Tế bào mới xuất hiện trong khi cơ thể không cần đến, hoặc tế bào già lão, hư hoại không chết như đã định, sự tích tụ của các tế bào mới và cũ tạo thành khối gọi là “khối u” hay bướu tumo
Trang 1Những điều cần biết về ung thư gan
(Kỳ 1)
Gan là cơ quan lớn nhất trong cơ thể, nằm dưới lồng ngực bên phải khoang bụng Gan có hai phần, thùy phải và thùy trái Gan giữ nhiều nhiệm
vụ quan trọng trong việc duy trì sức khỏe Gan “lọc” bỏ những chất độc trong máu Gan tạo ra men tiêu hóa và mật giúp tiêu hóa thức ăn Gan biến hóa thức ăn thành những dưỡng chất nuôi sống cơ thể
Gan nhận máu từ hai mạch máu: tĩnh mạch cửa gan và động mạch gan (xem hình vẽ)
Hiểu biết căn bản về ung thư
Ung thư khởi đầu từ tế bào, đơn vị căn bản của mọi mô, mô tạo thành cơ quan (bộ phận)
Trang 2Bình thường, tế bào khỏe mạnh sinh sản và tăng trưởng tạo ra những tế bào mới khi cần thiết Khi tế bào khỏe mạnh già lão hoặc bị hư hoại, chúng chết, và các tế bào mới thay thế
Đôi khi, quá trình sinh - tử trật tự kể trên bị đảo lộn Tế bào mới xuất hiện trong khi cơ thể không cần đến, hoặc tế bào già lão, hư hoại không chết như đã định, sự tích tụ của các tế bào mới và cũ tạo thành khối gọi là “khối u” hay bướu (tumor)
Khối u (bướu) có thể “lành tính” hoặc “ác tính” (ung thư)
Bướu lành:
• Ít khi gây tử vong
• Thường không cần giải phẫu để cắt bỏ
• Không xâm lấn đến các mô lân cận
• Không lan xa (di căn) đến những bộ phận khác trong cơ thể
Bướu ác:
• Có thể gây tử vong
• Có thể tái phát sau khi đã được cắt bỏ, chữa trị
Trang 3• Có thể xâm lấn đến các mô lân cận
• Lan ra (di căn) đến các bộ phận khác
Tế bào ung thư lan rộng bằng cách tách rời từ khối u đầu tiên hay khối ung thư nguyên phát Các tế bào này theo mạch máu hoặc mạch bạch huyết đến mọi bộ phận trong cơ thể Tế bào ung thư có thể “bám” vào các bộ phận khác và sinh sản, tạo nên một khối u mới hay khối ung thư thứ phát, có thể gây hư hoại các bộ phận này Sự lan tràn của tế bào ung thư gọi là sự di căn
Hầu hết các khối ung thư gan nguyên phát bắt đầu từ tế bào gan Loại ung thư này được gọi là ung thư tế bào gan - HCC (hepatocellular carcinoma hoặc malignant hepatoma)
Khi ung thư gan lan tràn bên ngoài gan, tế bào ung thư thường di căn đến các hạch bạch huyết lân cận, đến xương và đến phổi Khi đến các bộ phận kể trên, khối u mới cũng bao gồm các tế bào ung thư gan Thí dụ như khi ung thư gan di căn đến phổi vẫn được gọi là ung thư gan di căn phổi và chữa trị như ung thư gan (không phải ung thư phổi)
Tương tự, khi ung thư di căn đến gan từ những khối u xuất phát từ các bộ phận khác: đường tiêu hóa, phổi… chứng ung thư này khác với ung thư gan Bác
sĩ có thể dùng tên gọi “ung thư gan thứ phát” để chỉ loại ung thư này Tại Hoa Kỳ, ung thư gan thứ phát thường thấy nhiều hơn là ung thư gan nguyên phát Nhưng
Trang 4tại các nước đang phát triển thì ung thư gan nguyên phát nhiều hơn ung thư thứ phát
Những yếu tố gia tăng nguy cơ bị ung thư gan
Y học chưa biết rõ nguyên nhân của ung thư gan và cũng không thể giải thích tại sao người này bị ung thư mà người khác không bị ung thư Tuy nhiên y học đã có thể dùng thống kê để nhận định một số yếu tố gia tăng nguy cơ bị ung thư gan nguyên phát Các yếu tố này bao gồm:
• Nhiễm siêu vi viêm gan B (HBV) hoặc siêu vi C (HCV): ung thư gan xuất
hiện sau nhiều năm bị nhiễm siêu vi khuẩn kể trên Khắp thế giới, nhiễm HBV hoặc HCV là nguyên nhân chính gây ung thư gan
HBV và HCV có thể lan từ người này sang người khác qua đường máu (như tiêm chích, truyền máu không vô trùng) hoặc lây qua đường tình dục (quan
hệ tình dục không an toàn); hoặc mẹ lây sang con, do nhiễm siêu vi mà mang thai
Dù nhiễm các siêu vi khuẩn kể trên là bệnh truyền nhiễm, nhưng ung thư gan không lây lan từ người này sang người khác
Nhiễm siêu vi có thể không gây triệu chứng, nhưng khi thử máu có thể tìm thấy dấu vết của siêu vi khuẩn Bác sĩ có thể tìm cách chữa trị và thảo luận cách ngăn ngừa việc truyền nhiễm, gây bệnh cho người khác
Trang 5Thuốc chủng ngừa viêm gan siêu vi B được dùng để chủng ngừa cho những người chưa hề bị nhiễm siêu vi, phòng ngừa nhiễm siêu vi và ung thư gan về sau Thuốc chủng ngừa viêm gan C còn trong vòng thử nghiệm, chưa được sử dụng
• Uống rượu nhiều: uống nhiều hơn 2 ly rượu mỗi ngày trong nhiều năm,
gia tăng nguy cơ bị ung thư gan và một số ung thư khác Tỷ lệ bị ung thư gia tăng với lượng rượu uống
• Bệnh gan do tích tụ sắt: những người bị tích tụ sắt trong gan hoặc các bộ
phận khác có nguy cơ bị ung thư gan
• Xơ gan là một chứng bệnh xuất hiện khi tế bào gan bị hư hoại và được
thay thế bằng những mô liên kết (mô sợi) tạo thành “sẹo” Xơ gan có thể do nghiện rượu lâu năm, nhiễm độc thuốc và hóa chất, HBV/ HCV hoặc ký sinh trùng Khoảng 5% những người bị xơ gan bị ung thư gan
• Aflatoxin: ung thư gan có thể do aflatoxin, một độc tố do nấm mốc tạo ra
Aflatoxin đến từ mốc trên Đậu phụng, Bắp hoặc những hạt ngũ cốc khác bị mốc Tại châu Á và châu Phi, thực phẩm bị tạp nhiễm aflatoxin là việc thường xảy ra Aflatoxin từ ngũ cốc mốc cũng theo vào các chế phẩm từ ngũ cốc, do đó cơ quan chức năng kiểm phẩm phải cấm bán những thực phẩm chứa một lượng cao aflatoxin
• Mập phì và tiểu đường: gia tăng nguy cơ bị ung thư gan
Trang 6Tiếp xúc càng nhiều yếu tố kể trên, nguy cơ bị ung thư gan càng cao Tuy nhiên, ung thư gan cũng có thể xuất hiện trong nhiều người không có yếu tố nguy
cơ và ngược lại