Thực trạng việc tổ chức dạy và học môn Vật Lý trong các trường Đại học, cao đẳng Y được hiện nay doc

Tổng quan về việc tổ chức dạy và học môn Vật lý trong các trường đại học - cao đẳng Y - Dược hiện nay * Chuyên ngành Vật lý – Lý sinh đã được đưa vào giảng dạy trong gần 100 trường đại

Nguyễn Minh Tân

Đại học Thái Nguyên

Nội dung:

1 Tổng quan về việc tổ chức dạy và học môn Vật lý trong các trường đại học - cao đẳng y dược hiện nay

  2 Vai trò, vị trí của môn Vật lý trong các trường đại học Y - Dược

 3 Sự cần thiết và định hướng đổi mới phương pháp dạy học môn Vật lý - Lý sinh y học

  4 Một vài đề xuất của tác giả nhằm góp phần đổi mới hoạt động dạy và học môn Vật lý - Lý sinh tại trường đại học Y Dược Thái Nguyên. 

1 Tổng quan về việc tổ chức dạy và học môn Vật lý trong

các trường đại học - cao đẳng Y - Dược hiện nay

* Chuyên ngành Vật lý – Lý sinh đã được đưa vào

giảng dạy trong gần 100 trường đại học, cao đẳng Y, Dược, Điều dưỡng trên toàn quốc

* Chuyên ngành này được giảng dạy cho các hệ: chính quy, chuyên tu, tại chức, ở tất cả các bậc học: cao đẳng, đại học và sau đại học

* Môn học này cũng còn được giảng dạy tại khoa Sinh các trường ĐH Tổng hợp, Sư phạm, Nông Lâm

Điều đó khẳng định: nhu cầu XH về chuyên ngành này là rất lớn Cụ thể là:

 Cần có một đội ngũ giáo viên giảng dạy chuyên

ngành này được đào tạo chuyên sâu và bài bản.

 Cần có một khung chương trình chuẩn.

 Cần có một giáo trình chính thống

Tuy nhiên, Thực tế là, ở nước ta cho đến nay chưa có một cơ

sở đào tạo chính thức nhân lực cho chuyên ngành này, chưa có được một mã ngành Vật lý Lý sinh riêng, chưa thực sự có một đội ngũ cán bộ nghiên cứu và giảng dạy được đào tạo bài bản, chính quy theo một chương trình chuẩn.

• Kết luận 1:

Rất cần có sự quan tâm, đầu tư của các nhà quản lý giáo dục, các cơ sở đào tạo và sự đóng góp công sức, trí tuệ của các nhà nghiên cứu, các chuyên gia trong các lĩnh vực liên quan, đặc biệt trong lĩnh vực lý luận và phương pháp dạy học Vật lý, nhằm gắn kết và khai thác có hiệu quả nhất những thành tựu của vật lý học nói riêng và

khoa học kỹ thuật nói chung với một lĩnh vực nghiên cứu

và ứn dụng hết sức đa dạng, phong phú và cũng hết sức thiết thực là lĩnh vực Y - Sinh học

• Kết luận 2: Dường như còn một lỗ hổng trong

việc đào tạo nguồn nhân lực cho một chuyên

ngành, một lĩnh vực khoa học còn tương đối

mới, cần được quan tâm và có những công trình nghiên cứu, những giải pháp cụ thể, thiết thực.

2 Vai trò, vị trí của VL-LS trong các trường đại học Y Dược

VL-LS là một học phần bắt buộc trong chương trình khung của

Bộ GDĐT và Bộ y tế, theo niên chế (8đvht), và là môn học “tiên quyết” theo học chế tín chỉ (5 tín chỉ).

Theo từ điển bách khoa thư mở (http:// vi.wikipedia.org) , Lý sinh là môn khoa học tích hơp , ứng dụng lý thuyết và phương pháp của khoa học vật lý vào các vấn đề y sinh học

Từ điển Bách khoa toàn thư VN (dictionary.bachkhoatoanthu.gov.vn) thì định nghĩa: Lý sinh là môn học nghiên cứu liên ngành có

mục đích nghiên cứu các cơ chế của sự sống, trên cơ sở các

quy luật và các phương tiện của vật lí học

VL-LS đảm trách 3 nhiệm vụ chính:

• Phát hiện và làm sáng tỏ bản chất, cơ chế, động lực của các

hiện tượng và các quá trình sống,

• Nghiên cứu tác động và ảnh hưởng của các tác nhân vật lý lên cấu trúc và chức năng sinh lý của cơ thể;

• Tìm hiểu nguyên lý chung của các phương pháp, kỹ thuật

Y-Sinh học tiên tiến

Cuộn RF B1

Máy phát RF và máy đo

M ẫ u

• Nói một cách nôm na thì:

Nếu như Vật lý là môn học giúp chúng ta trả

lời câu hỏi:“Tại sao và như thế nào” về tất cả

các hiện tượng, các quá trình vật lý xảy ra

trong thế giới tự nhiên, thì Lý sinh trả lời câu

hỏi “tại sao và như thế nào” về tất cả các hiện

tượng và các quá trình vật lý xảy ra trong các

tổ chức, các cơ thể sống

Việc hiểu rõ động lực, cơ chế, bản chất vật lý

của các quá trình sống làm sáng tỏ ý nghĩa

vật lý của sự sống, làm rõ điều kiện phát sinh,

duy trì và phát triển của các hoạt động sống,

cho phép các nhà y học có được những hiểu

biết sâu sắc, mang tính quy luật trong hoạt

động sống nói chung và cơ thể con người nói

Bên cạnh đó, việc tìm hiểu tác động và ảnh hưởng của các tác nhân vật lý lên cấu trúc và chức năng sinh lý của cơ thể, cũng như việc nắm bắt nguyên tắc vật lý của các phương pháp, các kỹ thuật Y-Sinh

sẽ là điều kiện không thể thiếu để các nhà y học làm chủ được các phương tiện hiện đại, các kỹ thuật Y học tiên tiến như cộng hưởng từ hạt nhân (MRI), X-quang cắt lớp (City-scaner), Xạ trị (Gamma knife), phát hiện và tiêu diệt khối u trong nội tạng bằng siêu âm (KAIFU), kích thích điện lên màng tim (Space-maker), tán sỏi ngoài cơ thể bằng tia LASER, cắt đốt bằng dòng cao tần, chẩn đoán, phẫu thuật bằng nội soi vv

Cần nói thêm, bên cạnh chức năng khám và chữa bệnh, sinh viên

các trường Y - Dược còn phải được đào tạo để trở thành các nhà

nghiên cứu, các nhà khoa học trong lĩnh vực Y dược học

Kết luận 3:

VL-LS sẽ là hành trang không thể thiếu mà sinh viên các ngành thuộc khối Y - Sinh cần được trang bị trong quá ntrình học tập - nghiên cứu trong nhà trường

Các quan điểm hiện đại của lí luận dạy học đều thống nhất ở một điểm, đó là:

cần biến quá trình đào tạo thành tự đào

tạo, chuyển đổi dần vai trò người dạy là trung tâm sang người học làm trung tâm,

nhằm phát huy cao nhất tính chủ động, tích cực, tự lập của người học, cũng như

sự linh hoạt, sáng tạo của người dạy.

Một buổi sinh hoạt chuyên đề về các kỹ thuật

Đặc biệt, thực hiện nghị quyết số 14/2005/NQ-CP của Chính phủ về việc chuyển đổi từ đào tạo niên chế sang đào tạo theo tín chỉ, từ năm học 2008 -2009 các trường đại học trong cả nước, trong đó có 9

cơ sở đào tạo của Đại học Thái Nguyên đã đồng loạt triển khai việc đào tạo theo tín chỉ

Việc đổi mới phương thức đào tạo là một tác nhân kích thích việc đổi mới toàn diện phương pháp dạy học, đặc biệt là đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng phát huy nội lực- lấy người học làm trung tâm, nhằm tích cực hóa hoạt động học tập, nâng cao tính tự lập, chủ động, sáng tạo trong hoạt động nhân thức của học sinh.

Kết luận 4:

Việc đổi mới phương pháp dạy - học nói chung và dạy học chuyên nghành Vật lý - Lý sinh nói riêng là tiền đề, là điều kiện cho việc đào tạo tín chỉ thành công

4 Đề xuất của tác giả nhằm góp phần đổi mới hoạt động dạy học môn Lý sinh tại Trường đại học Y dược Thái Nguyên.

Với đặc thù là một môn học liên ngành và tích hợp những kiến thức chuyên ngành khác nhau như: Vật lý (và các công cụ toán học, hóa học), Sinh học (các hiện tượng sinh học, các quá trình sinh lý xảy ra trong các môi trường và điều kiện vật lý khác nhau), và Y học (Các trạng thái bình thường và bệnh lý dưới ảnh hưởng của môi trường và điều kiện sống khác nhau, tác động 2 mặt tốt và xấu < theo nghĩa tương đối > của các tác nhân vật lý lên các hoạt động sống và ứng dụng trong phòng chống dịch bệnh, chẩn đoán và điều tri vv , việc đổi mới dạy - học môn Vật lý - Lý sinh cần tiến hành đồng bộ trên các mặt:

- Quan niệm và nhận thức:

Còn tồn tại các quan niệm khác nhau về lĩnh vực nghiên cứu, ứng dụng

của Lý sinh dưới góc độ của nhà Vật lý học, nhà Sinh học và nhà Y học vì vậy tên gọi môn học này hiện chưa thống nhất trong các cơ sở đào tạo mà môn học này được giảng dạy Chẳng hạn có trường thì gọi đơn giản là môn

Lý sinh, có trường là Y -Vật lý, trường khác gọi Vật lý - Lý sinh, thậm chí, không biết căn cứ vào đâu, Trường Đại học Y dược - Đại học Thái Nguyên,

từ 2008 lại đặt ra một cái tên khá lạ lẫm: Bộ môn Lý - Lý sinh y học Chúng tôi xin đề xuất, nên thống nhất tên gọi của bộ môn trong hệ thống tất cả các

trường Y dược là môn Lý sinh y học vừa súc tích, đủ nghĩa, vừa phản ánh

rõ nhất bản chất, chức năng, nhiệm vụ và tính đặc thù của môn học

- Đào tạo nguồn nhân lực chuyên ngành

Trên thực tế, cho đến nay, ở tất cả các trường đại học, các

cơ sở đào tạo trong nước đều chưa có được một mã ngành đào tạo chuyên ngành Lý sinh riêng, chưa thực sự có một đội ngũ cán

bộ nghiên cứu và giảng dạy được đào tạo bài bản chính quy theo một chương trình chuẩn.

Điều đó dẫn đến tình trạng, hầu hết độ ngũ những người làm công tác Giảng dạy và nghiên cứu trong lĩnh vực Lý sinh lại bắt đầu sự nghiệp từ các chuyên ngành đào tạo khác nhau như Vật lý, Sinh học và Y khoa

Từ năm 2006, Bộ Giáo dục Đào

tạo đã có Quyết định mở mã số đào tạo

thạc sĩ chuyên ngành Lý sinh Y học, cơ

sở đào tạo là các trường đại học Y dược,

trong khi đó, mã số này ở hệ đại học đến

nay vẫn chưa được mở, và do đó, việc

có một đội ngũ cán bộ, giáo viên chuyên

ngành Lý sinh được đào tạo bài bản,

chính quy vẫn là một nỗi niềm canh cánh

của lớp người đi trước

Thực hành kỹ thuật đo ghi điện tim tại PTN

bộ môn Lý sinh – Trường ĐH Y dược Thái

Nguyên

Chương trình khung, đối tượng và nội dung kiến thức:

Khung chương trình, kế hoạch giảng dạy và đối tượng của môn học luôn có sự thay đổi, điều chỉnh trong suốt 20 năm qua (Sinh viên ngành Y hệ chính quy và hệ chuyên tu, sinh viên ngành Điều dưỡng, sinh viên ngành Dược) do đó, cần thiết phải có một sự chuẩn hóa và thống nhất, từ đó, thiết kế, bố cục giáo trình phù hợp về nôi dung và thuận tiện cho việc sử dụng trong giảng dạy, học tập và tham khảo

- Giáo trình và cách thức tổ chức môn học:

Tuy bố cục và cách thức trình bày trong các giáo trình Lý sinh của các tác giả còn có sự khác nhau, xong về cơ bản, trong khối các trường đại học và cao đẳng Y Dược hiện nay, nội dung chương trình Vật lý - Lý sinh đều chứa đựng 3 mảng nội dung, (tạm gọi là 3

cung cấp những công cụ và phương pháp vật lý, làm hành trang cho người học tiếp cận và khám phá

Moduyl tiếp theo là “Cơ sở lý sinh Y học” , nghiên cứu bản chất, cơ

chế động lực của các hiện tượng và quá trình sống

Moduyl 3 “Các phương pháp và kỹ thuật vật lý ứng dụng trong y học”

là sự vận dụng cụ thể các kiến thức Vật lý vào thực tiễn chuyên ngành, phục vụ trực tiếp cho công tác chẩn đoán, điều trị và chăm sóc, bảo vệ sức khỏe

Về giáo trình, trong khoảng 10 năm trở lại đây, Bộ môn Vật lý

- Lý sinh Trường Đại học Y dược – Đại học Thái Nguyên đã từng bước hoàn thiện và áp dụng khung chương trình và giáo trình chuyên ngành Vật lý – Lý sinh, theo hướng tích hợp các kiến thức liên ngành như đã trình bày, xin được giới thiệu và đề xuất để các nhà chuyên môn tham khảo:

. GIÁOTRÌNH LÝ SINH Y HỌC

NGUYỄN MINH TÂN NXBĐH QUỐC GIA HN Số XB: 1071-2009/CXB01-201 ĐHQGHN

Moduyl 1: NHỮNG KIẾN THỨC VẬT LÝ CƠ BẢN Moduyl 2: CƠ SỞ LÝ SINH - Y HỌC Moduyl 3: CÁC KỸ THUẬT LÝ SINH ỨNG DỤNG TRONG Y HỌC

1 Điện trường, điện thế, hiệu điện

thế, nguồn điện và dòng điện

3.Hiệu ứng quang điện

Chương 5: Nguyên tử, phân tử và

Chương 1: Năng lượng và sự sống

1 Phương trình cơ bản về cân bằng nhiệt

và các quá trình biến đổi năng lượng trong

cơ thể người

2 Trạng thái dừng và sự dịch chuyển Entropi trong các hệ thóng sống

3 Năng lượng trong các phản ứng hóa sinh.

Chương 2: Vận chuyển của vật chất trong

cơ thể sinh vật 1.Các phân tử, ion và dung dịch trong cơ thể.

2 Các hiện tượng vận chuyển vật chất cơ bản trong cơ thể sinh vật.

3 Các cơ chế vận chuyển của vật chất qua màng tế bào.

Chương 3: Lý sinh tuần hoàn

1 Hoạt động của hệ tuần hoàn

2 Mạch máu, cơ chế vận chuyển máu trong hệ thống mạch máu

3 Những yếu tố ảnh hưởng tới tuần hoàn máu

Chương 4: Lý sinh hô hấp

1 Hoạt động hô hấp trong cơ thể.

2 Cơ chế vận chuyển khí trong hoạt động

Chương 1: P pháp đo ghi điện tim

1 Sự hình thành đồ thị điện tim, điện tâm đồ và ý nghĩa các sóng

2 Phương pháp đo ghi điện tim và ứng dụng trong chẩn đoán

Chương 2: Tác dụng của dòng điện lên cơ thể và ứng dụng

1 Tác dụng của dòng điện lên cơ thể

2 Phương pháp kích thích điện, ứng dụng trong

kỹ thuật điện châm Chương 3: Phương pháp Âm và Siêu âm, ứng dụng trong y học

1.Đại cương về sóng âm và siêu âm 2.Ứng dụng của âm và siêu âm trong chẩn đoán

và điều trị Chương 4: Tác dụng của ánh sáng lên cơ thể sống và ứng dụng

1.Tác dụng của ánh sáng lên cơ thể sống và ứng dụng

2 Kỹ thuật Laser, ứ dụng trong Y học Chương 5: Bức xạ ion hóa và ứng dụng trong kỹ thuật CĐHA

1 Bức xạ ion hóa

2 Bức xạ tia X và ứ dụng trong CĐHA

Chương 6: Phương pháp cộng hưởng từ hạt nhân 1.Cơ sở vật lý của phương pháp cộng hưởng từ hạt nhân

2.Kỹ thuật chụp cộng hưởng từ Chương 7: Phương pháp phóng xạ, ứng dụng trong xạ trị

• Để hỗ trợ việc dạy và học chuyên ngành này cho sinh viên các trường thuộc ĐHTN, tác giả đang triển khai đề tài nghiên cứu, xây dựng và sử dụng một “Bộ công cụ hỗ trợ dạy – học” hay “Tài liêu điện tử” dưới dạng một Website,

Sản phẩm được thiết kế dạng Website, với 4 modyul chính là:

Kho giáo trình điện tử: những giáo trình và tài liệu tham khảo dạng text, toàn văn, nhằm.

Giáo án điện tử: bao gồm các bài giảng trên lớp được thiết kế dưới dạng các slile

Hướng dẫn ôn tập và lượng giá kiến thức:

Mô dul này bao gồm 2 dạng câu hỏi :

Dạng câu hỏi tự luận:

Dạng câu hỏi trắc nghiệm:

Thực hành mô phỏng, thực tập ảo

Kết luận 5: Việc thiết kế một khung

chương trình theo các “moduyl” như trên là sự tiếp thu có chọn lọc và cập nhật từ các quan điểm, ý tưởng khác nhau của các chuyên gia, các thày cô đi trước.

Giáo trình trở nên mạch lạc, sáng sủa hơn, phù hợp với đối tượng là sinh viên các trường khối ngành B đồng thời cũng phù hợp với đội ngũ các thày được đào tạo từ các nguồn khác nhau.

Với việc sử dụng bộ công cụ phần mềm hỗ trợ dạy học, quá trình giảng dạy - học tập trên lớp, cũng như tự học ở nhà của sinh viên sẽ thuận lợi và hiệu quả hơn rất nhiều, nhất là khi triển khai phương thức đào tạo tín chỉ

04/24/24 26

1 XH đang có nhu cầu lớn đội ngũ giáo viên chuyên ngành VLLS được đào tạo chuyên sâu và bài bản; Cần có một khung chương trình chuẩn và một giáo trình chính thống

2 Thực tế là, đến nay chưa có một cơ sở đào tạo chuyên ngành, chưa có mã ngành Vật lý Lý sinh riêng

3 Việc đổi mới hoạt động dạy học chuyên ngành Vật lý - Lý sinh nói riêng là hết sức cần thiết, là điều kiện nâng cao chất lượng dạy và học, cũng như là tiền đề cho việc đào tạo tín chỉ thành công.

4 Đối mới phải tiến hành đồng bộ: Quan điểm nhận thức; Đào tạo nguồn nhân lực; Khung chương trình, nội dung kiến thức, giáo trình;

Tổ chức môn học, phương thức giảng dạy

5 Các nhà Sư phạm, các Khoa vật lý chính là hạt nhân, đóng vai trò quyết định trong việc đổi mới này

04/24/24 27

Tác giả mong muốn và trân trọng biết ơn các thầy

cô giáo, các chuyên gia, đồng nghiệp về những ý kiến

chia sẻ, góp ý, tư vấn, nhằm giúp chúng tôi hoàn thiện ý

tưởng và sản phẩm đã trình bày trong báo cáo này.