Tư tưởng, tình cảm - Bồi dưỡng niềm tự hào về nền văn hóa đa dạng của dân tộc - Bồi dưỡng ý thức bảo vệ các di sản văn hóa tốt đẹp của dân tộc - Giáo dục ý thức, phát huy năng lực sáng
Trang 1XAY DUNG VA PHAT TRIEN VAN HOA DAN TOC
(TU THE KY X DEN DAU THE KY XV)
I MUC TIEU BAI HOC
1 Kiến thức
- Giúp HS hiểu :
- Trong những thế kỷ độc lập, mặc dù trải qua nhiều biến động, nhân dân ta vẫn nỗ lực xây dựng cho mình một văn hóa dân tộc, tiễn lên
- Trải qua các triều đại Đinh - Lê - Lý - Trần - Hồ - Lê ở các thế kỷ X
- XV, công cuộc xây dựng văn hóa được tiễn hành đều đặn nhất quán Đây cũng là giai đoạn hình thành các nền văn hóa Đại Việt (còn gọi là văn hóa Thăng Long)
- Nên văn hóa Thăng Long phản ánh đậm đà tư tưởng yêu nước, tự hào và độc lập dân tộc
2 Tư tưởng, tình cảm
- Bồi dưỡng niềm tự hào về nền văn hóa đa dạng của dân tộc
- Bồi dưỡng ý thức bảo vệ các di sản văn hóa tốt đẹp của dân tộc
- Giáo dục ý thức, phát huy năng lực sáng tạo trong văn hóa
3 Kỹ năng
Trang 2- Quan sát, phát hiện
Il THIET KE, TAI LIEU DAY - HOC:
- Một số tranh ảnh nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc thế ky X - XV
- Một số bài thơ, phú của các nhà văn học lớn
II TIEN TRINH TO CHỨC DẠY - HỌC
1 Kiểm tra bài cũ
- Nguyên nhân thăng lợi của cuộc kháng chiến Mông - Nguyên
2 Mở bài
Từ sau ngày giành độc lập qua gan 6 thé ky lao động và chiến đấu nhân dân Việt Nam đã xây dựng cho mình một nền văn hóa đa dạng phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc Dé thấy được những thành tựu văn hóa, nhân dân ta xây dựng được từ thế kỷ X - XV, chúng ta cùng tìm hiểu bài học hôm
nay
3 Tô chức day va hoc:
Hoạt động của thây và trò Kiến thức cơ bản
* Hoạt động 1 : Cả lớp, cá nhân 1 Tình hình tư tưởng, tôn giáo, tín
- Trước hết GV truyền đạt đề HS năm | ngưỡng :
được : Bước sang thời kỳ độc lập trong | Ở thời kỳ độc lập nho giáo, phật giáo, bôi cảnh có chủ quyên độc lập các tôn | đạo giáo có điêu kiện phát triên mạnh
Trang 3
giáo được du nhập vào nước ta từ thời
Bắc thuộc có điều kiện phát triển
- GV có thể đàm thoại với HS về Nho
giáo để HS nhớ lại những kiến thức,
hiểu biết về Nho giáo
+ GV : Nho giáo có nguồn gốc từ đâu 2
Do ai sáng lập 2 Giáo lý cơ bản của nho
giáo là gì 2
+ HS trình bày những hiểu biết của
mình về nho giáo
+ GV kết luận : Nho giáo lúc đầu cũng
chưa phải là một tôn giáo mà là một
học thuyết của Không tử (ở Trung
Quốc) Sau này một đại biểu của nho
học là Đông Trung Thư đã dùng thuyết
âm dương dùng thân học để lý giải biện
hộ cho những quan điểm của Không Tử
biến nho học thành một tôn giáo (nho
giáo)
+ Tư tưởng quan điểm của nho giáo :
+ Nho giáo
Trang 4
Đề cao những nguyên tắc trong quan hệ
xã hội theo đạo lý “am cương, ngũ
thường” trong đó tam cương có 3 cặp
quan hệ Vua - Tôi - Cha, con, chồng,
vO
Ngũ thường là : Nhân, nghĩa, lễ, trí, tín
(5 đức tính của người quân tử)
+ Nho giáo du nhập và nước ta từ thời
Bắc thuộc bước sang thế kỷ phong kiến
độc lập có điều kiện phát triển
- GV yêu câu HS đọc sách giáo khoa để
thấy được sự phát triển của nho giáo ở
nước ta qua các thời đại Lý, Trần, Lê
SƠ
- HS theo dõi sách giáo khoa và phát
biểu
- GV kết luận
- GV có thê phát vẫn : Tại sao nho giáo
va chit Han sớm trở thành hệ tư tưởng
chính thống của giai cấp thống trị - Thời Lý, Trần nho giáo dần dân trở
thành hệ tư tưởng chính thống của giai cấp thống trị chi phối nội dung giáo
Trang 5
nhưng lại không phô biến trong nhân
dân ?
- HS suy nghĩ và trả lời
- GV lý giải : Những quan điểm, tư
tưởng của nho giáo đã quy định một trật
tự, ký cương, đạo đức phong kiến rất
quy củ, khắt khe, vì vậy giai cấp thống
trị đã triệt để lợi dụng Nho giáo để làm
công cụ thống trị, bảo vệ chế độ phong
kiến Còn với nhân dân chỉ tiếp thu khía
cạnh đạo đức của Nho giáo Nhà Lê sơ
Nho giáo trở thành độc tôn vì lúc nãy
Nhà nước quân chủ chuyên chế đạt mức
độ cao, hoàn chỉnh
- GV đàm thoại với HS về đạo phật :
Người sáng lập nguôn gốc giáo lý
- GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy
được sự phát triển của Phật giáo qua
các thời kỳ Lý - Trần - Lê sơ
- HS theo dõi SGK và phát biểu
dục thi cử song không phổ biến trong
nhân dân
Trang 6
- GV bồ sung và kết luận
- GV đánh giá vai trò của phật giáo
trong thế kỷ X - XV phật giáo giữ vị trí
đặc biệt quan trọng trong đời sống tinh
thân của nhân dân và trong triều đình
phong kiến, Nhà nước phong kiến thời
Ly coi dao phật la Quéc dao
- GV thé hién su phat triển của Phật
giáo hiện nay, kế về một số ngôi chùa
cổ
*, Hoạt động 1 : Cả lớp, cá nhân
- GV truyén đạt đê HS năm được cả 10
thế kỷ Bắc thuộc của nhân dân ta không
được học hành, giáo dục không ai quan
tâm khi đó ở Trung Quốc giáo dục đã
được coi trọng từ thời xuân thu (thời
Không Tử - Không Tử được coi là ông
tổ nghề dạy học của Trung Quốc)
- Bước vào thế kỷ độc lập Nhà nước
phong kiến đã quan tâm đến ngay giáo
- Thời Lý - Trần được phổ biến rộng rãi, chùa chiền được xây dựng ở khắp nơi, sứ sài đông
2 Giáo dục, văn học, nghệ thuật
a) Giáo duc
Trang 7
duc
- GV: Viéc lam noi trén cua Ly Thanh
Tông có ý nghĩa gi ?
- HS trả lời
- GV bồ Sung, kết luận : Thể hiện sự
quan tâm của Nhà nước phong kiến đến
giáo dục tôn vinh nghé day hoc
- GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy
được sự phát triển của giáo dục ở thế kỷ
XI-XV
- HS theo dõi sách giáo khoa, phát biểu
- GV nhận xét, bổ Sung, kết luận về
những biểu hiện của sự phát triển giáo
dục
- GV có thể giải thích cho HS các kỳ thi
hương, hội, đình
- GV: Viéc dung bia tiễn sĩ có tác dụng
øì?
- HS quan sát hình bia tiễn sĩ ở Văn
Miễu (Hà Nội) suy nghĩ trả lời
- Từ đó giáo dục được tôn vinh, quan tâm phát triển
Trang 8
- GV nhận xét, kết luận : Việc làm này
có tác dụng khuyến khích học tập đề
cao những người tài giỏi cần cho đất
nước
- PV : Qua sự phát triển của giáo dục
thế kỷ XI - XV, em thấy giáo dục thời
kỳ này có tác dụng gì ?
- HS suy nghị, trả lời
- GV nhận xét, kết luận
- GV có thể lý giải thêm nội dung giáo
dục chủ yếu thiên về thiên văn học, triết
học, thần học, đạo đức, chính trị (sách
giáo khoa là Tứ thư ngũ kinh) Hầu như
không có nội dung khoa học, kỹ thuật
vì vậy không tạo điều kiện cho kinh tế
phát triển
Hoat dong 1:
- GV yéu cau HS theo doi SGK dé thay
duoc su phat trién cua van hoc qua cac
thế ký Lý giải tại sao văn học thé ky X
Tác dụng của giáo dục đào tạo người làm quan, người tài cho đât nước, nâng cao dân trí, song không tạo điều kiện cho phát triển kinh tế
b) Văn học
Trang 9
- XV phat trién
- HS theo dõi SGK phát biểu
- GV nhận xét, bố Sung, kết luận về sự
phát triển của văn học
- GV có thể minh hoạ thêm về vị trí
phát triển của văn học về các tài năng
văn học lời nhận xét của Trần Nguyên
Hãn qua một số đạo trong Hịch tướng
sĩ, Cáo bình ngô khăng định sức sống
bất diệt của những áng văn thơ bắt hủ
- GV : đặc điểm của văn học thế kr XI -
XV
- HS : Dựa trên những kiến thức văn
học đã được học kết hợp với những
kiến thức lịch sử để trả lời :
- GV kết luận
- Phát triển mạnh từ thời nhà Tran, nhất là văn học chữ Hán Tác phẩm tiêu biểu : Hịch tướng sĩ
- Từ thế ky XV, van hoc chữ Hán và chữ Nôm đều phát triển
- Đặc điểm : + Thể hiện tinh thần dân tộc, lòng yêu nước tự hào dân tộc
+ Ca ngợi những chiến công oai hùng, cảnh đẹp của quê hương đất nước
Trang 10
Hoạt động 1 : Nhóm - cá nhân
- GV : Giảng giải về lĩnh vực nghệ
thuật gốm : Kiến trúc, điêu khắc, sân
khấu, âm nhạc
- GV chia HS làm 3 nhóm, yêu cầu mỗi
nhóm theo dõi sách giáo khoa tìm hiểu
về một số lĩnh vực cụ thể
+ Nhóm 1 : Kién tric
+ Nhóm 2 : Điêu khắc
+ Nhóm 3 : Sân khấu, ca nhac
- Câu hỏi dành cho mỗi nhóm
+ Nhóm I : Kể tên những kiến trúc tiêu
biểu thế kỷ X - XV, phân biệt đâu là
kiến trúc ảnh hưởng đến đạo Phật, đâu
là kiến trúc ảnh hưởng của Nho giáo ?
Nói lên hiểu biết về những công trình
kiến trúc đó
+ Nhóm 2 : Phân loại những công trình
điêu khắc Phật giáo, Nho giáo Nét độc
C) Nghệ thuật :
Trang 11
đáo trong nghệ thuật điêu khắc
+ Nhóm 3 : Sự phát triển của nghệ thuật
sân khấu, ca múa nhạc, đặc điểm ?
- HS các nhóm theo dõi sách giáo khoa
thảo luận cử đại diện trả lời
- GV : Trong quá trình các nhóm làm
việc GV có thể cho HS xem một số
tranh ảnh sưu tầm được Chân cột đá ở
Hoàng thành Thăng Long (hình hoa
sen) ấn tín thời Trần, hình rong cuộn
trong lá đề, bình gốm Bái Tràng để
cung cấp thêm cho HS kiến thức
- HS : Các nhóm trả lời
- GV nhận xét bố sung, kết luận
GV cung cấp cho HS hiểu biết về
những công trình kiến trúc Phật giáo
tiêu biểu mà các em chưa trình bày
được như : Tháp Báo Thiên (Hà Nội)
Chuông Quy Điền (Hà Nội) Tượng
+ Kiến trúc phát triển chủ yếu ở giai đoạn Lý - Trần - H6 thé ky X - XV theo hướng phật giáo gồm chùa, tháp, đến
+ Bên cạnh đó có những công trình kiến trúc ảnh hưởng của nho giáo : Cung điện, thành quách, thànhThăng Long
+ Điêu khắc : Gỗm những công trình trạm khắc, trang trí ảnh hưởng của phật giáo và nho giáo của phật giáo và nho giáo song vẫn mang những nét độc đáo riêng
+ Nghệ thuật sân khấu ca, múa nhạc
Trang 12
Quynh Lam - Dong Triéu (Quang
Ninh), Vac Phố Minh (Nam Dinh),
Tháp Chàm
+ GV có thể minh hoạ nét độc đáo
trong kiến trúc điêu khắc băng bức ảnh
: Chân cột đá ở Hoàng thành Thăng
Long (hình hoa sen nở), hình rong cuộn
trong lá đề, Chùa Một Cột, tháp Phổ
Minh nhiều tầng chỉ ra những nét độc
đáo
- PV : Em có nhận xét gì về đời sống
văn hóa ở nhân dân thời Lý - Trần - Hồ
?
- H§ suy nghĩ trả lời
- GV bồ sung kết luận
mang đậm tính dân gian truyền thống
+ Văn hóa Đại Việt thế kỷ X - XV phát triển phong phú đa dạng
+ Chịu ảnh hưởng của yếu tố bên ngoài song vẫn mang đậm tính dân tộc
và dân gian
Trang 13
* Hoat dong 1: Ca nhan
- GV yêu cầu HS đọc sách giáo khoa
lập bảng thống kê các thành tựu khoa
học kỹ thuật thê kỷ X - XV theo mẫu
- HS theo dõi sách giáo khoa tự hoàn
thiện bảng thống kê
4 Củng có :
3 Khoa học - Kỹ thuật :
- Sử học : Nhiều tác phẩm được biên soạn như Đại Việt sử kí,
Đại việt sử lược, Trung hưng thực lục
- Khoa học quân sự : Binh thư yếu lược, Vạn Kiếp tông bí truyền thư
- Ngoài ra một số thành tựu về y hoc, thién van hoc
- Vị trí của Phật giáo ở các thế kỷ X - XV
- Đặc điểm thơ văn thế kỷ XI - XV
- Nét độc đáo, tính dân tộc và dân gian trong lĩnh vực nghệ thuật thế
kỷ X-XV
5 Dặn dò :
- HS hoc bai, trả lời câu các câu hỏi và bài tập SGK (trang 175) đọc
trước bài mới