NHỮNG CUỘC CHIẾN ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂM Ở CÁC THẾ KỶ X - XV - Giáo án lịch sử lớp 9 docx

Mở bài Trong những thế kỷ đầu độc lập, xây dựng đất nước, nhân dân ta vẫn phải tiếp tục tiến hành các cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm và đã làm nên biết bao chiến thắng huy hoàng

NHỮNG CUỘC CHIẾN ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂM

Ở CÁC THẾ KỶ X - XV

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức

- Gần 6 thế kỷ đầu thời kỳ độc lập, nhân dân Việt Nam phải liên tiếp

tổ chức những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, bảo vệ Tổ quốc

- Với tinh thần dũng cảm, truyền thống yêu nước ngày càng sâu đậm, nhân dân ta đã chủ động sáng tạo, vượt qua mọi thách thức khó khăn đánh lại các cuộc xâm lược

- Trong sự nghiệp chống ngoại xâm vĩ đại đó, không chỉ nổi lên những trận quyết chiến đầy sáng tạo mà còn xuất hiện một loạt các nhà chỉ huy quân sự tài năng

2 Tư tưởng

- Giáo dục lòng yêu nước, ý thức bảo vệ nền độc lập và thống nhất của Tổ quốc

- Bồi dưỡng ý thức đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau giữa các dân tộc

- Bồi dưỡng niềm tự hào dân tộc và lòng biết ơn với các thế hệ tổ tiên, các anh hùng dân tộc đã chiến đấu quên mình vì Tổ quốc

kỹ năng phân tích, tổng hợp

I THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY - HỌC

- Bản đồ Lịch sử Việt Nam có ghi các địa danh liên quan

- Một số tranh ảnh về chiến trận hay về các anh hùng dân tộc Một số đoạn trích, thơ văn …

I I TIếN TRÌNH Tổ CHứC DạY - HọC

1 Kiểm tra bài cũ

Câu : Nguyên nhân tạo nên sự phát triển nông nghiệp ở thế kỷ XI –

XV?

Câu : Sự phát triển của thủ công nghiệp thời Lý – Trần – Lê?

2 Mở bài

Trong những thế kỷ đầu độc lập, xây dựng đất nước, nhân dân ta vẫn phải tiếp tục tiến hành các cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm và đã làm nên biết bao chiến thắng huy hoàng giữ vững nền độc lập dân tộc Chúng ta cùng nhau tìm hiểu bài 19 để ôn lại những chiến thắng huy hoàng

ấy

3 Tổ chức dạy học bài mới

Các hoạt động của thầy và trò

Những kiến thức HS cần nắm

vững

- Trước hết GV gợi lại cho HS nhớ về triều

đại nhà Tống ở Trung Quốc thành lập và sụp

đổ ở thời gian nào

- HS nhớ lại kiến thức đã học ở phần

Trung Quốc phong kiến để trả lời:

+ Thành lập: năm 960

+ Sụp đổ: năm 1271 (cuối thế kỷ XIII)

- GV dẫn dắt: trong thời gian tồn tại 3 thế

kỷ, nhà Tống đã 2 lần đem quân xâm lược

nước ta, nhân dân Đại Việt đã 2 lần kháng

chiến chống Tống

I CÁC CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC TỐNG Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân

- GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy

được nguyên nhân quân Tống xâm lược nước

 Kháng chiến chống Tống thời Tiền Lê

- Năm 980 nhân lúc triều đình nhà

ta, triều đình đã tổ chức kháng chiến như thế

nào và giành thắng lợi ra sao?

- HS theo dõi SGK, phát biểu

- GV bổ sung và kết luận

- GV cấp thêm tư liệu: Năm 979 Đinh

Tiên Hoàng và con trưởng bị ám sát, triều

đình nhà Đinh lục đục gặp nhiều khó khăn,

Vua mới Đinh Toàn còn nhỏ mới 6 tuổi Tôn

mẹ là Dương Thị làm Hoàng Thái Hậu

+ Trước nguy cơ bị xâm lược Thái hậu

Dương Thị đã đặt quyền lợi của đất nước lên

trên quyền lợi của dòng họ, tôn thập đạo

tướng quân Lê Hoàn lên làm vua để lãnh đạo

kháng chiến

+ Sự mưu lược của Lê Hoàn trong quá

trình chỉ huy kháng chiến, vờ thua để nhử

Đinh gặp khó khăn, vua Tống cử quân sang xâm lược nước ta

- Trước tình hình đó Thái hậu họ Dương và triều định nhà Đinh đã tôn

Lê Hoàn làm vua để lãnh đạo kháng chiến

Các hoạt động của thầy và trò

Những kiến thức HS cần nắm

vững

giặc lúc trá hàng và bất ngờ đánh úp

- Phát vấn: Em nhận xét gì về thắng lợi

của cuộc kháng chiến chống Tống và cho biết

nguyên nhân các cuộc thắng lợi

- HS suy nghĩ trả lời

- GV nhận xét, bổ sung, kết luận:

+ Đây là thắng lợi rất nhanh, rất lớn đè bẹp

ý chí xâm lược của quân tống Hàng trăm

năm sau nhân dân ta được sống trong cảnh

yên bình Năm 1075 nhà Tống mới dám nghĩ

đến xâm lược Đại Việt

+ Nguyên nhân thắng lợi là do:

Triều đình nhà Đinh và Thái Hậu họ

Dương sẵn sàng vì lợi ích dân tộc mà hy sinh

lợi ích dòng học để tạo thuận lợi cho cuộc

kháng chiến chống Tống

Do ý chí quyết chiến bảo vệ độc lập của

quân dân Đại Việt

- HS: nghe, tự ghi nhớ

- Thắng lợi lớn nhanh chóng, thắng ngay ở vùng đông Bắc khiến vua Tống không dám nghĩ đến việc xâm lược Đại Việt, củng cố vững chắc nền độc lập

Do có sự chỉ huy mưu lược của Lê Hoàn

- HS nghe, tự ghi nhớ

Hoạt động 2: Cả lớp, cá nhân

- GV tiếp tục yêu cầu HS theo dõi để thấy

được:

+ Am mưu xâm lược nước ta của quân

Tống

+ Nhà Lý tổ chức kháng chiến thế nào qua

2 giai đoạn:

Giai đoạn : Chủ động đem quân đánh

Tống

Giai đoạn  : Chủ động lui về phòng thủ

giặc

- HS theo dõi SGK theo yêu cầu của GV,

phát biểu về âm mưu xâm lược của Nhà tống

- GV nhận xét, bổ sung, kết luận

+ Sự khủng hoảng của nhà Tống: phía Bắc

phải đối phó với nước Liêu (bộ tộc Khiết

 Kháng chiến chống tống thời Lý (1075 – 1077)

Các hoạt động của thầy và trò

Những kiến thức HS cần nắm

vững

Đan), nước Ha (dân tộc Đảng Hạ), trong nước

nông dân nổi dậy Trong hoàn cảnh đó vua

Tống và Tể tướng Vương An Thạch chủ

trương đánh Đại Việt hy vọng dùng chiến

công ngoài biên giới để lấn áp tình hình trong

nước, doạ nạt Liêu và Hạ

+ Các hoạt động chuẩn bị của quân Tống:

Tổ chức khu vực biên giới Việt Trung thành

một hệ thống căn cứ xâm lược lợi hại Trong

đó Ung Châu (Nam Ninh, Quảng Tây) và cửa

biển Khâm Khẩu và Khâm Liên Quảng Đông

là những vị trí xuất quân của Đại Việt được

bố trí rất chu đáo, nhất là ung Châu được xây

dựng thành căn cứ hậu cần lớn nhất chuẩn bị

cho việc xâm lược (có thành kiên cố với 5000

quân)

Am mưu và hành động chuẩn bị xâm lược

của nhà Tống đã để lộ ra và nhà Lý đối phó

- Thập kỷ 70 của thế kỉ XI nhà Tống

âm mưu xâm lược Đại Việt, đồng thời tích cực chuẩn bị cho cuộc xâm lược

như thế nào?

- HS trả lời: Nhà Lý kháng chiến thế nào

qua 2 giai đoạn

GV nhận xét, bổ sung:

- Kết hợp với dùng lược đồ trình bày các

giai đoạn của cuộc kháng chiến

- GV có thể đàm thoại với HS về Thái Hậu

Ỷ Lan và Thái Uý Lý Thường Kiệt để HS

biết thêm về các nhân vật lịch sử

- GV giúp HS nhận thức đúng về hành

động đem quân đánh sang Tống của Lý

Thường Kiệt, không phải là hành động xâm

lược mà là hành động tự vệ

- Trước âm mưu xâm lược của quân Tống, nhà Lý đã tổ chức kháng chiến

+ Giai đoạn 1: Lý Thường Kiệt tổ

chức thực hiện chiến lược :tiên phát chế nhân” đem quân đánh trước chặn thế mạnh của giặc

- Năm 1075 Quân triều đình cùng các dân tộc miền núi đánh sang đất Tống, Châu Khâm, Châu Liên, Ung Châu, sau đó rút về phòng thủ

+ Giai đoạn 2: Chủ động lui về

phòng thủ đợi giặc

Các hoạt động của thầy và trò

Những kiến thức HS cần nắm

vững

- GV có thể tường thuật trận chiến bên bờ

sông Như Nguyệt: Đọc lại bài thơ Thần của

Lý Thường Kiệt Ý nghĩa của bài thơ, tác

dụng của việc đọc vào ban đêm trong đền thờ

Trương Hống, Trương Hát (Hai vị tường của

Triệu Quang Phục)

- HS nghe, tự ghi nhớ:

- Phát vấn: Kháng chiến chống Tống thời

Lý được coi là cuộc kháng chiến rất đặc biệt

trong lịch sử:Em cho biết những nét đặc biệt

ấy là gì?

- HS dựa vào diễn biến cuộc kháng chiến

suy nghĩ và trả lời

- GV kết luận:

+ Có giai đoạn diễn ra ngoài lãnh thổ

(kháng chiến ngoài lãnh thổ)

+ HS nghe và ghi nhớ

- Năm 1077 ba mươi vạn quân Tống kéo sang bị đánh bại bến bờ Bắc của sông Như Nguyệt  ta chủ động giảng hoà và kết thúc chiến tranh

II KHÁNG CHIẾN CHỐNG MÔNG – NGUYÊN THỜI TRẦN (Thế kỷ XIII)

Hoạt động 3: Cả lớp, cá nhân

- Trước hết GV tóm tắt về sự phát triển của

Đế quốc Mông – nguyên, từ việc quân Mông

Cổ xâm lược Nam Tống và làm chủ Trung

Quốc rộng lớn, lập nên nhà Nguyên là một

thế lực hung bạo chinh chiến khắp Á, Âu

Thế kỷ XIII, 3 lần đem quân xâm lược Đại

Việt

- Sau đó GV yêu cầu HS theo dõi SGK

thấy được quyết tâm kháng chiến của quân

dân nhà Trần và những thắng lợi tiêu biểu của

cuộc kháng chiến

- HS theo dõi SGK theo yêu cầu của GV,

phát biểu

- GV nhận xét, bổ sung, kết luận

GV: Có thể đàm thoại với HS về nhân

cách đạo đức, nghệ thuật quân sự của Trần

Quốc Tuấn được nhân dân phong là Đức

- Năm 1258 – 1288 quân Mông – Nguyên 3 lần xâm lược nước ta Giặc rất mạnh và hung bạo

- Các vua Trần cùng nhà quân sự Trần Quốc Tuấn đã lãnh đạo nhân dân cả nước quyết tâm đánh giặc giữ nước

- Những thắng lợi tiêu biểu: Đông Bộ

Các hoạt động của thầy và trò

Những kiến thức HS cần nắm

vững

Thánh Trần, lập đền thờ ở nhiều nơi về quyết

tâm của vua tôi nhà Trần

GV dùng lược đồ chỉ những nơi diễn ra

những trận đánh tiêu biểu có ý nghĩa quyết

định đến thắng lợi của cuộc kháng chiến lần

1, lần 2, lần 3

- GV phát vấn: Nguyên nhân nào đưa đến

thắng lợi trong 3 lần kháng chiến chống

Mông – Nguyên?

- HS suy nghĩ và trả lời:

- GV nhận xét, bổ sung, kết luận

+ Nhà Trần có vua hiền, tướng tài, triều

đình quyết tâm đoàn kết nội bộ và đoàn kết

Đầu, Hàm Tử, Chương Dương, Vạn Kiếp, Bạch đằng

+ Lần 1: Đông Bộ Đầu (bên sông Hồng từ dốc Hàng Than đến dốc Hóc Mai Ba Đình - Hà Nội)

+ Lần 2: Đẩy lùi quân xâm lược năm

1285

Tiêu biểu nhất là trận bạch đằng năm

1288 đè bẹp ý chí xâm lược của quân Mông – Nguyên bảo vệ vững chắc độc lập dân tộc

+ Nhà Trần có vua hiền, tường tài, triều đình quyết tâm đoàn kết nội bộ

và đoàn kết nhân dân chống xâm lược

+ Nhà Trần vốn được lòng dân bởi những chính sách kinh tế của mình

 nhân dân đoàn kết xung quanh

nhân dân chống xâm lược

+ Nhà Trần vốn được lòng dân bởi những

chính sách kinh tế của mình  nhân dân

đoàn kết xung quanh triều đình vâng mệnh

kháng chiến

triều đình vân mệnh kháng chiến

III PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MINH

VÀ KHỞI NGHĨA LAM SƠN Hoạt động 4: Cả lớp, Cá nhân

- Trước hết GV cho HS thấy ở cuối thế kỷ

XIV nhà Trần suy vong Năm 1400 nhà Hồ

thành lập Cuộc cải cách nhà Hồ chưa đạt kết

quả thì quân Minh sang xâm lược nước ta

Nhà Hồ tổ chức kháng chiến nhưng thất bại

Năm 1407 nước ta rơi vào ách thống trị của

nhà Minh

- Sau đó GV yêu cầu HS theo dõi SGK để

thấy được chính sách tàn bạo của Nhà Minh

- Năm 1407 Cuộc kháng chiến chống quân Minh của nhà Hồ thất bại, nước

ta rơi vào ách thống trị của nhà Minh

Các hoạt động của thầy và trò

Những kiến thức HS cần nắm

vững

và hệ quả tất yếu của nó

- HS theo dõi SGK phát biểu

- GV kết luận: Chính sách bạo ngược của

Nhà Minh tất yếu làm bùng nổ các cuộc đấu

tranh của nhân dân ta… tiêu biểu là cuộc khởi

nghĩa Lam Sơn của Lê Lợi

- GV đàm thoại với HS về Lê Lợi, Nguyễn

Trãi

- GV dùng lược đồ trình bày về những

thắng lợi tiêu biểu của cuộc khởi nghĩa Lam

Sơn

- HS theo dõi và ghi chép

- Năm 1418: Khởi nghĩa Lam Sơn bùng nổ Lê Lợi – Nguyễn Trãi lãnh đạo

- Thắng lợi tiêu biểu:

+ Cuộc khởi nghĩa bắt đầu từ Lam Sơn (Thanh Hoá) được sự hưởng ứng của nhân dân vùng giải phóng càng

mở rộng từ Thanh Hoá vào Nam + Chiến thắng Tốt Động, đẩy quân Minh vào thế bị động

- GV: rút ra vài đặc điểm của khởi nghĩa

Lam Sơn

- HS suy nghĩ và trả lời

- GV bổ sung, kết luận

+ Chiến thắng Chi Lăng – xương Giang đập tan 10 vạn quân cứu viện khiến giặc cùng quẫn tháo chạy về nước

- Đặc điểm:

+ Từ một cuộc chiến tranh ở địa phương phát triển thành cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc

+ Suốt từ đầu đến cuối cuộc khởi nghĩa tư tưởng nhân nghĩa được đề cao

+ Có đại bản doanh, căn cứ địa

4 Củng cố

Đặc điểm của cuộc kháng chiến chống Tống và khởi nghĩa Lam Sơn Nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mông – Nguyên Hướng dẫn HS lập niên biểu cho cuộc kháng chiến XI – XV

5 Dặn dò

Lập niên biểu của cuộc kháng chiến XI – XV theo mẫu: