THIẾT BỊ , ĐỒ DÙNG DẠY HỌC : Dụng cụ thí nghiệm về hiện tượng cảm ứng điện từ Một ống dây.. N S 0 a N S 0 b Thí nghiệm về cảm ứng điện từ - Nhận xét Khi ống dây ra xa nam châm
Trang 1Tiết :
Bài 58 :
HIỆN TƯỢNG CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ
I MỤC TIÊU :
- Nắm được định nghĩa từ thông, ý nghĩa của từ thông
- Nắm được hiện tượng cảm ứng điện từ, dòng điện từ, dòng điện cảm ứng, suất điện động cảm ứng
II PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY : Phương pháp thực nghiệm và nêu vấn đề
III THIẾT BỊ , ĐỒ DÙNG DẠY HỌC : Dụng cụ thí nghiệm về hiện tượng cảm ứng điện từ
Một ống dây
Một thanh nam châm
Một điện kế
Một vòng dây
Một biến trở
Một ngắt điện
Một bộ pin hay ắcqui
IV TIẾN TRÌNH GIẢNG DẠY
PHÂN PHỐI
THỜI GIAN
PHẦN LÀM VIỆC CỦA GIÁO VIÊN
HOẠT ĐÔNG CỦA HỌC SINH
GHI CHÚ
1. Kiểm tra
bài cũ và
kiến thức
cũ liên
quan với
bài mới
1. Trả lời câu hỏi SGk
2. Làm bài tập 1,2,3, SGK
Kiểm tra và đánh giá
2. Nghiên
cứu bài mới
I. Thí nghiệm
a Thí nghiệm 1
- Sơ đồ thí nghiệm như hình vẽ
Bài này gồm ba mục Mục thứng nhất nêu lên những thí nghiệm vè hiện tượng cảm ứng điện từ
Mục đích thứ hai trình bày khái niệm mục đích từ thông Mục đích thứ ba nêul ên định nghĩa về hiện
Theo dỏi và nhận xét
Trang 2
N S
0
a)
N S
0
b)
Thí nghiệm về cảm ứng điện từ
- Nhận xét
Khi ống dây ra xa nam châm , số đường sức qua ống
dây giảm đi
Khi nam châm lại gần ống dây, số đường sức qua ống
dây tăng đi
Khi số đường sức qua ống dây biến đổi thì kim điện
kế lệch khỏi vạch 0
Nhận xét :Từ trường không sinh ra dòng điện nhưng
khi số đường sức đi qua ống dây thay đổi thì có dòng
điện qua ống dây
tượng cảm ứng điện từ
1 Thí nghiệm SGK trình bày hai thí nghiệm có tính kinh điển Sơ đồ các thí nghiệm đó đã chỉ rõ trên các hình 58.1, 58.2 SGK Mục đích của các thí nghiệm này nhằm nêu lên hai trường hợp trong đó sut hiện dòng điện trong mạch kín, tuy nhiên chỉ có một nguyên nhân gây ra dòng điện trong mạch
Trong thí nghiệm như trên hình 58.1a SGK ta giữ nam châm đứng yên, ống dây chuyển động Trong thí nghiệm ở hình 58.1b SgK ta giữ ống dây đứng yên nam châm chuyển động
Sơ đồ thí nghiệm thứ hai được trình bày trên hình 58.2 SGK Trong thí nghiệmnày, cả vòng dây và ống dây đứng yên nhưng ta diều chỉng điện trở của mạch để điện trở của mạch thay đổi Khi dòng điện thay đổ i thì từ trường trong ống dây thay đổi, nghĩa là số đường sức qua vòng dây thay đổi
Ơû các thí nghiệm trên, GV cần hướng dẫn học sinh quan sát kim điện kế, khi nào thì kim điện kế lệch khỏi vạch số 0, khi nào thì kim điện kế lệch khỏi vạch số 0
Thực ra những thí nghiệm này đã được thực hiện ở lớp 9 Đó là những thí nghiệm dễ thực và cũng dễ thành công
GV cần gợi ý để học sinh nhận ra là, khi có sự chuyển động tương đối giữa ống dây và nam châm trong thí nghiệm trên hình 58.1 SGK khi từ trường trong ống dây thay đổi ở thí ngiệm trên hình 58.2 SGK thì số đường sức từ thay đổi Từ đó học sinh di
Theo dỏi và nhận xét
Theo dỏi và nhận xét Tiến hành thí nghiệm
Trang 3b Thí nghiệm 2
- Sơ đồ thí nghiệm : như hình vẽ
0
Nhận xét : Từ trường không sinh ra dòng điện
nhưng khi số đường sức đi qua ống dây thay đổi thì có
dòng điện qua ống dây
II. Khái niệm về từ thông
1)Định nghiã
Cho mạch kín ( C ) giới hạn bởi từ trường đều pháp
tuyến n của mặt S hợp với B một góc
Người ta định nghiã từ thông qua S là đại lượngcho bởi
công thức
= B.S.Cos
2) Tính chất
Từ thông là đại lượng vô hướng, > 0 khi nhọn và
< 0 khi tù
Khi = 900 ( mặt S song song với các đường cảm ứng
từ ) thì = 0
Khi = 0 ( n & B cùng hướng ) thì = B.S ( cực đại )
3) Ý nghĩa của từ thông
Khi = 0 ( n & B cùng hướng ) thì = B.S ( cực đại )
Lấy S = 1 thì = B đẳng thức này gợi ý ta đưa ra qui
định là vẽ các đường sức từ sao cho số từ xuyên qua
đến kết luận rằng, khi số đường sức qua ống dây thay đổi thì trong ốn xuấ thiện dòng điện
Để khắc sâu ý nghỉa vật lý của thí nghiệm trên đây
GV có thể dòng gợi ý H1 Trả lời H1 : Khi đóng hay mở ngắt điện trong hình 58.2 SGK thì từ trường trong ống dây biến đổi, nghĩa l2 số đường sức qua vòng dây biến đổi vì vây im điện kế sẽ lệch khỏi vạch số 0
n
b
n
B
Khái niệm từ thông được định nghĩa bằng biểu thức (58.1) GV cần chỉ ra rằng theo định nghĩa đó thì thônng là đại lượng đại số Hình 58.3 SGK minh hoạ
Theo dỏi và nhận xét
Ghi nhớ
Trang 4một đơn vị diện tích đặt vuông góc với đường sức thì bằng cảm ứng từ b nếu vậy, từ thông bằng số đường sức xuyên qua diện tíc S đặt vuông góc với đường sức
Đó là ý nghĩa của từ thông
3) Đơn vị
Trong hệ SI đơn vị từ thông là Vêbe ( Wb) Khi B = 1 ( T ), S = 1m2
1 Wb = 1T 1m2
II.Cảm ứng điện từ
1 ø Dòng điện cảm ứng
Dòng điện xuất hiện khi có sự biến đổi từ thông qua mạch điện kín gọi là dòng điện cảm ứng
2 Suất điện động cảm ứng
Khi có sự biến đổi từ thông qua mặt giới hạn bởi một mạch điện kín, thì trong mạch suất hiện động cảm ứng
Hiện tượng xuất hiện động cảm ứng được gọi là hiện tượng cảm ứng từ
cho tính chất đại số của từ thông
Tuy nhiên, trong SGK đưa ra một qui ước là nếu không có những điều kiện bắt buộc về chiều của vec tơ pháp tuyến thì ta chọn chiều của vectơ pháp tuyến sao cho là góc nhọn Trong thực tế, hầu như
ta luôn luoân có thể làm được điều đó Nói cách káhc, trừ trong một số trường hợp nhất đặc biệt, còn lại ta mặc nhiên coi từ thông như là đại lượng tương đương
Sau khi đưa ra định nghĩa từ tông, GV cần làm rõ ý nghĩ a của từ thông : Từ thông qua điện tích S bằng số đường sức qua điện tích S được đặt vuông góc với đướng sức
Tư đưa ra kết luận
3. Củng cố
bài giảng
Dặn dò của
học sinh
(5’)
Yêu cầu nhắc lại : Nhấn mạnh các nội dung quan trọng Trả lời câu hỏi và làm bài tập SGK Chuẩn bị bài mới” Quy tắcLen -Xơ “
HS tư lưc