Cuộc sống của con người gắn bó mật thiết với hoạt động lao động, tuy nhiên trong quá trình lao động có thể xảy ra những rủi ro ngoài ý muốn. Tai nạn lao động là loại rủi ro đặc trưng vì nó gây ra thiệt hại lớn về tài sản và sức khỏe, suy giảm khả năng lao động.Việc một người lao động khỏe mạnh bỗng chốc trở thành người khuyết tật là một cú sốc mạnh cho bản thân người lao động và gia đình họ. Tổn thương về thể xác, về tinh thần, những khủng hoảng tâm lý để chấp nhận sự thật mình bị khuyết tật và những bỡ ngỡ để chăm sóc người bị tai nạn lao động, cũng như khó khăn khi tìm các dịch vụ hỗ trợ người khuyết tật là những thách thức lớn. Thêm vào đó, sức lao động bị mất đi hoặc giảm sút sẽ làm khó khăn chồng lên khó khăn.Mặc dù pháp luật đã quy định rõ các chính sách hỗ trợ cho người bị tai nạn lao động nhưng trên thực tế các quy định đó vẫn đang gặp nhiều bất cập, mức hỗ trợ chưa thỏa đáng cho người lao động và chỉ áp dụng đối với những lao động đóng bảo hiểm xã hội. Trong khi đó, người lao động ở nước ta phần đông là lao động tự do, không có bảo hiểm xã hội, không có hợp đồng lao động và môi trường làm việc của họ không được đảm bảo an toàn.
Trang 1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA XÃ HỘI HỌC
Trang 2BÀI HẾT MÔN
NGƯỜI KHUYẾT TẬT: CHÍNH SÁCH VÀ THỰC HÀNH
Đề tài : Công tác xã hội cá nhân với người khuyết tật do
tại nạn lao động
Giảng viên: PGS.TS Nguyễn Thị Thu Hà
Học viên : STT: 9 Lê Thị Thu Hằng
Lớp : CTXH 1
Khóa : QH - 2012 – X
Hà Nội, tháng 04 năm 2014
MỤC LỤC
Mở đầu 2 Nội dung 3
Trang 3I Cơ sở lý luận 3
1 Một số khái niệm cơ bản 3
1.1 Khái niệm khuyết tật, người khuyết tật 3
1.2 Khái niệm công tác xã hội với người khuyết tật 3
1.3 Tai nạn lao động 4
2 Phân loại người khuyết tật và nguyên nhân 5
2.1 Phân loại 5
2.2 Nguyên nhân 5
3 Tiến trình quản lý ca đối với người khuyết tật 5
II Tiến trình quản lý ca 6
1 Mô tả về case cần can thiệp 6
2 Kế hoạch can thiệp và trị liệu 7
2.1.Tiếp nhận ca và Tạo lập mối quan hệ tin tưởng (3 buổi) 7
2.2 Đánh giá thân chủ (2 buổi) 8
2.3 Xác định vấn đề 9
3 Xây dựng kế hoạch trợ giúp 11
4 Lựa chọn giới thiệu dịch vụ 12
5 Chuẩn bị kế hoạch về dịch vụ giới thiệu cho TC 13
6 Theo dõi hỗ trợ TC và Duy trì mối quan hệ với cơ sở cung cấp dịch vụ 14 Kết luận
LỜI MỞ ĐẦU
Cuộc sống của con người gắn bó mật thiết với hoạt động lao động, tuy nhiên trong quá trình lao động có thể xảy ra những rủi ro ngoài ý muốn Tai nạn lao động
Trang 4là loại rủi ro đặc trưng vì nó gây ra thiệt hại lớn về tài sản và sức khỏe, suy giảm khả năng lao động
Việc một người lao động khỏe mạnh bỗng chốc trở thành người khuyết tật là một cú sốc mạnh cho bản thân người lao động và gia đình họ Tổn thương về thể xác, về tinh thần, những khủng hoảng tâm lý để chấp nhận sự thật mình bị khuyết tật và những bỡ ngỡ để chăm sóc người bị tai nạn lao động, cũng như khó khăn khi tìm các dịch vụ hỗ trợ người khuyết tật là những thách thức lớn Thêm vào đó, sức lao động bị mất đi hoặc giảm sút sẽ làm khó khăn chồng lên khó khăn
Mặc dù pháp luật đã quy định rõ các chính sách hỗ trợ cho người bị tai nạn lao động nhưng trên thực tế các quy định đó vẫn đang gặp nhiều bất cập, mức hỗ trợ chưa thỏa đáng cho người lao động và chỉ áp dụng đối với những lao động đóng bảo hiểm xã hội Trong khi đó, người lao động ở nước ta phần đông là lao động tự do, không có bảo hiểm xã hội, không có hợp đồng lao động và môi trường làm việc của họ không được đảm bảo an toàn
Chính vì lý do nêu trên, em xin chọn đề tài “ Công tác xã hội cá nhân với người khuyết tật do bị tai nạn lao động” nhằm làm rõ hơn những khó khăn mà người lao động bị khuyết tật gặp phải, từ đó nhằm nâng cao ý thức chấp hành an toàn lao động đến người sử dụng lao động và người lao động
NỘI DUNG
I Cơ sở lý luận
1 Một số khái niệm cơ bản
1.1 Khái niệm khuyết tật, người khuyết tật
Trang 5Hiện nay vẫn chưa có khái niệm thống nhất về khuyết tật Theo tổ chức y tế thế giới:
+ Khiếm khuyết: (ở cấp độ bộ phận cơ thể): là tình trạng bị mất hay bị bất thường
một trong các bộ phận của cơ thể hoặc chức năng tâm sinh lí
+ Tàn tật: (ở cấp độ xã hội): là những thiệt thòi mà một người phải chịu do bị
khuyết tật
Trong hệ thống phân loại Quốc tế ICF, WHO định nghĩa khuyết tật như sau:
“ Khuyết tật là thuật ngữ chung chỉ tình trạng khiếm khuyết, hạn chế vận động và tham gia, thể hiện những mặt tích cực trong quan hệ tương tác giữa cá nhân một người (về mặt tình trạng sức khỏe) với các yếu tố hoàn cảnh của người đó (bao gồm yếu tố môi trường với các yếu tố cá nhân khác)”
Khái niệm người khuyết tật
Theo Công ước quốc tế về quyền của người khuyết tật – 2006 thì “Người
khuyết tật bao gồm những người có những khiếm khuyết lâu dài về thể chất, trí tuệ, thần kinh hoặc giác quan mà khi tương tác với các rào cản khác nhau có thể cản trở sự tham gia đầy đủ và hiệu quả của họ trong xã hội trên một nền tảng công bằng như những người khác trong xã hội”.
Theo luật người khuyết tật được Quốc hội Việt Nam thông qua ngày
17/06/2010: “Người khuyết tật là người bị khiếm khuyết một hoặc nhiều bộ phận
cơ thể hoặc bị suy giảm chức năng được biểu hiện dưới dạng tật khiến cho lao động, sinh hoạt, học tập gặp khó khăn”.
1.2 Khái niệm công tác xã hội với người khuyết tật
Khái niệm công tác xã hội:
Có nhiều quan niệm khác nhau về công tác xã hội nhưng ta có thể sử dụng định nghĩa của Hiệp hội nhân viên Công tác xã hội Quốc tế thông qua tháng
7-2000 tại Montreal, Canada: công tác xã hội là hoạt động chuyên nghiệp để giúp đỡ
cá nhân, nhóm hoặc cộng dồng nhằm tăng cường hay khôi phục việc thực hiện các chức năng xã hội của họ và tạo những điều kiện thích hợp nhằm đạt được các mục tiêu đề ra Nghề Công tác xã hội thúc đẩy sự thay đổi xã hội, giải quyết vấn đề trong mối quan hệ của con người, tăng năng lực và giải phóng con người nhằm giúp cho cuộc sống của họ ngày càng thoải mái, dễ chịu Vận dụng các lý thuyết về
Trang 6hành vi con người với môi trường và hệ thống xã hội, Công tác xã hội tương tác vào những điểm giữa con người với môi trường của họ Nhân quyền và Công bằng
xã hội là các nguyên tắc căn bản của nghề
Công tác xã hội với người khuyết tật là hoạt động chuyên nghiệp của nhân
viên công tác xã hội giúp đỡ những người khuyết tật tăng cường hay khôi phục việc thực hiện các chức năng xã hội của họ, huy động nguồn lực, xác định những dịch vụ cần thiết để hỗ trợ người khuyết tật, gia đình và cộng đồng triển khai hoạt động chăm sóc trợ giúp họ một cách hiệu quả, vượt qua những rào cản, đảm bảo sự tham gia đầy đủ vào các hoạt động xã hội trên nền tảng sự công bằng như những người khác trong xã hội
1.3 Tai nạn lao động
Theo Thông tư liên tịch số 14/2005/TTLT-BLĐTBXH-BYT TLĐLĐVN của Liên tịch Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Y tế, Tổng Liên đoàn lao
động Việt Nam thì: tại điểm 2.1: Tai nạn lao động (TNLĐ) là tai nạn gây tổn
thương cho bất kỳ bộ phận, chức năng nào của cơ thể người lao động hoặc gây tử vong, xảy ra trong quá trình lao động, gắn liền với việc thực hiện công việc, nhiệm
vụ lao động (kể cả thời gian giải quyết các nhu cầu cần thiết trong thời gian làm việc theo Bộ Luật Lao động quy định như: nghỉ giải lao, ăn giữa ca, ăn bồi dưỡng hiện vật, vệ sinh kinh nguyệt, tắm rửa, cho con bú, đi vệ sinh, thời gian chuẩn bị và kết thúc công việc)
Tai nạn được coi là tai nạn lao động trong các trường hợp sau:
- Tai nạn xảy ra trên tuyến đường đi và về trực tiếp giữa nơi làm việc và nơi tai nạn
- Tai nạn xảy do những nguyên nhân khách quan như: thiên tai, hoả hoạn
Tai nạn lao động được chia thành 3 loại:Tai nạn lao động chết người; Tai nạn lao động nặng: người bị tai nạn bị ít nhất một trong những chấn thương (được quy định tại Phụ lục số 1 kèm theo Thông tư này); Tai nạn lao động nhẹ
2 Phân loại người khuyết tật và nguyên nhân
2.1 Phân loại
Trang 7Trên thế giới có rất nhiều cách phân loại người khuyết tật, tuy nhiên, tại Việt Nam việc phân loại người khuyết tật được cụ thể hóa luật Người khuyết tật Việt Nam năm 2010
- Khuyết tật vận động
- Khuyết tật nghe, nói
- Khuyết tật nhìn
- Khuyết tật thần kinh, tâm thần
- Khuyết tật trí tuệ
- Khuyết tật khác
Về mức độ khuyết tật: Điều 3 nghị định số: 28/2012/NĐ-CP Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật người khuyết tật chia thành 3 mức:
- Người khuyết tật đặc biệt nặng
- Người khuyết tật nặng
- Người khuyết tật nhẹ
2.2 Nguyên nhân
Nguyên nhân do môi trường sống: Đói nghèo, suy dinh dưỡng, ô nhiễm môi trường; chấn thương do tai nạn; do chiến tranh và bạo lực…
Những nguyên nhân do xã hội như: Sự bất lực của y học và khoa học kỹ thuật; căng thẳng và áp lực dẫn đến sang chấn tâm lý; kết hôn trực hệ…
Những nguyên nhân do bẩm sinh và trong khi sinh
3 Tiến trình quản lý ca đối với người khuyết tật
Quản lý ca là một quá trình hợp tác trong việc đánh giá, lập kế hoạch, điều
phối và biện hộ cho những quyền lựa chọn và các dịch vụ nhằm đáp ứng nhu cầu sức khoẻ của cá nhân thông qua việc giao tiếp và sử dụng các nguồn lực để thúc đẩy những kết quả có chất lượng cao và hiệu quả về mặt chi phí (CMSA 2009)
Hiệp hội quản lý ca (trường hợp) Mỹ xem quản lý ca như một tiến trình bao gồm các hoạt động đánh giá, xây dựng kế hoạch, thúc đẩy và biện hộ
Có 6 bước trong quản lý ca gồm:
- Đánh giá thân chủ
- Đề ra mục tiêu và Lập thứ tự ưu tiên
Trang 8- Chọn lựa dịch vụ chuyển tiếp phù hợp
- Chuẩn bị người khuyết tật tiếp cận dịch vụ chuyển tiếp
- Theo dõi hỗ trợ người khuyết tật
- Duy trì mối quan hệ với các cơ sở cung cấp dịch vụ
II Tiến trình quản lý ca
1 Mô tả về case cần can thiệp
Anh Lê N, 42 tuổi, nhà ở thị xã Đức Ninh, Đồng Hới, Quảng Bình, là lao động chính của gia đình gồm mẹ anh đã 75 tuổi, sức khỏe yếu và cần có người chăm sóc; vợ anh 40 tuổi và 2 con Vợ anh ở nhà làm ruộng và chăm sóc gia đình, thu nhập rất thấp; cô con gái 7 tuổi học lớp hai, con trai 13 tuổi học lớp 7, cả 2 cháu đều chăm chỉ và ngoan ngoãn nghe lời bố mẹ, bà nội
Anh N vốn bị hen suyễn bẩm sinh mức độ nhẹ, anh là lao động tự do, lúc đi xây, lúc chạy xe ôm hoặc khuân vác ở chợ, nhà ga Năm 2010, anh được người quen giới thiệu vào làm ở một cơ sở sản xuất đá lạnh nhỏ, hợp đồng lao động giữa anh và chủ cơ sở được thỏa thuận bằng miệng, công việc chính của anh là nghiền
đá và chuyển đá cho các tàu cá ở biển Tuy nhiên, đầu năm 2013 thì anh gặp chuyện không may khi trong một lần sơ suất, anh bị tai nạn cụt hai tay khi anh đang chạy máy nghiền đá
Hoàn cảnh hiện nay của anh hết sức khó khăn: anh chịu thương tật 65%, sức khỏe anh vốn yếu nay lại tồi tệ hơn, tiền thuốc men chạy chữa cho anh, thêm vào
đó anh không đi làm được việc nặng nên không có thu nhập mà còn nợ nần nhiều hơn Anh thường xuyên lo lắng, cáu bẳn, cảm giác như mình là người vô tác dụng, anh thường xuyên chửi mắng con, có lúc lại khóc Mẹ anh ốm yếu, các con anh rất thương anh nên rất ngoan và nghe lời Mọi việc trong thời gian qua hầu như dồn lên vai vợ anh, anh lại hay cáu gắt với vợ nên hai vợ chồng thường xuyên cãi cọ, xúc phạm nhau Vợ anh đang có ý định ly hôn với anh
Trước vấn đề này, nhân viên CTXH đã lập kế hoạch can thiệp và tiếp nhận quản lý ca theo hướng tiếp cận thủ tục (tiếp nhận quản lý trường hợp từ cán bộ chi hội phụ nữ xã), vận dụng mô hình thực hành làm việc với cá nhân người khuyết tật
và gia đình thân chủ
2 Kế hoạch can thiệp và trị liệu
Trang 92.1.Tiếp nhận ca và Tạo lập mối quan hệ tin tưởng (3 buổi)
Hướng tiếp nhận ca:
Tiếp nhận ca theo theo hướng tiếp cận thủ tục: gia đình anh N gần đây thường xuyên mâu thuẫn và cãi nhau, vợ chồng anh còn có ý định ly hôn, do đó, cán bộ hội phụ nữ, cán bộ văn hóa và trong thôn đã có không ít lần quan tâm, nhắc nhở Nhận diện vấn đề cần có sự trợ giúp của nhân viên Công tác xã hội nên hội phụ nữ đã chuyển hồ sơ cho nhân viên công tác xã hội
Nhân viên công tác xã hội đã được sự hỗ trợ rất đắc lực từ phía hội phụ nữ
xã và thu thập được khá đầy đủ các thông tin về thân chủ, về mối quan hệ của gia đình thân chủ với hàng xóm
Tạo lập mối quan hệ:
Nhân viên CTXH đã có 2 buổi nói chuyện thân thiện, tôn trọng và tin tưởng vào bản thân thân chủ nhằm hiểu được suy nghĩ, cảm xúc mà thân chủ đang trải qua, đồng thời hiểu được nhu cầu của thân chủ
Nhân viên CTXH đến gặp TC với một thành viên trong hội cựu chiến binh,
để có những câu chuyện chia sẻ trải nghiệm của bác thương binh với TC, nhằm trấn an tinh thần và giúp TC bình tĩnh, chấp nhận thực tại để tìm cách khắc phục Nhân viên CTXH có thể nói những câu nhằm khích lệ năng lực của bản thân TC
“Tôi ở đây là để cùng anh tìm cách vượt qua giai đoạn khó khăn này”, “Tôi hoàn
toàn tin tưởng vào khả năng của anh”…
Nhân viên CTXH cần trau dồi thêm các kiến thức về sức khỏe, về bệnh hen suyễn, về các chấn thương gây nên mất máu để có thể hiểu, thông cảm và tư vấn thêm sức khỏe cho TC, đồng thời tìm các nguồn hỗ trợ về y tế cho TC
TC cảm nhận được sự quan tâm, thấu hiểu và qua sự chia sẻ trải nghiệm của bác thương binh, TC đã có những buổi nói chuyện thẳng thắn, thân thiện, tin tưởng TC chia sẻ cảm xúc lo lắng, chán nản khi sức khỏe suy giảm; lo lắng cho gia đình đã nghèo đói nay lại ngày càng khó khăn Đặc biệt TC cảm nhận mình là người không làm được việc gì, không đáng là người đàn ông trụ cột gia đình, là người bỏ đi Đã nhiều lần nghĩ tới việc chấp nhận ly hôn để vợ đỡ vất vả Cuộc sống của TC như đi vào bế tắc và không có lối thoát
Trang 10TC là người chịu khó làm ăn, rất muốn nhận được sự trợ giúp từ phía các đơn vị, tổ chức, từ nhân viên CTXH
Sau 3 buổi đầu gặp gỡ tiếp xúc, TC và NVCTXH đã tạo lập được mối quan
hệ thân thiết, cởi mở và đã thu thập khá đầy đủ các thông tin TC cảm nhận được
sự thấu hiểu của NVCTXH đối với mình
2.2 Đánh giá thân chủ (2 buổi)
Sau khi tiếp cận và tạo lập mối quan hệ tin tưởng và thu thập thông tin từ
TC, từ cán bộ các chi hội trong xã, từ các thành viên trong gia đình và từ hàng xóm, NVCTXH tiến hành đánh giá thân chủ thể hiện qua biểu đồ sinh thái, bảng thể hiện điểm mạnh, yếu của TC:
Biểu đồ sinh thái các mối quan hệ của TC với môi trường xung quanh
Phân tích biểu đồ sinh thái:
Anh N
Vợ
Người chủ
chỗ làm
2 con,mẹ
Trường học của con
Hàng xóm
Cán bộ thôn xã
Tổ chức
xã hội
Trang 11Qua biểu đồ sinh thái, chúng ta có thể thấy mối quan hệ giữa TC và các tổ chức xã hội khá lỏng lẻo, TC chưa biết đến các chương trình hỗ trợ về y tế, thuốc men, kinh tế… Mối quan hệ với Chủ cơ sở sản xuất đá lạnh nơi TC đã xảy ra tai nạn cũng là mối quan hệ lỏng lẻo, không có sự liên lạc hay bất cứ một mối liên hệ nào sau khi TC nhận tiền bồi thường tai nạn
TC nhận được sự quan tâm của giáo viên con anh, của hàng xóm và của cán
bộ thôn xã, hội phụ nữ Mọi người đều hiểu về TC và gia đình TC là người tốt, hiền lành, nay gặp chuyện không may nên nhiều người cảm thông và muốn giúp
đỡ anh
Mẹ anh và các con anh đều rất yêu thương anh, mọi người đều nhẫn nhịn khi anh cáu giận, mắng chửi Vợ anh mặc dù thương chồng nhưng vì gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống, vất vả lo cho anh và cả gia đình, nên không bình tĩnh trước những tâm lý bất thường của anh, dẫn đến to tiếng, cãi vã và có ý định muốn ly hôn
Phân tích điểm mạnh yếu của TC:
Điểm mạnh: TC là người chăm chỉ, sống hòa đồng với mọi người; TC nhận được sự quan tâm của chính quyền, của các chi hội trong địa phương và hàng xóm, người thân; TC có ý chí quyết tâm phát triển kinh tế;
Điểm yếu: đang gặp khủng hoảng tâm lý, vợ chồng không hòa hợp, gia cảnh nghèo khó
2.3 Xác định vấn đề
Nhân viên CTXH xác định vấn đề cùng TC, hỗ trợ thân chủ xác định từng vấn đề thông qua phương pháp xác định hành vi Cùng TC vẽ cây vấn đề
để TC tự mình nhận diện được những khó khăn mình đang gặp phải
Cây vấn đề:
Trang 12Phân tích cây vấn đề:
TC từ một người là lao động chính của gia đình gồm 5 thành viên thì đột ngột bị tai nạn lao động mất sức hơn 66%, anh bị khuyết tật vận động, lại bị hen suyễn nên sức khỏe ngày một yếu Gia đình anh thuộc diện hộ nghèo, khó khăn chồng chất khó khăn Chính vì biến cố đột ngột này mà anh cảm giác tự ti, hay cáu gắt, nổi giận, thỉnh thoảng lại tủi thân than thân trách phận Các thành viên còn chưa hiểu tâm lý của anh, chưa biết chăm sóc người khuyết tật và gia đình anh cũng chưa kết nối được với tổ chức xã hội nào để nhận được sự giúp đỡ Hai vợ
Đứng trước nguy cơ ly hôn, không đủ sức khỏe, điều kiện cải thiện kinh tế
Sức khỏe yếu, bị
thương tật ở tay Kinh tế gia đình khó khăn
Bị bệnh
hen
suyễn, bị
tai nạn
lao động
gây
thương
tật 2 tay
Ít người lao động, người phụ thuộc đông
TC cảm thấy tự ti,
bế tắc nên hay cáu gắt, cảm thấy mình
là gánh nặng
Hai vợ chồng mâu thuẫn, không hạnh phúc
Nhà nghèo, người nhà chưa quen việc chăm sóc sức khỏe cho người khuyết tật
Không nhận được sự
hỗ trợ từ địa phương
Vợ chưa thông cảm và hiểu tâm
lý của người chồng khi
bị thương tật