GIÁO ÁN BÀI 1: KHÁI NIỆM LẬP TRÌNH VÀ NGÔN NGỮ LẬP TRÌNH potx

 Thái độ: - Giúp học sinh nhận thức được quá trình phát triển của ngôn ngữ lập trình gắn liền với quá trình phát triển của tin học nhằm giải các bài toán thực tiễn ngày càng phức tạp..

Trang 2

Ngày soạn: 01/9/2007

VÀ NGÔN NGỮ LẬP TRÌNH

I Mục đích yêu cầu :

 Kiến thức:

- Giúp cho học sinh hiểu khả năng của ngôn ngữ lập trình bậc cao

- Giúp học sinh hiểu được ý nghĩa của chương trình dịch, biết thế nào là biên dịch và thông dịch

 Thái độ:

- Giúp học sinh nhận thức được quá trình phát triển của ngôn ngữ lập trình gắn liền với quá trình phát triển của tin học nhằm giải các bài toán thực tiễn ngày càng phức tạp Từ đó ham muốn được học một ngôn ngữ lập trình cụ thể để có thể tự giải các bài toán bằng máy tính

 Kỹ năng:

- Phân biệt được các lớp ngôn ngữ lập trình, phân biệt được biên dịch và thông dịch

II Phương pháp :

- Dạy-học phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề kết hợp dạy-học hợp tác trong nhóm nhỏ

III.Chuẩn bị :

 Giáo viên:

- Giáo án điện tử, phòng học công nghệ cao, phiếu học tập

- Đồ dùng dạy học: Sơ đồ khối biểu diễn quá trình thông dịch và quá trình biên dịch

 Học sinh:

- Sách giáo khoa, vở học, vở bài tập, giấy nháp, bút, bảng phụ

IV Tiến trình bài dạy :

5’

15

’

Hoạt động 1: Ổn định lớp

Hoạt động 2: Bài mới.

1 Ôn tập:

a Các bước giải bài toán trên

máy tính

- Xác định bài toán

- Lựa chọn và thiết kế thuật toán

- Viết chương trình

- Hiệu chỉnh chương trình

- Viết tài liệu

b Các lớp ngôn ngữ lập trình

Ngôn ngữ lập trình là ngôn

ngữ để viết chương trình, được

chia thành 3 lớp

- Ngôn ngữ máy

- Hợp ngữ

- Ngôn ngữ bậc cao: là ngôn ngữ

lập trình rất thích hợp cho người

lập trình vì các lệnh gần với ngôn

ngữ tự nhiên, tính độc lập cao

- Ổn định lớp, giới thiệu bộ môn, yêu cầu HS chuẩn bị sách, vở và hướng dẫn phương pháp học tập

bộ môn

- Chia nhóm theo tổ hoặc theo bàn học, phát câu hỏi và hướng dẫn thảo luận

- Đặt một số câu hỏi gợi nhớ kiến thức cũ

- Mời một đại diện nhóm trả lời câu hỏi

- Nhận xét và kết luận các vấn đề

Đặc điểm các lớp NN lập trình

* Ngôn ngữ máy: bị phụ thuộc vào loại máy tính, lệnh là các dòng số không gợi nghĩa

* Hợp ngữ: lệnh là cụm từ tiếng Anh viết tắt Phải dùng chương trình hợp dịch để chuyển đổi

* Ngôn ngữ bậc cao: không phụ thuộc vào oại máy tính Phải dùng chương trình dịch để chuyển đổi

- Nắm bắt những yêu cầu của môn học, làm quen với phương pháp học tập bộ môn

- Chủ động trong hoạt động nhóm, tự phân công tổ trưởng, thư ký và HS đại diện trả lời

- Tham khảo vở học và SGK lớp

10, đọc kỹ câu hỏi và thảo luận nhóm để giải quyết vấn đề

* Nhóm 1: liệt kê các bước giải bài toán và giải thích từng bước phải làm gì?

* Nhóm 2: chia b ng phân ảng phân

bi t các l p NNLT theo các ệt các lớp NNLT theo các ớp NNLT theo các

đ c đi m và khái ni m ặc điểm và khái niệm ểm và khái niệm ệt các lớp NNLT theo các

Ngôn ngữ máy

Hợp ngữ

Ngôn ngữ bậc cao

- Lệnh

- Phụ thuộc

- …

Trang 3

’

5’

2 Chương trình dịch:

Là chương trình đặc biệt có

chức năng chuyển đổi chương

trình viết bằng ngôn ngữ bậc cao

thành chương trình chạy được

trên máy tính

Chương trình nguồn

(Chương trình viết bằng ngôn

ngữ lập trình bậc cao)



Chương trình dịch



Chương trình đích

(Chương trình bằng ngôn ngữ

máy, chạy được trên máy tính)

- Thông dịch: duyệt từng câu

lệnh của chương trình Nếu lệnh

sai thì dừng quá trình dịch Nếu

lệnh đúng thì dịch và thực hiện

câu lệnh rồi chuyển quá trình đến

lệnh tiếp theo

- Biên dịch: duyệt qua toàn bộ

chương trình Nếu phát hiện có lỗi

thì ngừng quá trình dịch, ngược

lại dịch toàn bộ chương trình,

thực hiện chương trình và lưu lại

chương trình đích đã dịch được

3 Khái niệm Lập trình:

Là sử dụng cấu trúc dữ liệu

và các câu lệnh của ngôn ngữ lập

trình cụ thể để mô tả dữ liệu và

diễn đạt các thao tác của thuật

toán

Học lập trình là:

- Học sử dụng cấu trúc dữ liệu

- Học thuật toán và cách thiết kế

thuật toán

- Học sử dụng ngôn ngữ lập trình

Hoạt động 5: Củng cố, dặn dò.

Củng cố:

Hướng dẫn, dặn dò:

- Mời đại diện nhóm trình bày kết quả thảo luận của nhóm về chương trình dịch

- Phát vấn về đối tượng chương trình nguồn và chương trình đích trong sơ đồ biên dịch

- Đặt câu hỏi gợi mở để học sinh phân biệt thông dịch với biên dịch, liên hệ thực tế

- Nhận xét, kết luận vấn đề

- Dùng đồ dùng dạy học: Sơ đồ khối mô tả hoạt động của chương trình dịch

- Giới thiệu hoạt động cụ thể của chương trình dịch qua quá trình thông dịch và biên dịch

- Phát vấn bằng các câu hỏi gợi

mở cho học sinh nhớ bài

- Yêu cầu các nhóm đặt câu hỏi cho các nhóm khác

- Mời đại diện nhóm trình bày kết quả thảo luận của nhóm về khái niệm lập trình

- Đặt câu hỏi gợi mở để học sinh biết học lập trình cần học trọng tâm vào vấn đề gì?

- Nhận xét, kết luận vấn đề

- Trả lời câu hỏi 1, 2, 3 trong SGK trang 13

Làm bài tập chương 1 (sách BT)

* Nhóm 3: đọc SGK, ghi nhận khái niệm và chia bảng phân biệt

Thông dịch Biên dịch

- Tuần tự từng lệnh

- Không lưu ch.trình đích

- Dịch toàn bộ ch.trình

- Lưu chương trình đích

- Cả lớp quan sát trên sơ đồ khối và trình bày quá trình dịch theo sơ đồ khối để hiểu thêm về cách làm việc chương trình dịch

- Phát hiện vấn đề: Chương trình dịch dừng quá trình dịch khi chương trình có lỗi Nếu là thông dịch thì chỉ dịch và thực hiện từ đầu chương trình đến khi phát hiện lỗi Biên dịch thì chỉ dịch khi chương trình không

có lỗi nào

- Ghi chép nội dung bài

* Nhóm 4: đọc SGK, ghi nhận khái niệm và phát hiện vấn đề

- Trả lời phát vấn:

+ Học cấu trúc dữ liệu để biết cách mô tả dữ liệu

+ Học thuật toán để thành thạo việc diễn tả thuật toán

- Đọc bài đọc thêm trong SGK trang 7 Chú ý tìm hiểu về ngôn ngữ lập trình Pascal và C

- Đọc trước bài 2, trả lời các câu hỏi vào vở bài tập

Hết

Trang 4

Ngày soạn: 01/8/2010

NGÔN NGỮ LẬP TRÌNH

- Giúp cho học sinh biết, ngôn ngữ lập trình (NNLT) có 3 thành phần cơ bản là: bảng chữ cái, cú pháp

và ngữ nghĩa

- Giúp học sinh biết một số khái niệm: tên, tên chuẩn, tên dành riêng (từ khóa) Biết các qui định về tên, hằng, biến trong một ngôn ngữ lập trình cụ thể

 Kỹ năng:

- Giúp học sinh thực hiện được việc đặt đúng tên và nhận biết được tên sai qui định

- Dạy-học phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề kết hợp dạy-học hợp tác trong nhóm nhỏ

- Giáo án điện tử, máy chiếu, phiếu học tập, Sách giáo khoa, sách giáo viên

 Học sinh:

- Sách giáo khoa, vở học, vở bài tập, giấy nháp, bút, bảng phụ

5’

15

’

Hoạt động 1: Ổn định lớp

1 Các thành phần cơ bản của

NNLT:

a Bảng chữ cái

- Là các ký tự dùng để viết chương trình

gồm: chữ cái, chữ số, các ký tự đặc

biệt

VD: A, B, …, Z; 0, 1,…9; *, +, (, ), /…

b Cú pháp

- Là bộ quy tắc để viết chương trình

VD: quy định 3.141592 (dùng dấu chấm

phân cách số thập phân)

c Ngữ nghĩa

- Xác định ý nghĩa thao tác cần phải

thực hiện, ứng cới tổ hợp ký tự dựa vào

ngữ cảnh của nó

VD: phép + có thể là cộng 2 số nguyên

hay cộng 2 số thực

* Máy tính chỉ phát hiện lỗi cú pháp,

- Ổn định lớp, kiểm tra sĩ số,

vệ sinh, đồng phục

- Kiểm tra bài cũ:

+ NNLT là gì? Có bao nhiêu lớp NNLT? Phân biệt thông dịch và biên dịch

- Chia nhóm theo tổ hoặc theo bàn học, phát phiếu học tập, nêu vấn đề và hướng dẫn

HS thảo luận

+ Tại sao trong lập trình lại cần bảng chữ cái?

+ Không thực hiện đúng cú pháp được không?

+ Ngữ nghĩa là gì?

- Minh họa bảng chữ cái bằng

Đồ dùng dạy học: Bảng mã ASCII

- Nhận xét và chốt lại phần trả lời của HS kết luận các vấn đề

- Diễn giảng về sự cần thiết của việc tuân thủ đúng cú

- Ổn định lớp, báo cáo sĩ số (lớp trưởng)

- Trả lời các câu hỏi kiểm tra bài cũ

- Nhận xét phần trả lời của bạn

- Tổ chức hoạt động nhóm, đọc SGK Trả lời các câu hỏi trong SGK, thực hiện yêu cầu của phiếu học tập

+ Bảng chữ cái dùng để ghép thành lệnh, biểu thức, giá trị… theo đúng cú pháp qui định của ngôn ngữ lập trình tạo nên chương trình có nghĩa và chạy được trên máy sau khi dịch

+ Cú pháp là những qui ước, qui định của ngôn ngữ lập trình nhằm giúp cho chương trình dịch có cơ sở dịch thành

mã máy

+ Hiểu ngữ nghĩa để xây dựng chương trình mô tả

Trang 5

’

5’

không có khả năng phát hiện lỗi ngữ

nghĩa

2 Một số khái niệm:

a Tên:

Mọi đối tượng trong chương trình

đều phải được đặt tên theo quy tắc mà

NNLT quy định và phụ thuộc vào

chương trình dịch cụ thể

Những quy định về tên trong

Pascal:

- Không quá 127 ký tự

- Chỉ bắt đầu bằng chữ cái

- Không nhận khoảng trắng và các ký tự

đặc biệt

VD: Tên đúng: ABC, Anh_em, PTB2,

_45

Tên sai: 123, Anh&em, 10_A, so tien

 Tên dành riêng (từ khóa)

Do NNLT quy định, được dùng với ý

nghĩa riêng xác định, người lập trình

không được dùng với ý nghĩa khác

 Tên chuẩn

Do NNLT quy định, được dùng với ý

nghĩa nhất định nào đó, người lập trình

có thể khai báo và dùng với ý nghĩa

khác, mục đích khác

 Tên do người lập trình đặt

Do người lập trình đặt ra với ý nghĩa

riêng, xác định bằng cách khai báo

trước khi sử dụng (không được trùng

với tên dành riêng)

b Hằng và biến:

 Hằng

Là đại lượng có giá trị không thay đổi

trong quá trình thực hiện chương trình

VD:

Hằng số học: 1, -5, +18

3.141592, -22.36, 0.5 -2.236E01, 1.0E-6 Hằng logic: TRUE, FALSE

Hằng xâu: ‘Pascal’, ‘Tin hoc’, ‘11A’, ‘123’

 Biến

Là đại lượng được đặt tên, dùng để

lưu trữ giá trị và có giá trị có thể thay

đổi trong quá trình thực hiện chương

trình

c Chú thích:

Trong Pascal những nội dung đặt giữa

cặp ngoặc {…} hay cặp (*…*), trong C+

+ những nội dung đặt giữa cặp /*…*/ là

lời chú thích Chương trình dịch không

dịch ra mã máy những dòng này

pháp và hiểu ngữ nghĩa

- Yêu cầu học sinh hoạt động nhóm tìm hiểu về: Tên, quy định cách đặt tên, các loại tên dùng trong việc lập trình, thế nào là hằng và biến, cách biểu diễn hằng (theo phiếu học tập)

* Tổ chức trò chơi: Phân biệt các tên đúng và sai quy định

Tên nên đ t sao cho g i lên ặc điểm và khái niệm ợi lên

ý ngh a s d ng ĩa sử dụng ử dụng ụng.

Phân biệt Tên đúng/sai

Nghiem_PT, Kiem tra x TRUE, Baitap5, Đúng Siso_lop11A, DTNT, (x) 12_con_giap, Tinh_tong_x

- Hướng dẫn học sinh xem và phân biệt tên dành riêng, tên chuẩn và tên người dùng đặt thông qua các ví dụ trong sách giáo khoa trang 12 và phụ lục trang 128, 129

- Yêu cầu đại diện từng nhóm nêu khái niệm GV chốt lại nội dung trọng tâm

- Đặt câu hỏi gợi mở:

+ Trong toán học, biến thường xuất hiện trong dạng biểu thúc nào?

+ Giá trị như thế nào trong môn Toán, môn Lý được gọi

là hằng số

- Diễn giảng cho HS cách biểu diễn hằng số nguyên, hằng số thực dấu phẩy động, hằng số thực dấu phẩy tĩnh, hằng xâu

- Nói rõ: phần biến HS sẽ học vào bài khác cụ thể hơn

- Giới thiệu tác dụng của lời chú thích trong chương trình, cách đưa dòng chú thích vào chương trình và lý do chương trình dịch bỏ qua, không dịch phần chú thích

- Phát vấn về các thành phần

đúng thuật toán Bảo đảm tính đúng đắn, tính dừng của thuật toán

- Tiếp tục tổ chức hoạt động nhóm, đọc SGK, thực hiện yêu cầu của phiếu học tập, ghi kết quả vào bảng phụ để trình bày

* Nhóm 1: Nêu khái niệm tên trong lập trình và quy định cách đặt tên Cho ví dụ

* Nhóm 2: Nêu các yếu tố phân biệt tên dành riêng, tên chuẩn và tên do người LT đặt Cho ví dụ

* Nhóm 3: Nêu các yếu tố phân biệt hằng và biến, cho ví

dụ biểu diễn từng loại hằng khác với SGK

- Tham gia trò chơi phân biệt tên dúng

Tên đúng Tên sai

Nghiem_PT TRUE Baitap5 Đúng Siso_lop11A Kiem tra x DTNT 12_con_giap Tinh_tong_x (x)

- Các nhóm phát biểu bổ sung cho các nhóm khác

- Trả lời phát vấn phát hiện vấn đề: trong tin học có dùng nhiều khái niệm chuẩn của các môn khoa học tự nhiên Việc nhận biết và phân biệt hằng và biến tương tự như toán

+ Hằng là giá trị không đổi, biến là nơi chứa giá trị có thể thay đổi, biến được đặt tên để gọi

- Ghi chép nội dung, hướng dẫn trọng tâm

- Tự liên hệ thực tế những lời chú thích trong SGK, báo chí

có tác dụng làm rõ nghĩa của cụm từ, của câu Trong lập trình chú thích chỉ có ích cho người đọc v.bản chương trình

Trang 6

Hoạt động 4 Củng cố, dặn dò.

Củng cố:

Hướng dẫn, dặn dò:

của NNLT, các khái niệm

- Xem bài đọc thêm, phần tóm tắt lý thuyết, làm bài tập Chg1

- Trả lời phát vấn:

- Thực hiện theo hướng dẫn

Ngày soạn: 07/8/2010

- Giúp cho học sinh củng cố vững chắc các khái niệm đã học trong 2 bài trước về ngôn ngữ lập trình

 Kỹ năng:

- Phân biệt các lớp NNLT, phân biệt thông dịch, biên dịch Biết cách đặt tên đúng, phân biệt các loại tên trong NNLT, phân biệt khái niệm hằng và biến, biểu diễn được hằng số, hằng logic, hằng xâu

- Dạy-học hợp tác trong nhóm nhỏ kết hợp trò chơi vui để học, phát hiện và giải quyết vấn đề

- Giáo án điện tử, máy chiếu, phiếu học tập, sách giáo khoa, sách giáo viên, sách bài tập

- Đồ dùng dạy học: Sơ đồ khối biểu diễn quá trình thông dịch và quá trình biên dịch

 Học sinh:

- Sách giáo khoa, sách bài tập, vở học, vở bài tập, giấy nháp, bút, bảng phụ

Trang 7

15

’

20

’

5’

Hoạt động 1: Ổn định lớp, kiểm tra

bài cũ

* Trả lời các câu hỏi trong SGK:

1 Ưu điểm của chương trình viết

bằng NNLT bậc cao:

- Gần với NN tự nhiên, thích hợp cho

người lập trình vì dễ hiểu, dễ hiệu

chỉnh, dễ nâng cấp

- Cho phép làm việc với nhiều kiểu

dữ liệu với cách tổ chức đa dạng,

thuận tiện cho việc mô tả thuật

toán

- Không bị phụ thuộc vào phần cứng

máy tính

2 Tác dụng của chương trình dịch:

- Là chương trình đặc biệt, chuyển

đổi chương trình viết bằng NNLT bậc

cao sang ngôn ngữ máy

3 Phân biệt trình biên dịch và trình

thông dịch:

- Biên dịch: duyệt, kiểm tra, phát

hiện lỗi, xác định chương trình

nguồn có dịch được không, dịch

chương trình nguồn ra mã máy và

lưu chương trình đích sau khi dịch

- Thông dịch: lần lượt duyệt, kiểm

tra, phát hiện lỗi và dịch từng câu

lệnh Nếu phát hiện lỗi thì báo lỗi và

dừng ngay việc dịch

* Hướng dẫn làm bài tập trong

sách bài tập:

Với các câu trắc nghiệm

- Ghi đầy đủ nội dung câu hỏi

- Ghi đầy đủ đáp án trả lời

Với các câu hỏi

- Ghi những ý kiến của cá nhân trả

lời câu hỏi

Với các bài tập

- Ghi cách giải, kết quả thực hiện

Hoạt động 4: Củng cố, dặn dò.

Củng cố:

- Ổn định lớp, kiểm tra sĩ số, vệ sinh, đồng phục

- Kiểm tra bài cũ:

+ Nêu tên các thành phần cơ bản của NNLT Phân biệt theo khái niệm hằng và biến?

+ Trình bày quy định về đặt tên trong Pascal? Nêu khái niệm các loại tên trong NNLT? Cho ví dụ

- Chia lớp thành 4 nhóm, mỗi nhóm tự xem SGK và trả lời câu hỏi trong SGK theo quy định của

GV

Nhóm 1 câu 1

Nhóm 2 câu 2 Nhóm 3 câu 3 Nhóm 4 câu 4,5

- Đặt một số câu hỏi gợi nhớ kiến thức cũ

+ Chương trình dịch từ Hợp ngữ sang mã máy được gọi là gì?

+ Ngôn ngữ máy và hợp ngữ không thích hợp với đa số người lập trình là vì lý do gì?

+ Quá trình làm việc của người thông dịch và người biên dịch có khác nhau không?

- Nhận xét và kết luận các nội dung trả lời câu hỏi

- Mời HS trình bày kết quả bài tập lên bảng hoặc đứng tại chỗ trả lời

- Phát vấn gợi ý để học sinh khác bổ sung hoặc hiểu thêm các vấn đề

- Sửa bài tập

- Nhận xét, củng cố toàn bộ nội dung trong chương

- Các thành phần của NNLT và các quy định về tên, biểu diễn

- Ổn định lớp, báo cáo sĩ số (lớp trưởng)

- 2 HS lên bảng trả lời các câu hỏi kiểm tra bài cũ

- Nhận xét và bổ sung nội dung kiểm tra bài cũ của bạn đã thực hiện

- Chủ động trong hoạt động nhóm, tổ trưởng điều hành việc góp ý của cả nhóm, thư ký ghi chép, tổng hợp nội dung và HS đại diện trả lời phát biểu

+ Phân tích ưu điểm của NNLT bậc cao để chứng minh nó thích hợp với số đông người lập trình

+ Phân tích tác dụng của chương trình dịch để hiểu quá trình lập trình luôn phải tuân thủ những quy định của NNLT sao cho chương trình dịch có thể chuyển chương trình thành

mã máy

+ Phân biệt thông dịch và biên dịch để sau này, trong lập trình thực tế có thể chọn loại hình dịch chương trình thích hợp + Biết và hiểu sâu về các quy định cơ bản của lập trình về tên, biểu diễn hằng, khai báo biến…

- Trả lời câu hỏi lên bảng phụ Ghi chép nội dung trọng tâm

- Đọc phần tóm tắt lý thuyết, kết hợp với giáo viên trong việc giải các bài tập

+ hiểu thêm về NNLT, Chương trình dịch

+ Phân biệt tên dành riêng, tên chuẩn và tên do người lập trình đặt

+ Biết phân biệt tên đặt đúng, tên đặt sai

+ Phân biệt các loại hằng qua biểu diễn hằng, biết hằng biểu diễn đúng, hằng biểu diễn sai

- Ghi chép nội dung bài

- Ôn lại toàn bộ kiến thức đã

Trang 8

Hết

Định dạng
Số trang	8
Dung lượng	138,5 KB