Lựa chọn hệ biểu hiện để sản xuất protein ở vi khuẩn Các chủng E... coli là loài vật chủ vi khuẩn Gram âm được ưa chuộng nhất trong sản xuất protein tái tổ hợp.. Sự khác nhau giữa các
Trang 1Lựa chọn hệ biểu hiện để sản xuất protein ở vi khuẩn
(Các chủng E coli )
Nhà máy E coli
Trang 2Nhà máy E coli
E coli là loài vật chủ vi khuẩn
Gram âm được ưa chuộng nhất
trong sản xuất protein tái tổ hợp
Một trong những lý do là vì những
thao tác kỹ thuật với E coli khá dễ
dàng và chuẩn hóa ở mọi phòng thí nghiệm Thông thường, tất cả các
chủng E coli dùng trong biểu hiện đều xuất phát từ chủng E coli K-12
hay B Sự khác nhau giữa các
chủng biểu hiện được phát triển và thương mại hiện nay là nhằm để
giảm thiểu những vấn đề biểu hiện nhất định (xem chi tiết ở bảng phía dưới) Rất nhiều hệ thống promoter
đã được thiết kế cho việc biểu hiện protein tuy nhiên chỉ có một số ít
Trang 3trở nên phổ biến và thương mại
Một promoter hữu ích phải có khả năng biểu hiện mạnh, có một mức
độ biểu hiện nền thấp và dễ dàng
chuyển nạp giữa các chủng E
coli khác nhau Ngoài ra quá trình
cảm ứng cũng cần đơn giản và rẻ tiền
Một trong những bất lợi trong việc
sản xuất protein ở E coli nhằm
mục đích liệu pháp y học là thường lẫn với lipopolysaccharide, một loại nội độc tố ở người Vì lý do như
vậy mà một số loài vật chủ vi
khuẩn khác như Caulobacter,
Staphylococcus và Streptomyces
được lựa chọn để biểu hiện protein Các chủng vi khuẩn Bacillus Gram
Trang 4dương cũng là vật chủ được ưa
thích, trong đó phải kể đến B
megaterium, B subtilis và B
brevis Những điểm nổi bật của các
vật chủ này là: hoạt tính protease
thấp, các plasmid tương đối bền về
cả cấu trúc lẫn phân ly trong phân bào, khả năng sinh trưởng trên
nhiều loại cơ chất khác nhau và
hiệu suất biểu hiện cực cao Trong
đó, B subtilis được nghiên cứu sâu
và ứng dụng rộng rãi hơn 2 loài còn lại Mức độ biểu hiện cao nhất là
đạt được ở chủng đột biến sacUh
Chủng WB800 bị bất hoạt tất cả
các protease ngoại bào và đã được tối ưu hóa quy trình nuôi cấy và lên men quy mô lớn, tuy nhiên hiện giờ
Trang 5chưa được thương mại hóa Các
plasmid với promoter của operon xylose được sử dụng rộng rãi và
cho mức độ biểu hiện gene cao
nhất Những gene này có thể được cảm ứng từ 130 đến 350 lần với
0.5% xylose
Các sản phẩm protein được tạo ra thường hay kém tan hoặc nằm
trong các thể không tan (inclusion bodies) Để khắc phục điều này,
bạn có thể hạ thấp nhiệt độ nuôi
cấy khi cảm ứng xuống tới 16°C, thay thế các amino acid, biểu hiện đồng thời với các chaperone, sử
dụng đoạn amino acid kèm có tính
ưa nước cao, bổ sung thêm vào môi trường nuôi cấy sorbitol, glycyl
Trang 6betain, sucrose, hoặc raffinose, thay đổi pH của môi trường nuôi cấy và sau cùng có thể đổi chủng vi khuẩn khác Tuy nhiên, bạn có thể chọn cách khác là hòa tan trở lại và tái
tạo cấu trúc của protein trong thể
không tan để thu được protein có hoạt tính Việc giảm nồng độ chất cảm ứng thi thoảng cũng có hiệu
quả
Để tăng cường khả năng biểu hiện các protein eukaryote hoặc protein
có chứa codon hiếm ở E coli, bạn
có thể lựa chọn những chủng E
coli đã được cải biến di truyền phù
hợp với mục đích này Ngoài vấn
đề vật chủ, promoter, thì số lượng bản sao plasmid cao, thấp hay trung
Trang 7bình cũng liên quan đến mức độ
biểu hiện Khi gắn protein tái tổ
hợp với một đoạn cài (tag) lớn có thể làm tăng tính tan của tổng thể protein Các đoạn cài liên kết
maltose hoặc đoạn cài Sumo
(Sumo-tags) có khả năng làm
protein tan cực tốt, tuy nhiên lại kết vón sau khi loại bỏ đoạn cài khỏi protein tái tổ hợp Protein với các cầu disulfide thường được tiết ra
vùng ngoại vi bào chất (periplasm) thay vì trong tế bào chất
(cytoplasm) Để định hướng tiết
protein biểu hiện ra vùng ngoại vi bào chất, protein tái tổ hợp cần
được gắn một đoạn peptide dẫn
đường (leader peptide) ở phía đầu
Trang 8N Thông thường các chủng E
coli K-12 hoặc B thường sử dụng
cơ chế tiết protein kiểu I và kiểu II với các signal peptide sau: Lpp,
LamB, LTB, MalE, OmpA, OmpC, OmpF, OmpT, PelB, PhoA, PhoE, SpA và Tat
Đọc đến đây có thể nhiều bạn
muốn đặt câu hỏi: Vậy hệ thống
biểu hiện nào tốt nhất? Câu trả lời
có lẽ làm bạn không hài lòng
là Không có hệ thống nào là tốt
nhất cho mọi trường hợp Xin
đừng thất vọng! Tuy nhiên, nếu
không thì việc thiết kế biểu hiện
protein sẽ trở nên một công việc tẻ nhạt chứ không nâng tầm thành
một "nghệ thuật biểu hiện gene"
Trang 9như hiện nay Vậy xin nhớ kỹ quy
tắc ngón tay cái: kiểm tra trình tự
protein trước tiên và sau đó lựa chọn một hệ biểu hiện phù hợp