BỆNH HỌC THỰC HÀNH - TRÚNG PHONG (Epolepsy – Epolepsie) pot

Trúng phong thường gây nên tai biến chính là: Mạch máu não bị ngăn trở hoặc xuất huyết não sẽ làm cho não tủy bị tổn thương.. + Nội Phong: Diệp Thiên Sỹ cho rằng trúng phong là do dương

BỆNH HỌC THỰC HÀNH

TRÚNG PHONG (Epolepsy – Epolepsie)

Trúng phong là trạng thái đột nhiên bất tỉnh, đồng thời có thể xuất hiện liệt nửa người, mắt lệch, miệng méo, lưỡi cứng, nói khó hoặc không nói được …

Thường gặp nơi những người hư yếu, người cao tuổi, huyết áp cao…

Bệnh có thể xẩy quanh năm nhưng mùa đông và mùa xuân gặp nhiều hơn

YHHĐ gọi là Não Huyết Quản Ngoại Ý – Tai Biến Mạch Máu Não

Thiên ‘Thích Tiết Chân Tà’ (Linh Khu 75) viết: “Khi thân hình chúng

ta bị trúng phong tà, nó sẽ làm cho huyết mạch bị hữu dư, nó sẽ làm cho tứ chi bị khinh hoặc trọng, không co duỗi được, làm cho thân mình khó xoay trở, khó cúi xuống hoặc ngửa lên, toàn thân hoặc bán thân bất toại…”

Thiên ‘Phong Luận’ (Tố Vấn 42) viết: “ Phong trúng vào du huyệt của ngũ tạng lục phủ, truyền nhập vào bên trong, cũng là phong của tạng phủ, tất

cả đều trúng vào chỗ khí huyết suy yếu, thiên về một chỗ gọi là thiên phong”

Sách ‘Kim Quỹ Yếu Lược’ nhận định rằng do lạc mạch bên trong bị trống rỗng nên phong tà bên ngoài thừa cơ xâm nhập vào Và sách Kim Quỹ

là sách đầu tiên đưa ra Phong trúng kinh, lạc, tạng hoặc phủ để phân biệt trạng thái nặng nhẹ của bệnh Đời Đường, thế kỷ thứ 5-6 các sách Thiên Kim Phương, Ngoại Đài Bí Yếu, Tế Sinh Phương cũng đều bàn về chứng Trúng Phong nhưng cũng lập luận gần giống như sách Kim Quỹ Đến đời Kim Nguyên (thế kỷ 12-13) Lưu Hà Gian nêu lên thuyết hỏa thịnh, Lý Đông Viên lại chủ trương do khí hư còn Chu Đan Khê cho rằng do đờm thấp Vương Luân lại dựa trên nguyên nhân gây bệnh phân ra làm Chân Trúng và Loại Trúng Đời nhà Minh (thế kỷ 16-17), Trương Cảnh Nhạc cho rằng không phải do phong, mà do ‘nội thương tích tổn’ Lý Sỹ Tài lại chia Trúng phong thành hai loại là Bế Chứng và Thoát Chứng Đời Thanh (thế kỷ 17-18), Diệp Thiên Sỹ lại cho rằng do Can dương sinh ra nội phong gây nên Trương Bá Long, Trương Sơn Lôi, Trương Tích Thuần lại cho rằng do âm dương không điều hòa, khí huyết nghịch loạn, trực trúng phạm vào não gây nên

Trúng phong thường gây nên tai biến chính là: Mạch máu não bị ngăn trở hoặc xuất huyết não sẽ làm cho não tủy bị tổn thương Thường thấy có những biểu hiện sau:

Hôn Mê: thường thấy ngay từ đầu Nếu nhẹ thì tinh thần hoảng hốt,

mê muội, thích khạc nhổ hoặc ngủ mê man Nếu nặng thì hôn mê, bất tỉnh

Có bệnh nhân lúc đầu còn tỉnh táo, vài ngày sau mới hôn mê Đa số bệnh nhân khi hôn mê kèm nói sảng, vật vã không yên

Liệt Nửa Người: Nhẹ thì cảm thấy tay chân tê, mất cảm giác, tay chân không có sức Nặng thì hoàn toàn liệt Thường chỉ liệt một bên và đối xứng với bên não bị tổn thương Đa số liệt dạng mềm, chỉ có một số ít liệt dạng cứng, co rút Thường lúc đầu bị liệt dạng mềm rũ, tay chân không có sức, nhưng một thời gian sau, lại bị co cứng, các ngón tay, chân không co duỗi được

Miệng Méo, Lưỡi Lệch: thường gặp ở giai đoạn đầu kèm chảy nước miếng, ăn uống thường bị rớt ra ngoài, khó nuốt

Nói Khó Hoặc Không Nói Được: Nhẹ thì nói khó, nói ngọng, người bệnh cảm thấy lưỡi của mình như bị cứng Nếu nặng, gọi là trúng phong bất

ngữ, không nói được Thường một thời gian sau chứng khó nói sẽ bình phục dần

Nguyên Nhân

Tuy nhiều tác giả chủ trương khác nhau nhưng chủ yếu là do bên trong bị tổn thương, lạc mạch trống rỗng nên phong tà bên ngoài dễ xâm nhập vào, kèm Can Thận suy yếu nên dễ sinh ra nội phong

Thường thấy một số nguyên nhân sau:

+ Ngoại Phong: Thuyết này bắt đầu từ thiên ‘Phong Luận’ (Tố Vấn 45) khi cho rằng chứng thiên khô (liệt nửa người) là do chính khí hư, tà khí lưu lại Thiên ‘Trúng Phong Lịch Tiết’ (Kim Quỹ Yếu Lược) viết: «Mạch thốn khẩu Phù mà Khẩn, Khẩn thuộc hàn, Phù thuộc hư, hàn và hư cùng chạm nhau là tà ở ngoài bì phu Mạch Phù là huyết hư, lạc mạch bị trống rỗng, tà khí lưu lại hoặc ở bên trái hoặc bên phải, mà tà khí lại hoãn, chính khí thì cấp, vì vậy chính khí dẫn tà khí vào thành ra chứng oa tà, bất toại» Điều này cho thấy do mạch lạc trống rỗng, phong tà bắt đầu từ phần biểu vào phần lý gây nên chứng oa tà, bất toại Trường hợp này tuy có phần nào

do bên trong hư yếu nhưng cần chú trọng đến ngoại phong

+ Hỏa Thịnh: Do Lưu Hà Gian đề xướng Ông cho rằng trúng phong vốn do hỏa của Tâm quá thịnh, thận thủy suy yếu Thận hư không ức chế được hỏa gây nên âm hư dương thịnh, hư hỏa bốc lên trên che lấp tâm thần khiến cho người bệnh ngã lăn ra bất tỉnh Trương Bá Long lại cho rằng do hỏa của Tâm và Can quá thịnh làm cho khí huyết bốc lên gây ra chứng ‘thốt trúng’

+ Nội Phong: Diệp Thiên Sỹ cho rằng trúng phong là do dương khí trong cơ thể biến động vì Can là tạng thuộc phong, nếu tinh huyết suy kém, thủy không nuôi được mộc, mộc không tươi tốt, cho nên phần dương của can thịnh, khiến cho nội phong bốc lên gây ra chứng trúng phong Hoặc do Can âm suy, huyết bị táo sinh ra nhiệt, nhiệt làm phong dương bốc lên che lấp các khiếu của lạc mạch, gây nên chứng trúng phong

+ Thấp Đờm: Do Chu Đan Khê khởi xướng Ông dựa vào địa lý cho rằng: «Miền tây bắc khí hậu lạnh thì bị trúng phong là thực chứng, miền Đông Nam khí ôn mà đất nhiều thấp, nếu bị trúng phong thì không phải là phong mà đều do thấp sinh ra đờm, đờm sinh nhiệt, nhiệt sinh phong Chủ yếu là ở thấp tà Trong trường hợp trúng phong, tuy đờm không phải là nguyên nhân chính nhưng hầu hết đều có dấu hiệu của đờm (khò khè, sùi bọt

mép…), do hỏa của Tâm và Can thịnh, tân dịch bị nung đốt hóa thành đờm gây nên bệnh

+ Khí Hư: thường có liên hệ với tuổi tác và thể chất của người bệnh Chu Đan Khê cho rằng «Trúng phong không phải do phong tà từ bên ngoài vào mà do khí ở trong người tự gây nên bệnh»

+ Do Chính Khí Suy Yếu: Người lớn tuổi, người vốn suy nhược, người bệnh lâu ngày khí huyết bị suy tổn, nguyên khí bị hao tổn, não mạch không được nuôi dưỡng, khí hư không đủ sức để vận hành huyết, huyết khó lưu thông làm cho mạch máu ở não bị ứ trệ không thông, âm huyết suy yếu không ức chế được dương, nội phong bốc lên, hợp với đờm trọc, ứ huyết làm che lấp thanh khiếu gây nên bệnh

Do Lao Lực Nội Thương: Lao nhọc quá độ sẽ khiến cho dương khí bốc lên, dẫn đến phong dương bị động Nội phong động thì hỏa sẽ bốc lên Hoặc kèm đờm, ứ huyết che lấp thanh khiếu, mạch lạc Do Can dương bốc lên, khí huyết vọt mạnh lên gây nên trúng phong, bệnh thường nặng

Do Tỳ Mất Chức Năng Kiện Vận, đờm sinh ra ở bên trong: Ăn uống thức ăn ngọt, béo, uống rượu… làm cho Tỳ Vị bị tổn thương, Tỳ mất chức năng vận hóa thì sẽ sinh ra đờm, đờm uất lâu ngày hóa thành nhiệt, đờm

nhiệt cùng hợp nhau uất trệ ở kinh mạch, bốc lên che lấp thanh khiếu Hoặc

do Can vốn vượng, khí cơ uất kết, làm tổn thương Tỳ thổ (Can khí phạm Vị), đờm trọc sẽ sinh ra Hoặc Can uất hóa hỏa, nung đốt tân dịch thành đờm, đờm uất kết lại, xâm nhập vào kinh mạch gây nên bệnh Vì vậy sách

‘Đan Khê Tâm Pháp – Trúng Phong’ viết: “Thấp thổ sinh đờm, đờm sinh nhiệt, nhiệt sinh phong vậy”

Do Ngũ Chí Bị Tổn Thương, tình chí quá mức: Thất tình (bẩy loại tình chí) không điều hòa, Can mất chức năng điều đạt, khí bị uất trệ, huyết không thông hành, ứ kết ở não mạch Giận dữ quá làm tổn thương Can làm cho Can dương bộc phát lên Hoặc Tâm hỏa quá thịnh, phong và hỏa hợp với nhau, huyết bị uất, khí nghịch lên, đưa lên não Tình chí thất thường đều

có thể làm cho khí huyết nghịch lên não gây ra trúng phong Thường gặp nhiều nơi người giận dữ quá

Ngoài ra có những trường hợp trúng phong do ngoại tà bên ngoài gây nên Thí dụ như trường hợp phong tà bên ngoài nhân cơ hội cơ thể suy yếu, xâm nhập vào kinh lạc, làm cho khí huyết bị ngăn trở, cơ nhục, gân mạch không được nuôi dưỡng Hoặc do ngoại tà làm cho đờm thấp bốc lên, làm ngăn trở kinh lạc gây nên Những trường hợp này, người xưa gọi là Trực Trúng

Tóm lại, Trúng phong xẩy ra thường do khí hậu thay đổi, lao nhọc quá mức, tình chí bị kích thích, bị Tóm lại, Trúng phong xẩy ra thường do khí hậu thay đổi, lao nhọc quá mức, tình chí bị kích thích, bị

Tuy nhiên dựa vào triệu chứng lâm sàng, có thể phân làm hai trường hợp sau:

- Chứng Bế: Hai tay nắm chặt, hàm răng cắn chặt, thở khò khè như kéo cưa, mặt đỏ, rêu lưỡi vàng nhớt, mạch Hồng, Sác, Huyền là Chứng Bế loại dương chứng Nếu nằm yên, không vật vã, thở khò khè, rêu lưỡi trắng trơn mà có nhớt, mạch Trầm Hoãn, là Chứng Bế loại âm chứng

- Chứng Thoát: Mắt nhắm, miệng há, thở khò khè, tay chân duỗi ra, nặng thì mặt đỏ, mồ hôi ra thành giọt, chân tay lạnh, rêu lưỡi trắng trơn,

mạch Vi, Tế, muốn tuyệt Đây là dấu hiệu dương khí muốn thoát, bệnh tình rất nguy hiểm

Nguyên Tắc Điều Trị

Trúng phong là chứng cấp, xẩy ra đột ngột, vì vậy, phải chữa ngọn (tiêu) trước Chú trọng đến việc khứ tà Thường dùng phép bình Can, tức phong, thanh hóa đờm nhiệt, hóa đờm, thông phủ, hoạt huyết, thông lạc, tỉnh thần, khai khiếu Thường phân ra chứng bế và thoát để dễ xử lý Bế chứng: khứ tà, khai khiếu, tỉnh thần, phù chính Thoát chứng: cứu âm cố dương Đối với chứng ‘nội bế ngoại thoát’ nên phối hợp khai khiếu, tỉnh thần với phù chính cố bản Khi điều trị di chứng, thường thấy hư thực lẫn lộn, tà thực chưa giải hết đã thấy xuất hiện hư chứng, nên phù chính, khứ tà, thường dùng phép dục âm, tức phong, ích khí, hoạt huyết

Triệu Chứng

Trên lâm sàng thường gặp các chứng sau:

+ Phong Đờm Ưù Huyết Trở Trệ Lạc Mạch: Liệt nửa người, miệng méo, lưỡi lệch, lưỡi cứng, nói khó, nửa người giảm cảm giác, đầu váng, hoa mắt, lưỡi tối nhạt, rêu lưỡi trắng nhạt hoặc trắng nhờn, mạch Huyền Hoạt

Điều trị: Hoạt huyết, hóa ứ, thông lạc Dùng bài Hóa Đờm Thông Lạc Thang

(Bán hạ, Phục linh, Bạch truật kiện Tỳ, hóa thấp; Đởm nam tinh, Thiên trúc hoàng thanh hóa đờm nhiệt; Thiên ma bình Can, tức phong; Hương phụ sơ Can lý khí, điều sướng khí, giúp cho Tỳ vận hóa thấp Hợp với Đan sâm để hoạt huyết, hóa ứ; Đại hoàng thông phủ, tả nhiệt, lương huyết, quét sạch đờm nhiệt tích trệ bên trong

Nếu huyết ứ nhiều, lưỡi tím tối hoặc có điểm ứ huyết, thêm Đào nhân, Hồng hoa, Xích thược để hoạt huyết, hóa ứ Rêu lưỡi vàng nhớt, phiền táo không yên, có dấu hiệu của nhiệt thêm Hoàng cầm, Chi tử để thanh nhiệt, tả hỏa Đầu váng, đầu đau thêm Cúc hoa, Hạ khô thảo để bình Can, tức phong

+ Can Dương Thịnh, Phong Hỏa Bốc Lên: Liệt nửa người, mửa người

tê dại, lưỡi cứng, khó nói hoặc không nói được, hoặc miệng méo, chóng mặt đau đầu, mặt đỏ, mắt đỏ, miệng đắng, họng khô, tâm phiền, dễ tức giận, nước tiểu đỏ, táo bón, rêu lưỡi đỏ hoặc đỏ tím, rêu lưỡi vàng nhạt, mạch Huyền có lực

Điều trị: Bình Can, tả hỏa, thông lạc Dùng bài Thiên Ma Câu Đằng

Ẩm

(Thiên ma, Câu đằng bình Can, tức phong; Thạch quyết minh (sống) trấn Can, tiềm dương; Ngưu tất dẫn huyết đi xuống; Hoàng cầm, Sơn chi, Hạ khô thảo thanh Can, tiết hỏa)

Đầu váng, đau đầu thêm Cúc hoa, Tang diệp Tâm phiền, dễ tức giận thêm Đơn bì, Bạch thược; Táo bón thêm Đại hoàng Nếu thấy hoảng hốt, mê man, do phong hỏa bốc lên thanh khiếu, do tà từ kinh lạc chuyển vào tạng phủ, nên dùng Ngưu Hoàng Thanh Tâm Hoàn hoặc An Cung ngưu Hoàng Hoàn để khai khiếu, tỉnh thần Nếu phong hỏa hợp với huyết bốc lên, nên dùng phép lương huyết, giáng nghịch để dẫn huyết đi xuống

+ Đờm Nhiệt Tạng Thực, Phòng Đờm Thượng Kháng: liệt nửa người, mắt lệch, miệng méo, nói khó hoặc không nói được, nửa người giảm cảm giác, bụng trướng, phân khô, táo bón, đầu váng, hoa mắt, khạc đờm hoặc đờm nhiều, lưỡi đỏ tối hoặc tối nhạt, lưỡi vàng hoặc vàng nhớt, mạch Huyền Hoạt hoặc Huyền Hoạt mà Đại

Điều trị: Hóa đờm thông phủ Dùng bài Tỉnh ??? Thừa Khí Thang

(Đại hoàng, Mang tiêu quét sạch trường vị, thông phủ, tiết nhiệt; Quát lâu, Đởm nam tinh thanh nhiệt, hóa đờm Có thể thêm Đan sâm để hoạt huyết, thông lạc)

Nếu lưỡi vàng nhớt, mạch Huyền Hoạt, táo bón, là dấu hiệu của nhiệt, thêm Chi tử, Hoàng cầm Người lớn tuổi suy yếu, tân dịch suy kém, thêm Sinh địa, Mạch môn, Huyền sâm Táo bón nhiều ngày không đi tiêu được đờm nhiệt tích trệ gây nên bứt rứt không yên, lúc tỉnh lúc mê, nói sàm, đó là trọc khí chư a trừ được, khí huyết bốc lên, xâm nhập vào não gây nên chứng phong trúng tạng phủ Cần dùng phương pháp thông hạ

+ Khí Hư Huyết Ứ: Liệt nửa người, miệng méo, lưỡi lệch, nói khó hoặc không nói được, nửa người mất cảm giác, sắc mặt u tối, hơi thở ngắn, không có sức, chảy nước miếng, tự ra mồ hôi, hồi hộp, tiêu lỏng, tay chân phù, lưỡi tối nhạt, rêu lưỡi trắng hoặc trắng nhạt, mạch Trầm Tế, Tế Sác hoặc Tế Huyền

Điều trị: Ích khí, hoạt huyết, phù chính, khứ tà Dùng bài Bổ Dương Hoàn Ngũ Thang

(Hoàng kỳ bổ khí, phối hợp với Đương quy dưỡng huyết; Hợp với Xích thược, Đương quy, Đào nhân, Hồng hoa, Địa long để hoạt huyết, hóa

ứ, thông lạc

Khí hư thêm Đảng sâm, Thái tử sâm để ích khí, thông lạc Nói khó thêm Viễn chí, Thạch xương bồ, Uất kim để khứ đờm, thông khiếu Hồi hộp,

suyễn khó thở, thêm Quế chi, Chích cam thảo để ôn kinh, thông dương Tay chân tê thêm Mộc qua, Thân cân thảo, Phòng kỷ để thư cân, hoạt lạc Tê chi trên thêm Quế chi để thông lạc Chi dưới yếu, không có sức thêm Tục đoạn, Tang ký sinh, Đỗ trọng, Ngưu tất để làm mạnh gân xương Tiểu không tự chủ thêm Tang phiêu tiêu, Ích trí nhân để ôn Thận, cố sáp Huyết ứ nhiều thêm Nga truật, Thủy điệt, Quỷ tiễn vũ, Kê huyết đằng để phá huyết, thông lạc

+ Âm Hư Phong Động: Liệt nửa người, miệng méo, lưỡi cứng, nói khó hoặc không nói được, nửa người tê dại, phiền táo, mất ngủ, chóng mặt, tai ù, ngũ tâm phiền nhiệt, lưỡi đỏ sẫm hoặc đỏ tối, ít rêu hoặc không rêu, mạch Tế Huyền hoặc Tế Huyền Sác

Điều trị: Tư dưỡng Can Thận, tiềm dương, tức phong Dùng bài Trấn Can Tức Phong Thang

(Long cốt, Mẫu lệ, Đại giả thạch trấn Can, tiềm dương; Quy Bản, Bạch thược, Huyền sâm, Thiên môn tư dưỡng Can Thận âm)

Nếu nặng thì dùng Ngưu tất hỗ trợ cho Xuyên luyện tử để dẫn khí huyết đi xuống; Hợp với Nhân trần, Mạch nha để thanh Can, thư uất Có thể phối hợp với Câu đằng, Cúc hoa để tức phong, thanh nhiệt Có đờm nhiệt

thêm Thiên trúc hoàng, Trúc lịch, Bối mẫu để thanh hóa đờm nhiệt Tâm phiền, mất ngủ thêm Hoàng cầm, Sơn chi để thanh tâm, trừ phiền; Thêm Dạ giao đằng Trân châu mẫu để trấn Tâm, an thần Đầu đau, đầu nặng thêm Thạch quyết minh, Hạ khô thảo để thanh Can, tức phong

+ Đờm Nhiệt Nội Bế Thanh Khiếu: Bệnh bắt đầu đột ngột, hôn mê, liệt nửa người, mũi nghẹt, đờm khò khè, tay chân gồng cứng, co rút, gáy lưng và cơ thể nóng, bứt rứt không yên, tay chân lạnh, có khi nôn ra máu, lưỡi đỏ sẫm, rêu lưỡi vàng nhờn, hoặc khô, mạch Huyền Hoạt Sác

Điều trị: Thanh nhiệt, hóa đờm, tỉnh thần, khai khiếu Dùng bài Linh Dương Giác Thang kèm dùng An Cung Ngưu Hoàng Hoàn đổ cho uống hoặc thổi vào mũi

(Linh dương giác, trân châu mẫu, Trúc nhự, Thiên trúc hoàng để thanh hóa đờm nhiệt; Thạch xương bồ, Viễn chí hóa đờm, khai khiếu; Hạ khô thảo, Đơn bì thanh Can, lương huyết)

Đờm nhiều thêm Trúc lịch, Đởm nam tinh Nhiệt nhiều thêm Hoàng cầm, Sơn chi tử Hôn mê nặng thêm Uất kim

+ Đờm Thấp Che Lấp Tâm Khiếu: Cơ thể vốn bị dương hư, thấp đờm nội uẩn, khi phát bệnh thì hôn mê, liệt nửa người, tay chân mềm, không ấm

hoặc lạnh, mặt trắng, môi xám, đờm dãi nhiều, lưỡi tối nhạt, rêu lưỡi trắng nhờn, mạch Trầm, Hoạt hoặc Trầm Hoãn

Điều trị: Ôn dương hóa đờm, tỉnh thần, khai khiếu Dùng bài Cổn Đờm Thang kèm dùng Tô Hợp Hương Hoàn đổ vào cho uống hoặc thổi vào mũi

(Bán hạ, Trần bì, Phục linh kiện Tỳ, táo thấp, hóa đờm; Đởm nam tinh, Trúc nhự thanh hóa đờm nhiệt; Thạch xương bồ hóa đờm khai khiếu)

+ Nguyên Khí Bại Thoát, Thần Minh Tán Loạn: Đột ngột hôn mê, chân tay mềm yếu, ra mồ hôi nhiều Nặng hơn thì toàn thân lạnh, nặng nề, tiêu tiểu không tự chủ, lưỡi mềm, lưỡi mầu đỏ tối, rêu lưỡi trắng nhờn, mạch Trầm Hoãn, Trầm Vi

Điều trị: Ích khí, hồi dương, cố thoát Dùng bài Sâm Phụ Thang

(Nhân sâm đại bổ nguyên khí Phụ tử ôn Thận, tráng dương; Hai vị này phối hợp với nhau có tác dụng ích khí, hồi dương, cố thoát)

Mồ hôi ra nhiều thêm Ngô thù du, Hoàng kỳ, Long cốt, Mẫu lệ để thu hãn, cố thoát Nếu có kèm ứ, thêm Đan sâm

+ Phong Trúng Kinh Lạc: Dưỡng huyết, khu phong, thông kinh, hoạt lạc

Lúc mới bắt đầu, nên dùng bài Đại Tần Giao Thang hoặc Đại Hoạt Lạc Đơn, Tiểu Hoạt Lạc Đơn… Nếu có biến chứng nóng lạnh, dùng bài Tiểu Tục Mệnh Thang

Nếu có di chứng, có thể dùng những bài thuốc trên và nên bổ khí, trừ

ứ huyết, thông kinh, hoạt lạc Dùng bài Bổ Dương Hoàn Ngũ Thang,

miệng méo, dùng bài Khiên Chính Tán Nói khó, dùng bài Tư Thọ Giải Ngữ Thang

+ Phong Trúng Tạng Phủ

Bế chứng: Trừ đờm, khai khiếu

Dương Bế: Dùng Chí Bảo Đơn, Ngưu Hoàng Thanh Tâm Hoàn

Âm Bế: Dùng Tô Hợp Hương Hoàn uống kèm với Trúc lịch hòa nước cốt Gừng

Hàm răng nghiến chặt: dùng bài Tam Hỏa Thang

Thoát Chứng: Hồi dương, cứu thoát Dùng bài Sâm Phụ Thang Nếu chứng thoát mà kèm đờm dãi bế tắc khiếu ở trong không thông, đó là dấu hiệu trong bế ngoài thoát, dùng bài Tam Sinh Ẩm thêm nhiều Nhân sâm để vừa khai bế, vừa cố thoát

Khi qua cơn tỉnh lại, nếu do nội phong nặng, cần tư âm, tiềm dương, trấn hỏa, tức phong, dùng bài Đại Định Phong Châu hoặc Chân Châu Hoàn Nếu thiên về hỏa thịnh thì nên thanh Can, giáng hỏa, dùng bài Linh Dương Giác Thang hoặc Long Đởm Tả Can Thang Nếu nhiều đờm thêm Trúc lịch

và nước cốt Gừng Nếu chứng thoát đã giữ được nhưng nguyên khí vẫn suy yếu, nên tiếp tục dùng Nhân sâm cho uống Đờm nhiều cần khai khiếu, cổn đờm, dùng bài Đạo Đờm Thang Âm và dương đều hư nên dùng bài Địa Hoàng Ẩm Tử

Châm Cứu Trị Trúng Phong

+ Phong Trúng Kinh Lạc

Sơ thông kinh lạc, điều hòa khí huyết Châm huyệt Kiên ngung, Khúc trì, Ngoại quan, Hoàn khiêu, Dương lăng tuyền, Túc tam lý, Tuyệt cốt, Giải khê, Côn lôn