Đặc thù của môn học nội dung các bài thực hành , chiếm tỉ lệ cao 80% tổng số Một vấn đề cấp bách đặt ra cho mỗi giáo viên là phải tổ chức hoạt động thực hành như thế nào để việc học tập
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC HUYỆN NAM SÁCH
TRƯỜNG THCS CỘNG HÒA
Chuyên đề:
DẠY MỘT SỐ KĨ NĂNG THỰC HÀNH CƠ BẢN VỀ TRỒNG CÂY
ĂN QUẢ - CHO HỌC SINH LỚP 9
Họ và tên: NGUYỄN THỊ THUẬN
Tổ: KHOA HỌC TỰ NHI ÊN NĂM HỌC 2007 – 2008
Trang 2Mục lục
I/ LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI: 3
Cơ sở lí luận: 3
2.Thực tế giảng dạy: 4
II/ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ TÀI LIỆU THAM KHẢO 4
1.Phương pháp nghiên cứu: 4
2 Tài liệu tham khảo: 5
Phần I: CƠ SỞ LÍ LUẬN CHO VIỆC DẠY KĨ NĂNG THỰC HÀNH CHO HỌC SINH LỚP 9 : 6
Phương pháp dạy của giáo viên: 6
Các hoạt động của học sinh: 9
PHẦN II: ÁP DỤNG VÀO BÀI DẠY CỤ THỂ 11
I.Mục tiêu bài học: 11
II Chuẩn bị: 11
III Các hoạt động dạy học: 12
A-Hoạt động1: Giới thiệu bài 12
B Hoạt động 2: Giáo viên trình diễn kĩ năng chiết cành: 13
C- Hoạt động 3: Học sinh thực hành: 13
IV Tổng kết - kiểm tra đánh giá kết quả thực hành: 14
KẾT LUẬN 15
Trang 3ĐẶT VẤN ĐỀ
I/ LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Cơ sở lí luận:
Môn Công nghệ cũng như các môn học khác của trường THCS đều hướng vào thực hiện mục tiêu môn học đã định trong chương trình Mục tiêu đã chỉ ra những kiến thức, kĩ năng, thái độ cần phải đạt sau khi học xong bài
Môn Công nghệ khác với môn khoa học cơ bản khác, nó là môn khoa học ứng dụng Môn Công nghệ gần gũi và gắn chặt với những hoạt động nghề nghiệp cụ thể như trồng cây ăn quả ( môn Công nghệ 9) Vì vậy ở môn học này lí thuyết và thực hành gắn chặt chẽ với nhau, bổ sung, hỗ trợ nhau, đồng thời nội dung thực hành có vị trí rất quan trọng Trong mục tiêu môn học rất coi trọng việc rèn luyện kĩ năng thực hành cho học sinh Với mục tiêu của giáo dục hiện nay là phát triển toàn diện học sinh biết gắn lí thuyết với thực hành, hình thành những hiểu biết ban đầu về kĩ thuật và hướng nghiệp, đó cũng là đặc thù của môn Công nghệ
Cũng như các môn khoa học khác việc dạy kĩ thuật ở trường phổ thông không chỉ trang bị cho học sinh những kiến thức, kĩ năng,mà còn phải coi trọng năng lực trong hoạt động thực tiễn Do vậy việc tổ chức thực hành thí nghiệm là hoạt động cần phải chu đáo cẩn thận được thực hiện trong quá trình dạy và học
Môn Công nghệ 9 học sinh được học sâu về trồng cây ăn quả ( cây ăn quả có múi, cây nhãn, cây vải, cây xoài.) Những bài lí thuyết cung cấp cho học sinh những kiến thức về thời vụ, đặc điểm thực vật, yêu cầu ngoại cảnh của từng cây, cách thức trồng, và nhân giống… với những bài thực
Trang 4Dạ y một số kĩ năng thực h nh c ành c ơ bản về trồng cây ăn quả - cho học sinh lớp 9
hành giúp học sinh cụ thể hóa kiến thức của mình đã học Đặc thù của môn học nội dung các bài thực hành , chiếm tỉ lệ cao 80% tổng số
Một vấn đề cấp bách đặt ra cho mỗi giáo viên là phải tổ chức hoạt động thực hành như thế nào để việc học tập của học sinh đạt kết quả cao nhất Đến nay chưa có tài liệu hướng dẫn một cách thống nhất về phương pháp dạy thực hành môn Công nghệ Với nhứng bài thực hành môn Công nghệ 9 thông thường mỗi bài từ 2 - 4 tiết do đó cần phải bố trí thực hành cho học sinh thật tốt mới đảm bảo đạt được mục tiêu môn học
2.Thực tế giảng dạy:
Như mỗi chúng ta đều biết: Đổi mới SGK THCS chính là đổi mới Phương pháp giảng dạy Với Phương pháp truyền thống người ta coi trọng hoạt động của giáo viên : giờ thực hành thông thường không thực hành thự
tế hoặc có thực hành thì không đủ cơ sở vật chất, không có địa điểm thực hành… Phương pháp mới người ta coi trọng hoạt động của học sinh tạo điều kiện cho học sinh đều được hoạt động tìm tòi, khám phá… để hiểu vận dụng tốt các kiến thức lí thuyết đã học ở những lớp trước vào bài thực hành Qua nghiên cứu và thực tế giảng dạy tôi xin mạnh dạn đưa ra một vấn đề đó là: “Dạy một số kĩ năng thực hành cơ bản của học sinh lớp 9 trong trồng cây ăn quả”
II/ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.Phương pháp nghiên cứu:
- Chuyên đề này tôi sử dụng phương pháp tổng hợp: nghiên cứu lí luận lí thuyết, Phương pháp đối chứng: dạy so sánh kết quả giữa các lớp thực nghiệm và các lớp đối chứng
- Đối tượng nghiên cứu: Các bài thực hành Công nghệ 9
4
Trang 5Dạ y một số kĩ năng thực h nh c ành c ơ bản về trồng cây ăn quả - cho học sinh lớp 9
2 Tài liệu tham khảo:
- Sách giáo khoa, Sách giáo viên Công nghệ 9 ( Nhà xuất bản giáo dục)
- Thiết kế bài giảng Công nghệ 9( Nhà xuất bản ĐHQG- Hà Nội)
- Tài liệu BDTX ( Nhà xuất bản giáo dục)
- Phương pháp dạy thực hành môn Công nghệ – tác giả Nguyễn Đức Thành ( Nhà xuất bản ĐHQG – Hà Nội)
- Ngoài ra còn tham khảo giáo án của một số đồng nghiệp Của các giáo viên dạy thực nghiệm chuyên đề trên băng hình
Trang 6NỘI DUNG
Phần I: CƠ SỞ LÍ LUẬN CHO VIỆC DẠY KĨ NĂNG THỰC HÀNH CHO HỌC SINH LỚP 9 :
Định hướng chung về đổi mới Phương pháp dạy học môn Công nghệ là: “ tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh, rèn luyện khả năng tự học, tự phát hiện và giải quyết vấn đề của học sinh Nhằm hình thành và phát triển
ở học sinh tư duy tích cực, độc lập và sáng tạo”
Để đạt được định hướng đó người giáo viên phải đặt ra được mục tiêu mà học sinh phải đạt được qua mỗi tiết học ( tiết thực hành ) Với giáo viên điều kiện đầy đủ dụng cụ thực hành như hiện nay thì đòi hỏi người giáo viên phải thành thạo các thao tác, các dụng cụ làm ra sản phẩm phải hoàn hảo, đúng quy trình Với những mục tiêu khác nhau, nội dung khác nhau người giáo viên cần lựa chọn phương pháp dạy học thích hợp thì mới đạt được kết quả như mong muốn Hiển nhiên rằng để hình thành cho học sinh những kĩ năng thực hành nào đó thì giáo viên phải sử dụng phương pháp cho phù hợp
Để rèn luyện kĩ năng thực hành cho học sinh đạt được mục tiêu đã đề ra thì phải chú trọng hai vấn đề quan trọng sau:
*/ Phương pháp dạy của giáo viên
*/ Các hoạt động của học sinh
Cụ thể:
Phương pháp dạy của giáo viên:
Trong Phương pháp nói chung cần chú ý những vấn đề sau:
Trang 7D ¹y mét sè kÜ n¨ng thùc hµnh c¬ b¶n vÒ trång c©y ¨n qu¶ - cho häc sinh líp 9
+/ Giáo viên đề ra được mục tiêu rõ ràng trong giáo án, mục tiêu đó phải phù hợp với từng đối tượng học sinh, phù hợp với từng bài cụ thể Mục tiêu nêu rõ 3 phần kiến thức , kĩ năng , thái độ mà học sinh cần đạt được
+/Thiết bị dạy học (TBDH) của giờ học rất quan trọng, giáo viên phải cho học sinh trang bị đủ TBDH dù đồ dùng đó có sẵn hoặc phải tự mang, tự làm Môn Công nghệ là môn học ứng dụng, gắn liền với kĩ thuật
vì vậy cần đủ TBDH để học sinh nghiên cứu lí thuyết, thực hành, thí nghiệm…
Tuy nhiên khi sử dụng đồ dùng cần phải chú ý những điểm sau:
Thiét bị trình diễn phải chuẩn, phải điển hình, đúng lúc, đúng vị trí sử dụng đúng mục tiêu bài học, đúng mức độ và cường độ
Giáo viên cần sử dụng linh hoạt phối hợp nhiều phương tiện để bài giảng sinh động, phát huy tính chủ động sáng tạo của học sinh
+/ Để dạy học sinh theo Phương pháp tích cực, rèn luyện sự độc lập
trong suy nghĩ, tư duy sáng tạo của học sinh, rèn luyện khả năng thực hành theo nhóm, theo tổ, sự gắn kết giữa các thành viên trong nhóm Người giáo viên phải nghiên cứu các phương án khác nhau tùy thuộc vào từng bài thực hành cụ thể Trong các bài thực hành giáo viên phải biết áp dụng lí thuyết
đã học vào bài để học sinh khắc sâu hơn kiến thức và hiểu rõ nguyên lí thực hành
Ví dụ1:
Trong bài 5: “ Thực hành chiết cây” khái niệm về Phương pháp chiết cành học sinh đã được học ở bài 3 “ Các Phương pháp nhân giống cây ăn quả” Công việc nhân giống chiết cành trong thực tế rất phổ biến ở vùng nông thôn, vì vậy có thể nhiều học sinh đã biết Vì vậy ở bài này giáo viên cần chú ý 2 điểm:
Trang 8D ¹y mét sè kÜ n¨ng thùc hµnh c¬ b¶n vÒ trång c©y ¨n qu¶ - cho häc sinh líp 9
Vận dụng kiến thức để giải quyết khâu kĩ thuật chiết cành sao cho đạt tỉ lệ sống cao
Lấy kinh nghiệm thực tế địa phương để minh họa cho nội dung bài Hai điểm cần lưu ý này cũng là nội dung trong các câu hỏi đặt vấn đề để học sinh suy nghĩ thảo luận trong quá trình thực hành:
- Vì sao phải chọn những cành ở giữa tầng tán và vươn ra ngoài ánh sáng để chiết? (cành bánh tẻ, khỏe)
- Tại sao sau khi bóc lớp vỏ ở phần khoanh cần phải cạo sạch lớp tượng tầng và lau sạch để khô? (mục đích là cắt đứt sự vận chuyển nhựa luyện từ trên xuống qua lớp tầng tượng, chất dinh dưỡng tích lũy nhiều giúp cho sự phân chia tế bào trên vết khoanh để hình thành mô sẹo ban đầu
Từ đó, tạo điều kiện cho rễ hình thành Những cây có nhiều nhựa (mủ) sau khi cạo lớp tượng tầng cần để vài ngày cho khô rồi bó bầu mới có kết quả
- Ở gia đình, địa phương em, khi chiết cành bà con làm như vậy không? Theo em đúng hay sai?
- Vì sao chất bó bầu phải trộn mùn, rễ bèo tây…?ở gia đình, địa phương em người ta bó bầu, chiết cành bằng những vật liệu gì? làm như vậy đúng hay sai?
Ví dụ 2: Bài 14: thực hành: Bón phân thúc cho cây ăn quả
Khi giới thiệu quy trìng thực hành giáo viên cần bổ sung câu hỏi đẻ học sinh hiểu bài thêm đồng thời khắc sâu hơn kiến thức
- Vì sao phải xác định vị trí bón phân theo hình chiếu thẳng đứng của tán cây?
- Kích thước đào hố, cuốc rãnh như thế nào?
- Công thức bón phân thúc cho cây Nhãn, cây Vải, cây Xoài như thế nào?
8
Trang 9D ¹y mét sè kÜ n¨ng thùc hµnh c¬ b¶n vÒ trång c©y ¨n qu¶ - cho häc sinh líp 9
Với những câu hỏi giáo viên thường hỏi vào những lúc giáo viên giới thiệu quy trình, cũng có thể nêu ra khi học sinh đang tiến hành thực hành
+/ Đánh giá, nhận xét:
Sự đánh giá nhận xét của giáo viên rất quan trọng, để tuyên dương, khen thưởng kịp thời, rút kinh nghiệm cho giờ thực hành sau Giáo viên cần đánh giá nhận xét một cách chính xác, cho diểm
Ví dụ: đánh giá nhận xét sự chuẩn bị của học sinh, ý thức thực hành của học sinh, sự tuân thủ quy trình…
Các hoạt động của học sinh:
Để rèn luyện một số kĩ năng thực hành cho học sinh thì giáo viên cần chú
ý những vấn đề sau:
+/ Kĩ năng chuẩn bị:
Đồ dùng giúp học sinh tiếp cận với sự vật hiện tượng, đồ dùng là phương tiện chứa đựng và chuyển tải thông tin Để thực hành tốt phải chuẩn bị đầy
đủ đồ dùng Với một số bài thực hành khó học sinh có thể tự làm trước ở nhà Ví dụ như bài 4, bài 5, bài 6
Học sinh phải chuẩn bị như SGK hoặc sự chỉ đạo của Giáo viên nếu như chỉ sai lệch đi thì sẽ ảnh hưởng đến kết quả thực hành: Ví dụ Bài 6 “ Thực hành Ghép” chuẩn bị :
- Dao con sắc
-Kéo cắt cành
- Cây làm gốc ghép: chanh, bưởi, táo gieo từ hạt được 6 – 8 tháng tuổi, đường kính thân khoảng 0,6 – 1,0 cm
- Cành để lấy mắt ghép: là những giống tốt của giống bưởi, chanh, táo… -Dây buộc bằng nilon rộng 1 – 2cm, dài 20 – 30 cm
-Túi PE trong để bọc ngoài
Trang 10D ¹y mét sè kÜ n¨ng thùc hµnh c¬ b¶n vÒ trång c©y ¨n qu¶ - cho häc sinh líp 9
Nếu học sinh chuẩn bị không đầy đủ hoặc mang không đúng thì không thể thực hành được, sẽ làm sai lệch tính chính xác, ảnh hưởng đến kết quả thực hành
+/ Kĩ năng thực hành của học sinh :
Đây là kĩ năng quan trọng nhất mà học sinh cần đạt sau mỗi giờ thực hành.Do đó người Giáo viên cần nhấn mạnh trước khi thực hành, trong trồng cây ăn qủa kĩ năng thực hành đó là: kĩ năng tổ chức thực hành, thực hành đúng quy trình, kĩ năng quan sát, khả năng sáng tạo, sự tìm tòi…
Ví dụ:
Trong bài thực hành “ Giâm cành”
Sau khi giáo viên phổ biến quy trình, nghiên cứu cơ sở khoa học, học sinh tiến hành thực hành,
- Các nhóm phân việc cho từng thành viên trong nhóm ( mỗi nhóm 6 - 8 học sinh ) , phân chia dụng cụ
- Các nhóm tiến hành thực hành theo đúng quy trình, ở phần này thì học sinh phải có được kĩ năng quan sát tốt : chặt, cắt cánh giâm sao cho đúng kích thước ( 5 – 7cm), có 2 - 4 lá,
Cách cắm cành tùy theo đất hoặc cát mà cắm cho phù hợp, cắt vát, cắm nghiêng, chếch so với mặt đất 3- 5cm Nếu cắm vào bầu đất thì phải cắm thẳng ……
Trong các bài thực hành nội dung quan trọng nhất đó là kĩ năng thực hành của học sinh, học sinh cần đạt được nhữnh nội dung nào thì Giáo viên phải nêu rõ đầu giờ thực hành cho học sinh nắm được, hoàn thành bao nhiêu sản phẩm, thực hành theo các bước như thế nào, cần chú ý điều gì……
Ví dụ: thực hành Chiết cành:
Kĩ năng: học sinh phải biết chọn cành chiết đủ tiêu chuẩn, khoanh vỏ đúng cách, trộn hỗn hợp theo tỉ lệ nhất định ( 2/3 đất với 1/3 bùn, rễ bèo tây, chất
10
Trang 11D ¹y mét sè kÜ n¨ng thùc hµnh c¬ b¶n vÒ trång c©y ¨n qu¶ - cho häc sinh líp 9
kích thích ra rễ, độ ẩm bão hòa 70%)…., Sau giờ thực hành mỗi nhóm học sinh phải hoàn thành 1 sản phẩm cành chiết đạt tiêu chuẩn…
+/ Kĩ năng tự đánh giá:
Sau mỗi bài thực hành học sinh cần phải tự đánh giá quá trình làm việc của bản thân, của nhóm…
Đánh giá cũng là một trong những nội dung để học sinh tự thể hiện bản thân: Đánh giá về sự chuẩn bị của bản thân( của nhóm ), Sự tuân thủ quy trình, số sản phẩm đã hoàn thành…
Ngoài các nội dung trên học sinh cần phải rèn luyện ý thức tự giác trong thực hành, nghiêm túc trong việc đảm bảo an toàn lao động, thu dọn dụng
cụ và vệ sinh nơi thực hành……
Qua phần phân tích trên chúng ta thấy được việc dạy thực hành cho học sinh là rất quan trọng, nhất là việc rèn luyện kĩ năng thực hành cho học sinh
PHẦN II: ÁP DỤNG VÀO BÀI DẠY CỤ THỂ
Bài 5: Thực hành – Chiết cành
I.Mục tiêu bài học:
Qua giờ thực hành Học sinh phải:
- Nắm được quy trình chiêt cành
- Biết chiết cành theo đúng qui trình và đạt yêu cầu kĩ thuật
- Có ý thức tự giác tích cực trong thực hành, an toàn trong lao động và
vệ sinh sạch sẽ
II Chuẩn bị:
1.Giáo viên: - Quy trình thực hành
Trang 12D ¹y mét sè kÜ n¨ng thùc hµnh c¬ b¶n vÒ trång c©y ¨n qu¶ - cho häc sinh líp 9
- Máy chiếu OHP, giấy trong
- Dụng cụ và cành mẫu
2 Học sinh:
- - Dao con sắc
-Kéo cắt cành
- Cây làm gốc ghép: chanh, bưởi, táo gieo từ hạt được 6 – 8 tháng tuổi, đường kính thân khoảng 0,6 – 1,0 cm
- Cành để lấy mắt ghép: là những giống tốt của giống bưởi, chanh, táo… -Dây buộc bằng nilon rộng 1 – 2cm, dài 20 – 30 cm
-Túi PE trong để bọc ngoài
III Các hoạt động dạy học:
1 Tổ chức: ổn định – kiểm danh
2 Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh
3 Tiến trình giờ thực hành:
A-Hoạt động1: Giới thiệu bài
- Giáo viên nêu ý nghĩa của chiết cành: chiết cành là một Phương pháp nhân giống vô tính được sử dụng phổ biến trong nhân giống cây ăn quả, hoa, cây cảnh có giá trị
- Giáo viên chiếu mục tiêu bài:
+/ Kĩ năng:
- Nắm được quy trình chiết cành,
- Thực hành đúng quy trình, hoàn thành được 1 sản phẩm đúngyêu cầu kĩ thuật
+/ Nội quy:
- Nghiêm túc, đảm bảo an toàn trong lao động, vệ sinh môi trường sạch sẽ
12
Trang 13D ¹y mét sè kÜ n¨ng thùc hµnh c¬ b¶n vÒ trång c©y ¨n qu¶ - cho häc sinh líp 9
B Hoạt động 2: Giáo viên trình diễn kĩ năng chiết cành:
- Giới thiệu tổng quát qui trình kĩ năng chiết cành, giáo viên dùng tranh
vẽ, Máy chiếu OHP để chỉ ra rõ thao tác kĩ thuật, và sản phẩm cuối cùng của kĩ năng này
Bước 1: Chọn cành chiết
Chọn cành mập có 1 – 2 năm tuổi, đường kính 0,5 – 1,5cm, ở giữa tầng tánvà vươn ra ngoài ánh sáng
Bước 2:Khoanh vỏ:
-Dùng dao khoanh vỏ chiết cành ở vị trí cách chạc 10 -15 cm Độ dài phần khoanh từ 1,5- 2,5cm
- Bóc hết lớp vỏ phần khoanh, cạo sạch lớp vỏ trắng sát phần gỗ, để khô Bước 3:Trộn hỗn hợp bầu:
- Trộn 2/3 đất với 1/3 bùn, rễ bèo tây, làm độ ẩm 70%
Bước 4:Bó bầu:
Bước 5: Cắt chiết cành :
Trong khi trình diễn giáo viên kết hợp đưa ra những câu hỏi để học sinh suy nghĩ tìm lời giải đáp cũng là thu hút sự chú ý của học sinh vào những thao tác mà giáo viên vừa trình diễn:
- Vì sao phải làm sạch chiết cành?
-Vì sao giá thể bó bầu cần nơi tơi xốp đủ ẩm?
- Vì sao không nên bó bầu quá to?
Sau khi trình diễn xong giáo viên chiếu lại một lần nữa qui trình cho học sinh xem lại
C- Hoạt động 3: Học sinh thực hành:
- Tổ chức cho học sinh thực hành bằng cách:
+ Chia nhóm thực hành
+ Dùng máy chiếu phóng to lên màn hình cho học sinh theo dõi