Lịch sử lớp 8 - CÁC NƯỚC TƯ BẢN CHỦ YẾU CUỐI THẾ KỶ XIX – ĐẦU THẾ KỶ XX doc

CÁC NƯỚC ANH, PHÁP, ĐỨC CUỐI THẾ KỶ XIX – ĐẦU THẾ KỶ XX Hoạt động 1: Nội dung – Tình hình kinh tế, chính trị ở Anh Giáo viên: Cuộc cách mạng công nghiệp khởi đầu ở Anh và lan rộng ra

Bài 6:

CÁC NƯỚC TƯ BẢN CHỦ YẾU CUỐI THẾ KỶ XIX – ĐẦU THẾ KỶ XX

Tiết 1

(2 tiết)

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức

– Các nước tư bản lớn chuyển lên giai đoạn Đế quốc chủ nghĩa

– Tình hình, đặc điểm từng nước đế quốc

– Những điểm nổi bật của Chủ nghĩa Đế quốc

2 Tư tưởng

– Nâng cao nhận thức về bản chất của Chủ nghĩa Đế quốc

– Đề cao ý thức cảnh giác cách mạng, đấu tranh chống lại các thế lực gây chiến bảo vệ hòa bình

3 Kỹ năng

– Bồi dưỡng thêm kỹ năng phân tích sự kiện lịch sử để hiểu đặc điểm và

vị trí của Chủ nghĩa Đế quốc

– Sưu tầm tài liệu để bổ lập hồ sơ học tập về các nước đế quốc vào cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX

II CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG

– Bản đồ thế giới

– Bản đồ hệ thống các thuộc địa đế quốc

– Tài liệu tham khảo

o Sách giáo khoa Sử 8 + Sách giáo viên Sử 8

o Đại cương lịch sử thế giới

o Lịch sử thế giới cận đại

III CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC

1 Ổn định lớp

2 Kiểm tra bài cũ: Bài 4 – Tiết 2

Câu hỏi:

 Nêu chính sách tiến bộ của Công xã Paris?

 Tại sao nói Công xã Paris là Nhà nước kiểu mới?

 Thuật lại cuộc khởi nghĩa ngày 18/3/1871?

 Giáo viên nhận xét

3 Giảng bài mới

Vào bài: cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, sản xuất tư bản chủ nghĩa có

sự phát triển vượt bậc và gắn bó mật thiết với sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, tạo nên bước ngoặt của nền sản xuất tư bản chủ nghĩa – đồng thời đây

cũng là thời kỳ chủ nghĩa tư bản chuyển sang giai đoạn mới: chủ nghĩa tư bản độc quyền hay chủ nghĩa đế quốc, tiêu biểu là Anh, Pháp, Đức, Mỹ

Bài học hôm nay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu

1 Các hoạt động dạy – học

I CÁC NƯỚC ANH, PHÁP, ĐỨC CUỐI

THẾ KỶ XIX – ĐẦU THẾ KỶ XX

Hoạt động 1: Nội dung

– Tình hình kinh tế, chính trị ở Anh

Giáo viên: Cuộc cách mạng công nghiệp

khởi đầu ở Anh và lan rộng ra các nước,

máy móc được phát minh và sử dụng rộng

rãi, nền sản xuất tư bản chủ nghĩa phát

triển Trong những năm 70 của thế kỷ XIX

Anh vẫn giữ ưu thế đáng kể so với các nước

khác về sản xuất công nghiệp Nhưng cũng

như các nước tư bản khác, nó cũng lâm vào

tình trạng khủng hoảng liên miên: 1878 –

1879; 1882 – 1887; 1890 – 1894,… Những

1 Anh

a Kinh tế

– Cuối thế kỷ XIX công nghiệp phát triển chậm

 đứng thứ 3 thế giới – Xuất khẩu tư bản

cuộc khủng hoảng đó là một trong những

nguyên nhân làm cho ngôi bá chủ công

nghiệp Anh bị suy yếu Đến cuối thế kỷ

XIX nước Anh chỉ còn đứng hàng thứ ba

trong nền sản xuất công nghiệp thế giới

(sau Mỹ, Đức)

Phỏng vấn:

Vì sao từ thập niên 70, tốc độ phát triển

công nghiệp Anh chậm lại, bị Mỹ và Đức

vượt qua?

 (CMCN phát triển sớm ở Anh, hàng loạt

máy móc, trang thiết bị dần lạc hậu, giai

cấp tư sản chú trọng đầu tư sang hệ thống

thuộc địa hơn đầu tư phát triển công

nghiệp)

Vì sao giai cấp tư sản Anh lại chú trọng đầu

tư sang các nước thuộc địa?

Giáo viên:

Tuy mất vai trò bá chủ thế giới về công

nghiệp, Anh vẫn còn giữ được ưu thế về

– Đầu thế kỷ XX xuất hiện công ty độc quyền

về tài chính, công nghiệp

hàng hải, vốn đầu tư, ngân hàng, thương

mại và thuộc địa Đầu thế kỷ XX, nhiều

công ty độc quyền về công nghiệp và tài

chính ra đời, chi phối toàn bộ đời sống kinh

tế đất nước So với cuối thế kỷ XIX, tốc độ

phát triển về kinh tế Anh có bước tiến hơn,

sự phát triển của tài chính – ngân hàng thúc

đẩy việc xuất khẩu tư bản Có thế lực nhất

là 5 ngân hàng ở Luân Đôn, chiếm 40% số

vốn tư bản của nước Anh

Phỏng vấn:

Tình hình chính trị ở Anh như thế nào?

 (duy trì chế độ quân chủ lập hiến, có hai

đảng thay nhau cầm quyền: Tự do và Bảo

thủ)

Vì sao hai đảng thay nhau cầm quyền qua

bầu cử là một thủ đoạn của giai cấp tư sản

nhằm lừa gạt và xoa dịu nhân dân?

Giáo viên:

Anh vẫn duy trì chế độ quân chủ lập hiến,

 Chủ nghĩa độc quyền

b Chính trị

– Là một nước quân chủ lập hiến

– Hai đảng thay nhau cầm quyền: Dân chủ và Tự

do

– Đẩy mạnh xâm lược thuộc địa, mở rộng sang Châu Á, Châu Phi

 Chủ nghĩa đế quốc thực dân

giai cấp tư sản Anh thực hiện chính sách hai đảng – đảng bảo thủ và đảng tự do, họ thay phiên nhau cầm quyền tùy theo kết quả của cuộc bầu cử Hai đảng nhất trí về quyền lợi

cơ bản của giai cấp tư sản, về việc đàn áp phong trào quần chúng và tăng cường mở rộng thuộc địa Vấn đề đặt ra trước mắt cho giai cấp tư sản Anh là tình trạng sút kém của nước Anh trên thị trường quốc tế là sự

đe dọa của các nước cạnh tranh mà chủ yếu

là Đức

Do ách áp bức bóc lột nặng nề, phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân Anh càng lên cao, trở thành mối đe đọa đối với chính quyền tư sản Cả hai đảng nhất trí ban hành những sắc luật ngăn cản đình công, bắt công nhân bồi thường cho chủ những thiệt hại do bãi công gây nên và khi cần thiết quân đội và cảnh sát thẳng tay đàn áp

 Giáo viên sử dụng bản đồ thế giới chỉ

cho học sinh các thuộc địa của Anh

 Nước Anh có điều kiện là hệ thống

thuộc địa rộng lớn, đem lại cho giai

cấp tư sản một món lợi khổng lồ, một

phần siêu lợi nhuận được dùng để mua

chuộc bộ phận công nhân có kỹ thuật

và biến họ thành công nhân quý tộc 

đẩy mạnh xâm lược thuộc địa là chính

sách ưu tiên hàng đầu của giai cấp tư

sản Anh  được xem là đế quốc mà

“mặt trời không bao giờ lặn”  Đặc

điểm của chủ nghĩa đế quốc thực dân

Anh là xâm chiếm, bóc lột thuộc địa

 đóng vai trò chủ yếu cho sự tồn tại

và phát triển của đế quốc Anh

Hoạt động 2: Nội dung

– Tình hình kinh tế chính trị Pháp

– Đặc điểm của chủ nghĩa đế quốc

Pháp – Chủ nghĩa cho vay lãi

2 Pháp

a Kinh tế

– Công nghiệp phát triển chậm  đứng thứ tư – Đầu thế kỷ XX xuất hiện công ty độc quyền, xuất khẩu tư bản hơn các nước về tài chính

 Chủ nghĩa độc quyền Pháp – Chủ nghĩa đế quốc cho vay lãi

Phỏng vấn:

Tình hình nước nước Pháp sau chiến tranh Pháp – Phổ (1870 – 1871) như thế nào?

 (Công nghiệp chậm phát triển, đứng thứ

4 thế giới)

Nguyên nhân nào dẫn đến sự tụt hậu về kinh tế Pháp?

 (hậu quả chiến tranh Pháp – Phổ: tàn phá, bồi thường chiến tranh, tài nguyên nghèo,…)

Trình bày Giáo viên:

Đến 1870, Pháp vẫn đứng hàng thứ hai sau Anh trong nền sản xuất công nghiệp thế giới Nhưng trong những năm tiếp theo, ưu thế của Pháp dần bị mất trước sự vươn lên của Mỹ và Đức đến cuối thế kỷ XIX, tụt xuống hàng thứ tư Tốc độ phát triển của Pháp lạc hậu so với các nước Mỹ, Đức và các nước tư bản khác

Nguồn gốc là do hậu quả của cuộc chiến

tranh 1870 – 1871, bồi thường cho Đức 5 tỷ

frăng, cắt nhường hai tỉnh Andat và Loren

là vùng giàu nguyên liệu,c ó nền công

nghiệp phát triển, tình trạng hạn chế của thị

trường nội địa, sự nghèo nàn nguyên liệu,…

không thể cạnh tranh với các nước tư bản

khác Tuy nhiên, đến đầu thế kỷ XX, nền

kinh tế Pháp có một số chuyển biến quan

trọng, xuất hiện một số ngành công nghiệp

mới, các công ty độc quyền ra đời và dần

chi phối nền kinh tế, đặc biệt là trong ngân

hàng Có 5 ngân hàng nắm giữ 2/5 tư bản

trong nước, phần lớn tư bản đầu tư ra nước

ngoài 1914 Pháp xuất khẩu 60 tỷ frăng,

trong đó ½ cho Nga vay, số còn lại cho một

số nước Trung Cận Đông, Thổ Nhĩ

Kỳ,Trung Âu và Mỹ La Tinh vay

 Lênin nhận xét: đặc điểm của chủ nghĩa

đế quốc Pháp là đế quốc cho vay nặng lãi

b Chính trị

Nền cộng hòa thứ 3  thi hành chính sách đàn áp nhân dân, chạy đua vũ trang tăng cường xâm lược thuộc địa

3 Đức

a Kinh tế

– Đứng đầu Châu Âu và

Chính vì số tư bản tập trung xuất khẩu cho

vay nên nền kinh tế Pháp chậm phát triển

Phỏng vấn:

Tình hình chính trị của Pháp ra sao?

 (Nền cộng hòa thứ 3 ra đời, thi hành các

chính sách đàn áp nhân dân, chạy đua vũ

trang và tăng cường xâm lược thuộc địa)

Pháp tăng cường xâm chiếm thuộc địa ở

đâu?

 (Châu Á: Việt Nam, Lào, Campuchia,

Châu Phi,…)

Giáo viên: Trải qua nhiều cuộc đấu tranh,

nền Cộng hòa thứ 3 được ra đời, thi hành

những chính sách đàn áp cuộc đấu tranh của

nhân dân để bảo vệ nền cộng hòa thứ 3, ra

sức chạy đua vũ trang, tăng xâm lược thuộc

địa ở các nước Châu Á, Châu Phi  Pháp

đứng thứ 2 sau Anh về hệ thống thuộc địa

Hoạt động 3: Nội dung

thứ 2 thế giới sau Mỹ – Biết ứng dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật vào sản xuất

– Thành lập công ty độc quyền

 Chủ nghĩa đế quốc

– Tình hình kinh tế, chính trị ở Đức

– Chuyển sang chủ nghĩa đế quốc quân

phiệt hiếu chiến

Tình hình nước Đức sau khi thống nhất đất

nước như thế nào?

 (phát triển nhanh lên con đường tư bản

chủ nghĩa, đứng đầu Châu Âu, và đứng thứ

2 sau Mỹ về sản xuất công nghiệp)

Vì sao công nghiệp ở Đức có bước phát

triển nhảy vọt như vậy?

 (Thống nhất thị trường dân tộc, tiền bồi

thường chiến tranh của Pháp, giàu than đá,

ứng dụng thành tựu khoa học kỹ thuật vào

sản xuất)

Giáo viên:

Đức có nhiều yếu tố thuận lợi để phát triển

kinh tế mạnh mẽ, Đức được thống nhất

18/1/1871 tạo địa bàn để cho chủ nghĩa tư

bản phát triển nhanh và tạo nên một thị

b Chính trị

trường rộng lớn, được hưởng 5 tỷ frăng bồi

thường chiến tranh của Pháp và hai vùng

giàu tài nguyên là Andat và Loren  tạo

điều kiện thuận lợi mở rộng sản xuất kinh

doanh Nước Đức giàu tài nguyên, do phát

triển sau nên Đức có thể sử dụng những

kinh nghiệm thành tựu phát minh mới torng

khoa học kỹ thuật của thế giới vào sản xuất

Các công ty độc quyền của Đức ra đời trong

điều kiện kinh tế như thế nào?

 (Kinh tế Đức có nhiều thuận lợi, có thị

trường rộng lớn, sản xuất tập trung, tốc độ

phát triển kinh tế Đức nhanh)

Giáo viên:

Với các thuận lợi nêu trên, tốc độ tăng

trưởng kinh tế của Đức tăng nhanh từ một

nước nông nghiệp lạc hậu dần trở thành một

nước công nghiệp quan trọng đuổi kịp và

vượt Anh và Pháp, đứng thứ 2 sau Mỹ

– Là một liên bang – Đối nội: đàn áp phong trào công nhân

– Đối ngoại: chạy đua vũ trang, xâm lược thuộc địa

 Chủ nghĩa đế quốc quân phiệt hiếu chiến

Mạng lưới đường sắt mở rộng, công nghiệp điện – hóa chất đứng đầu Châu Âu, 1890 –

1914 khai thác than đá tăng 2,5 lần, gang tăng 5 lần, thép tăng 11 lần; ngoại thương phát triển nhiều hàng hóa xuất khẩu sang Đông Nam Châu Âu, Nam Mỹ,…

Nước Đức sớm hình thành các tổ chức độc quyền về sản xuất vũ khí, than đá, luyện kim, điện, hóa chất

Tình hình chính trị Đức như thế nào?

 (Theo thể chế liên bang, đàn áp phong trào công nhân, tăng cường chạy đua vũ trang và xâm chiếm thuộc địa)

Giáo viên:

Đức theo thể chế liên bang, có hiến pháp và quốc hội là Nhà nước chuyên chính dưới sự thống trị của quý tộc địa chủ và tư sản độc quyền, chúng cấu kết tăng cường đàn áp phong trào công nhân trong nước Với nền kinh tế công nghiệp phát triển nhanh, Đức

rất quan tâm về xuất khẩu tư bản nhưng vì thuộc địa ít nên kết quả không được nhiều Việc tìm kiếm thuộc địa và thị trường trở thành vấn đề cấp bách đối với giai cấp tư sản Đức (phần lớn đất đai trên thế giới đều

là thuộc địa của Anh và Pháp)

 Đức tích cực chuẩn bị chiến tranh để chiếm đoạt thuộc địa và chia lại thế giới Đức trở thành chủ nghĩa đế quốc quân phiệt hiếu chiến

Tại sao nói chủ nghĩa đế quốc Đức là chủ nghĩa quân phiệt hiếu chiến?

 (Do nhu cầu cần thị trường tiêu thụ, ít thuộc địa Đức đã hung hãn đòi dùng vũ lực

để chia lại thị trường thuộc địa trên thế giới)

Giáo viên: Chính vì vậy, mâu thuẫn không

tránh khỏi ngày càng gay gắt giữa Đức – Anh – Pháp để chia lại thế giới và các khu

vực ảnh hưởng vì đế quốc Đức có quá ít

thuộc địa

4 Củng cố

Bài tập:

Nêu đặc điểm chủ nghĩa đế quốc ở các nước Anh, Pháp, Đức? Giải thích?

5 Dặn dò

– Xem lại bài + học bài

– Đọc trước phần Mỹ và tình hình chung của các nước đế quốc và kênh hình 33/48

– Ôn lại bài 4, 5, 6