Sỏi mật hiểm ác khôn lường Sỏi mật là sự kết tụ thành khối rắn của potx

Sỏi túi mật có thể rơi xuống ống mật chủ, biến thành sỏi đường mật gọi là thứ phát nhưng không có chiều ngược lại.. Nhiều trường hợp sỏi túi mật không gây triệu chứng gì mà chỉ phát hiện

Sỏi mật hiểm ác khôn lường

Sỏi mật là sự kết tụ thành khối rắn của các thành phần dịch mật, tạo nên một hoặc nhiều viên giống như viên sỏi, nằm trong lòng hệ mật Tuỳ vị trí, có hai loại sỏi là sỏi túi mật và sỏi đường mật Sỏi túi mật có thể rơi xuống ống mật chủ, biến thành sỏi đường mật (gọi là thứ phát) nhưng không có chiều ngược lại Sỏi túi mật và sỏi đường mật khác nhau từ nguyên nhân, chất tạo sỏi, cho đến triệu chứng và cách điều trị

Sỏi túi mật: có thể gây ung thư!

Nguyên nhân sinh sỏi liên quan đến dư chất cholesterol, một chất chính

trong thành phần sỏi túi mật Nhiều trường hợp sỏi túi mật không gây triệu chứng

gì mà chỉ phát hiện tình cờ khi siêu âm kiểm tra sức khoẻ Một số bệnh nhân có

sỏi túi mật không triệu chứng nhưng có các bệnh khác của đường tiêu hoá gây

triệu chứng ở bụng, khi đó cần xác định thêm các bệnh đường tiêu hoá và điều trị

thích hợp

Bệnh cảnh điển hình của sỏi túi mật là những cơn đau dữ dội vùng dưới

sườn phải kèm nôn ói Đau có thể tự giảm trong vài giờ Nếu kéo dài sẽ gây viêm

túi mật cấp làm cho bệnh nhân sốt, đau bụng lan rộng, có khi nhiễm trùng nặng

gây sốc và các biến chứng nặng nề Sau nhiều đợt đau, túi mật viêm nhiễm kéo dài

trở nên viêm mạn tính Một số ít trường hợp có thể gây ung thư

Chẩn đoán sỏi túi mật thường dễ dàng và chính xác Đa số trường hợp chỉ

cần siêu âm là thấy sỏi và các biến đổi bệnh học của túi mật như thành dày, teo

nhỏ hay căng to, polýp, u, Siêu âm cũng sẽ cho biết tình trạng đường mật bình

thường hay có sỏi gây tắc nghẽn Trong những bệnh nhân bị sỏi túi mật đã có biểu

hiện đau, trong vòng mười năm sẽ có khoảng 7% xảy ra biến chứng Biến chứng

thường gặp là viêm túi mật cấp gây hoại tử và thủng túi mật, có thể dẫn đến tử

vong nếu không điều trị kịp thời Các biến chứng khác gồm dò mật – ruột, tắc ruột

do sỏi mật, sỏi rơi xuống ống mật chủ gây viêm đường mật, viêm tuỵ cấp

Chỉ điều trị sỏi túi mật khi có triệu chứng Trước đây có nhiều phương pháp

điều trị: dùng thuốc tan sỏi (đến nay vẫn còn lưu hành một số thuốc, phải uống

liên tục mỗi ngày trong hơn 12 tháng, tỷ lệ tan sỏi hoàn toàn khoảng 50% trường

hợp Nhiều năm sau khi sỏi tan, khoảng nửa số trường hợp sẽ bị tái phát); lấy sỏi

để lại túi mật (phẫu thuật lấy sỏi, tán sỏi ngoài cơ thể có thể lấy hết sỏi nhưng có

khả năng tái phát vì túi mật là nguyên nhân sinh sỏi vẫn còn); phẫu thuật cắt túi

mật (mở bụng hoặc nội soi cắt bỏ túi mật nhưng vẫn bảo tồn toàn vẹn hệ đường

mật) Hiện phương pháp điều trị duy nhất được ưa chuộng trên thế giới là phẫu

thuật nội soi cắt túi mật Sau phẫu thuật bệnh nhân bình phục nhanh, ít đau, chỉ

cần nằm viện 1 – 2 ngày, không tái phát bệnh, không ảnh hưởng nhiều đến chức

năng tiêu hoá, không di hại sức khoẻ về sau

Sỏi đường mật: dễ bị biến chứng nặng

Vị trí sỏi có thể đơn thuần ở ống

mật chủ, ở đường mật trong gan hoặc

vừa ở ống mật chủ vừa ở đường mật

trong gan và có khi có cả sỏi túi mật đi

kèm Nguyên nhân sinh sỏi liên quan

các yếu tố: nhiễm giun đường ruột (đặc

biệt giun đũa từ ruột chui lên đường

mật), dinh dưỡng kém, do yếu tố cơ thể bệnh nhân (hẹp đường mật, nang đường

mật, bệnh hồng cầu dễ vỡ) Một số trường hợp sỏi chưa gây triệu chứng, phát

hiện tình cờ qua siêu âm bụng Tuy nhiên, khác với sỏi túi mật, ít khi sỏi đường

mật tồn tại lâu mà không gây triệu chứng Triệu chứng điển hình là đau dưới sườn

phải, sốt rét run và vàng da Tình trạng này gọi là nhiễm trùng đường mật Nhiễm

trùng đường mật dễ diễn biến nặng thành sốc nhiễm trùng với tỷ lệ tử vong rất

cao

Chẩn đoán sỏi đường mật chính cũng thường dựa vào siêu âm Tuy nhiên

độ chính xác có kém hơn so với chẩn đoán sỏi túi mật Do đó, một số trường hợp,

bác sĩ phải sử dụng chụp X-quang đường mật, chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng

hưởng từ Sỏi đường mật dễ gây những biến chứng rất nặng dẫn đến tử vong như:

sốc nhiễm trùng, viêm phúc mạc mật, áp xe gan, suy gan – suy thận, viêm tuỵ

cấp Khác với túi mật, có thể cắt bỏ, đường mật không thể cắt bỏ nên điều trị chỉ

Sỏi đường mật dễ gây những

biến chứng rất nặng dẫn đến tử vong

như: sốc nhiễm trùng, viêm phúc mạc

mật, áp xe gan, suy gan – suy thận,

viêm tuỵ cấp

có cách lấy hết sỏi Sỏi đường mật rất dễ tái phát Hiện nay mặc dù có nhiều tiến

bộ trong điều trị nhưng y học thế giới cũng chỉ đạt được ở mức lấy hết sỏi chứ

chưa chống tái phát sỏi có hiệu quả

Phòng ngừa sỏi đường mật tái phát

Đến nay chưa có biện pháp chắc

chắn để phòng ngừa sỏi đường mật tái

phát Một số biện pháp được xem như

có khả năng giảm thiểu nguy cơ tái

phát: tránh nhiễm giun đường ruột (ăn

uống vệ sinh, đặc biệt lưu ý khi dùng

rau xanh phải rửa đúng cách Xổ giun

định kỳ mỗi sáu tháng); dinh dưỡng đầy

đủ (khẩu phần ăn cân đối các nhóm

chất, ăn điều độ, không nhịn ăn bỏ

bữa); điều trị rối loạn lipid máu nếu có;

tăng cường vận động thể dục, thể

Phương pháp phẫu thuật: phẫu

thuật mở hoặc phẫu thuật nội soi mở

ống mật lấy sỏi (hiện đa số là phẫu thuật qua nội soi ổ bụng Sau mổ thường có đặt

một ống dẫn lưu mật gọi là ống Kehr Nếu đã lấy hết sỏi, ống Kehr sẽ được rút sau

mười ngày Nếu có sỏi trong gan, thường không lấy sạch sỏi được trong một lần

mổ nên sẽ lấy sỏi qua đường hầm ống Kehr sau ba tuần); cắt gan phần chứa sỏi (là

một phẫu thuật nặng nề, chỉ áp dụng cho các trường hợp sỏi đã gây hư hại gần

hoàn toàn một phần gan và hệ ống mật trong phần gan đó); lấy sỏi rồi nối mật –

ruột (nhiều phương pháp nối mật – ruột để lập lại lưu thông mật ruột hoặc tạo

đường hầm chờ sẵn để can thiệp dễ dàng về sau nếu sỏi tái phát) Ngoài việc lấy

hết sỏi, nhiều trường hợp còn phải thực hiện các biện pháp điều trị hẹp đường mật

rất phức tạp

Phương pháp không phẫu thuật: nội soi lấy sỏi qua đường miệng (rất tốt

cho đa số trường hợp sỏi ở đường mật ngoài gan, ngoại trừ một số trường hợp sỏi

quá to hoặc sỏi kẹt cứng trong ống mật Bệnh nhân gần như không đau, ăn uống

trở lại sớm, thời gian nằm viện ngắn Một số trường hợp không lấy hết sỏi một lần

có thể lặp lại thủ thuật); nội soi lấy sỏi xuyên qua da (đối với sỏi đường mật trong

hay ngoài gan không lấy được bằng các phương pháp đã kể, có thể sử dụng

phương pháp này Thực hiện qua một đường chọc kim xuyên thành bụng đi vào

thao…

đường mật trong gan rồi nong dần lên để tạo đường hầm Theo đường hầm đó,

máy nội soi được đưa vào để lấy sỏi như cách lấy sỏi qua đường hầm ống Kehr)

TS.BS Đặng Tâm