Lịch sử 10 nâng cao - NHỮNG CUỘC CHÍEN ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂM (TỪ THẾ KỶ X-XV) pot

- Trong sự nghiệp chống ngoại xâm vĩ đại đó, không chỉ nổi lên những trận quyết chiến đầy sáng tạo mà còn xuất hiện một loạt các nhà chỉ huy quân sự tài năng.. Mở bài Trong những thế kỷ

NHỮNG CUỘC CHÍEN ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂM

(TỪ THẾ KỶ X-XV)

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

Sau khi học xong bài học yêu cầu HS nắm được :

1 Kiến thức

- Gần 6 thế kỷ đầu thời kỳ độc lập, nhân dân Việt Nam phải liên tiếp

tổ chức những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, bảo vệ Tổ quốc

- Với tinh thần dũng cảm, truyền thống yêu nước ngày càng sâu đậm, nhân dân ta đã chủ động sáng tạo, vượt qua mọi thách thức khó khăn đánh lại các cuộc xâm lược

- Trong sự nghiệp chống ngoại xâm vĩ đại đó, không chỉ nổi lên những trận quyết chiến đầy sáng tạo mà còn xuất hiện một loạt các nhà chỉ huy quân sự tài năng

2 Tư tưởng, tình cảm

- Giáo dục lòng yêu nước, ý thức bảo vệ nền độc lập và thống nhất của Tổ quốc

- Bồi dưỡng ý thúc đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau giữa các dân tộc

- Bồi dưỡng niềm tự hào dân tộc và lòng biết ơn với các thế hệ tổ tiên, các anh hùng dân tộc đã chiến đấu quên mình vì tổ quốc

3 Kỹ năng

- Rèn luyện kỹ năng sử dụng bản đồ trong học tập, tích cục bồi dưỡng

kỹ năng phân tích, tổng hợp

II TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC

1 Kiểm tra bài cũ

Câu 1 : Nguyên nhân tạo nên sự phát triển nông nghiệp ở thế kỷ

XI-XV ?

Câu 2 : Sự phát triển của thủ công nghiệp thời Lý - Trân - Lê ?

2 Mở bài

Trong những thế kỷ đầu độc lập, xây dựng đất nước, nhân dân ta vẫn phải tiếp tục tiến hành các cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm và đã làm nên biết bao chiến thắng huy hoàng, giữ vững nền độc lập dân tộc Chúng ta cùng nhau tìm hiểu bài 20 để ôn lại những chiến thắng huy hoàng

ấy

3 Tổ chức dạy và học :

Hoạt động của thầy và trò Kiến thức cơ bản

- Trước hết GV gợi lại cho HS nhớ về I CÁC CUỘC KHÁNG CHIẾN

triều đại nhà Tống ở Trung Quốc thành

lập và sụp đổ ở thời gian nào

CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC TỐNG (THẾ KỶ X-XI)

- HS nhớ lại kiến thức đã học ở phần

Trung Quốc phong kiến để trả lời :

Thành lập : 960

Sụp đổ : 1271 (cuối thế kỷ XIII)

- GV dẫn dắt :Trong thời gian tồn tại 3

thế kỷ, nhà Tống đã 2 lần đem quân xâm

lược nước ta, nhân dân Đại Việt đã 2 lần

kháng chiến chống Tống

* Hot động 1 : Cả lớp và cá nhân 1 Kháng chiến chống Tống thời Tiền

Lê

- GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy

được nguyên nhân quân Tống xâm lược

nước ta, triều đình đã tổ chức kháng

chiến như thế nào và giành thắng lợi ra

sao ?

- HS theo dõi SGK, phát biểu

- GV bổ sung và kết luận

- Năm 980 nhân lúc triều đình nhà Đinh gặp khó khăn, vua Tống cử quân sang xâm lược nước ta

- GV cấp thêm tư liệu : Năm 979 Đinh

Tiên Hoàng và con trưởng bị ám sát,

triều đình nhà Đinh lục đục gặp nhiều

khó khăn vua mới Đinh Toàn còn nhỏ

mới 6 tuổi Tôn mẹ là Dương Thị làm

Hoàng Thái Hậu

- Trước tình hình đó Thái Hậu họ Dương và riều đình nhà Đinh đã tôn

Lê Hoàn làm vua để lãnh đạo kháng chiến

+ Trước nguy cơ bị xâm lược Thái hậu

Dương thị đã đặt quyền lợi của đất nước

lên trên quyền lợi của dòng họ, Tôn Thập

đạo tướng quân Lê Hoàng lên làm vua để

lãnh đạo kháng chiến

+ Sự mưu lược của Lê Hoàn trong quá

trình chỉ huy kháng chiến, lúc thì khiêu

chiến, vờ thua để nhử giặc lúc thì trá

hàng và bất ngờ đánh úp

- PV : Em nhận xét gì về thắng lợi của

cuộc kháng chiến chống Tống và cho

biết nguyên nhân các cuộc thắng lợi ?

- HS suy nghĩ trả lời

- GV nhận xét, bổ sung, kết luận :

- Thắng lợi lớn nhanh chóng thắng ngay ở vùng đông bắc khiến vua

+ Đây là thắng lợi rất nhanh, rất lớn đè

bẹp ý chí xâm lược của quân Tống Hàng

trăm năm sau nhân dân ta được sống

trong cảnh yên bình

Tống không dám nghĩ đến việc xâm lược Đại Việt củng cố vững chắc nền độc lập

Năm 1075 nhà Tống mới nghỉ đến xâm

lược Đại Việt

+ Nguyên nhân thắng lợi là do :

Triều đình nhà Đinh và Thái hậu họ

Dương sẵn sàng vì lợi ích dân tộc mà hy

sinh lợi ích dòng họ để tạo thuận lợi cho

cuộc kháng chiến chống Tống Do ý trí

quyết chiến bảo vệ độc lập của quân dân

Đại Việt

Do có sự cỉ huy mưu lược của Lê Hoàn

- HS nghe, tự ghi nhớ

* Hoạt động 2 : Cả lớp, cá nhân

- GV tiếp tục yêu cầu HS theo dõi SGK

để thấy được :

2 Cuộc kháng chiến chống Tống thời Lý (1075 - 1077)

+ Âm mưu xâm lược nước ta của quân

Tống

+ Nhà Lý tổ chức khang chiến thế nào

qua 2 giai đoạn :

Giai đoạn 1 : Chủ động đem quân đánh

Tống ?

Giai đoạn 2 : Chủ động lui về phòng thủ

giặc

- HS theo dõi SGK theo yêu cầu của GV,

phát biểu về âm mưu xâm lược của nhà

Tống

- GV nhận xét, bổ sung, kết luận

+ Sự khủng hoảng của nhà Tống : Phía

bắc phải đối phó với nước Liêu (bộ tộc

Khiết Đan), với nước Hạ (dân tộc Đảng

Hạ) Trong nước nông dân nổi dậy

Trong hoàn cảnh đó vua Tống và tể

tướng Vương An Thạch chủ trương đánh

Đại Việt hi vọng dùng chiến công ngoài

biên giới để lấn áp tình hình trong nước,

doạ nạt Liêu và Hạ

+ Các hoạt động chuẩn bị của quân Tống - Thập kỷ 70 của thế kỷ XI nhà Tống

: Tổ chức khu vực biên giới Việt - Trung

thành một hệ thống căn cứ xâm lược lội

hại Trong đó Ung Châu (Nam Ninh,

Quảng Tây) và cửa biển Khâm Khẩu và

Khâm Liên Quảng Đông là những vị trí

xuất quân của Đại Việt được bố trí rất

chu đáo, nhất là Ung Châu được xây

dựng thành căn cứ hậu cầu lớn nhất

chuẩn bị cho việc xâm lược (có thành

kiên cố với 5000 quân)

âm mưu xâm lược Đại Việt, đồng thời tích cực chuẩn bị cho cuộc xâm lược

GV : Âm mưu và hành động chuẩn bị

xâm lược của nhà Tống đã để lộ ra và

nhà Lý đối phó như thế nào ?

- HS trả lời : Nhà Lý kháng chiến thế nào

qua hai giai đoạn

- GV nhận xét, bổ sung

- Kết hợp với dùng lược đồ trình bày các

giai đoạn của cuộc kháng chiến

- GV có thể đàm thoại với HS về Thái

hậu Ỷ Lan và Thái uý Lý Thường Kiệt

để HS biết thêm về các nhân vật lịch sử

- GV giúp HS nhận thức đúng về hành

động đem quân đánh sang Tống của Lý

Thường Kiệt để HS hiểu thêm về các

nhân vật lịch sử

- GV giúp HS nhận thức đúng về hành

động đem quân đánh sang Tống của Lý

Thường Kiệt, không phải là hành động

xâm lược mà là hành động tự vệ

- Trước âm mưu xâm lược của quân Tống, nhà Lý đã tổ chức kháng chiến + Giai đoạn 1 : Lý Thường Kiệt tổ chức thực hiện chiến lược “tiên phát chế nhân” đem quân đánh trước chặn thế mạnh của giặc

- Năm 1075 quân triều đình cùng các dân tộc miền núi đánh sang đất Tống, Châu Khâm, Châu Liêm, Ung Châu, sau đó rút về phòng thủ

Giai đoạn 2 : Chủ động lui về phòng thủ đợi giặc

- GV có thể tường thuật trận chiến bên

bờ sông Như Nguyệt : Đọc lại bài thơ

Thần của Lý Thường Kiệt Ý nghĩa của

bài thơ, tác dụng của việc đọc vào ban

đêm trong đền thờ Trương Hống, Trương

Hát (Hai vị tướng của Triệu Quang

Phục)

- HS nghe, tự ghi nhớ :

- Phát vấn : Kháng chiến chống Tống

thời Lý được coi là cuộc kháng chiến rất

đặc biệt trong lịch sử : Em cho biết

những nét đặc biệt ấy là gì?

- HS dựa vào diễn biến cuộc kháng chiến

suy nghĩ và trả lời

- GV kết luận

+ Có giai đoạn diễn ra ngoài lãnh thổ

(kháng chiến ngoài lãnh thổ)

+ HS nghe và ghi nhớ

* Hoạt động : Cả lớp và cá nhân

- Trước hết GV tóm tắt về sự phát triển

của đế quốc Mông - Nguyên, từ việc quân

Mông Cổ xâm lược Nam Tống và làm chủ

Trung Quốc rộng lớn lập lên nhà Nguyên

là một thế lực hung bạo chinh chiến khắp

Á, Âu Thế kỷ XIII, 3 lần đem quân xâm

lược Đại Việt

II CÁC CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG - NGUYÊN (THẾ KỶ XIII)

- Sau đó GV yêu cầu HS theo dõi sách - Năm 1258 - 1288 quân Mông

giáo khoa thấy được quyết tâm kháng

chiến của quân dân nhà Trần và những

thắng lợi tiêu biểu của cuộc kháng chiến

Nguyên 3 lần xâm lược nước ta, giặc rất mạnh và hung bạo

- HS theo dõi SGK theo yêu cầu của GV,

phát biểu

- GV nhận xét, bổ sung, kết luận

GV : Có thể đàm thoại với HS về nhân

cách đạo đức, nghệ thuật quân sự của

Trần Quốc Tuấn được nhân dân phong là

Đức Thánh Trần, lập đền thờ ở nhiều nơi

về quyết tâm của vua tôi nhà Trần

- Các vua Trần cùng nhà quân sự Trần Quốco Tuấn đã lãnh đạo nhân dân cả nước quyết tâm đánh giặc giữ nước

- Những thắng lợi tiêu biểu : Đông

Bộ Đầu, Hàm Tử, Chương Dương, Vạn Kiếp, Bạch Đằng

GV dùng lược đồ chỉ những nơi diễn ra

những trận đánh tiêu biểu có ý nghĩa

quyết định đến thắng lợi của cuộc kháng

chiến lần 1, lần 2, lần 3

+ Lần 1 : Đông Bộ Đầu (bên sông Hồng từ dốc Hàng Than đến dốc Hóc Mai - Ba Đình - Hà Nội)

- Lần 2 : Đẩy lùi quân xâm lược Mông - Nguyên năm 1285

Tiêu biểu nhất là trận Bạch Đằng năm

1288 đè bẹp ý trí xâm lược của quân

Mông - Nguyên bảo vệ vững chắc độc lập dân tộc

- GV phát vấn : Nguyên nhân nào đưa

đến thắng lợi trong 3 lần kháng chiến

chống Nguyên Mông ?

+ Nhà Trần có vua hiền, tướng tài, triều đình quyết tâm đoàn kết nội bộ

và đoàn kết nhân dân chống xâm lược

+ Nhà trần vốn được lòng dân bởi những

chính sách kinh tế của mình => nhân dân

đoàn kết xung quanh triều đình vâng

lệnh kháng chiến

* Hoạt động : Cả lớp, cá nhân

- Trước hết GV cho HS thấy ở cuối thế

kỷ XIV nhà Trần suy vong Năm 1400

nhà Hồ thành lập Cuộc cải cách nhà Hồ

III PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC ĐẦU THẾ KỶ XV VÀ KHỞI NGHĨA LAM SƠN :

- HS suy nghĩ và trả lời :

GV nhận xét, bổ sung, kết luận :

+ Nhà Trần có vua hiền, tướng tài, triều

đình quyết tâm đoàn kết nội bộ và đoàn

kết nhân dân chống xâm lược

+ Nhà Trần vốn được lòng dân bởi những chính sách kinh tế của mình

=> nhân dân đoàn kết xung quanh triều đình vâng lệnh kháng chiến

chưa đạt kết quả thì quân Minh sang xâm

lược nước ta Nhà Hồ tổ chức kháng

chiến nhưng thất bại Năm 1407 nước ta

nơi vào ách thống trị của nhà Minh

Năm 1407 cuộc kháng chiến chống quân Minh của nhà Hồ thất bại, nước

ta nơi vào ách thống trị của nhà Minh

- Sau đó GV yêu cầu HS theo dõi SGK

để thấy chính sách tàn bạo của nhà Minh

và hệ quả tất yếu của nó

- HS theo dỗi SGK phát biểu

- GV kết luận : Chính sách bạo ngược

của nhà Minh tất yếu làm bùng nổ các

cuộc đấu tranh của nhân dân ta tiêu

biểu là cuộc khởi nghĩa Lam Sơn của Lê

Lợi

- GV đàm thoại với HS về Lê Lợi,

Nguyễn Trãi

- Năm 1418 : khởi nghĩa Lam Sơn bùng nổ do Lê Lợi - Nguyễn Trãi lãnh đạo

- GV dùng lược đồ trình bày về những

thắng lợi tiêu biểu của cuộc khởi nghĩa

Lam Sơn

- HS theo dõi và ghi chép - Thắng lợi tiêu biểu :

+ Cuộc khởi nghĩa bắt đầu từ Lam Sơn (Thanh Hoá) được sự hưởng ứng của nhân dân vùng giải phóng càng

mở rộng từ Thanh Hoá vào Nam + Chiến thắng Tốt Động, Xương Giang đập tan 10 vạn quân cứu viện khiến giặc cùng quẫn tháo chạy về nước

- PV : Rút ra vài đặc điểm của khởi

- HS suy nghĩ và trả lời

- GV bổ sung kết quả

+ Từ một cuộc chiến tranh ở địa phương phát triển thành cuộc đấu trnah giải phóng dân tộc

+ Suốt từ đầu đếncuối cuộc khởi nghĩa tư tưởng nhân nghĩa được đề cao

+ Có đại bản doanh, căn cứ địa

4 Củng cố :

Đặc điểm của cuộc kháng chiến chống Tống và khởi nghĩa Lam Sơn Nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mông - Nguyên Hướng dẫn HS lập niên biểu cho cuộc kháng chiến thế kỷ XI - XV

5 Dặn dò :

Lập niên biểu của cuộc kháng chiến thế kỷ XI - XV theo mẫu :