Mỗi khi nói đến trẻ khuyết tật thì mọi người thường gọi trẻ bằng các từ có tính miệt thị và gán cho trẻ những từ như mù, câm, điếc…từ cách tiếp cận đó dẫn tới thái độ coi thường, xem nhẹ khả năng của trẻ. Vì những khái niệm đó nó đồng nghĩa với tàn tật mà đã tàn tật thì trở thành một gánh nặng cho gia đình và xã hội, nhưng ngày nay thì người ta hiểu hơn về trẻ khuyết tật và được xem là những trẻ chậm phát triển. Và chậm phát triển thì không có nghĩa là mất hết khả năng, nếu có cơ hội học tập thì các em có khả năng phát triển hết khả năng của mình để trở thành người hữu ích cho xã hội.Do vậy, nhân viên công tác xã hội (CTXH) có vai trò và trách nhiệm quan trọng trong tiến trình tạo ra sự thay đổi tích cực đối với trẻ khuyết tật, giúp trẻ tiếp cận các nguồn lực, tư vấn cho họ phát huy khả năng, trình độ để trẻ trở nên mạnh mẽ, tự tin sống độc lập và hòa nhập cộng đồng.
Trang 1MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1 KẾT LUẬN 23 TÀI LIỆU THAM KHẢO 24
MỞ ĐẦU
Trẻ em là những chủ nhân tương lai của đất nước Chính vì vậy trẻ em chiếmgiữ vị trí quan trọng đối với mỗi quốc gia, dân tộc Hằng năm, có hàng triệu trẻ emđược sinh ra trên thế giới Trẻ em được sinh ra và lớn lên trong những điều kiện vàđặc điểm của mỗi gia đình, cộng đồng thật đa dạng và không giống nhau chúngcũng có những hoàn cảnh học tập, lao động và sinh hoạt khác nhau Có những đứatrẻ được lớn lên trong sự yêu thương , chăm sóc của cha mẹ, được sống khỏe mạnh
và được quan tâm một cách chu đáo thì đâu đó còn một số lượng không nhỏ các
em chịu thiệt thòi về vật chất cũng như tinh thần, trong đó phải kể đến trẻ emkhuyết tật
Mỗi khi nói đến trẻ khuyết tật thì mọi người thường gọi trẻ bằng các từ có tínhmiệt thị và gán cho trẻ những từ như mù, câm, điếc…từ cách tiếp cận đó dẫn tớithái độ coi thường, xem nhẹ khả năng của trẻ Vì những khái niệm đó nó đồngnghĩa với tàn tật mà đã tàn tật thì trở thành một gánh nặng cho gia đình và xã hội,
Trang 2nhưng ngày nay thì người ta hiểu hơn về trẻ khuyết tật và được xem là những trẻchậm phát triển Và chậm phát triển thì không có nghĩa là mất hết khả năng, nếu có
cơ hội học tập thì các em có khả năng phát triển hết khả năng của mình để trởthành người hữu ích cho xã hội
Do vậy, nhân viên công tác xã hội (CTXH) có vai trò và trách nhiệm quantrọng trong tiến trình tạo ra sự thay đổi tích cực đối với trẻ khuyết tật, giúp trẻ tiếpcận các nguồn lực, tư vấn cho họ phát huy khả năng, trình độ để trẻ trở nên mạnh
mẽ, tự tin sống độc lập và hòa nhập cộng đồng
Trong bài viết này chủ yếu tập trung tìm hiểu về trẻ khuyết tật, từ đó với kiếnthức, kỹ năng công tác xã hội đã được học để đưa ra cách thức can thiệp trợ giúpvới trẻ khuyết tật cụ thể
NỘI DUNG
1 Các khái niêm:
- Trẻ em: Khái niệm trẻ em được hiểu theo nhiều nghĩa:
Trong tâm lý học: trẻ em được dùng để chỉ giai đoạn đầu của sự phát triển tâm
lý, nhân cách con người
Trong xã hội học: trẻ em được hiểu là một nhóm nhân khẩu biệt trong quá trình
xã hội hóa
Trong công ước quốc tế: Trẻ em có nghĩa là người dưới 18 tuổi, trừ trường hợp
luật pháp áp dụng đối với trẻ có quy định tuổi thành niên sớm
Theo luật bảo vệ chăm sóc trẻ em năm 1991: trẻ em là những công dân Việtnam dưới 16 tuổi
Như vậy Trẻ em: là những trẻ nhỏ có độ tuổi dưới 16 chưa hoặc ít có khả năng
lao động cần được sự quan tâm, chăm sóc, bảo vệ của cha mẹ và những người lớn
Trang 3- Khuyết tật: là những trở ngại khi thực hiện hoạt động, công việc nào đó
trong cuộc sống và trở ngại ấy bị gây ra bởi thương tật hay lệch chuẩn về sức khỏe thể
lý, sức khỏe tâm thần
- Người khuyết tật: theo luật người khuyết tật( 17/06/2010): Người khuyết tật
là người bị khiếm khuyết một hoặc nhiều bộ phận cơ thể hoặc bị suy giảm chức năngđược biểu hiện dưới dạng tật khiến cho lao động, sinh hoạt, học tập gặp khó khăn
2 Nguyên nhân của trẻ khuyết tật do :
- Do trong thời kỳ mang thai mẹ bị ốm, bị nhiễm độc, bệnh di truyền gây dị tậtbẩm sinh
- Do mẹ đẻ khó, bị ngạt phải can thiệp dụng cụ
- Do nuôi dưỡng và chăm sóc : suy dinh dưỡng, thiếu Vitamin A, loét giácmạc, thiếu iốt
- Do tai nạn, bệnh tật để lại di chứng : viêm não, sốt xuất huyết, sốt bại liệt, lao,viêm tai chảy mủ
3 Nhu cầu của trẻ khuyết tật :
- Trẻ khuyết tật cần được chăm sóc nuôi dưỡng đặc biệt để tồn tại và pháttriển
- Cần được an toàn về tư tưởng và thể chất
- Cần được khám chữa bệnh, phục hồi chức năng
- Cần được yêu thương, hoà nhập cộng đồng
- Cần được học hòa nhập, được vui chơi với trẻ cùng lứa tuổi
- Cần được tôn trọng, đánh giá, được khuyến khích và động viên
- Cần được giúp đỡ để phát triển và hoàn thiện dần
- Trẻ khuyết tật thường có năng lực bù trừ và tính sáng tạo
II Quản lý trường hợp đối với trẻ khuyết tật
1.Tiếp nhận thông tin và đánh giá sơ bộ:
Trang 4- Thông tin cơ bản về thân chủ:
Họ và tên: Nguyễn Thị H
Giới tính: nữ
Ngày tháng năm sinh: 08/11/2000
Hiện cư trú tại: Thôn Đường- xã An Bình- huyện Thuận Thành- tỉnh Bắc Ninh.Các thông tin khác:
+Quá trình sinh sống và lớn lên:
Sinh ra trong gia đình bố mẹ khá vất vả nên từ lúc sinh ra thân chủ đã khôngđược bình thường như bao đứa trẻ khác Kinh tế gia đình khó khăn, ba mẹ thân chủ đãphải làm đủ thứ nghề để sinh sống, đặc biệt trong thời gian mang thai thân chủ thì mẹthân chủ phải làm việc vất vả nên sinh non( thai mới được 7 tháng tuổi) Lúc mới sinhthân chủ rất yếu, nặng 1,3kg, gia đình thân chủ sợ không sống nổi, sau đó vì thân chủquá yêu nên phải nuôi trong lồng kính và cho thở oxy Chính vì vậy đến giờ tai thânchủ không nghe rõ, mắt hơi mờ và giọng nói hơi ngọng( bị bẩm sinh)
Hiện giờ thân chủ đang sống cùng gia đình tại thôn Đường- xã An Bình- huyệnThuận Thành- tỉnh Bắc Ninh
+Tình trạng học vấn và chuyên môn
Hiện là học sinh lớp 8A trường THPT Thuận Thành Thân chủ học yếu nămhọc này (niên khóa 2013-2014) thân chủ phải thi lại 3 môn bắt buộc( Toán , Lý, Anhvăn)
+Tình trạng sức khỏe thể chất:
Hồi nhỏ thì thân chủ rất yêu và hay đau ốm liên miên nhưng từ khi học lớp 5đến giờ em rất khỏe mạnh, cơ thể phát triển bình thường, không có bệnh tật gì Thânchủ bị khiếm thính( điếc 1 bên tai trái, mắt hơi mờ và giọng nói hơi ngọng) là do bẩmsinh
Chiều cao 1m52, nặng 40kg
+Tình trạng sức khỏe tâm thần:
Thân chủ không ý thức, nhìn nhận đúng về bản thân mình và trái lại em rất tựtin và có đôi lúc tự tin thái quá Ví dụ em không cho rằng mình là con nhà nghèo, vềhọc tập em học rất yếu, em không chăm lo học nhưng tin rằng mình sẽ được lên lớp vìthầy cô ai cũng thương mình( ai cũng hiểu hoàn cảnh của em)…
Trang 5b Thông tin môi trường thân chủ:
- Bố: nguyễn văn K, sinh 1963
Nghề nghiệp hiện nay: làm ruộng
-mẹ : Trần thị V, sinh 1972
Nghề nghiệp: nội trợ
-Em trai: Nguyễn Văn T, sinh 2005
Hiện đang là học sinh lớp 2 trường tiểu học An Bình
Môi trường sống xung quanh thân chủ khá tốt, thân chủ rất dễ gần và rất hòađồng với mọi người Tuy nhiên mối quan hệ giữa thân chủ với thầy cô và bạn bè đôilúc khó tiếp cận bởi vì tai thân chủ không nghe rõ nên các mối quan hệ này khôngthân thiết, gần gũi Môi trường gia đình là chỗ dựa vững chắc, đó là nơi thân chủ đặtniềm tin nhiều nhất, thân chủ cho biết mọi người trong gia đình ai cũng thương emduy chỉ có mối quan hệ giữa thân chủ và cậu Nam là không gần gũi, đôi lúc có mâuthuẫn
c Quá trình tiếp nhận thông tin
Nhân viên xã hội gặp gỡ và làm quen với tất cả các thành viên trong gia đìnhthân chủ
Trao đổi với mẹ thân chủ để tìm hiểu về hoàn cảnh và tâm tư
Tiếp xúc, trò chuyện thân mật với thân chủ
Xác định ra vấn đề của thân chủ
Thông qua những thông tin mà mẹ thân chủ cung cấp kết hợp với việc quan sát thânchủ qua một thời gian ngắn tìm hiểu, cuối cùng tôi đã quyết định chọn làm việc vớithân chủ Nguyễn thị H
Trong buổi gặp gỡ đầu tiên giữa tôi và thân chủ ( từ 13h 35’ đến 13h45’ ngày19/01/2014) tôi đã giới thiệu sơ qua về bản thân mình sau đó nói em hãy tự giới thiệu
Trang 6về bản thân, em cười và nói rất hồn nhiên em tên là Nguyễn thị H, em 15 tuổi, em làcon đầu sau em là em T học lớp 2 Nhà em có 2 chị em thôi.
Tuy nhiên theo quan sát của tôi nhận thấy những hành vi không lời thì em còn ngạingùng, khi nói em thường nhìn sang chỗ khác chứ không trực tiếp nhìn vào tôi Tôiphải nói cho em biết là em đừng có ngại gì cả, chị cũng giống như mẹ , như các bạn ,chị sẽ giúp em vui chơi, học tập tốt hơn Sau buổi làm quen đầu tiên thì hôm sau tôilại trực tiếp tìm đến nhà em lần nữa , tôi nhận thấy em rất vui vẻ, tôi có cảm giác rấtvui vì bước đầu đã tạo được mối quan hệ thân thiết với em
d Đánh giá sơ bộ
Thuận lợi:
Được sự hướng dẫn của mẹ em và sự giúp đỡ nhiệt tình của các thành viêntrong gia đình thân chủ, mẹ em cho biết những đặc điểm của thân chủ để từ đó tôi có
kế hoạch cụ thể cho những buổi nói chuyện với thân chủ
Bản thân đã được học môn học tâm lý học phát triển ( tâm lý học lứa tuổi) nêntôi nắm được tâm lý của trẻ trong độ tuổi này
Thân chủ là một người khá hòa đồng, em không nhút nhát hay né tránh khi tôitìm gặp để trao đổi công việc và nói chuyện với em
Được học xong môn học công tác xã hội với người khuyết tật đã giúp cho bảnthân tôi có nhiều hiểu biết hơn, áp dụng các kiến thức, kỹ năng vào thực tế để đi đúnghướng và thiết lập được mối quan hệ tốt với thân chủ
Khó khăn:
Thân chủ là người khuyết tật ( em bị điếc hoàn toàn một bên tai trái) nên gâyrất nhiều khó khăn cho việc nói chuyện, trao đổicác thông tin giữa tôi và thân chủ.Lịch học tập và công việc của tôi và thân chủ trùng nhau nên thời gian gặp gỡ giữabản thân tôi và thân chủ còn hạn chế Thân chủ chưa thật sự tin tưởng nên chưa bộc lộtâm sự của bản thân
Nhận diện vấn đề
Từ những khó khăn của mình khi gặp thân chủ, dần dần tôi đã thiết lập đượcquan hệ giữa tôi và thân chủ khá tốt mỗi lần trò chuyện thì tôi nói to hơn, bản thânsắp xếp thời gian gặp gỡ giữa tôi và thân chủ nhiều hơn và đặc biệt trong những lầnnói chuyện thì tôi tâm sự về bản thân mình nhiều hơn, kể cho em nghe những câu
Trang 7chuyện vui…em đã tin tưởng và chia sẻ với tôi những khó khăn hiện em đang gặpphải.Tôi đưa ra 3 vấn đề để em lựa chọn xem là mình khó khăn về vấn đề gì nhất:hành vi cư xử, học tập hoặc truyền thông giao tiếp.
Em suy nghĩ 1 lúc rồi nói: “ em thấy mình học còn yếu nên em muốn chị hỗ trợ , giúp
đỡ em về học tập”
Nghe những tâm sự của thân chủ mà tôi thấy tội nghiệp cho em, tuy vậy nhưngtôi phải kiềm chế không để bộc lệ cảm xúc của bản thân ngay trước mặt thân chủ Quathời gian tìm hiểu thì tôi được biết hành vi cư xử của thân chủ chưa phù hợp lắm, em
bị khuyết tât nhưng em không hề tự ti về bản thân ngược lại em rất tự tin và có đôi lúc
tự tin thái quá Thông qua bạn bè và cô giáo chủ nhiệm và ngay cả bản thân tôi cũngnhận thấy rằng thân chủ rất dễ gần nhưng e không ý thức về bản thân mình, em rất haykhoe, nói những điều không có thật, ví dụ em nói với bạn bè “ nhà em là 1 gia đìnhgiàu có”, em nói với tôi em từ lớp 1 đến lớp 7 là học sinh tiên tiến”….tất cả nhữngthông tin này được tôi làm sáng tỏ sau khi hỏi lại mẹ của em khi đến vãng gia nhàthân chủ , tôi nhận thấy rằng những điều em nói là không có thật
Tôi tiến hành vấn đàm với em lại những thông tin đó 1 lần nữa, khi em nói emđược học sinh tiên tiến từ lớp 1 đến lớp 7 thì tôi nói: “ chị đã xem học bạ của em rồi,học lực trước đây của em chỉ là trung bình thôi, em phải nói cho đúng không được nóinhững điều không có thật”, em không nhìn tôi mà nhìn đi chỗ khác và im lặng khôngnói gì, tôi biết em đang buồn nhưng không biết làm sao cả vì đó là sự thật.Tôi hỏi em:
em có muốn được giấy khen không? Em cómuốn được thầy cô bạn bè yêu thương , tintưởng và tôn trọng em k?” em nhìn vào tôi với đôi mắt to tròn và nói “ dạ có”.Tôi kểcho em nghe câu chuyện “ cậu bé nói dối” trong sách đạo đức lớp 3 , sau khi kể xongtôi hỏi em , tại sao lần thứ 3 cậu bé chăn cừu kêu cứu mà không ai đến giúp cậu emtrả lời rất đúng nguyên nhân, thông qua cấu chuyện đó tôi đã giúp thân chủ hiểu muốnđược thầy cô và bạn bè quý mến thì em phải ngoan, chăm học, phải sống hòa đồng,vui vẻ với tất cả mọi người nhưng phải khiêm tốn, thật thà giống như 5 điều bác hồ đãdạy
Lúc đầu đang giai đoạn nhận diện vấn đề thì tôi nhận thấy em có 2 vấn đề lớn cần
sự can thiệp, đó là vấn đề về học tập và hành vi cư xử Tôi có ý định chọn vấn đề vềhành vi cư xử nhưng được sự hướng dẫn của mẹ thân chủ thì tôi nhận ra rằng thân chủ
Trang 8có những hành vi cư xử như vậy là do em bị khiếm thính Một người bị khiế m thínhbao giờ họ cũng tự tạo ra cho mình một cái vỏ bọc để họ không tủi thân….Hành vi cư
xử là vấn đề rất khó khăn đòi hỏi phải có sự nỗ lực can thiệp trong thời gian dài Dovậy tôi nhận thấy là mình chỉ nên khuyên nhủ , giảng giải và giải thích cho thân chủhiểu nên cư xử như thế nào cho đúng mực để được gia đình thầy cô bạn bè yêu mếncòn lĩnh vực thân chủ mong muốn tôi hỗ trợ , giúp đỡ và tôi sẽ hướng đến can thiệpcho thân chủ là lĩnh vực học tập
Nhìn vào cây vấn đề trên, ta có thể thấy được các nguyên nhân dẫn đến thânchủ học yêu đó là: tai nghe không rõ cụ thể là tai thân chủ bị điếc bẩm sinh một bêntai trái nên nghe không rõ , thân chủ đã được ba mẹ mua cho một tai nghe trợ thính
Ít có bạn bè Không theo kịp
bạn bè
Bị hổng kiến thức
Bị thi lại ba môn bắt buộc
Học yếu
Tai nghe không rõ
Khả năng tiếp thu chậm, hay quên
Không chăm học( lười học)
Mất gốc ( kiến thức nền tảng không có)Vấn đề chính
Trang 9nhưng thân chủ không đeo đi học điều này khiến em không nghe rõ thầy cô giáo giảngbài nên không hiểu bài Khả năng tiếp thu chậm, hay quên điều này liên quan đếnnăng lực tư duy của thân chủ, em tiếp thu bài rất chậm các thầy cô giáo hoặc bạn bègiảng bài thật chi tiết cho em thì em hiểu nhưng em nhanh quên Tuy thân chủ bịkhiếm thính nhưng em không hề tự ti về bản thân mà ngược lại em nghĩ rằng mình bịkhiếm thính thầy cô và bạn bè ai cũng biết nên mọi người sẽ nhường mình do vậy emkhông chăm học, khi thầy cô gọi em lên trả bài em rất ít khi thuộc bài Mất gốc( kiếnthức nền tang không có) là nguyên nhân chính dẫn đến thân chủ học yếu.
Vấn đề học yếu của thân chủ đã để lại những hậu quả đó là: năm học vừa em bịthi lại 3môn, em sẽ không theo kịp bạn bè cùng trang lứa và bạ bè ít chơi thân với em.Hậu quả nặng nề nhất của việc thân chủ học yêu đó là em sẽ bị hổng kiến thức, kiếnthức căn bản không có thì việc học lên cao nữa đó là điều hết sức khó khăn Nếu nhưkhông sớm khắc phục tình trạng này thì thân chủ phải ngừng việc học là có khả năngxảy ra, … Chính vì thế làm việc với thân chủ để tham vấn cho em và đồng thời tácđộng tới thầy cô bạn bè và đặc biệt là gia đình em để ba mẹ thân chủ hiểu hơn tầmquan trọng của việc học và từ đó có những tác động , hỗ trợ giúp thân chủ học tập tốthơn
Sơ đồ thế hệ thân chủ:
XX
Trang 10Ghi chú:
XX Mối quan hệ xung đột
Mối quan hệ khó gần gũi và đôi lúc có mâu thuẫn
Qua sơ đồ thế hệ của thân chủ cho chúng ta thấy thân chủ có rất nhiều mốiquan hệ Giữa thân chủ và mẹ có mối quan hệ mật thiết, có sự tương tác hai chiều gầngũi nhất mẹ là người yêu thương và hiểu thân chủ nhất, mẹ luôn động viên thân chủvượt qua mọi hoàn cảnh cố gắng học tập tốt mẹ là người luôn chỉ bảo em học hành vàchăm sóc cho em nhiều nhất, luôn khuyên ră nhẹ nhàng và động viên an ủi em điềunày chứng tỏ giữa em và mẹ có mối quan hệ tốt đẹp
Những người có ảnh hưởng và có mối quan hệ tốt đẹp với thân chủ nữa là ông
bà ngoại, ông bà nội , chú Dũng và em trai thân chủ, những người này rất quan tâmchăm sóc cho em, ông bà nội, ông bà ngoại tuy ở xa nhưng thường xuyên gọi điện hỏithăm và động viên em học tập
Trang 11Chú minh( em trai ba) và cậu Thắng ( em trai mẹ) có mối quan hệ khôngthường xuyên với thân chủ ( do gia đình chú và cậu ở xa nên ít liên lạc) gì Tuyết( emgái mẹ) rất thương thân chủ nhưng vì điều kiện gia đình, gì lấy chồng ở xa nên em ítkhi gặp gì.
Qua sơ đồ thế hệ của thân chủ còn cho chúng ta thấy do mối quan hệ của bốthân chủ và Cậu Trường( anh trai mẹ thân chủ) là mối quan hệ mâu thuẫn nên thânchủ và gia đình cậu không thường xuyên liên lạc với nhau
Giữa thân chủ và Cậu Nam có mối quan hệ khó gần gũi và đôi lúc có mâuthuẫn, cậu Nam ít khi động viên, khuyến khích em học tập mà cậu hay chê bai và nóithân chủ “ học dốt, học ngu như bò”
Sơ đồ sinh thái:
Chú thích:
Mối quan hệ tốt có tác động hai chiều Mối quan hệ không thường xuyên
Mối quan hệ tốt nhưng chỉ từ một phía
Mối quan hệ giữa thân chủ với ba mẹ và em trai, gia đình nội , ngoại , bà conhang xóm là mối quan hệ tốt tác động hai chiều thân chủ là người rất dễ gần nên mốiquan hệ giữa thân chủ và giáo viên chủ nhiệm là khá thân thiết, gần gũi, giáo viên chủ
Thân chủ
GĐ bên
ngoại
GĐ bên nội
Ba mẹ
và em trai
Vui chơi giải trí
Hội phụ nữ
Chính quyền
Chính sách
xã hội
Trang 12nhiệm rất hiểu hoàn cảnh của thân chủ, cô luôn động viên, khuyến khích và cử cácbạn học sinh giỏi trong lớp kèm thân chủ học tập.
Tuy thân chủ rất dễ gần và chơi hòa đồng với các bnaj nhưng các bạn ở lớpchơi với em không thân lắm bởi vì các bạn cùng trang lứa chưa hiểu cho hoàn cảnhcủa em vì thế thân chủ hầu như không có bận thân ở trên lớp
Bạn bè gần nhà hay sang chơi nên hầu như các bạn, các anh chị trong xóm đềuhiểu hoàn cảnh của em và chơi với em khá thân
Mối quan hệ của thân chủ với các dịch vụ vui chơi giải trí, chăm sóc sứckhỏe( y tế) là không thường xuyên
Thân chủ là người khuyết tật nhưng chưa có các chính sách xã hội nào canthiệp, hỗ trợ cho thân chủ
Bảng phân tích điểm mạnh, điểm yếu:
trường(thầy
cô, bạn bè)
Dịch vụ hỗ trợ
em, đặc biệt
mẹ là người gần gũi và hiểu em nhất-mối quan
hệ gia đình tốt
-Thương em-ông bà ngoạirất quan tâm em
-Thương em-ông bà nội, chú dũng thường xuyên gọi điện hỏi thăm động viên em
-giáo viên chủ nhiệm động viên , khuyến khích-bạn bè gần nhà và anh chị trong xóm hiểu và chơi khá thân
-chính quyền, hội phụ nữ tạo điều kiện giúp đỡ
