KHẢO SÁT DAO ĐỘNG ĐIỀU HÒA I / MỤC TIÊU : Biết tính toán và vẽ đồ thị biến đổi theo thời gian của li độ, vận tốc và gia tốc trong dao động điều hòa DĐĐH Hiểu rõ khái niệm chu kì và tầ
Trang 1KHẢO SÁT DAO ĐỘNG ĐIỀU HÒA
I / MỤC TIÊU :
Biết tính toán và vẽ đồ thị biến đổi theo thời gian của li độ, vận tốc và gia tốc trong dao động điều hòa (DĐĐH)
Hiểu rõ khái niệm chu kì và tần số của DĐĐH
Biết biểu diễn DĐĐH bằng vectơ quay
Biết viết điều kiện sau đây tùy theo cách kích thích dao động, và từ điều kiện ban đầu suy ra biên độ A và pha ban đầu
Củng cố kiến thức về DĐĐH, có kĩ năng giải bài tập về động học dao động
II / CHUẨN BỊ :
1 / Giáo viên :
Phương pháp chung của bài này là suy diễn, dùng toán học làm
rõ những nội dung vật lí mô tả bởi phương trình dao động
2 / Học sinh :
Xuất phát từ biểu thức Acos(t + ) của DĐĐH suy ra tính tuần hoàn và chu kì dao động, suy ra biểu thức của vận tốc và gia tốc Vẽ đồ thị li độ, vận tốc theo thời gian và đối chiếu hai đồ thị, suy ra một số hệ quả cần thiết
Trang 2 Biểu diễn DĐĐH bằng vectơ quay
Từ điều kiện ban đầu (biết li độ x(0) và vận tốc v(0)) tìm giá trị của biên độ A và pha ban đầu của DĐĐH
III / GỢI Ý VỀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY – HỌC :
Hoạt động của học sinh Hoạt động của giáo viên Hoạt động 1 :
HS : x = Acos ( t + )
HS : 2
HS : x=Acos(t+)=Acos(
(t+2/)+)
HS : Chu kỳ (T) là khoảng thời gian
thực hiện một dao động toàn phần
HS : giây ( s )
GV : Viết phương trình ly độ của dao động điều hòa ?
GV : Chu kỳ dao động của hàm số
cos là bao nhiêu ?
GV : Giáo viên hướng dẫn biến đổi
để cho học sinh thấy được ly độ ở thời điểm t và t + 2/
GV : Chu kỳ là gì ?
GV : Đơn vị chu kỳ là gì ?
GV : Tần số là gì ?
Trang 3HS : Số dao động được thực hiện
trong một giây
HS : Hertz ( Hz )
Hoạt động 2 :
HS : v = x’ = Asin(t + )
HS : x = A
HS : v = 0
HS : x = 0
HS : v = A
HS : Người ta nói rằng vận tốc trễ pha
/ 2 so với ly độ
Hoạt động 3 :
GV : Đơn vị của tần số là gì ?
GV : Vận tốc bằng đạo hàm của ly
độ theo thời gian
GV : Học sinh tự tìm biểu thức vận tốc
GV : Ở ngay tại vị trí biên, vật
nặng có ly độ như thế nào ?
GV : Ở ngay tại vị trí biên, vật
nặng có vận tốc như thế nào ?
GV : Ở ngay tại vị trí cân bằng, vật
nặng có ly độ như thế nào ?
GV : Ở ngay tại vị trí cân bằng, vật
nặng có vận tốc như thế nào ?
GV : Pha của vận tốc v như thế nào
so với pha của ly độ x
GV : Gia tốc bằng đạo hàm của vận
tốc theo thời gian
Trang 4HS : a = v’ = x’’= 2Acos(t + ) =
2x
HS : Gia tốc luôn luôn ngược chiều
với li độ và có độ lớn tỉ lệ với độ lớn
của li độ
Hoạt động 4 :
HS : Học sinh tự vẽ vectơ theo hướng
dẫn của giáo viên
Hoạt động 5 :
HS : Trong một chuyển động cụ thể
thì A và có giá trị xác định, tùy theo
cách kích thích dao động và cách chọn
gốc thời gian
GV : Học sinh tự tìm biểu thức gia tốc
GV : Gia tốc và ly độ có đặc điểm
gì ?
GV : Để biểu diễn dao động điều
hòa người ta dùng vectơ OM có độ dài A ( biên độ ), quay điều quanh điểm O trong mặt phẳng chứa trục
Ox với vận tốc góc là Vào thời điểm ban đầu t = 0, góc giữa trục
Ox và vectơ OM là ( pha ban đầu )
GV : Xét một vật dao động, ví dụ
vật nặng trong con lắc lò xo Trong bài trước, ta tìm được phương trình dao động của vật, trong đó có hai hằng số A và Trong một chuyển động cụ thể thì A và có giá trị xác
Trang 5định, tùy theo cách kích thích dao động
IV / NỘI DUNG :
1 Chu kỳ và tần số của dao động điều hòa
a Chu kỳ
Chu kỳ (T) là khoảng thời gian ngắn nhất giữa hai lần liên tiếp vật đi qua cùng một vị trí với cùng chiều chuyển động
Hay, chu kỳ (T) là khoảng thời gian thực hiện một dao động toàn phần
T = 2
{T : (s)
b Tần số :
Tần số f của dao động là số chu kỳ dao động (còn gọi tắt là số dao động) được thực hiện trong một đơn vị thời gian (1 giây)
f = 1
2
T
{f : Hz
2 Vận tốc trong dao động điều hòa
v = x’ = Asin(t + )
Chú ý :
Trang 6Ở vị trí giới hạn (ở vị trí biên) : x = A thì v = 0
Ở VTCB : x = 0 thì v = A
3 Gia tốc trong dao động điều hòa
a = v’ = x’’
=> a = 2Acos(t + ) = 2x
Gia tốc luôn luôn ngược chiều với li độ và có độ lớn tỉ lệ với độ lớn của li độ
4 Biểu diễn dao động điều hòa bằng vectơ quay
Vectơ quay OMuuuur biểu diễn dao động điều hòa, có hình chiếu trên trục
x là li độ của dao động
Vectơ quay biểu diễn dao động điều hòa được vẽ tại thời điểm ban đầu có :
Gốc tại gốc tọa độ của trục ox
Độ dài bằng biên độ dao động : OM = A
Hợp với trục Ox một góc bằng pha ban đầu (chọn chiều dương là chiều lượng giác)
5 Điều kiện ban đầu : sự kích thích dao động
Trong một chuyển động cụ thể thì A và có giá trị xác định, tùy theo cách kích thích dao động và cách chọn gốc thời gian
Trang 7V / CỦNG CỐ VÀ DẶN DÒ :
Trả lời câu hỏi 1, 2, 3, 4, 5 và các bài tập 1,2,3
Xem bài 13