CÁC NƯỚC ĐẾ QUỐC ANH, PHÁP, ĐỨC, MỸ VÀ SỰ BÀNH TRƯỚNG THUỘC ĐỊA - Lịch sử lớp 10 pdf

Kiến thức - Nắm được những nét khái quát về tình hình kinh tế, chính trị của các nước Anh, Pháp, Đức, Mỹ hồi cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX; những nét chung và đặc điểm riêng.. Tình hì

CÁC NƯỚC ĐẾ QUỐC ANH, PHÁP, ĐỨC, MỸ

VÀ SỰ BÀNH TRƯỚNG THUỘC ĐỊA

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm được:

1 Kiến thức

- Nắm được những nét khái quát về tình hình kinh tế, chính trị của các nước Anh, Pháp, Đức, Mỹ hồi cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX; những nét chung và đặc điểm riêng

- Hiểu được đây là thời kỳ các nước đế quốc đẩy mạnh việc xâm lược thuộc địa, phân chia lại thị trường thế giới làm cho mâu thuẫn giữa các đế quốc với đế quốc và giữa đế quốc với thuộc địa ngày càng sâu sắc

2 Tư tưởng, tình cảm, thái độ

Giúp HS nâng cao nhận thức về bản chất của chủ nghĩa đế quốc, ý thức cảnh giác cách mạng; đấu tranh chống các thế lực gây chiến, bảo vệ hoà bình

3 Kỹ năng

I THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY - HỌC

- Bảng thống kê biểu thị sự thay đổi về sản lượng công nghiệp của các nước Anh, Pháp, Mỹ, Đức

- Sơ đồ thay đổi vị trí kinh tế các nước đế quốc cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX

- Lược đồ các nước đế quốc đầu thế kỷ XX

I I TIếN TRÌNH Tổ CHứC DạY - HọC

1 Kiểm tra bài cũ

Câu hỏi 1: Nêu những thành tựu về khoa học kỹ thuật cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX?

Câu hỏi 2: Sự ra đời và những đặc điểm cơ bản của chủ nghĩa Tư bản

ở giai đoạn đế quốc chủ nghĩa?

2 Dẫn dắt vào bài mới

Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, là thời kỳ phát triển mạnh mẽ của các nước Tư bản tiên tiến, đánh dấu bước chuyển từ giai đoạn tự do cạnh tranh sang giai đoạn độc quyền Cùng với đó là chính sách mở rộng xâm

lược thuộc địa để có thêm thị trường và vơ vét nguyên liệu đưa về chính quốc Sự tranh chấp thuộc địa đã làm cho mâu thuẫn giữa các nước đế quốc trở nên sâu sắc Tình hình kinh tế, chính trị và chính sách đối ngoại các nước Anh, Pháp, Đức, Mỹ như thế nào, chúng ta cùng tìm hiểu nội dung bài học hôm nay để trả lời câu hỏi nêu trên

3 Tổ chức các hoạt động trên lớp

Các hoạt động của thầy và trò

Những kiến thức HS cần nắm

vững Tiết 1:

A ANH VÀ PHÁP CUỐI THẾ KỶ XIX ĐẦU THẾ KỶ XX

Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân

- Trước hết, Gv trình bày và phân tich: Đầu

thập niên 70 của thế kỷ XIX, nền công nghiệp

Anh vẫn đứng đầu thế giới Sản lượng than

của Anh gấp 3 lần Mỹ và Đức; sản lượng

gang gấp 4 lần Mỹ và gần 5 lần Đức Về xuất

khẩu kim loại sản lượng của 3 nước Pháp,

Đức Mỹ gộp lại không bằng Anh

- Tiếp đó GV nêu câu hỏi: Cuối thập niên

 Nước Anh

70 tình hình kinh tế Anh ra sao?

- HS đọc SGK trả lời câu hỏi

- GV nhận xét và chốt ý: Từ cuối thập niên

70, Anh mất dần địa vị độc quyền công

nghiệp, do vậy mất luôn cả vai trò lũng đoạn

thị trường thế giới, bị Mỹ và Đức vượt qua

- GV giới thiệu “bảng thống kê biểu thị sự

thay đổi về sản lượng công nghiệp của các

nước Anh, Pháp, Đức, Mỹ” trong SGK

GV hỏi”: Nguyên nhân của sự giảm sút

đó?

- HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi

- GV nhận xét và trình bày: Nguyên nhân

là:

+ Máy móc thiết bị xuất hiện sớm nên đã

cũ và lạc hậu, việc hiện đại hoá rất tốn kém

+ Một sớ lớn tư bản chạy sang thuộc địa,

vì ở đây lợi nhuận Tư bản đẻ ra nhiều hơn

* Tình hình kinh tế:

- Từ cuối thập niên 70, Anh mất dần địa vị độc quyền công nghiệp, do vậy mất luôn cả vai trò lũng đoạn thị trường thế giới, bị Mỹ và Đức vượt qua

Các hoạt động của thầy và trò

Những kiến thức HS cần nắm

vững

chính quốc Mặt khác, cướp đoạt thuộc địa có

lợi nhiều hơn so với đầu tư cải tạo công

nghiệp

- GV nhấn mạnh: Tuy vai trò bá chủ thế

giới về công nghiệp bị giảm sút, song Anh

vẫn chiếm ưu thế về tài chính, xuất cảng tư

bản, thương mại, hải quân và thuộc địa

- Tuy vậy, Anh vẫn chiếm ưu thế về tài chính, xuất cảng tư bản, thương mại, hải quân và thuộc địa

Hoạt động 2: Nhóm

- GV chia lớp thành các nhóm và nêu câu

hỏi: Quá trình tập trung sản xuất trong công

nghiệp diễn ra như thế nào?

- HS làm việc theo nhóm đọc SGK cử đại

diện trả lời câu hỏi

- GV nhận xét và chốt ý: Đây là thời kỳ

quá trình tập trung tư bản diễn ra mạnh mẽ,

nhiều tổ chức độc quyền ra đời chi phối toàn

bộ đời sống kinh tế nước Anh, 5 ngân hàng ở

khu Xi-ti Luân Đôn nắm 70% số tư bản cả

- Công nghiệp: Quá trình tập trung

tư bản diễn ra mạnh mẽ, nhiều tổ chức độc quyền ra đời chi phối toàn

bộ đời sống kinh tế nước Anh

nước

- GV giới thiệu cho HS biết: Nông nghiệp

nước Anh lâm vào tình trạng khủng hoảng

trầm trọng Nguyên nhân là do tư sản Anh

không đầu tư vào sản xuất nông nghiệp mà

chủ yếu vào buôn bán lương thực và giá

lương thực châu Âu và Mỹ rất rẽ

- Nông nghiệp: Nước Anh lâm vào

tình trạng khủng hoảng trầm trọng Anh phải nhập khẩu lương thực

Hoạt động 3: Cả lớp và cá nhân

- GV trình bày và phân tích: Anh là nước

theo thể chế chính trị quân chủ lập hiến với

việc thực hiện chế độ Hai Đảng (Đảng Tự do

và Đảng Bảo thủ) thay nhau cầm quyền Sự

khác biệt giữa hai Đảng là không đáng kể,

chủ yếu về biện pháp cụ thể song đều thống

nhất với nhau trong việc bảo vệ lợi ích của

giai cấp tư sản, đàn áp phong trào quần chúng

và đẩy mạnh xâm lược thuộc địa

- GV nêu câu hỏi: Cho biết chính sách đối

* Tình hình chính trị:

- Anh là nước theo thể chế chính trị quân chủ lập hiện với việc thực hiện chế độ hai Đảng (Đảng tự do và Đảng Bảo thủ) thay nhau cầm quyền, song đều bảo vệ quyền lợi của giai cấp tư sản

Các hoạt động của thầy và trò

Những kiến thức HS cần nắm

vững

ngoại của Anh?

- HS dựa vào SGK trả lời câu hỏi

- GV nhận xét và chốt ý: Đây là thời kỳ

giai cấp tư sản Anh tăng cường mở rộng hệ

thống thuộc địa đặc biệt ở Châu Á và Châu

Phi GV kết hợp khai thác lược đồ để HS

nhận biết được hệ thống thuộc địa rộng lớn

của đế quốc Anh đầu thế kỷ XX trải dài từ

Bắc Mỹ, châu Phi, Châu Á đến châu Đại

Dương

- GV nhấn mạnh: Chủ nghĩa đế quốc Anh

tồn tại và phát triển dựa trên sự bóc lột một

hệ thống thuộc địa rộng lớn (chiếm ¼ lãnh

thổ và ¼ dân số thế giới) do vậy được mệnh

danh là chủ nghĩa đế quốc thực dân "Mặt trời

không bao giờ lặn" trên đất nước Anh, Lênin

nhận xét: "Nước Anh không chỉ là quê hương

của hệ thống công xưởng ủa chủ nghĩa tư

- Đây là thời kỳ giai cấp tư sản Anh tăng cường mở rộng hệ thống thuộc địa đặc biệt là ở Châu Á và châu Phi

- Đặc điểm đế quốc Anh: là chủ nghĩa đế quốc thực dân

bản, mà còn là thuỷ tổ của chủ nghĩa đế quốc

hiện đại"

Chủ nghĩa thực dân Anh đã trở thành đặc

trưng riêng của chủ nghĩa đế quốc Anh Việc

xuất khẩu tư bản của Anh mang những quy

mô to lớn Nước Anh là một cường quốc

thuộc địa chính

Hoạt động 4: Cả lớp, cá nhân

- GV: trước 1870, công nghiệp Pháp đứng

hàng thứ hai thế giới, cuối thập niên 70 trở đi

công nghiệp Pháp bắt đầu chậm lại

- GV nêu câu hỏi: Nguyên nhân tại sao

công nghiệp Pháp phát triển chậm lại?

- HS dựa vào SGK tự trả lời câu hỏi

- GV nhận xét và chốt ý:

+ Pháp thất bại trong cuộc chiến tranh

Pháp – Phổ, do đó phải bồi thường chiến

tranh

 Nước Pháp

Tình hình kinh tế

- Cuối thập niên 70 trở đi công nghiệp Pháp bắt đầu phát triển chậm lại

- Nguyên nhân:

+ Pháp thất bại trong cuộc chiến tranh Pháp – Phổ do đó phải bồi

Các hoạt động của thầy và trò

Những kiến thức HS cần nắm

vững

+ Nghèo tài nguyên và nhiên liệu, đặc biệt

là than đá

+ Giai cấp tư sản chỉ chú trọng đến xuất

cảng tư bản sang những nước chậm phát triển

để thu lợi nhuận cao chứ không hú trọng phát

triển công nghiệp trong nước

- GV kết luận: Hậu quả là cuối thế kỷ XIX

sản xuất công nghiệp của Pháp tụt xuống

hàng thứ tư sau Đức, Mỹ, Anh, kỹ thuật lạc

hậu rõ rệt so với những nước công nghiệp trẻ

- GV nêu câu hỏi: Bên cạnh những yếu

kém đó công nghiệp Pháp có những tiến bộ

gì?

- HS đọc SGK trả lời câu hỏi

- GV trình bày và phân tích: Mặc dù có sự

sút kém, song công nghiệp Pháp cũng có tiến

bộ đáng kể Hệ thống đường sắt lan rộng

khắp nơi cả nước đã đẩy nhanh sự phát triển

thường chiến tranh

+ Nghèo tài nguyên và nhiên liệu, đặc biệt là than đá

+ Giai cấp tư sản chỉ chú trọng đến xuất cảng tư bản sang những nước chậm phát triển để thu lợi nhuận cao chứ không hú trọng phát triển công nghiệp trong nước

của ngành khai mỏ, luyện kim và thương

nghiệp Việc cơ khí hoá sản xuất được tăng

cường Từ năm 1852 – 1900 số xí nghiệp sử

dụng máy móc tăng lên 9 lần, số động cơ

chạy bằng hơi nước tăng lên 12 lần

Nông nghiệp Pháp vẫn giữ vai trò quan

trọng trong nền kinh tế Pháp vì phần đông

dân cư sống bằng nghề nông Tình trạng đất

đai phân tán, manh mún không cho phép sử

dụng máy móc và kỹ thuật canh tác mới

- GV chốt ý: Những biểu hiện của tình

hình nông nghiệp trên chứng tỏ sự thâm nhập

của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa

trong nông nghiệp ở Pháp diễn ra chậm chạp

- Sự thâm nhập của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa trong nông nghiệp ở Pháp diễn ra chậm chạp do đất đai bị chia nhỏ

Hoạt động 5: Cá nhân

- GV: Quá trình tập trung sản xuất hình

thành các công ty độc quyền diễn ra như thế

nào?

Các hoạt động của thầy và trò

Những kiến thức HS cần nắm

vững

- HS đọc SGK trả lời câu hỏi

- GV nhận xét, bổ sung và chốt ý: đầu thế

kỷ XX quá trình tập trung sản xuất cũng diễn

ra trong lĩnh vực công nghiệp, dẫn đến việc

hình thành các công ty độc quyền, từng bước

chi phối nền kinh tế Pháp, đặc biệt trong lĩnh

vực ngân hàng (GV nhấn mạnh ở Pháp quá

trình diễn ra chậm hơn các nước khác)

- GV nâu câu hỏi: Đặc điểm nổi bật của tổ

chức độc quyền ở Pháp?

- HS dựa vào SGK và vốn hiểu biết của

mình trả lời câu hỏi

- GV nhận xét và chốt ý

+ Sự tập trung ngân hàng đạt đến mức cao:

5 ngân hàng lớn ở Pari nắm 2/3 tư bản của

các ngân trong cả nước

+ Khác với Anh tư bản chủ yếu đầu tư vào

thuộc địa, còn ở Pháp tư bản phần lớn đưa

- Đầu thế kỷ XX quá trình tập trung sản xuất cũng diễn ra trong lĩnh vực công nghiệp, dẫn đến việc hình thành các công ty độc quyền, từng bước chi phối nền kinh tế Pháp, đặc biệt trong lĩnh vực ngân hàng

vốn ra nước ngoài, cho các nước chậm tiến

vay với lãi suất lớn

- GV cho HS đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK

để thấy được số vốn mà tư bản Pháp đầu tư ở

nước ngoài nhiều như thế nào?

- GV nêu câu hỏi: Hãy nêu đặc điểm cơ

bản của chủ nghĩa đế quốc Pháp?

- HS trả lời câu hỏi

- GV kết luận: Chủ nghĩa đế quốc Pháp là

chủ nghĩa đế quốc cho vay nặng lãi

- Đặc điểm : Tư bản Pháp phần lớn đưa vốn ra nước ngoài, cho các nước chậm tiến vay với lãi suất lớn Chủ nghĩa đế quốc cho Pháp là chủ nghĩa

đế quốc cho ay nặng lãi

Hoạt động 6: Cả lớp và cá nhân

- GV trình bày và phân tích:

+ Sau cách mạng tháng 9 – 1870 nước

Pháp thành lập nền cộng hoà thứ ba, song

phái cộng hoà đã sớm chia thành hai nhóm:

Ôn hoà vá Cấp tiến thay nhau cầm quyền

Đặc điểm của nền cộng hoà là tình trạng

thường xuyên khủng hoảng nội các Trong

Tình hình chính trị

- Sau cách mạng tháng 9 – 1870, nước Pháp thành lập nền cộng hoà thứ ba, song phái cộng hoà đã sớm chia thành hai nhóm: Ôn hoà và Cấp tiến thay nhau cầm quyền

- Đặc điểm của nền cộng hoà là tình trạng thường xuyên khủng hoảng nội

Các hoạt động của thầy và trò

Những kiến thức HS cần nắm

vững

vòng 40 năm (1875 – 1914) ở Pháp diễn ra 50

lần thay đổi chính phủ

- GV nêu câu hỏi: Nêu chính sách đối

ngoại của Pháp?

- HS đọc SGK trả lời

- GV nhận xét, chốt ý:

Pháp tăng cường chạy đua vũ trang để trả

mối thù với Đức; tiến hành những cuộc chiến

tranh xâm lược thuộc địa chủ yếu ở khu vực

chậu Á và châu Phi

- HS đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK để thấy

được chính sách xâm lược thuộc địa của

Pháp, qua đó thấy được hệ thống thuộc địa

của Pháp rất rộng lớn, chỉ sau Anh

các

- Pháo tăng cường chạy đua vũ trang

để trả mối thù Đức; tiến hành những cuộc chiến tranh xâm lược thuộc địa, chủ yếu là ở khu vực châu Á và châu Phi

4 Sơ kết bài học

- Yêu cầu HS trả lời các câu hỏi: Tình hình kinh tế, chính trị nổi bật của Anh và Pháp cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX? Nêu đặc điểm của chủ nghĩa đế quốc Anh và Pháp?

- Nguyên nhân dẫn đến việc hình thành các đặc điểm của đế quốc Anh

và Pháp?