CÁC NƯỚC ĐẾ QUỐC ANH, PHÁP, ĐỨC, MỸ VÀ SỰ BÀNH TRƯỚNG THUỘC ĐỊA (tt) - Lịch sử lớp 10 pot

ĐỨC VÀ MỸ CUỐI THẾ KỶ XIX ĐẦU THẾ KỶ XX Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân - Trước hết, GV nêu câu hỏi: Hãy cho biết những biểu hiện phát triển công nghiệp của Đức sau khi thống nhất.. -

TIếN TRÌNH Tổ CHứC DạY - HọC

1 Kiểm tra bài cũ

Câu hỏi 1: Tình hình kinh tế , chính trị nổi bật của Anh và Pháp cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX? Nêu đặc điểm của chủ nghĩa đế quốc Anh và Pháp?

Câu hỏi 2: Nguyên nhân dẫn đến việc hình thành các đặc điểm của đế quốc Anh và Pháp?

2 Dẫn dắt vào bài mới

Tiết học trước chúng ta đã tìm hiểu Anh, Pháp chuyển sang giai đoạn

đế quốc chủ nghĩa đó là hai nước tư bản già Còn hai nước tư bản trẻ là Đức

và Mỹ quá trình chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa diễn ra như thế nào? Bài học hôm nay sẽ lý giải vấn đề nêu trên

3 Tổ chức các hoạt động trên lớp

Các hoạt động của thầy và trò

Những kiến thức HS cần nắm

vững

Tiết 2:

B ĐỨC VÀ MỸ CUỐI THẾ KỶ XIX ĐẦU THẾ KỶ XX Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân

- Trước hết, GV nêu câu hỏi: Hãy cho biết

những biểu hiện phát triển công nghiệp của

Đức sau khi thống nhất?

- HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi

- GV nhận xét trình bày và phân tích: Sau

khi thống nhất đất nước tháng 1-1871, nền

kinh tế Đức phát triển với tốc độ mau lẹ Từ

1870 – 1900 sản xuất than tăng 4 lần, gang

tăng 6 lần, độ dài đường sắt tăng gấp đôi, đức

đã vượt qua Pháp và đuổi kịp Anh Trong

những ngành công nghiệp mới như kỹ nghệ

điện, hoá chất … Đực đạt thành tựu đáng kể

Năm 1883, công nghiệp hoá chất của Đức đã

sản xuất 2/3 lượng thuốc nhuộm trên thế giới

- GV nâu câu hỏi: Nguyên nhân dẫn đến sự

 Nước Đức

- Sau khi thống nhất đất nước tháng

1 – 1871, nền kinh tế Đức phát triển với tốc độ mau lẹ vươn lên đứng đầu châu Âu và thứ hai thế giới

phát triển của công nghiệp Đức?

- HS đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK trả lời

câu hỏi

- GV nhận xét, bổ sung và chốt ý: nguyên

nhân công nghiệp đức phát triển là:

Thị trường dân tộc thống nhất, giàu tài

nguyên, nhờ tiến bồi thường chiến tranh với

Pháp, tiếp thu những thành tựu khoa học kỹ

thuật hiện đại của những nước đi trước có

nguồn nhân lực dồi dào

- GV giới thiệu những số liệu về tốc độ

tăng trưởng công nghiệp của Đức trong

những năm 1890 – 1900 là 163% và bảng

thống kê hàng hoá xuất khẩu hàng hoá tăng

lên rõ rệt

- Sau đó, GV kết luận: Đến đầu năm 1900,

Đức đã vượt qua Anh về sản xuất thép Về

tổng sản lượng công nghiệp Đức dẫn đầu

- Nguyên nhân: thị trường dân tộc thống nhất, giàu tài nguyên, nhờ tiền bồi thường chiến tranh với Pháp, tiếp thu những thành tựu khoa học kỹ thuật hiện đại của những nước đi trước, có nguồn nhân lực dồi dào

châu Âu thứ hai thế giới chỉ đứng sau Mỹ

Hoạt động 2: Cá nhân

- GV nêu câu hỏi: Sự phát triển của công

nghiệp đã tác động như thế nào đến xã hội?

- HS dựa vào vốn hiểu biết của mình và

SGK trả lời

- GV nhận xét và chốt ý: thay đổi cơ cấu

dân cư giữa thành thị và nông thôn Từ năm

1871 – 1901 dân cư thành thị tăng từ 36%

đến 54,3% Nhiều thành phố mới, nhiều trung

tâm thương nghiệp bến cảng xuất hiện

- GV nêu câu hỏi: Quá trình tập trung sản

xuất hình thành các tổ chức độc quyền diễn

ra như thế nào?

- HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi

- GV nhận xét, trình bày và phân tích

+ Quá trình tập trung sản xuất và hình

thành các công ty độc quyền diễn ra mạnh mẽ

- Tác động xã hội : Thay đổi cơ cấu dân cư giữa thành thị và nông thôn Nhiều thành phố mới, nhiều trung tâm thương nghiệp bến cảng xuiất hiện

- Quá trình tập trung sản xuất và hình

và sớm hơn các nước khác ở châu Âu Với

hình thức độc quyền là Cácten và Xanhđica

GV dẫn chứng: không đầy 1% xí nghiệp

sử dụng hơn ¾ tổng số điện lực, trong khi

91% là xí nghiệp nhỏ chỉ nhận có 7% thôi; số

lượng Cácten tăng lên nhanh chóng: năm

1905 có 385, đến năm 1911 có tới 550 – 600

+ Tư bản công nghiệp kết hợp với tư bản

ngân hàng thành tư bản tài chính Quá trình

tập trung Ngân hàng cũng diễn ra cao độ

- GV nêu câu hỏi: Tình hình nông nghiệp

Đức phát triển như thế nào?

- HS trả lời câu hỏi

- GV nhận xét và chốt ý: Nông nghiệp

Đức có tiến bộ song chậm chạp

- GV hướng dẫn HS tìm hiểu nguyên nhân

của tình trạng trên là do: Việc tiến hành cách

mạng không triệt để, phần lớn ruộng đất nằm

thành các công ty độc quyền diễn ra mạnh mẽ và sớm hơn các nước khác

ở châu Âu Với hình thức độc quyền

là Cácten và Xanhđica

- Quá trình tập trung Ngân hàng cũng diễn ra cao độ Tư bản công nghiệp kết hợp với tư bản ngân hàng thành

tư bản tài chính

- Nông nghiệp Đức có tiến bộ song chậm chạp

trong tay quý tộc và địa chủ; phương pháp

canh tác vẫn còn tàn dư của chế độ phong

kiến

- GV nhấn mạnh: hậu quả của sự phát triển

của chủ nghĩa tư bản làm cho nông dân Đức

càng phân hoá sâu sắc Phần lớn nông dân bị

phá sản phải đi làm thuê cho địa chủ, phú

nông hoặc đi kiếm ăn ở các cơ sở công

nghiệp

Hoạt động 3: Cả lớp và cá nhân

- GV trình bày và phân tích về chính trị:

+ Hiến pháp: 1871 quy định Đức là một

Liên bang gồm 22 bang và 3 thành phố tự do,

theo chế độ quân chủ lập hiến Hoàng đế là

người đứng đầu có quyền lực tối cao như

tổng chỉ huy quân đội, bổ nhiệm và cách chức

thủ tướng, triệu tập và giải tán Quốc hội

Quyền lập pháp trong tay hai viện: Thượng

* Tình hình chính trị:

- Đức là một Liên bang theo chế độ quân chủ lập hiến, Hoàng đế là người đứng đầu có quyền lực tối cao

viện và Hạ viện nhưng quyền lực bị thu hẹp,

các ang vẫn giữ hình thức vương quốc tức có

cả Vua, Chính phủ và Quốc Hội

GV nhấn mạnh cho HS thấy rõ: Phổ là

bang lớn nhất trong Liên Bang Đức, vai trò

của Phổ trong liên bang rất lớn: Hoàng đế

Đức là vua Phổ, thủ tướng Đức là Thủ tướng

Phổ

Nhà nước Liên bang được xây dựng trên

cơ sở liên minh giữa giai cấp tư sản và quý

tộc hoá tư sản, đây là lực lượng đã lãnh đạo

cuộc thống nhất đất nước bằng con đường vũ

lực có vị thế chính trị, kinh tế và giữ vai trò

quan trọng khi Đức chuyển sang giai đoạn đế

quốc chủ nghĩa

- GV giúp HS thấy rõ: mặc dù có Hiến

Pháp và Quốc hội nhưng chế độ chính trị ở

Đức không phải là đại nghị tư sản mà thực

- Chế độ chính trị ở Đức không phải

là đại nghị tư sản mà thực chất là chế

độ bán chuyên chế phục vụ giai cấp

tư sản và quý tộc hoá tư sản, đi ngược lại quyền lợi của nhân dân

chất là chế độ bán chuyên chế, áp dụng sự

thống trị của Phổ trên toàn nước Đức

- GV nêu câu hỏi: Nêu chính sách đối

ngoại của Đức ?

- HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi:

- GV nhận xét và chốt ý:

+ Công khai đòi chia lại thị trường và

thuộc địa thế giới

+ Ráo riết chạy đua vũ trang chuẩn bị gây

chiến, dẫn đến mâu thuẫn giữa Đức với anh

và Pháp càng sâu sắc

- GV nêu câu hỏi: Đặc điểm nổi bật của

chủ nghĩa đế quốc Đức?

- Sau khi HS trả lời, GV chốt ý: Tính chất

quân phiệt hiếu chiến là đặc điểm nổi bật của

chủ nghĩa đế quốc Đức

- Chính sách đối ngoại:

+ Công khai đòi chia lại thị trường

và thuộc địa thế giới

+ Ráo riết chạy đua vũ trang chuẩn

bị gây chiến, dẫn đến mâu thuẫn giữa Đức với Anh và Pháp càng sâu sắc

- Đặc điểm của chủ nghĩa đế quốc Đức: là chủ nghĩa quân phiệt hiếu chiến

Hoạt động 4: Cả lớp, cá nhân

- GV trình bày và phân tích: cuối thế kỷ

 Nước Mỹ

a Tình hình kinh tế

XIX nền kinh tế phát triển nhanh chóng vươn

lên hàng thứ nhất thế giới Về sản lượng công

nghiệp bằng ½ tổng sản lượng công nghiệp

các nước Tây Âu và gấp 2 lần Anh, sản xuất

thép và máy móc đứng đầu thế giới Năm

1913 sản lượng gang, thép của Mỹ vượt Đức

2 lần, vượt Anh 4 lần, than gấp hai lần Anh

và Pháp gộp lại

- GV nêu câu hỏi: Vì sao kinh tế Mỹ phát

triển vượt bậc?

- HS dựa vào vốn kiến thức của mình trả

lời câu hỏi

- GV nhận xét và chốt ý: Nguyên nhân là

do:

+ Mỹ giàu nguyên liệu, nhiên liệu giàu có,

có nguồn nhân lực dồi dào

+ Phát triển sau nên áp dụng được những

thành tựu khoa học và kinh nghiệm của các

- Cuối thế kỷ XIX nền kinh tế phát triển nhanh chóng vươn lên hàng thứ nhất thế giới, sản lượng công nghiệp bằng ½ tổng sản lượng công nghiệp các nước Tây Âu và gấp 2 lần Anh

- Nguyên nhân:

+ Mỹ giàu nguyên liệu, nhiên liệu giàu có, có nguồn nhân lực dồi dào

nước đi trước

+ Có thị trường rộng lớn

- GV nêu câu hỏi: Tình hình nông nghiệp

Mỹ phát triển như thế nào?

- HS đọc SGK trả lời câu hỏi

- GV nhận xét trình bày và phân tích: nông

nghiệp Mỹ trở thành vựa lúa lớn và nơi cung

cấp lương thực cho châu Âu

- HS đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK để thấy

được sự phát triển nhanh chóng của nông

nghiệp Mỹ

+ Phát triển sau nên áp dụng được những thành tựu khoa học và kinh nghiệm của các nước đi trước

+ Có thị trường rộng lớn

Nông nghiệp: Nông nghiệp Mỹ đạt

thành tựu đáng kể, Mỹ trở thành vựa lúa lớn và nơi cung cấp thực phẩm cho châu Âu

Hoạt động 5: Cá nhân

- GV nêu câu hỏi: Quá trình tập trung sản

xuất hình thành các công ty độc quyền diễn ra

như thế nào?

- HS đọc SGK ta câu hỏi

- GV nhận xét chốt ý: Sự cạnh tranh gay

gắt trong sản xuất công nghiệp đã thúc đẩy

quá trình tập trung sản xuất và ra đời các

công ty độc quyền, hình thức chủ yếu là

Tờrớt với những ông vua dầu lửa, vua ôtô,

vua thép chi phối mọi hoạt động kinh tế,

chính trị nước Mỹ

- HS đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK để thấy

được việc hình thành các công ty độc quyền

chi phối các hoạt động kinh tế của nước Mỹ

- GV nhấn mạnh để HS thấy rõ Mỹ không

chỉ phát triển kinh tế ngoại thương và xuất

cảng tư bản Thị trường đầu tư và buôn bán

của Mỹ là Canada, các nước vùng Caribe,

Trung Mỹ và một số nước châu Á khác như

Nhật Bản, Ấn Độ, Trung Quốc

- Quá trình tập trung sản xuất và ra đời các công ty độc quyền diễn ra nhanh chóng, hình thức chủ yếu là Tờrớt với những ông vua dầu lửa, vua ô tô, vua thép chi phối mọi hoạt động kinh tế, chính trị nước Mỹ

Hoạt động 6: Cả lớp và cá nhân

- GV trình bày và phân tích: Chế độ chính

trị ở Mỹ là nơi điển hình của chế độ hai Đảng

(Đảng cộng hoà – đại diện cho lợi ích của đại

b Tình hình chính trị

- Chế độ chính trị ở Mỹ là nơi điển hình của chế độ hai Đảng, Đảng cộng hoà và Đảng dân chủ thay nhau lên

tư sản và Đảng dân chủ – đại diện cho lợi ích

của tư sản nông nghiệp và trại chủ) thay nhau

lên cầm quyền song đều bảo vệ lợi ích của

giai cấp tư sản

GV nhấn mạnh thêm: Tuy có khác nhau về

một số chính sách và biện pháp cụ thể nhưng

đều nhất trí trong việc củng cố quyền lực của

giai cấp tư sản, trong việc đối xử phân biệt

với người lao động, cũng như đường lối bành

trướng ra bên ngoài

- GV cho Hs đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK

để minh chứng cho chính sách phân biệt đối

xử giữa người da đen với người da trắng

- GV nêu câu hỏi: Hãy cho biết chính sách

đối ngoại của Mỹ?

- HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi

- GV nhận xét và chốt ý:

+ Đây là thời kỳ Mỹ đẩy mạnh việc thôn

cầm quyền

- Thống nhất việc củng cố quyền lực của giai cấp tư sản, trong việc đối xử phân biệt với người lao động, cũng như đường lối bành trướng ra bên ngoài

tính những đất đai rộng lớn ở miền Trung và

Tây của thổ dân Inđian, mở rộng biên giới

đến bờ Thái Bình Dương

+ Từ thập niên 80, Mỹ bành trướng khu

vực Mỹ – Latinh gây chiến với Tây Ban Nha

để tranh giành Ha-oai, CuBa và Philippin…

Xâm nhập vào thị trường Trung Quốc

- Chính sách đối ngoại:

+ Mỹ mở rộng biên giới đến bờ Thái Bình Dương

+ Bành trướng khu vực Mỹ-Latinh gây chiến với Tây Ban Nha để tranh giành Ha-Oai, cuba và Philippin… Xâm nhập vào thị trường Trung Quốc

4 Sơ kết bài học

- GV tổ chức cho các em trả lời các câu hỏi: Tình hình kinh tế, chính trị và chính sách đối ngoại của Đức và Mỹ cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX

- Yêu cầu Hs chỉ trên biểu đồ vị trí kinh tế và lược đồ chính trị thế giới để thấy được sự thay đổi về vị trí kinh tế và thuộc địa của các đế quốc cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX và cho nhận xét

5 Dặn dò, bài tập về nhà

- Học bài cũ, đọc trước bài mới