/s thanh đạm nơi quê kiễng

- suy nghĩ: cha ông ta…-> giàu y đức, chữ TÂM trong sáng vô ngần

- cách lập luận của LHT khác với quan chánh đường và lương y của 6 cung 2 viện, ông bảo vệ đến cùng quan điểm của mình-> giàu bản lĩnh, kiếnthức: y học uyên thâm

=> Xứng đáng là danh y HẢI THƯỢNG LÃN

Trang 3

e Hoạt động 5:(5’) Nét đặc sắc trong bút pháp kí sự của tác giả

Gv : chỉ ra những nét đặc sắc trong bút pháp kí

sự của tác giả.

Học sinh suy nghĩ trả lời

4 Nét đặc sắc trong bút pháp kí sự của tác giả:

-Quan sát tỉ mỉ, ghi chép trung thực, tả cảnh sinh động , kể diễn biến sự việc khéo léo, lôi cuốn sự chú ý của người đọc, không bỏ xót những chi tiết nhỏ tạo nên cái thần của cảnh vật và sự việc →

Đoạn trích có giá trị hiện thực hết sức sâu sắc

- Đan xen thơ-> tp kí nhưng đậm đà chất trữ tình

f Hoạt động 6:(5’) Tổng kết

Gv : Qua tìm hiểu văn bản, em hãy khái quát

những nét cơ bản về nội dung và nghệ thuật văn

bản

Trang 4

Tiết 3,

12

Soạn 21.8.2009

TỪ NGÔN NGỮ CHUNG ĐẾN LỜI NÓI CÁ NHÂN

A/ MỤC TIÊU: Giúp học sinh:

1 Kiến thức: Nắm được biểu hiện của cái chung trong ngôn ngữ của xã hội và cái riêng trong

lời nói của cá nhân và mối tương quan giữa chúng

2 Kĩ năng: - Nâng cao năng lực lĩnh hội những nét riêng trong ngôn ngữ của cá nhân, đồng

thời rèn luyện để hình thành và nâng cao năng lực sáng tạo của cá nhân, biết phát huy phong cách ngôn ngữ cá nhân khi sử dụng ngôn ngữ chung

3 Thái độ : Có ý thức đúng đắn trong sử dụng ngôn ngữ

B/ PHƯƠNG PHÁP:: Hướng dẫn, trao đổi và thảo luận và luyện tập

C/ CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH::

1 Giáo viên: SGK, SGV, SBT, GA

2 Học sinh:: SGK, Vỡ soạn bài

I Ổn định: (1’)

II Kiểm tra bài cũ:

III Bài mới:

1 Đặt vấn đề : Ngôn ngữ là tài sản chung

a Hoạt động 1: (10’) Tìm hiểu mục I

Gv : Phương tiện giao tiếp chung cơ bản nhất

của con người là gì?

Gv : Tính chung của ngôn ngữ gồm những yếu tố

nào?

+ Yêu cầu cho học sinh: ví dụ

+ Tính chung trong ngôn ngữ cộng đồng còn

được biểu hiện qua những quy tắc nào?

+ Yêu cầu học sinh: đặt câu: Câu đơn; câu ghép,

câu phức và chỉ ra quy tắc cấu tạo câu

+ Giáo viên đưa ra ví dụ, yêu cầu học sinh: xác

định nghĩa của từ:

I NGÔN NGỮ – TÀI SẢN CHUNG CỦA XÃ HỘI

- Ngôn ngữ là tài sản chung của một dân tộc, một cộng đồng xã hội Đó là phương tiện giao tiếp chung của xã hội Phương tiện đó vừa giúp cho mỗi cá nhân trình bày những nội dung mà mình muốn biểu hiện vừa giúp họ lĩnh hội được lời nói của người khác Vì vậy mỗi cá nhân phải biết tíchluỹ và sử dụng ngôn ngữ chung của cộng đồng xãhội

- Tính chung của ngôn ngữ bao gồm:

+ Các yếu tố chung: Các nguyên âm, phụ âm, thanh điệu; các tiếng; các từ; các ngữ cố định…+ Các quy tắc và phương thức chung trong việc cấu tạo và sử dụng các đơn vị ngôn ngữ:

Quy tắc cấu tạo kiểu câu Phương thức chuyển nghĩa của từ

b Hoạt động 2:(20’): Tìm hiểu mục II

Gv : Cái riêng của lời nói cá nhân gồm những

II LỜI NÓI, SẢN PHẨM RIÊNG CỦA CÁ NHÂN

- Khi giao tiếp, mỗi cá nhân sử dụng ngôn ngữ

Trang 5

phương diện nào?

Gv : Yêu cầu học sinh: tìm hiểu các ví dụ xét hiệu

quả của cách dùng từ:

.“Nắng xuống trời lên sâu chót vót”

.“Tôi muốn buộc gió lại”

chung để tạo ra lời nói, đáp ứng nhu cầu giao tiếp.Lời nói của cá nhân vừa có tính chung vừa có sắcthái riêng

- Cái riêng của cá nhân bao gồm các phương diện:

+ Giọng nói cá nhân+ Vốn từ ngữ cá nhân: phụ thuộc vào: Lứa tuổi, giới tính, cá tính, nghề nghiệp, trình độ hiểu biết, địa phương sinh sống…

+ Sự chuyển đổi sáng tạo khi sử dụng từ ngữchung quen thuộc

+ Việc tạo ra các từ mới

+ Việc vận dụng linh hoạt sáng tạo quy tắc chung,phương thức chung

- Biểu hiện rõ nhất của nét riêng trong lời nói cánhân là phong cách ngôn ngữ cá nhân

VD: Ngôn ngữ thơ Hồ Xuân Hương sắc cạnh, cá tính, còn ngôn ngữ thơ của Nguyễn Khuyến giản

dị, sâu sắc

c Hoạt động 3: (10’) Luyện tập

Bài 1: Yêu cầu học sinh: xác định nghĩa gốc của

từ “thôi” và nghĩa trong thơ Nguyễn Khuyến

-> Nhận xét?

Bài 2: Nhận xét cách sắp xếp từ trong hai câu thơ

của Hồ Xuân Hương, nhận xét?

* LUYỆN TẬP:

Bài 1:

• “Thôi”:

Nghĩa gốc: Chấm dứt, kết thúc một hoạt động Nghĩa mới trong thơ: Chấm dứt, kết thúc cuộc đời -> cách nói sáng tạo nhằm tránh né, giảm nhẹ

sự đau thương

Bài 2:

- Cách sắp xếp sáng tạo: Đảo ngữ (động từ +thành phần phụ + chủ ngữ)

->Tạo nên âm hưởng mạnh mẽ cho câu thơ vàtô đậm các hình tượng thơ

Tiết 2

d Hoạt động 4:(10’) Tìm hiểu mục III

Gv Yêu cầu học sinh: đọc SGK và rút ra nhận xét

về mối quan hệ này?

Học sinh làm việc độc lập

III QUAN HỆ GIỮA NGÔN NGỮ CHUNG

VÀ LỜI NÓI CÁ NHÂN:

Giữa ngôn ngữ chung của cộng đồng xã hội và lờinói của cá nhân có mối quan hệ hai chiều: Ngôn ngữ chung của xã hội là cơ sở để sản sinh và lĩnh hội lời nói cá nhân Ngược lại trong lời nói cá nhân vừa có phần biểu hiện của ngôn ngữ chung,

Trang 6

vừa có nét riêng Hơn nữa, cá nhân có thể sáng tạo góp phần làm biến đổi và phát triển ngôn ngữ chung.

e Hoạt động 5: (30’) Luyện tập

Câu 1: Xác định nghĩa của từ “nách” trong câu

thơ của Nguyễn Du? Nguyễn Du đã có sự sáng

tạo như thế nào?

Câu 2: Yêu cầu học sinh: trả lời câu hỏi:

- Xác định nghĩa gốc của từ “xuân”?

- Xác định nghĩa của từ “xuân” trong từng câu

thơ Chỉ ra từ nào được dùng với nghĩa chung, từ

nào được tác giả dùng theo sự sáng tạo riêng của

tác giả?

Câu 3: Yêu cầu học sinh: phân tích sự sáng tạo

của tác giả khi dùng từ “mặt trời”

Câu 4:

- Yêu cầu học sinh: xác định từ nào mới được

sáng tạo?

- Phân tích sự sáng tạo đó: Chúng được tạo ra dựa

vào tiếng nào có sẵn và theo công thức cấu tạo từ

* PHẦN LUYỆN TẬP:

Câu 1: Từ “nách” trong câu thơ của Nguyễn Du

chỉ góc tường Nguyễn Du đã chuyển từ “nách”

từ nghĩa chỉ vị trí trên thân thể con người sang nghĩa chỉ vị trí giao nhau giữa hai bức tường tạo nên một góc -> đây là nghĩa chuyển, được tạo ra theo phương thức chuyển nghĩa chung của TV – phương thức ẩn dụ

Câu 2:

- “Ngán nỗi xuân đi, xuân lại lại”

+ “Xuân”: Vừa là nghĩa chỉ mùa xuân vừa lànghĩa chỉ sức sống, tuổi xuân của người phụ nữ

- “Cành xuân đã bẻ cho người chuyên tay”

+ “Xuân”: Mang nghĩa sáng tạo riêng chỉ vẻ đẹp,

sự trẻ trung của người con gái

- “Chén quỳnh tương ăm ắp bầu xuân”

+ “Xuân”: Mang nghĩa sáng tạo riêng chỉ chấtmen say nồng của rượu ngon và chỉ sự thắm thiếtđậm đà trong tình cảm bạn bè

- “Mùa xuân……… càng xuân”

+ “Xuân” (1): Nghĩa chung: Mùa xuân+ “Xuân” (2): Nghĩa sáng tạo riêng: Sức sống mới, tươi đẹp

Mặt trời (2): Nghĩa sáng tạo riêng – nghệ thuật

ẩn dụ: Chỉ đứa con trên lưng – đó là niềm vui, niềm hạnh phúc mang lại niềm tin ánh sáng cho người mẹ

Câu 4:

a) – Từ “mọn mằn”: Dựa vào tiếng “mọn”

- Phương thức cấu tạo:

+ Quy tắc tạo từ láy 2 tiếng, lặp lại phụ âm đầu(m)

Trang 7

như thế nào?

- Yêu cầu học sinh: tìm thêm ví dụ những từ cùng

kiểu cấu tạo trên

+ Tiếng gốc đặt trước, tiếng láy đặt sau

+ Tiếng láy lặp lại âm đầu (m), nhưng đổi vầnthành vần (ăn)

b) – Từ “giỏi giắn”: Dựa vào tiếng “giỏi”

- Phương thức cấu tạo: (giống từ câu a)c) – Từ “nội soi”: Dựa vào 2 tiếng có sẵn “nộisoi”

- Phương thức cấu tạo từ ghép chính phụ: Tiếng chính chỉ hoạt động (đứng sau) tiếng phụ bổ sung

ý nghĩa đi trước

IV Củng cố: (3’) - Tính chung của ngôn ngữ được biểu hiện qua những yếu tố nào?

- Nét riêng của lời nói cá nhân được biểu hiện ra sao?

V Dặn dò, hướng dẫn học sinh học tập ở nhà:

- Về nhà học bài, làm bài tập trong sách giáo khoa vào vỡ

- Tìm những ví dụ trong thơ văn để cho thấy sự sáng tạo cá nhân trong việc vận dụng ngôn ngữchung

- Chuẩn bị bài tiếp theo

E RÚT KINH NGHIỆM:

Trang 8

Tiết 4

Soạn ngày 22.8.2009

BÀI VIẾT SỐ I(Nghị luận xã hội)

A/ MỤC TIÊU :

1 Kiến thức:: - Học sinh biết huy động kiến thức: về văn học và những hiểu biết về đời sống

xã hội vào bài kiểm tra

- Củng cố: cho học sinh kiến thức: về văn nghị luận đã học ở THCS và học kì II ở lớp 10

2 Kĩ năng: biết vận dụng những hiểu biết về đề văn, luận điểm và các thao tác lập luận đã học

để viết bài văn nghị luận xã hội về một hiện tượng đời sống Biết trình bày và diễn đạt nội dung bài

viết một cách rõ ràng, mạch lạc, đúng quy cách

3 Thái độ: hs có thái độ đúng trong học tập: học đi đôi với hành

B/ CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:

Hoạt động 2:Gv theo dõi hs làm bài.

Hoạt động 3: Thu bài

III Dặn dò, hướng dẫn học sinh học tập ở nhà : Chuẩn bị bài Tự tình

E/ RÚT KINH NGHIỆM:

TB:

- Nhận định ứng xử nói năng là một kĩ năng hết sức quan trọng trong giao tiếp của mọi thời, làmột phương diện để đánh giá khía cạnh văn hóa của một cá nhân con người Rèn luyện để ứng xử nóinăng có văn hóa là một yêu cầu tất yếu đối với con người nói chung, đặc biệt càng có ý nghĩa bứcthiết đối với học sinh

Trang 9

ĐIỂM 7>8: Căn bản đáp ứng những yêu cầu trên, kết cấu bài gọn, diễn đạt tương đối tốt, có

thể còn có một vài sai sót nhỏ về lỗi chính tả

ĐIỂM 5>6: Diễn đạt hợp lí, nắm được sơ lược những yêu cầu trên, còn mắc phải từ 5 đến 6

lỗi chính tả

ĐIỂM 3>4 : Hiểu đề một cách sơ lược, diễn đạt lúng túng, sai nhiều lỗi chính

tả, ngữ pháp

ĐIỂM 1>2 : Không đạt các yêu cầu trên.

ĐIỂM 0 : Để giấy trắng, hoặc viết linh tinh không phù hợp yêu cầu đề

BIỂU ĐIỂM

Trang 10

1 Kiến thức:: Cảm được tâm trạng buồn tủi, phẫn uất và khát vọng sống hạnh phúc ở nữ sĩ

Xuân Hương; Thấy được tài năng thơ Nôm của Hồ Xuân Hương

2 Kĩ năng:: Rèn luyện kĩ năng: đọc – hiểu văn bản trữ tình – thể thơ Thất ngôn bát cú đường

1 Đặt vấn đề : Thơ là tiếng lòng Làm thơ trước hết là để bày tỏ nỗi lòng của mình Tự tình II

là bài thơ hay nằm trong chùm thơ Tự tình gồm 3 bài của nữ sĩ Chúng ta hãy đến với thi phẩm.

a Hoạt động 1: (8’) Tìm hiểu chung

- Hồ Xuân Hương(chưa rõ năm sinh –mất)

→ Cuộc đời bà tình duyên ngang trái, éo le.-Sáng tác tập thơ “Lưu hương kí" gồm 26 bài chữ Nôm và 24 bài chữ Hán,

-Nội dung sáng tác: Khẳng định, đề cao vẻ đẹp vàkhát vọng của người phụ nữ bằng tiếng nói thương cảm, đậm đà chất dân gian

(từng được mệnh danh là Bà chúa thơ Nôm.)

2 Tác phẩm:

a Xuất xứ:“Tự tình II” nằm trong chùm thơ Tự

tình, gồm 3 bài thất ngôn bát cú Đường luật bằng chữ Nôm

b Bố cục:

Đề: Đêm khuya với nỗi buồn tủi.

Thực: Tình cảnh thực tại của Xuân Hương.

Luận: Nỗi niềm phẩn uất.

Kết: Tâm trạng chán chường, buồn tủi.

c Chủ đề: Nói lên bi kịch duyên phận và khát vọng sống, hạnh phúc của người phụ nữ

Trang 11

b Hoạt động 2: (25’) Đọc hiểu bài thơ

Gv : N/v t tình tự tình trong hòan cảnh đặc biệt

ntn? Hai chữ văng vẳng gợi lên không gian? âm

thanh trống dồn cho em cảm nhận ntn về tâm

trạng n/v tt? Chữ trơ? Cảm nhận câu 2?

Hs làm việc độc lập

Gv: Để chống lại nổi cô đơn, tủi hổ… n/v tt đã

làm gì? Kết quả? Câu thơ vầng trăng… có phải

tả cảnh thực? Hay gợi ra một ý niệm?

Hs thảo luận

Gv: Phân tích các biện pháp tu từ được sử dụng ở

2 câu luận

Hs: làm việc độc lập

Gv: Chữ ngán? Cụm từ xuân đi xuân lại lại?

Biện pháp tu từ ở câu cuối? Yù/n?

II Đọc hiểu bài thơ:

1 Đêm khuya với nỗi buồn tủi.

- văng vẳng-> không gian tĩnh vắng

- trống canh dồn”→ gấp gáp, dồn dập-> tâm trạngrối bời

- trơ: trơ trọi; tủi hổ, bẽ bàng

“Trơ cái hồng nhan ” → cụm từ đảo ngữ, nhấn mạnh sự bẽ bàng, cay đắng của duyên phận; nỗi

cô đơn kinh khủng đang vây bủa

-Nhịp thơ bất thường 1/3/3 nhấn mạnh từng cảm giác bẽ bàng, cay đắng như thấm thía, xót xa cho phận bạc” Đuốc hoa để đó, mặc nàng nằm trơ”

2 Tình, cảnh thực tại của Xuân Hương:

- chén rượu-> tiêu sầu, chống lại nỗi cô đơn

-Cụm từ”say lại tỉnh”: gợi lên cái vòng lẫn quẩn:

càng buồn, càng uống, càng cảm nhận ra nỗi đau thân phận;

- vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn->Ngoại cảnh đã đi vào tâm cảnh, tâm cảnh tràn ra-> ý niệm về một sự dở dang, muộn màng ⇒ Rượu, tình đều đem lại sự cay nồng, đắng chát cho XuânHương với nỗi sầu duyên phận

3 Nỗi niềm phẩn uất:

-Phép đối từng cặp;”xiên ngang>< đâm toạc”;” rêu từng đám>< đá mấy hòn”;” mặt đất>< chân mây” kết hợp với hình thức đảo ngữ → nỗi bật

sự phẫn uất của thân phận đất đá, cỏ cây cũng là

sự phẫn uất của tâm trạng cô đơn muốn quẫy đạp,bứt phá rào cản để tự tìm hạnh phúc

→Khẳng định sức sống mãnh liệt ngay cả trong tình huống bi thương

4 Tâm trạng chán chường, buồn tủi:

- ngán: ngao ngán, chán ngán-Cụm từ” xuân đi xuân lại lại” tạo hóa như vòng lẩn quẩn, sự trở lại của mùa xuân đồng nghĩa với

sự ra đi của tuổi xuân

- Nghệ thuật tăng tiến” mảnh tình - san sẻ - tí - con con” nhấn mạnh sự nhỏ bé dần, làm cho nghịch cảnh càng éo le hơn

→ tâm trạng khao khát đến tội nghiệp của phận làm lẽ; tiếng thở dài

c Hoạt động 3: (5’) Tổng kết

Cách thức hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức

III Tổng kết:

Trang 12

Gv yêu cầu hs rút ra những nét đặc sắc về nd và

nghệ thuật bài thơ

1.Về nội dung : Qua lời tự tình, bài thơ nói lên cả

bi kịch và khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc lứa đôi của nữ sĩ Xuân Hương

Trang 13

1 Kiến thức: Cảm nhận được vẻ đẹp của cảnh thu vùng đồng bằng Bắc bộ và vẻ đẹp tâm hồn

thi nhân, thấy được tài năng thơ Nôm củaNguyễn Khuyến với bút pháp tả cảnh, tả tình điêu luyện

2 Kĩ năng Rèn luyện kĩ năng đọc – hiểu văn bản trữ tình, thể thơ Thất ngôn bát cú

3 Thái độ: Yêu mến nhân cách nhà thơ; yêu mến, trân trọng vẻ đẹp thiên nhiên B/ PHƯƠNG PHÁP:: Phát vấn, chia nhóm thảo luận, tích hợp, phân tích, bình giảng…

C/ CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:

1 Giáo viên: Sgk, Sgv, G.án.

2 Học sinh :: Sgk, Vỡ soạn

I Ổn định: (1’)

II Kiểm tra bài cũ:: (7’)Đọc thuộc lòng Tự tình II Chủ đề? Phân tích 2 câu luận.

III Bài mới:

1 Đặt vấn đề : Mùa thu là mùa của thi nhân Thi sĩ Nguyễn Khuyến nổi tiếng với chùm thơ

thu trác tuyệt Hôm nay chúng ta đến với Thu điếu.

- Nguyễn Khuyến (sinh 1835 –mất 1909)

-Quê quán: Yên Đỗ, Bình Lục, tỉnh Hà Nam

→ Ông là người tài năng, cốt cách thanh cao, có tấm lòng yêu nước thương dân

- Sáng tác gồm cả chữ Nôm lẫn chữ Hán , hiện còn trên 800 bài thơ, văn và câu đối

-Nội dung sáng tác:

* Nói lên tình yêu đất nước, gia đình, bè bạn

*Phản ánh cuộc sống của những con người khổ cực, chất phác

*Châm biếm, đả kích thực dân và tầng lớp thống trị

2 Tác phẩm :

a Xuất xứ:“Câu cá mùa thu” nằm trong chùm thơ

Thu, gồm 3 bài thất ngôn bát cú Đường luật bằng chữ Nôm

b Bố cục: 2 phần

- Cảnh thu

- Tình thu

b hoạt động 2: (25’) Đọc hiểu bài thơ

II Đọc hiểu bài thơ:

Trang 14

Gv gọi1 đọc 6 câu đầu :

Gv: Cho biết điểm nhìn cảm nhận cảnh thu của

tác giả.

( quan sát sắc màu cảnh thu, sự chuyển động

của cảnh vật, đường làng, âm thanh được miêu tả

cụ thể sinh động như thế nào? Nhận xét về nghệ

thuật tả cảnh thu của tác giả Cảm nhận tổng hợp

về bức tranh thu ấy?)

Hs trao đổi, thảo luận trong các nhóm rồi trình

bày.

Giáo viên cho học sinh so sánh mùa thu với một

số tác giả khác như Xuân Diệu chẳng hạn

Gv gọi 1HS đọc 2 câu cuối

-Tư thế Tựa gối buông cần cho em hình dung

tâm trạng tác giả ntn?

- Tác giả có thực sự quan tâm nhiều đến chuyện

câu cá không? Qua bức tranh thu em cảm nhận

- Cảnh sắc:

+ Sắc màu thu: nước trong veo, sóng biếc, trời xanh ngắt, lá vàng, trúc xanh -> xanh : gam màu chủ đạo

- “ lá vàng trước gió khẽ đưa vèo” màu vàng đâm ngang của chiếc lá thu bổng rơi giữa thảm xanh mướt, điệu của mùa thu, ao xanh, sóng xanh, bèoxanh, bờ xanh, tre xanh, trời xanh…→ cái đẹp

đẽ, tinh tế, sắc sảo của cảnh thu ở đây là cách pha màu của tác giả, với gam màu xanh rất điệu nghệ.+ Sự chuyển động của cảnh vật: uyển chuyển nhẹ nhàng “hơi gợn tí, khẽ đưa vèo, mây lơ lửng”.+ âm thanh: cá đớp ->càng gợi sự yên tĩnh của ao thu

- Đường làng: “Ngõ trúc quanh co khách vắng teo”

=> Hình ảnh chọn lọc đặc sắc.-> Bức tranh thu đẹp, tĩnh lặng, đượm buồn mang những nét đặc trưng của làng quê Bắc Bộ VN

2 Tình thu:

- tựa gối ôm cần…-> chìm vào suy tư (không quan tâm nhiều đến chuyện câu cá, câu cá chỉ là cái cớ, có lẽ nhà thơ đang câu tĩnh câu trong cho tâm hồn mình.)

- Qua bức tranh cảnh thu-> một tâm hồn gắn bó, tha thiết với thiên nhiên đất nước ; mặt khác còn bộc lộ niềm u uẩn trong tâm hồn nhà thơ và một tấm lòng yêu nước thầm kín nhưng không kém phần sâu sắc

Gv gọi hs nêu những nhận xét khái quát về nội

dung và nghệ thuật bài thơ

III Tổng kết:

1 Nội dung: Cảnh mang vẻ đẹp điển hình cho

mùa thu ở thôn quê Bắc Bộ nhưng cũng phảng phất nỗi buồn về thời thế của tác giả

2 Nghệ thuật: Ngôn ngữ trong sáng, hình ảnh

hiện thực, đậm đà chất dân tộc

IV Củng cố: (3’): Cảm nhận của em về nhân cách Nguyễn Khuyến qua bài thơ

Trang 15

- Yêu cầu HS thuộc bài thơ và ghi nhớ , chuẩn bị bài “Phân tích đề, lập dàn ý bài văn nghị luận”

Trang 16

2 Kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng phân tích đề, kĩ năng lập dàn ý

3 Thái độ: Có ý thức và thói quen phân tích đề, lập dàn ý trước khi làm bài.

B/ PHƯƠNG PHÁP: :Quy nạp, Vấn đáp , Trao đổi nhóm.

C/ CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN, HỌC SINH :

1 Giáo viên : Giáo án, TLTK

2 Học sinh : soạn bài ở nhà theo câu hỏi sgk

D/ TIẾN TRÌNH LÊN LỚP :

I Ổn định: (1’)

II Kiểm tra bài cũ: (Kiểm tra vỡ soạn bài.)

III Bài mới:

1 Đặt vấn đề : Khi đứng trước một vấn đề cần nghị luận, công việc đầu tiên của em là gì?

Dứt khoát chúng ta phải tiến hành phân tích đề và lập dàn ý Tiết học hôm nay chúng ta sẽ trở lại với công việc vốn thường hay bị xem nhẹ và dễ bỏ qua này.

a Hoạt động 1:(10’) Phân tích đề

HS đọc kĩ 3 đề bài trong SGK và trả lời các câu

hỏi:

- Đề nào có định hướng cụ thể, đề nào người viết

phải tự triển khai ?

- Vấn đề cần nghị luận của mỗi đề là gì ?

- Phạm vi dẫn chứng của bài viết ?

Hs: Làm việc theo nhóm do gv chỉ định Sau khi

thảo luận, đại diện các nhóm trình bày Các

+ Người VN cũng không ít điểm yếu :Thiếu hụt

về kiến thức cơ bản, hạn chế về khả năng thựchành, stạo

+ Phát huy điểm mạnh, khắc phục điểm yếu làthiết thực chuẩn bị hành trang vào TK XXI

- Yêu cầu về phương pháp: : Bình luận , giải thích, chứng minh Dùng dẫn chứng thực tế đời sống

XH là chủ yếu

Đề 2:

- Đề này chưa định hướng cụ thể nội dung nghịluận

Trang 17

Phân tích đề là gì?

Khi tiến hành phân tích đề, ta phải làm gì ?

Hs: Làm việc cá nhân độc lập

- Yêu cầu về nội dung : Nêu cảm nghĩ về tâm sự

và diễn biến tâm trạng của HXH : Nỗi cô đơn,chán chường, khát vọng được sống hạnh phúc…

- Yêu cầu về phương pháp: : Sử dụng thao tác lậpluận phân tích và nêu cảm nghĩ Dẫn chứng chủyếu lấy từ thơ HXH

=> Phân tích đề văn là chỉ ra những yêu cầu về nội dung, thao tác chính và phạm vi dẫn chứng của đề.

Các thao tác chính khi tiến hành phân tích đề :

+ Đọc kĩ đề + Gạch chân các y quan trọng

- Quá trình lập dàn y bao gồm :+ Xác lập luận điểm

+ Xác lập luận cứ + Sắp xếp luận điểm, luận cứ :

Mở bài : Giới thiệu và định hướng triển khai vấn

đề

Thân bài : Sắp xếp luận điểm, luận cứ theo 1

trình tự nhất định ( quan hệ chỉnh thể – bộ phận ,quan hệ nhân – quả, diễn biến tâm trạng )

Kết bài : Tóm lược nd đã trình bày hoặc nêu

nhận định, suy nghĩ của bản thân

+ Có kí hiệu trước các đề mục để dàn ý được mạch lạc

- Hoàn thiện dàn ý ở phần luyện tập vào vỡ

- Chuẩn bị bài tiếp theo “THAO TÁC LẬP LUẬN PHÂN TÍCH”

E/ RÚT KINH NGHIỆM

Trang 18

Tiết 8

Ngày soạn 31/08/2009

THAO TÁC LẬP LUẬN PHÂN TÍCH

A/ MỤC TIÊU: Giúp Hs:

1 Kiến thức : Nắm được mục đích và yêu cầu của thao tác lập luận phân tích.

2 Kĩ năng : Biết cách phân tích một vấn đề chính trị, xã hội hoặc văn học.

3 Thái độ: Có ý thức sử dụng thao tác LLPT trong giải quyết một vấn đề

B/ PHƯƠNG PHÁP: thảo luận, phát vấn, gợi mở…

1 Giáo viên: Soạn giảng, sgv

2.Học sinh: đọc và soạn trước bài mới ở nhà

a Hoạt động 1: (10’) Mục đích, yêu cầu của thao tác lập luận phân tích

Gv yêu cầu hs đọc đoạn đầu trong sgk để nắm

được thế nào là thao tác lập luận phân tích.

Gv Yêu cầu hs đọc ngữ liệu trong sgk và trả lời

những câu hỏi bên dưới.

- Gợi ý:

+ Luận điểm (ý kiến, quan niệm ) được thể hiện

trong đoạn văn: Sở khanh là kẻ bẩn thỉu, bần tiện,

đại diện của sự đồi bại trong xã hội của Truyện

Kiều.

+ Các luận cứ làm sáng tỏ cho luận điểm (các yếu

tố được phân tách của đối tượng)

* Sở khanh sống bằng nghề đồi bại, bất chính

* Sở khanh là kẻ đồi bại nhất trong những kẻ làm

nghề đồi bại, bất chính đó: Giả làm người tử tế để

đánh lừa một người con gái ngây thơ, hiếu thảo;

trở mặt một cách trơ tráo; thường xuyên lừa bịp

tráo trở

+ Thao tác phân tích kết hợp chặt chẽ với tổng

hợp: sau khi phân tích chi tiết bộ mặt lừa bịp, tráo

trở của Sở Khanh, người lập luận đã tổng hợp và

khái quát bản chất của hắn: “…mức cao nhất của

tình hình đồi bại trong xã hội này”

- Gv: qua việc tìm hiểu ngữ liệu, hãy cho biết

mục đích của phân tích là gì? y/c của phân tích?

Hs làm việc theo nhóm

I Mục đích, yêu cầu của thao tác lập luận phân tích.

1.Phân tích ngữ liệu

2 Kết luận1

- Phân tích là chia nhỏ đối tượng thành các yếu tố

để xem xét một cách kĩ càng nội dung và hình thức và các mối quan hệ bên trong cũng như bên ngoài của chúng

- Mục đích: Để thấy được mối quan hệ, bản chất, giá trị của đối tượng

- Yêu cầu: Phân tích bao giờ cũng phải gắn liền với tổng hợp, khái quát

Trang 19

b Hoạt động 2:(20’) Cách phân tích

Gv Yêu cầu hs phân tích một số đoạn văn trong

sgk để phát hiện cách phân tích.

+ Phân tích căn cứ vào quan hệ nội bộ của đối

tượng.

+ Phân tích theo các mối quan hệ nguyên nhân -

kết quả, kết quả - nguyên nhân, quan hệ giữa đối

tượng với các đối tượng liên quan, phân tích theo

sự đánh giá chủ quan của người lập luận.

- Gợi ý:

Ngữ liệu ở mục I:

+ Phân tích dựa trên cơ sở quan hệ nội bộ trong

bản thân đối tượng - những biểu hiện về nhân

cách bẩn thỉu, bần tiện của Sở Khanh

+ Phân tích kết hợp chặt chẽ với tổng hợp: từ việc

phân tích làm nổi bật những biểu hiện bẩn thỉu,

bần tiện mà khái quát lên giá trị hiện thực của

nhân vật này - bức tranh về nhà chứa, tính đồi bại

trong xã hội đương thời

Ngữ liệu (1) mục II.

+ Phân tích theo quan hệ nội bộ của đối tượng:

Đồng tiền vừa có tác dụng tốt, vừa có tác dụng

xấu ( sức mạnh tác oai tác quái)

+ Phân tích theo quan hệ kết quả - nguyên nhân:

* Nguyễn Du chủ yếu vẫn nhìn về mặt tác hại của

đồng tiền (kết quả)

* Vì một loạt hành động gian ác, bất chính đều do

đồng tiền chi phối…( giải thích nguyên nhân)

+ Phân tích theo quan hệ nguyên nhân - kết quả:

Phân tích sức mạnh tác quái của đồng tiền →

Thái độ phê phán và khinh bỉ của Nguyễn Du khi

nói đến đồng tiền

Trong quá trình lập luận, phân tích luôn gắn liền

với khái quát, tổng hợp: sức mạnh của đồng tiền,

Thái độ, cách hành xử của các tầng lớp xã hội đối

với đồng tiền và Thái độ của Nguyễn Du đối với

xã hội đó

Ngữ liệu (2) mục II.

+ Phân tích theo quan hệ nguyên nhân - kết quả:

Bùng nổ dân số ( nguyên nhân ) → ảnh hưởng

đến rất nhiều đời sống con người ( kết quả )

+ Phân tích theo quan hệ nội bộ của đối tượng –

các ảnh hưởng xấu của việc bùng nổ dân số đến

hệ nhân quả, quan hệ giữa đối tượng với các đối tượng liên quan, quan hệ giữa người phân tích vớiđối tượng phân tích,…)

- Phân tích cần đi sâu vào từng yếu tố, từng khía cạnh, song cần đặc biệt lưu ý đến quan hệ giữa chúng với nhau trong một chỉnh thể toàn vẹn, thống nhất

Trang 20

* suy dinh dưỡng, suy thoái nòi giống

* Thiếu việc làm, thất nghiệp

+ Phân tích kết hợp chặt chẽ với khái quát tổng

hợp: Bùng nổ dân số → ảnh hưởng nhiều mặt đến

cuộc sống con người → dân số tăng càng nhanh

thì chất lượng cuộc sống của cộng đồng, của gia

đình, cá nhân càng giàm sút

- Gv hướng hs đến kết luận

IV.Củng cố:(10’) Hs làm bài tập 1 sgk trang 28

V.Dặn dò, hướng dẫn học sinh học tập ở nhà : Làm bài tập 2, trang 28, sgk.

Trang 21

2 Kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng: đọc hiểu văn bản thơ trữ tình

3 Thái độ: Hs có thái độ sống biết quan tâm chia sẽ những người xung quanh: người mẹ,

người chị…

B/ PHƯƠNG PHÁP: Gợi mở - đối thoại – Diễn giảng – bình giảng

1.Giáo viên: Sách tham khảo, sách giáo viên, soạn giảng.

2.Học sinh: soạn bài trước ở nhà

I.Ổn định: (1’)

II.Kiểm tra bài cũ:(7’)

Đọc thuộc lòng bài thơ “Thu điếu” Phân tích bức tranh mùa thu trong bài “ Câu cá mùa thu của Nguyễn Khuyến

III.Bài mới:

1.Đặt vấn đề : Trong cuộc đời có biết bao đàn ông được vợ quan tâm, săn sóc nhưng có mấy ai

biết nói lời cảm ơn vợ sâu sắc cảm động như nhà thơ Tú Xương Thương vợ chính là tấm lòng

tri ân vợ của nhà thơ chúng ta cùng khám phá thi phẩm

2.Triển khai bài mới :

Hs đọc phần tiểu dẫn.

Giáo viên:Giới thiệu ngắn gọn về tác giả và đề

tài bà Tú trong thơ Trần Tế Xương.

I.Tìm hiểu chung.

- Trần Tế Xương ( 1870 – 1907 ), quê ở làng Vị Xuyên, huyện Mĩ Lộc, tỉnh Nam Định

- Ông để lại khoảng 100 bài, chủ yếu là thơ Nôm, gồm nhiều thể thơ và một số bài văn tế, phú, câu đối,…

- Sáng tác của ông gồm hai mảng: trào phúng và trữ tình

- Đề tài người vợ Ông có một đề tài về bà Tú Bà

Tú thường chịu nhiều vất vả gian truân trong cuộcđời Bà đã đi vào thơ ông với tất cả niềm yêu thương, trân trọng của chồng

b Hoạt động 2:(15’) Hình ảnh bà tú qua nỗi lòng thương vợ của Tú Xương

Gv gọi hs đọc bài thơ, nhận xét cách đọc của Hs, II.Phân tích. Nội dung kiến thức

Trang 22

lưu ý cách đọc phù hợp với nội dung cảm xúc

Gv: y/c hs cho biết nội dung bài thơ.

Pv Cảnh làm ăn của bà Tú hiện lên như thế nào

qua cách giới thiệu về không gian và địa điểm?

Địa điểm và thời gian trong câu thơ gợi em có

suy nghĩ gì? Nghệ thuật gì được sử dụng trong

hai câu thực? Nêu tác dụng của biện pháp nghệ

thuật đó

Hs làm việc cá nhân độc lập

Gv giảng:

+ “ Lặn lội thân cò”: bao gồm trong đó cái thân

hèn, sức mọn, cả nỗi lẻ loi, đơn độc

+ “ Quãng vắng”: Gợi không gian trống trãi, diệu

vợi xa ngái, đầy bất trắc như canh vắng dặm

trường, hoàn toàn thiếu vắng sự chia sẻ, chở

che…

+ “ Eo sèo”: Bao tiếng bấc, tiếng chì, lời chao

giọng chát mà bà Tú phải gánh chịu

+ “ Buổi đò đông”: Sự chen lấn xô đẩy, đầy bất

trắc…

Pv Ngoài xã hội, trong công việc, bà Tú là người

vất vả, gian truân,…thì trong gia đình, bà Tú có

những đức tính cao đẹp nào?

Giảng: cái nghịch lí trong sự nuôi “nuôi đủ năm

con với một chồng”; “một duyên hai nợ”, “năm

nắng mười mưa”.

1 Hình ảnh bà Tú qua nỗi lòng thương vợ của ông Tú

a Nỗi vất vả gian truân của bà Tú.

- Câu mở đầu nói lên hoàn cảnh làm ăn, buôn báncủa bà Tú: tần tảo, tất bật ngược xuôi

+ Quanh năm: vòng thời gian vô kì hạn+ Mom sông: phần đất ở bờ sông nhô ra phía lòngsông

 Cả thời gian lẫn không gian như hùa nhau làm nặng thêm cái gánh nặng đang đè trên vai bà Tú

- Cuộc sống tảo tần, buôn bán ngược xuôi của bà

Tú được thể hiện rõ hơn qua 2 câu thực

+ Cách nói đảo ngữ, thay con cò bằng thân cò nhấn mạnh nỗi vất vả, gian truân của bà Tú, gợi nỗi đau thân phận

+ Khi quãng vắng: thể hiện được cả thời gian, không gian heo hút, rợn ngợp, chứa đầy lo âu nguy hiểm

- Bà Tú đã vất vả, gian truân, đơn chiếc lại thêm

sự bươn bả trong cảnh chen chúc làm ăn

+ Bà Tú phải chịu bao tiếng bấc, tiếng chì, lời chao giọng chát : “eo sèo mặt nước”; phải mưu sinh giữa chốn chợ đời phức tạp, nguy hiểm “ buổi đò đông”

b Đức tính cao đẹp của bà Tú.

- Bà tú là người đảm đang, tháo vát, chu đáo với chồng con

“ Nuôi đủ năm con với một chồng”

- Bà Tú là người giàu đức hi sinh

“ Một duyên…quản công”

+ Duyên một mà nợ hai nhưng bà Tú không một

lời phàn nàn, lặng lẽ chấp nhận sự vất vả vì chồngcon

+ Thành ngữ “Năm nắng mười mưa” vừa nói lên

sự vất vả gian truân, vừa thể hiện được đức tính chịu thương, chịu khó, hết lòng vì chồng con

c Hoạt động 3(10’) Hình ảnh ông Tú qua nỗi lòng thương vợ

Pv Vậy tình cảm của ông Tú dành cho người vợ

của mình như thế nào?

Tìm trong bài thơ những cách nói, những chi

tiết nói lên lòng thương yêu quý trọng, tri ân vợ

của ông Tú.

2 Hình ảnh ông Tú qua nỗi lòng thương vợ.

- Yêu thương, quý trọng, tri ân vợ

+ Trong bài thơ, ông Tú không xuất hiện trực tiếpnhưng vẫn hiển hiện trong từng câu thơ Đằng saucốt cách khôi hài, trào phúng là cả một tấm lòng không chỉ thương mà còn tri ân vợ

- Con người có nhân cách

Trang 23

Gv:Em có suy nghĩ gì về tiếng chửi của Tú Xương

trong hai câu kết? tiếng chửi đó của ai? Chửi ai?

Thể hiện cảm xúc gì của tác giả?

+ ông Tú chửi thói đời, trách mình vô dụng Ông không dựa vào duyên số để trút bỏ trách nhiệm Ông coi mình là cái nợ đời mà bà Tú phải gánh chịu Sự “hờ hững” cảu ông cũng là một biểu hiện của “thói đời” bạc bẽo

+ Xã hội xưa trọng nam khinh nữ, coi người phụ

nữ là thân phận phụ thuộc, Tú Xương dám sòng phẳng với bản thân, với cuộc đời, dám tự nhận khiếm khuyết

+ Lời chửi rủa trong hai câu kết là lời Tú Xương

Tự rủa mát mình nhưng lại mang ý nghĩa xã hội sâu sắc

-> phẩn uất do tức đời, tức mình một phần do quáxót thương vợ

d Hoạt động 5:(5’) Tổng kết

Gv: Qua tìm hiểu bài thơ, hãy nêu những đặc

điểm cơ bản về nội dung, nghệ thuật

đó thấy được tâm sự và nhân cách cao đẹp của TúXương

Trang 24

1 Kiến thức : - Hiểu thêm về thơ văn Nguyễn Khuyến.

- Cảm nhận được tấm lòng của nhà thơ qua cách thể hiện nỗi đau, tình cảm sâu nặng đối với người bạn trong bài thơ

2 Kĩ năng : - Rèn luyện kĩ năng đọc - hiểu văn bản trữ tình

3 Thái độ : Giáo dục học sinh về tình bạn đẹp; về tinh thần dân tộc

B/ PHƯƠNG PHÁP: Gợi mở - đối thoại – Diễn giảng

1.Giáo viên: Sách tham khảo, sách giáo viên, soạn giảng, tài liệu tham khảo: Thơ văn Nguyễn

1 Đặt vấn đề : Tình bạn là một tình cảm đẹp giữa con người với con người, từ xưa đã trở

thành một đề tài gợi cảm hứng cho thi ca Có rất nhiều bài thơ viết về tình bạn trong đó

Khóc Dương Khuê là một thi phẩm hay và thấm thía.

Gv : Yêu cầu học sinh tìm hiểu bố cục bài thơ

Gv : Cảm xúc của tác giả khi hay tin bạn mất

như thế nào trong 2 câu đầu?

Hình thức biểu hiện có gì đặc sắc?

Gv : Nhà thơ đã nhắc lại những kỉ niệm nào mà

II Đọc – hiểu

1 Hai câu đầu : Cảm xúc của tác giả

-> Tiếng than nhẹ nhàng nhưng thống thiết như một tiếng khóc tiếc thương

-> bàng hoàng khi nghe tin bạn mất

- Nỗi đau đớn khôn nguôi không chỉ thấm sâu trong lòng người mà thấm cả vào thiên nhiên cảnh vật

- Nghệ thuật sử dụng phép nói giảm nói tránh -> nhằm giảm nhẹ sự đau đớn tiếc thương

2.Những kỉ niệm của tình bạn:

Trang 25

hai người đã từng gắn bó? Qua những kỉ niệm ấy

hãy nhận xét về tình bạn của hai người?

Gv:

- Nỗi đau của Nguyễn Khuyến tập trung thể hiện

ở đoạn này như thế nào?

- Phân tích các hình thức câu hỏi tu từ?

- Phân tích kết cấu với điệp từ “không”

Gv : Nhận xét về nghệ thuật bài thơ.

⇒ Tình bạn tri âm tri kỉ và bền vững

3 Nỗi đau trống vắng khi mất bạn:

- Đoạn cuối diễn tả nỗi đau của Nguyễn Khuyến

ở nhiều cung bậc: lúc đau đớn bàng hoàng , lúc hụt hẫng tiếc thương , lúc lắng đọng thấm sâu:+ Câu hỏi tu từ “Làm sao bác vội về ngay”là mộtlời trách móc nhưng đầy tiếc thương , sự mất mát quá lớn khiến tác giả “chân tay rụng rời” - cách nói hình tượng nhằm cụ thể hóa nỗi đau tinh thần bằng nỗi đau thể xác

+ “Rượu ngon…tiếng đàn” Đoạn thơ liền mạch ,

kết cấu trùng điệp, điệp từ không nhấn mạnh sự

cô đơn trống vắng không gì bù đắp nổi trong lòngtác giả

+ Bốn câu cuối là nỗi đau lắng đọng “Bác chẳng

ở …” là cách nói giảm với giọng thơ buôn thê thiết Nhà thơ không khóc nhưng nước mắt chảy ngược vào trong lòng Hình ảnh nhà thơ già ngồi khóc bạn gây xúc động trong lòng người đọc

* Nghệ thuật:

- Ngôn ngữ thơ giản dị chân thành

- Thể thơ song thất lục bát giàu âm điệu dạt dào cảm xúc

- Rất thành công trong việc sử dụng các biện pháp

tu từ

Gv : Qua tìm hiểu bài thơ, em hãy rút ra chủ đề

- Học thuộc lòng bài thơ; nắm nội dung và nghệ thuật

- Chuẩn bị bài: Vịnh khoa thi hương

Trang 26

1 Kiến thức: Giúp hs hiểu thêm về thơ văn Tú Xương.

- Cảm nhận được bức tranh hiện thực trường thi nhốn nháo, ô hợp dưới thời xh thực dân pk buổi đầu; Thái độ mỉa mai, chua chát, tâm trạng phẫn uất của nhà thơ đối với chế độ thi cử đương thờicũng như tâm sự trước tình cảnh đất nước

2 Kĩ năng: Rèn luyện đọc hiểu văn bản thơ Đường luật

3 Thái độ: Giáo dục hs: Tinh thần dân tộc, yêu mến nhân cách nhà thơ

B/ PHƯƠNG PHÁP: Gợi mở - đối thoại – Diễn giảng

1.Giáo viên: Sách tham khảo, sách giáo viên, soạn giảng, tài liệu tham khảo: Thơ văn Trần Tế

1 Đặt vấn đề : Dân tộc ta có truyền thống hiếu học Tuy nhiên vào cuối thế kỉ 19, đầu thế kỉ

20, nền nho học đã lụi tàn Chúng ta có thể hình dung phần nào cảnh thi cử thời ấy qua bài

Vịnh khoa thi hương.

Gv: gọi hs đọc phần tiểu dẫn Cho biết phần này

trình bày những nội dung chủ yếu nào?

I.Tìm hiểu chung

- Thi cử trở thành một đề tài khá đậm nét trong thơ Tú Xương (8 lần đi thi nhưng chỉ đổ Tú Tài)

b Hoạt động 2:(25’)

Gv :Hai chữ thi lẫn cho em suy nghĩ gì về tình

hình thi cử lúc bấy giờ?

II Đọc hiểu văn bản 1.Hai câu đề:

- chữ “lẫn” -> dấu hiệu thi cử đã xuống dốc,

không còn được quan tâm như trước

2 Hai câu thực

- Lôi thôi sĩ tử vai đeo lọ

Ậm ọe quan trường miệng thét loa-> đảo ngữ + đối –> cảnh nhốn nháo, mất không khí thi cử nghiêm túc, yên tĩnh (sĩ tử nhếch nhác, mất tinh thần; quan trường hách dịch, thị oai -> xưa >< nay

3 Hai câu luận

-> đối -> cảnh bi hài : Lọng: đồ nghi lễ thiêng

Trang 27

Hs làm việc theo nhóm trong bàn

Gv: giọng thơ 2 câu kết? Điều nhà thơ muốn

nhắn gửi?

liêng, trang trọng >< thô tục (đít vịt của bà đầm)

=> chua chát, cay đắng trước nỗi nhục mất nước

4 Hai câu kết:

-> giọng thơ nghẹn lại, chua chát-> nhắn gửi hiền tài: hãy nhìn thẳng vào sự thật: tình cảnh nước nhà

-> đánh thức lương tri

c Hoạt động 3:(5’) Tổng kết

Gv :Qua tìm hiểu bài thơ, hãy rút ra những nhận

xét cơ bản về thi phẩm trên 2 phương diện: nội

-> tâm trạng chua chát, xót xa của tác giả trước thực trạng đất nước lúc bấy giờ, cụ thể đất nước mất chủ quyền, nền nho học truyền thống bị mai một, lụi tàn

-> tấm lòng yêu nước đáng trân trọng

IV Củng cố: (3’) Các trạng thái tình cảm nhà thơ trong thi phẩm?

- Học thuộc lòng bài thơ

- Soạn bài: Bài ca ngất ngưỡng

Trang 28

- Hiểu được phong cách sống của NCT với tính cách một nhà Nho và hiểu được vì sao có thể

coi đó là sự thể hiện bản lĩnh cá nhân mang ý nghĩa tích cực

- Hiểu đúng nghĩa của từ “ngất ngưởng” để không nhầm lẫn với lối sống lập dị của một sốngười hiện đại

- Nắm được tri thức về thể hát nói là thể thơ dân tộc bắt đầu phổ biến rộng rãi từ TK XIX

2 Kĩ năng:: rèn luyện kĩ năng đọc – hiểu văn bản thể loại hát nói

3 Thái độ: Giáo dục hs sống có ý thức vươn lên khẳng định bản thân, có bản lĩnh.

B/ PHƯƠNG PHÁP: : Đọc, Phân tích , Trao đổi nhóm

1 Giáo viên: SGK , SGV, TLTK

2 Học sinh:: vỡ soạn bài, đồ dùng học tập cá nhân

D/ TIẾN TRÌNH LÊN LỚP

I.Ổn định: (1’)

II.Kiểm tra bài cũ: (7’)Đọc thuộc lòng bài Vịnh khoa thi hương của TX Cảm nhận của em

về các cung bậc tình cảm của nhà thơ trong thi phẩm

III.Bài mới.

1.Đặt vấn đề : Em hiểu thế nào về 2 chữ ngất ngưởng?(hs trả lời) Tuy nhiên có một nghĩa tồn tại của chữ ngất ngưởng mà không tìm thấy trong từ điển, chỉ có trong bài thơ của NCT.

Chúng ta cùng khám phá nét nghĩa này qua văn bản…

a Hoạt động 1:(10’)

Hs: đọc phần Tiểu dẫn SGK.

Gv chốt lại những nét cơ bản về con người NCT

Gv nói qua về thể loại hát nói.

( Là một trong những thể điệu của ca trù ( Ca trù

do người con gái hát thì gọi là hát ả đào) Một bài

hát nói gồm hai phần: phần mưỡu và hát nói

Phần hát nói đúng thể cách gồm 11 câu, chia làm

3 khổ: khổ đầu 3 câu, khổ cuối 3 câu, khổ giữa có

thể khuyết hoặc dôi)

I TÌM HIỂU CHUNG.

- Nguyễn Công Trứ ( 1778 – 1858), biệt hiệu là

Hi Văn, xuất thân trong một gia đình Nho học ở

do, không bị ràng buộc chặt chẽ như thơ Đườngluật

b Hoạt động 2:(25’) Giải thích từ “ ngất ngưởng”

II ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN :

1 Giải thích từ “ ngất ngưởng”

Trang 29

Hs: Đọc diễn cảm.

(Trước khi phân tích, cần cho hs biết về nhà nho

cùng với quan niệm đạo đức nhân cách và cách

hành xử của họ trong quá khứ, đặc biệt là quan

niệm về lễ và danh giáo của nhà nho.)

Gv: từ “ ngất ngưởng” ở trong bài nên hiểu như

thế nào ?

(2hs trình bày, gv giảng thêm)

- Khuôn mẫu ứng xử phổ biến của nhà Nho là sựkhiêm tốn, nghiêm cẩn, lễ nghi phép tắc Nói cáchkhác là cần giấu đi cái riêng tư cá nhân, uốn mình

theo khuôn khổ lễ giáo “Khắc kỉ, phục lễ”

- Quan niệm sống “ ngất ngưởng” của NCT : Là

sự ngang tàng, phá cách, phá vỡ khuôn mẫu hành

vi của nhà Nho để hình thành một lối sống thậthơn, dám là chính mình, dám k/đ bản lĩnh cá nhân

Tiết 2:

c Hoạt động 3:(20’) Lời tự thuật

Gv: Giải thích nghĩa của câu thơ chữ Hán ?

NCT quan niệm ntn về việc làm quan ? Vì sao

Gv: NCT làm một việc ngược đời, đối nghịch.

Người ta tán lọng, ngựa xe nghiêm trang, còn

ông thì ngất ngưởng trên lưng con bò Đã là một

giống vật thấp kém, bò mà lại bò cái, nhưng lại

được trang sức bằng đạc ngựa - đồ trang sức quý

2 Lời tự thuật :

a Ngất ngưởng tại triều :

- K/đ trong trời đất, không có việc gì là không có

sự tham gia của ta -> Kiêu hãnh, tự hào, ý thứctrách nhiệm sâu sắc về sự có mặt của mình trêncõi thế

- T/g tự gọi mình :

+ Ông Hi Văn, tài bộ : Là người tài hoa và ý

thức được sự tài hoa của bản thân

+ Đã vào lồng : Coi việc làm quan là bó buộc,

như bị giam hãm ở trong lồng

- Quãng đời làm quan của NCT:

+ Có tài thao lược

+ Có danh vị : Thủ khoa, tham tán, tổng đốc + Có công trạng : Bình tây.

-> không ngần ngại khoe tài-> Tự hào kiêu hãnh vì mình đã cống hiến hết tàinăng và nhiệt huyết cho XH, xứng đáng là mộttay ngất ngưởng nhất ở trong triều Hệ thống từHán – Việt uy nghiêm, trang trọng, âm điệu nhịpnhàng được tạo bởi điệp từ, ngắt nhịp câu thơ->khẳng định tài năng dứt khoát, rõ ràng

=> phép ứng xử nhà nho bị vượt qua (Coi thườngLễ)-> Thái độ sống phá cách (Cái tôi ý thức cánhân đã trỗi dậy mạnh mẽ)

b Ngất ngưởng khi “ đô môn giải tổ”

- Về hưu : Cưỡi bò vàng, đeo nhạc ngựa và đeo

mo cau ở đuôi bò-> Thái độ ung dung thoải mái và tỏ ra khinh thịđ/v thế giới kinh kì

- Trở về với quê hương :

Trang 30

của loài vật cao cấp ( ngựa) Song ông còn buộc

mo cau vào đuôi bò ở cái chỗ cần che nhất với

một tuyên ngôn ngạo ngược: để che miệng thế

gian  trêu ngươi khinh thị cả thế gian kinh kì.

Vì sao NCT dám sống như vậy ?

+ Ngao du sơn thủy

+ Giải trí : Khi ca, khi tửu, khi cắc, khi tùng Gót tiên theo đủng đỉnh 1 đôi dì.->Một con người đầy cá tính, đầy bản lĩnh, khôngchấp nhận sự khắc kỉ, phục lễ Ông dám sống nhưthế vì tinh thần đã thoát ra khỏi những ràng buộccủa lễ và danh giáo Chuyện được hay mất, khenhay chê không quan trọng => Thể hiện khát vọngsống tự do, thuận theo tự nhiên, của NCT

d Hoạt động 4(7’)

Gv: Trong mấy câu thơ cuối, NCT đã k/đ mình

ntn ?

c Một tuyên ngôn k/đ mình.

- Chẳng Trái, Nhạc cũng vào phường Hàn, Phú ->Khẳng định mình là người nổi tiếng, có sự nghiệphiển hách

- K/đ mình là 1 bề tôi trung thành,1danh tướngcủa triều Nguyễn

- Một lần nữa k/đ mình là người ngất ngưởng nhất

ở trong triều

=> NCT có ý thức sâu sắc mạnh mẽ về giá trịbản thân

e Hoạt động 5: (5’) Hướng dẫn học sinh tổng kết

Giá trị nội dung và NT của TP ?

III TỔNG KẾT.

1 ND : Bài thơ là lời khẳng định mạnh mẽ về

một quan niệm sống: Sống phải có cống hiến đểlại sự nghiệp hiển hách, dám trung thực với chínhmình, thuận theo tự nhiên, dám vượt lên thóithường phàm tục

- Cội nguồn của ngất ngưởng ở Nguyễn Công Trứ theo em là do đâu?

- Muốn thể hiện phong cách sống và bản lĩnh độc đáo cần có những phẩm chất, năng lực gì ?

V Dặn dò, hướng dẫn học sinh học tập ở nhà: Học thuộc lòng, phân tích bài ca Chuẩn bị bài: Bài ca ngắn đi trên bãi cát

Trang 31

5

Ngày soạn : 16.09.2009

( Sa hành đoản ca ) – Cao Bá Quát.

- Hiểu được mqh giữa nội dung nói trên với hình thức bài thơ cổ thể về nhịp điệu, h/a Các yếu

tố hình thức này có đặc điểm riêng phục vụ cho việc chuyển tải nội dung

2 Kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng đọc – hiểu văn bản thể hành

3 Thái độ : Giáo dục hs có thái độ học tập đúng đắn.

B/ PHƯƠNG PHÁP: : Đọc , Giảng bình , Vấn đáp, trao đổi nhóm

1 Giáo viên : SGK, SGV, Giáo án Ngữ văn 11

2 Học sinh : Soạn bài theo câu hỏi SGK.

I Ổn định:(1’)

II.Kiểm tra bài cũ: (7’) Đọc thuộc lòng VB Bài ca ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ , giải

thích từ “ngất ngưởng” trong bài Cắt nghĩa nội dung từ ngất ngưỡng trong bài thơ.

III.Bài mới:

1.Đặt vấn đề : Thi cử, đỗ đạt ra làm quan là mục tiêu lập thân của nam nhi thời pk Vào giữa

thế kỉ 19, xuất hiện tư tưởng mới đối với nền khoa cử nho học Tuy nhiên những kẻ sĩ có tưtưởng canh tân đã rơi vào bi kịch không tìm thấy lối thoát Chúng ta cùng lắng nghe và chia sẻ

với thi sĩ họ Cao qua khúc ca có tên sa hành đoản ca

a Hoạt động 1:(7’) TÌM HIỂU CHUNG

HS đọc phần Tiểu dẫn SGK.

Nêu những nét chính về con người, thơ văn

CBQ ?

Gv hướng dẫn HS đọc bài thơ.

Cho biết bài thơ ra đời trong h/c nào ?

- CBQ là 1 nhà thơ có tài năng, viết chữ đẹp, nhân

cách cứng cỏi: Một đời chỉ biết cúi lạy hoa mai;

được người đương thời tôn là Thánh Quát

- ND thơ văn :+ Phê phán mạnh mẽ chế độ phong kiến bảo thủ,trì trệ

+ Chứa đựng tư tưởng khai sáng có tính tự phát,p.á nhu cầu đổi mới của XH VN giai đoạn giữa

Trang 32

Nêu bố cục bài thơ ?

khoáng, không bị gò bó về niêm luật, độ dài, vầnđiệu…

b Hoạt động 2:(7’) Hình ảnh đường đi trên cát

Gv : Hình ảnh đường đi trên cát được miêu tả

ntn? Cách miêu tả có gì đặc biệt? Hình dung của

em?

HS làm việc độc lập

Ýnghĩa biểu tượng của h/a con đường?

Gv : y/c hs đọc lại đoạn thơ và diễn ý từng đoạn.

II ĐỌC – HIỂU

1 Hình ảnh đường đi trên cát

- “trường sa phục trường sa” -> điệp từ -> Bãi

cát dài nối nhau liên tiếp, dài vô tận.-> hình ảnhthực(những cồn cát mênh mông của miền trung)

- Đi một bước như lùi một bước -> Con đườnghun hút, thăm thẳm, không đầu không cuối mịtmùng

=> Con đường trở thành biểu tượng: con đườnglập thân của kẻ sĩ đầy gian khổ, nhọc nhằn, nó xaxôi, mờ mịt

-> Con đường phải đi vì là duy nhất nếu muốnkhẳng định mình (mảnh bằng khoa bảng là điềukiện để đem tài năng ra thi thố với đời, giúp vuatrị nước )

c Hoạt động 3:(20’) Thái độ, tâm trạng của lữ khách

Gv : Thái độ, tâm trạng của lữ khách ? Vì sao ?

Gv : Hiểu phường danh lợi là gì ? Tất tả trong

câu thơ là thế nào ? chỉ điều gì ?

- Cả 4 câu thơ cho em hiểu tác giả muốn nói điều

gì ?

Hs : Làm việc độc lập

Gv :Tư tưởng, Thái độ của CBQ qua 6 câu thơ

này ?

2 Thái độ, tâm trạng của lữ khách :

- Nước mắt lã chã rơi -> Tâm trạng chán nản,

nặng nề, mỏi mệt

- giận khôn vơi-> vừa đi vừa uất ức, giận thân-> Tự hành hạ thân xác để theo đuổi công danh,bất chấp mọi khó khăn, gian khổ mà biết trước cái

sự học lúc bấy giờ đã lỗi thời, không giúp canhtân được đất nước

-> bi kịch của lữ khách, của kẻ sĩ chân chính, thứcthời như CBQ

- Cái nhìn của lữ khách về cái bả công danh đ/vngười đời :

+ phường danh lợi -> hạng người theo đuổi tìm kiếm danh lợi

+ tất tả -> ganh đua, đua chen Đường danh lợi là

đường thi cử để làm quan, con đường ấy hết sứcnhọc nhằn nhưng rồi ai cũng dấn bước, chen chúctrên con đường ấy

+ Hễ có quán rượu ngon thì mọi người đổ xô đến Người say nhiều, người tỉnh thì vô số.

-> Danh lợi cũng là 1 thứ rượu dễ làm say người,

có sức cám dỗ ghê gớm, ít ai có bản lĩnh thoát rađược

-> Thái độ bất bình, chán ghét con đường khoa cử

Trang 33

Hs làm việc độc lập mưu cầu danh lợi tầm thường, ít thiết thực đối với

đất nước Người đi đường rất tỉnh, đứng tách rakhỏi đám đông để nhận xét, đánh giá

=> CBQ sống ở nửa đầu TK XIX, khi đã có sựt.xúc giữa VH phương Đông với phương Tây,nhìn lại nền VH truyền thống, thi cử là con đườngduy nhất của Nho sĩ để làm quan , để mưu cầudanh lợi, ông đã có những cảm nhận bước đầu về

sự cần thiết đổi mới trong giáo dục

d Hoạt động 4:(10’) Tình cảnh người đi đường

Gv :Mấy câu cuối bài thơ cho em cảm nhận như

3 Tình cảnh người đi đường.

- Bãi cát dài, bãi cát dài, biết tính sao đây ?->

Tỉnh táo, trăn trở, ông tự vấn như để thúc giụcbản thân hãy tìm tòi con đường khác cho mình.Tuy nhiên , con đường ấy ntn, câu trả lời còn bỏngỏ

- Đường bằng mờ mịtĐường ghê sợ thì nhiều

- Phía Bắc : Núi muôn trùng Phía Nam : sóng dào dạt ->Tình thế tiến thoái lưỡng nan, khó khăn nguy hiểm chồng chất như vây bủa lấy lữ khách (núi, sóng: biểu tượng cho khó khăn, nguy hiểm )

- Câu hỏi cuối bài thơ : Còn đứng trên bãi cát làm gì ?

-> Người đi đã đến bước đường cùng, không đitiếp được-> bế tắc

->Có ý nghĩa như 1 lời nhắc nhở, thúc giục , tìmkiếm lối thoát, tìm kiếm 1 con đường đi khác đểthoát khỏi bãi cát dài

->Đó chính là sự bế tắc của những trí thức Nho sĩ

mà CBQ đã nhận ra Đây có thể là bước chuẩn bị

về mặt tư tưởng cho hành động k/n chống lại nhàNguyễn sau này của CBQ

e Hoạt động 5:(5’) TỔNG KẾT

Gv : Khái quát giá trị nội dung, nghệ thuật của

- H/ả bãi cát mang giá trị NT độc đáo

- Thơ giàu hình ảnh biểu tượng

2 ND :

-Bộc lộ sự chán ghét của CBQ đ/v con đườngdanh lợi tầm thường

Trang 34

- Khao khát sự thay đổi về sự học trong h/c nhàNguyễn bảo thủ, trì trệ.

- Phản ánh bi kịch của kẻ sĩ chân chính thức thờinhư CBQ

- Học thuộc lòng và phân tích bài thơ

- Chuẩn bị bài Luyện tập thao tác lập luận phân tích

Trang 35

Tiết 16

Ngày soạn: 18/9/2009

LUYỆN TẬP THAO TÁC LẬP LUẬN PHÂN TÍCH

A/ MỤC TIÊU

1 Kiến thức : Củng cố: và nâng cao kiến thức về thao tác lập luận phân tích

2 Kĩ năng : Biết vận dụng thao tác lập luận phân tích trong bài văn nghị luận

3 Thái độ : Học sinh có ý thức rèn luyện TTLLPT trong làm văn.

B/ PHƯƠNG PHÁP: Thực hành luyện tập

1.Giáo viên : Xem lại nội dung tiết 9, chuẩn bị bài tập

2.Học sinh : Xem lại kiến thức bài trước, làm bài tập

I.Ổn định: (1’)

II.Kiểm tra bài cũ: ( không )

III.Bài mới

1 Đặt vấn đề : Học đi đôi với hành Học làm văn thì càng

a Hoạt động 1: (10’) Luyện tập bài tập 1

Gv: chia nhóm (mỗi bàn một nhóm) chẵn lẻ

Nhóm chẵn làm bài tập 1

Nhóm lẻ làm bài tập 2

Yêu cầu: Hs xác định luận điểm cần làm sáng tỏ

Hs sử dụng thao tác phân tích để phân chia luận

A Luyện tập thao tác phân tích

1 Bài tập 1.

a. Những biểu hiện và tác hại của tự ti:

- Giải thích khái niệm tự ti: Tự ti là tự đánh giá thấp mình nên thiếu tự tin Tự ti hoàn toàn khácvới khiêm tốn

- Những biểu hiện của thái độ tự ti:

+ Không dám tin tưởng vào năng lực, sở trường,

sự hiểu biết…, của mình+ Nhút nhát, tránh những chỗ đông người+ Không dám mạnh dạn đảm nhận những nhiệm

- Những biểu hiện của thái độ tự phụ:

+ Luôn đề cao quá mức bản thân+ Luôn tự cho mình là đúngKhi làm được một việc gì đó lớn lao thì thậm chí còn tỏ ra coi thường người khác…

c. Xác định thái độ hợp lí: Cần phải biết đánh giá

đúng bản thân để phát huy hết những điểm

Trang 36

mạnh cũng như có thể khắc phục hết những điểm yếu.

b Hoạt động 2:(10’) Bài tập 2

Hoạt động như ở bài tập 1

Gv: chia nhóm (mỗi bàn một nhóm) chẵn lẻ

Nhóm chẵn làm bài tập 1

Nhóm lẻ làm bài tập 2

Yêu cầu: Hs xác định luận điểm cần làm sáng tỏ

Hs sử dụng thao tác phân tích để phân chia luận

Nghệ thuật đảo trật tự cú pháp nhằm nhấn mạnh vào dáng điệu và cử chỉ của sĩ tử và quan trường Sự đối lập giữa sĩ tử và quan trường)

c Hoạt động 3:(20’) Luyện tập viết đoạn văn

Hs viết một đoạn văn hoàn chỉnh xoay quanh một

ý trong dàn ý đã hình thành ở 2 bài tập nói trên

Hs đọc, gv nhận xét.

B Luyện tập viết đoạn văn

IV Củng cố: Đọc thêm đoạn văn trong sgk

V Dặn dò, hướng dẫn học sinh học tập ở nhà :

Làm lại hoàn chỉnh hai bài tập trên

Trang 37

1 Kiến thức: Nhận thức được tình cảm yêu ghét phân minh, mãnh liệt và tấm lòng thương

dân sâu sắc của Nguyễn Đình Chiểu

2.Kĩ năng: Hiểu được đặc trưng cơ bản của bút pháp trữ tình Nguyễn Đình Chiểu: cảm xúc

trữ tình-đạo đức nồng đậm sâu sắc; vẻ đẹp bình dị, chân chất của ngôn từ

3.Thái độ: Rút ra bài học đạo đức về tình cảm yêu ghét chính đáng.

B/ PHƯƠNG PHÁP: Phát vấn, đàm thoại, diễn giảng, nêu vấn đề

1 Giáo viên : Nghiên cứu tài liệu, soạn giảng.

2.Học sinh : Tóm tắt lại cốt truyện Lục Vân Tiên, soạn bài.

D/ TIẾN TRÌNH LÊN LỚP

I Ổn định: (1’)

II Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra 15’

- Cảm nhận của em về hình tượng lữ khách trong bài thơ Sa hành đoản ca (Cao Bá Quát) III.Bài mới:

1 Đặt vấn đề : Truyện thơ Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu

a Hoạt động 1:(10’) Tìm hiểu chung về đoạn trích

Yêu cầu hs đọc phần tiểu dẫn.

Gv gợi cho hs nhớ lại cốt truyện, thể loại, và

những nét chính về nội dung của tác phẩm.

Pv Dựa vào sgk, em hãy nêu vị trí của đoạn

trích

Gv nói qua một vài nét về nhân vật ông Quán.

Ông Quán cùng với nhân vật ông Ngư, ông Tiều

trong tác phẩm là những người lao động nghèo

khổ, nhưng họ thực chất là những nho sĩ ở ẩn

giữa cuộc đời đen bạc Tính tình bộc trực thẳng

thắn, yêu ghét phân minh.

Gv Gọi hs đọc diễn cảm bài thơ.

I.Tiểu dẫn.

1 Truyện Lục Vân Tiên

- Truyện nôm bác học nhưng lại mang nhiều t/c dân gian (ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống tinh thần người dân Nam Bộ; lưu truyền bằng miệng)

- Nội dung: thể hiện những q/n đạo đức truyền thống và khát vọng của người bình dân về lẽ côngbằng trong khuôn khổ xh pk

- Nhân vật là con người biểu tượng của đạo đức,đạo lí; được khắc họa chủ yếu ở hành động, ngôn ngữ, cử chỉ

- Ngôn ngữ: bình dị, nôm na, dân dã đời thường, gần gũi với đời sống người dân NB

2.Vị trí đoạn trích.

Nằm ở phần đầu của truyện, từ câu 473 đến câu

504 trong tổng số 2082 câu, kể lại cuộc đối thoại giữa ông Quán và 4 chàng nho sinh khi họ cùng uống rượu, làm thơ trong quán của ông Quán, trước lúc vào phòng thi

3.Bố cục đoạn trích: 3 phần:

Trang 38

Em thử tìm bố cục của bài thơ? Bài thơ có mấy

phần chính? nội dung của từng phần?

- 6 câu đầu: lời đối đáp giữa ông Quán với Tử Trực, Vân Tiên

- Từ câu 7 đến câu 16: Lẽ ghét

- Từ câu 17 đến câu 30: lẽ thương

b Hoạt động 2:(15’) Lẽ ghét của ông Quán

Yêu cầu Hs đọc lại đoạn thơ nói về lẽ ghét và

xem phần chú thích phía dưới.

Pv Đối tượng mà ông Quán ghét trong đoạn

trích là gì? Là ai?

Giảng: vua Trụ lấy rượu chứa thành ao, lấy thịt

treo thành rừng rồi cho bọn con trai, con gái thả

sức ăn chơi, dâm dật, xem đó là thú vui)

U Vương say đắm Bao Tự, để mua vui cho người

đẹp có thể sai người xé mỗi ngày hàng trăm tấn

lụa – vì Bao Tự thích nghe tiếng lụa xé.

Pv Tất cả các triều đại mà ông Quán ghét có

điểm chung gì?

Pv Lí do tại sao ông Quán ghét?

Giảng Phê phán các triều đại suy tàn, cũng có

thể xuất phát từ những lập trường khác nhau,

hoặc là để bảo vệ trật tự xhpk, vua ra vua, tôi ra

tôi, bảo vệ quyền lợi của gcpk, hoặc vì trách

nhiệm của một tôi trung,…với NĐC thì không

hẳn như vậy Ở đoạn thơ này, mỗi cặp câu lục

bát là mỗi tiếng “dân” được nhắc đến, tất cả

những lời kết tội đều xoay quanh một ý: ở các

thời đại đó, chỉ có dân là phải gánh chịu mọi tai

ách, khổ sở trăm chiều…

Pv Em có nhận xét gì về cường độ ghét của ông

Quán đối với những bọn người hại dân? Tìm và

phân tích những biện pháp nghệ thuật góp phần

thể hiện cường độ ghét của ông?

Hs thảo luận nhóm

gợi ý: - Điệp từ.(10 câu thơ nói về ghét thì có đến

8 từ “ghét” Đặc biệt 2 câu “Quán rằng…tận tâm”

có đến 4 từ) + tăng cấp để diễn tả các màu sắc,

mùi vị và độ sâu tăng dần của cái ghét Từ cái

ghét có vị cay, sang cái ghét có vị đắng, đến cái

ghét có độ sâu của lòng người “ghét cay…tận

tâm”

Cách dùng đại từ xưng hô khi nói tới 4 tên vua

tàn ác trong lịch sử , nhà thơ không sử dụng đại

từ xưng gọi mà chỉ nhắc tên một cách suồng sã:

+ Đời Ngũ bá, thúc quý: lộn xộn, chia lìa, đổ nát, chiến tranh liên miên

→ Chính sự suy tàn, vua chúa say đắm tửu sắc, không chăm lo đến đời sống của dân

- Lí do ghét:

+ “Để dân đến nổi sa hầm sẩy hang”

+ “Khiến dân luống chịu lầm than muôn phần”+ “Chuộng bề dối trá làm dân nhọc nhằn”

+ “Sớm đầu tối đánh lằng nhằn rối dân”

→ Chỉ có dân là phải gánh chịu mọi tai ách, khổ

sở trăm chiều Tác giả đã đứng về phía nhân dân

mà phẩm bình lịch sử

- Cường độ ghét:

Với nghệ thuật điệp từ + tăng cấp + cách gọi tên, cái ghét của ông Quán ăn tận trong sâu thẳm của lòng người, trở thành nỗi căm thù, lời nguyền đanh sắc, quyết liệt “Ghét cay…tận tâm”→ tính nhân dân sâu sắc của NĐC

Trang 39

Kiệt, Trụ, U, Lệ.

→ ghét trở thành căm thù, lời nguyền đanh sắc,

quyết liệt→ tính nhân dân sâu sắc của NĐC

Tiết 2

c Hoạt động 3:(15’) Lẽ thương

Chuyển Nếu như đoạn trên tác giả cho nhân vật

nói lòng căm thù bọn người hại dân để nói lòng

thương dân, thì ở đoạn này tác giả cho nhân vật

trực tiếp bộc lộ lòng thương yêu đối với những

đối tượng nào? Vì sao?

Những con người này có điểm gì chung? Tại sao

NĐC lại dành nhiều tình cảm cho họ nhiều đến

thế?

Hs làm việc độc lập

Bình Bấy nhiêu con người ấy ít nhiều đều có

những nét đồng cảnh với NĐC Là một nhà nho,

ông cũng từng nuôi chí hành đạo giúp đời, lập

nên sự nghiệp công danh, nhưng cuộc đời dồn

cho nhà thơ quá nhiều bất hạnh, thời buổi nhố

nhăng, nên không thể đạt được sở nguyện.Bởi

thế, lẽ thương ở đây chính là niềm cảm thông sâu

sắc tận đáy lòng nhà thơ Đồ Chiểu Chuyện sách

vở mà cũng là chuyện cuộc đời, NĐC đã vì cuộc

đời, vì sự an bình của nhân dân mà thương, mà

tiếc cho những người hiền tài không gặp thời vận

để đến nỗi phải “đành phôi pha”.

2 Lẽ thương.

Đối tượng thương:

+ Thương Khổng Tử lận đận gian lao trong việc truyền đạo Nho

+ Thương Nhan Tử chết sớm công dân dở dang.+ Thương Gia Cát Lượng có tài mưu lược mà không gặp thời

+ Thương Đổng Trọng Thư có tài đức hơn người

Cường độ thương:

Thương yêu tha thiết, đầy tính chất bác ái và nhânbản ( thể hiện qua việc dùng điệp từ “thương” 9

từ trong đoạn còn lại)

 Niềm cảm thông sâu sắc tận đáy lòng nhà thơ

Đồ Chiểu

 Vậy, lẽ ghét thương của NĐC xuất phát từ tìnhcảm yêu thương nhân dân, mong muốn nhân dân được sống yên bình, hạnh phúc, những người tài đức có điều kiện thực hiện chí nguyện bình sinh

Sự yêu ghét ở con người Đồ Chiểu là phân minh,

rõ ràng

d Hoạt động 4:(15’) Đặc trưng bút pháp trữ tình của NĐC

Gv: Y/c hs nhận xét bút pháp của Nguyễn Đình

Chiểu qua đoạn trích Cái hay của đoạn thơ là

nằm ở chỗ nào? (so sánh với bút pháp NDu trong

Trang 40

e Hoạt động 5: (5’) Tổng kết

Gv y/c hs rút ra chủ đề của đoạn trích

Tiêu đề	Vào phủ chúa Trịnh (Lê Hữu Trác)
Tác giả	Lê Hữu Trác
Trường học	Trường Trung Học Phổ Thông Tân Lâm
Chuyên ngành	Ngữ văn
Thể loại	Giáo án ngữ văn 11 ban chuẩn trọn bộ
Năm xuất bản	2009
Thành phố	Quảng Trị

Định dạng
Số trang	273
Dung lượng	2,7 MB