Hiện nay, quá trình đô thị hoá ngày càng phát triển, báo động tình trạng trẻ em lang thang, trẻ em lao động sớm tập trung đông ở các khu công nghiệp, khu đô thị lớn.. Với những tư liêụ s
Trang 1BÀI TIỂU LUẬN
Đề tài: Trẻ em lang thang, trẻ em lao động sớm
Danh sách nhóm sinh viên: Tổ 6- Nhóm 2 –Lớp k12 Xã hội học
1 Lê Thị Thanh - Tổ trưởng
Trang 2ĐỀ TÀI : Trẻ em lang thang, trẻ em lao động sớm.
Trang 31 Tính cấp thiết của vấn đề.
Đó là khẩu hiệu mà các quốc gia và cộng đồng quốc tế nhằm hướng tới
mục đích chăm sóc, bảo vệ tương lai của mỗi quốc gia và nhân loại.Việt Namcũng là một đất nước rất đề cao khẩu hiệu này Trong những năm qua, nền kinh
tế thị trường khá phát triển đã đưa Việt Nam dần hội nhập với thế giới Quá trìnhcông nghiệp hoá- hiện đại hoá dần phát triển giúp người dân có cuộc sống vềtinh thần và vật chất tốt hơn so với trước kia rất nhiều Kinh tế phát triển kéotheo các tệ nạn xã hội ngày càng gia tăng, khoảng cách giàu nghèo ngày càngchênh lệch Khi nông thôn được đô thị hoá thì người dân có nguy cơthất nghiệp cao, gia đình rơi vào những khủng hoảng dẫn đến nhiều biến động.Chính vì thế mà xung đột gia đình xuất hiện cùng với kinh tế gia đình khủnghoảng, tỉ lệ ly hôn ngày càng gia tăng và hậu quả của những cuộc ly hôn đó lànguyên nhân dẫn tới những đứa trẻ từ có cha mẹ trở thành những đứa trẻ langthang đường phố Và do hoàn cảnh gia đình nghèo đói, đã làm cho các em phải
đi lao động sớm khi còn rất nhỏ
Hiện nay, quá trình đô thị hoá ngày càng phát triển, báo động tình trạng trẻ
em lang thang, trẻ em lao động sớm tập trung đông ở các khu công nghiệp, khu
đô thị lớn Đó là nơi phải gánh chịu nạn di dân từ mọi miền đất nước, trẻ emlang thang cơ nhỡ rất dễ trở thành nạn nhân của tình trạng bóc lột sức lao động
Do bị bóc lột sức lao động đã làm ảnh ảnh hưởng đến tinh thần và thể xác củacác em, tổn hại đến nhân cách và tương lai của các em
Chính vì vậy, trẻ em lang thang và lao động sớm đã và đang là vấn đề cấpbách của toàn nhân loại Để giúp các em có một mái ấm tình thương và trở vềvới mái ấm gia đình, để cho những mầm xanh, những chủ nhân tương lai của đấtnước sẽ được chăm sóc bởi tình thương của cha mẹ và toàn xã hội
Với những tư liêụ sẵn có, đồng thời bằng phương pháp thu thập và tìm kiếmthông tin, quan sát các em để nói lên thực trạng trẻ em lang thang đường phố vàtrẻ em lao động sớm hiện nay Thông qua bài viết này chúng tôi muốn mọingười có một cái nhìn sâu sắc hơn về tình trạng đáng báo động này, và vai tròcủa người nhân viên công tác xã hội Đồng thời thông qua bài viết chúng tôicũng kêu gọi: Mọi người hãy cùng nhau thắp lửa những mảnh đời bất hạnh, hãyđem lại những nụ cười trên những gương mặt non nớt, để một ngày không xakhắp nơi không còn tình trạng trẻ em lang thang và lao động sớm Và “hãy laukhô giọt nước mắt bằng trái tim con người Việt Nam”
Trang 4Đó chính là thông điệp mà tổ 6 chúng tôi muốn gửi tới thông qua bài viết này.
2 Mục tiêu tổng quát - mục tiêu cụ thể
Thông qua bài viết này chúng tôi mong rằng mọi người sẽ nhìn nhận được tínhcấp thiếp của vấn đề trẻ em lang thang, trẻ em lao động sớm
Giúp mọi người nhìn nhận được thực trạng đáng báo động này và thấy đượchậu quả cũng như nguyên nhân dẫn đến tình trạng trẻ em lang thang, lao độngsớm
Từ đó đưa các phương pháp, kiến nghị để giảm thiểu tình trạng trên, mọingười cần phải làm gì để các em được hưởng các quyền mà chính các em phảiđược hưởng
3 Các phương pháp tìm hiểu.
Đề tài sử dụng các phương pháp sau:
- Phương pháp quan sát - thu thập thông tin
Tiến hành quan sát thực trạng trẻ em lang thang đường phố, trẻ lao động sớm
ở thành phố Thanh Hoá
- Phương pháp phân tích tài liệu thứ cấp
Qua phương pháp này, chúng tôi sẽ phân tích những loại tài liệu thứ cấpthông qua các báo cáo và các số liệu đã công khai
- Phương pháp phỏng vấn
Phỏng vấn các em đi lang thang trên hè phố: trẻ em đánh giầy, bán báo…
- Phương pháp tổng hợp tài liệu
Tiến hành tổng hợp tài liệu sau khi đã thu thập được thông tin
II NỘI DUNG
1 Khái niệm
a Trẻ em:
Trang 5Theo công ước quốc tế: “ trẻ em được xác định là người dưới 18 tuổi, trừ khipháp luật quốc gia quy định tuổi thành niên sớm hơn”.
Theo pháp luật bảo vệ chăm sóc giáo dục trẻ em 1991: “trẻ em là công dânViệt Nam dưới 16 tuổi”
Theo định nghĩa sinh học: “ trẻ em là con người trong giai đoạn phát triển, từkhi còn trong trứng nước đến tuổi trưởng thành”
Tâm lí học cho rằng: “ trẻ em là giai đoạn đầu của sự phát triển tâm nghiên cứu con người.”
Nhìn dưới góc độ xã hội học: “ trẻ em là giai đoạn xã hội hoá mạnh nhất và
là giai đoạn đóng vai trò quyết định của việc hình thành nhân cách của mỗi conngười
- Trẻ em trên đường phố là những trẻ em mà nền móng nuôi dưỡng của chúngtrong gia đình ngày càng suy yếu đi khiến chúng phải chia sẻ trách nhiệm để giađình được sống bằng cách làm lụng trên các đường phố và những nơi hội họp tại
đô thị Đối với các em này nhà không còn là trung tâm để vui chơi, trao đổi vàsinh hoạt hàng ngày
- Trẻ em đường phố là những trẻ em hàng ngày kiếm sống đơn độc, khôngđược gia đình nâng đỡ Tuy thường gọi là bị bỏ rơi, nhưng có thể chính chúng tự
bỏ gia đình do chán ngán cảnh bất an, sự ngược đãi hay đau khổ vì bạo hành,những mối dây liên hệ với gia đình đã tan nát, chúng thật sự là những kẻ vô giađình
b Trẻ em lao động sớm:
Là những trẻ em phải lao động để tự nuôi sống bản thân, gia đình Sốngtrong những điều kiện không an toàn, ngoài làm việc hầu như các em không cóhoạt động vui chơi giải trí
c Trẻ em lang thang:Theo luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004
“trẻ em lang thang là trẻ em rời bỏ tổ ấm gia đình, tự kiếm sống, nơi kiếm sống
và nơi cư trú không ổn định
2 Thực trạng trẻ em lang thang và lao động sớm:
* Tình trạng trẻ em lang thang:
Theo thống kê của Bộ lao động - thương binh và xã hội về trẻ em lang thang:năm 1996 cả nước có 4.596 em, năm 1997 có 16.263 em, năm 1998 có 19.204
Trang 6em, năm 1999 có 23.000 em, năm 2000 lên đến 25.000 em và theo số liệu điềutra mới đây của Bộ lao động – thương binh và xã hội cả nước có 22.000 em langthang.
Theo uỷ ban dân số, gia đình và trẻ em tính đến tháng 8/2003 số trẻ em langthang có mặt tại 2 thành phố Hà Nội và Hồ Chí Minh là trên 10.000 em riêng tp
Hồ Chí Minh có trên 8.000 em và Hà Nội có 2.000 em ( số trẻ ẹm lang thangđược thống kê gồm cả trẻ em là người Hà Nội và tp Hồ Chí Minh Số trẻ em này
có trên 50% không đi cùng gia đình và khoảng 40% là đi cùng gia đình và cònlại 10% là đi cùng người thân tạm thời đến thành phố rồi lại về quê hương rồisau đó di chuyển đến nơi khác)
Hiện nay các tỉnh, thành phốp tập trung trẻ đến kiếm sống là Hà Nội, tp HồChí Minh, Lâm Đồng, Bình Dương, Khánh Hoà, Thừa Thiên_Huế, Đà Nẵng,Hải Phòng Các địa phương có nhiều trẻ em đi lang thang gồm Quãng Ngãi, PhúYên, Thanh Hoá, Hưng Yên
Theo Bộ lao động thương binh và xã hội, trong tổng số trẻ em lang thang có82% ra đi từ các vùng nông thôn và tập trung ở các vùng diều kiện tự nhiênkhông thuận lợi, kinh tế khó khăn trong đó 71,7% trẻ ẹm lang thang ra đi vìkinh tế gia đình khó khăn
Bộ phận trẻ em bị bỏ rơi, mồ côi không nơi nương tựa cũng là nguy cơ dẫnđến việc trẻ em đi lang thang ( trẻ em lang thang bị bỏ rơi, mồ côi không nơinương tựa chiếm 3,4% tổng số trẻ em lang thang được khảo sát )
Việt Nam vẫn là nước nghèo, theo chuẩn nghèo mới cả nước có khoảng 3,9triệu hộ nghèo chiếm 22% tổng số hộ toàn quốc; tỷ lệ đói nghèo chênh lệch lớngiữa các vùng (cao nhất là Tây Bắc 42% và Tây Nguyên 38%; thấp nhất là ĐôngNam Bộ 9% ) cũng là nguyên nhân làm nảy sinh các vấn đề xã hội ngày càngphức tạp và tạo nguy cơ gia tăng trẻ em lang thang
Học vấn trẻ em lang thang nhìn chung là thấp vì đa số là những trẻ bỏ họcsớm, thất nghiệp và thậm chí còn một số trẻ em mù chữ hoặc tái mù chữ Theođiều tra của Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội, trẻ em lang thang từ 6 đến 16tuổi chưa từng được đi học chiếm 4,7%, 34% bỏ học ở bậc tiểu học, 58,7% bỏhọc ở cấp trung học cơ sở và 2,6% ở cấp trung học phổ thông qua khảo sát trẻ
em lang thang tại TP Hồ Chí Minh cho thấy tỷ lệ biết chữ là 73,9%, không biếtchữ là 261% có 12,9% có học lớp 1, 39,6% học lớp 5 trở lên và rất ít trẻ em langthang có trình độ phổ thông Như vậy, Luật phổ cập giáo dục tiểu học đã có từlâu nhưng vẫn còn khoảng gần 40% trẻ em lang thang chưa học xong chương
Trang 7trình tiểu học Và theo kết quả điều tra của viện nghiên cứu thanh niên cùng với
uỷ ban dân số, gia đình và trẻ em Việt Nam thì tỷ lệ trẻ em lang thang muốn có
cơ hội được học tập không phải là ít ( dưới 15 tuổi là 50%, trên 15 tuổi là 25% )tuy nhiên nhu cầu học tập của các em đa dạng hơn, không chỉ đơn thuần là họcvăn hoá mà còn mong muốn học nghề Khảo sát về trẻ em lang thang về TP HàNội cho thấy 46,6% trẻ em lang thang chì có trình độ học vấn từ mù chữ đến bậctiểu học Các em có trình độ trung học cơ sở là 51,7% Kết quả đánh giá việc trẻ
em lang thang ở Hà Nội tự nguyện học văn hoá đã cho thấy 94,1% số trẻ emđược điều tra thích thú với viêc đi học; 71,1% trẻ này rất thích thú với vịêc họcnghề có 47% trẻ cho răng nếu được học nghề chắc chắn các em sẽ kiếm sống tốthơn và nếu có việc làm ổn định các em sẽ không đi lang thang nữa
Những đứa trẻ không có tuổi thơ:
Trang 8Lao động nhí khuân gạch ở An Giang Ảnh: Kiến Giang
hoạt động kinh tế chiếm khoảng 30%, khoảng 60% trẻ lao động các cơ sở ngoàiquốc doanh trong điều kiện khăn ( ăn, ngủ, sức khoẻ, vệ sinh không đảm bảo…),tiền công rẻ mạt, cường độ lao động cao; 71,2% trẻ em làm việc từ 9 đến10h/ngày; 72% trẻ làm việc cả ngày chủ nhật; 1% trẻ phải làm việc trong điềukiện sức khoẻ yếu Nhóm trẻ từ độ tuổi từ 15 đến 17 tuổi có tỷ lệ tham gia laođộng tương đối cao chiếm 63,3% so với độ tuổi điều đáng chú ý là có khoảng
Trang 915% trẻ em làm thuê phài làm các nghề với điều kiện nặng nhọc và độc hại nhưsản xuất gốm, sành sứ, vật liệu xây dựng, dân dụng.
Ví dụ:
Em Hoàng Thị Thanh (15 tuổi, quê ở Vĩnh Phúc ) đã làm thuê cho một nhàhàng ở Hà Nội 3 năm Thanh kể hàng ngày em và các bạn phải thức khuya dạysớm dọn dẹp, rửa bát đĩa,quạt than, bưng bê cho khách và hàng trăm việc khôngtên khác lúc nào Thanh cũng mệt bã người chì thèm ngù, xem phim giải trí làkhông bao giờ giám mơ đã thế ông bà chủ còn chửi mắng bọn trẻ như cơm bữa,thậm chí bạt tai nếu chúng làm vỡ, đổ thức ăn… vất vả như vậy, nhưng ngoàinuôi cơm Thanh chỉ được trả 500.000 đồng/tháng
Em Nguyễn Thị Liên ( 16 tuổi,quê ở Quãng Xương, Thanh Hoá ) ra Hà Nộilàm ôsin vì kếm hiểu biết nên đã kí hợp đồng 5 năm với mức lương 500.000nghìn đồng/ tháng với nhà chủ từ năm 2007 Với công việc là chăm sóc cụ bàcao tuổi, giặt giũ, cơm nước, dọn dẹp 4 tầng nhà quả là nặng nhọc với cô bé đếnnay, khi biết lương người giúp việc ở Hà Nội là 800.000 đến 1.000.000/ tháng,Liên đã xin thêm nhưng nhà chủ nhất định không tăng cho em Khi em định thôiviệc đi bán hàng ông chủ doạ đưa em ra pháp luật khiến em luôn sống trong tìnhtrạng sợ hãi, bất an và không đòi được thêm bất cứ quyền lợi gì
Tại vùng mỏ Trại Cau, tỉnh Thái Nguyên có hàng trăm em nhỏ vì gia đìnhnghèo khó phải đến đây mót tìm quặng ở các bãi quặng thải các em luôn hít thởkhông khí mịt mù bụi bẩn, chịu tiếng ồn cùa máy khoan, máy xúc inh tai…Trong môi trường làm việc hết sức dộc hại như vậy, các em còn non nớp lạiluôn bị tai nạn lao động rình rập Theo em Nguyễn Văn Bình ( nhà ở thị trấnTrại Cau ) đã làm quặng hơn 2 năm, thì: “ đi mót quặng ở các bãi thải bây giờđược rất ít ai cố gắng lắm được khoảng gần tạ thì được 30.000 đồng, còn như tụi
em thì được 20 đến 25 ngìn đồng, bạn nào yếu chẳng được thế” Công việc nặngnhọc đòi hỏi phải tiêu hao nhiều sức lực nhưng điều kiện sinh hoạt, nghỉ ngơicủa bọn trẻ lại hết sức tạm bợ, thiếu thốn Cơm năm, mì tôm, bánh mì là món ănthường trực của các em để mót được nhiều quặng có em đã làm thâu đêm chính
vì vậy, chỉ sau một thời gian sức khoẻ của các em giảm sút trầm trọng
Trẻ em chưa đến tuổi lao động phải làm việc nặng nhọc đang diễn ra ngàycàng nhiều ở hầu hết các địa phương trong cả nước Theo ông Nguyễn ThanhHoà, thứ trưởng Bộ Lao động- Thương binh và xã hội, Việt Nam là quốc gia có
Trang 10lực lượng dân số trẻ chiếm tới 33% tổng dân số Điều đáng chú ý là số trẻ emđang làm việc quá sức trong môi trường độc hại chiếm tỷ lệ khá lớn như năm
2009 cả nước có 25.000 trẻ em trong đó có 53% là trẻ em nữ có độ tuổi 5 đến 17tuổi phải làm việc trong điều kiện nặng nhọc, nguy hiểm, không được trang bịbảo hộ lao động
Theo số liệu điều tra mới nhất các huyện, thành phố toàn tỉnh Bến Tre có 465trẻ em lao động sớm trong đó có 254 trẻ thuộc hộ nghèo, cận nghèo là 211 trẻ vàcòn lại là thuộc gia đình khó khăn Trẻ lao động sớm tập trung ở các ngành nghềbán vé số, gói kẹo, đan giỏ, nhặt hạt điều, đi ghe đánh bắt cá, phục vụ quán ăn,phụ hồ, lượm phế liệu và các công việc trong gia đình khác
Đơn vị có số trẻ lao động sớm nhiều nhất là huyện Ba Tri 118 trẻ, tp Bến Tre
99 trẻ
3 Nguyên nhân
* Trẻ em lao động sớm:
Trong nền kinh tế thị trường ngăn cách giàu nghèo khá rõ, nếu trong cơ chế
cũ khoảng cách giữa nhóm người giàu nhất so với nhóm nggười nghèo nhất chỉ
là 4-5 lần thì bây giờ là 15 lần và hơn thế nữa Sự đối nghèo trong cơ chế cũ ởnông thôn trước đây được xử lí ngay tại thôn xã hợp tác xã bằng cách điêù hoàlương thực tại chỗ.nay mỗi hộ là một đơn vị kinh tế nên không thể điều hoàđược, không thể lấy lương thực của nhà này đưa cho nhà khác
Do đói nghèo mà một bộ phận trẻ em phải li hương đi tìm kiếm việc là vàlâm vào tình trạng bị lạm dụng sức lao động
Do áp lực về dân số và nguồn lao động khá mạnh và do thiếu tư liệu sảnxuất, trước hết là đất canh tác nên dòng người từ nông đi tìm việc làm ở đô thị, ởcác khu công nghiệp, các cửa khẩu với số lượng lớn trong đó có nhiều lao độngtrẻ em
Do sùng bái ngộ nhận về sức mạnh về đồng tiền nên người ta kiếm tiền bằngmọi cách trong đó có việc bán mọn sức lao động
Trang 11Do cĩ nhiều biến cố của một số gia đình: cha mẹ bất hồ, li hơn hoặc do mảimiết làm giá bị hút theo những thứ khác nên bỏ mặc con cái và đến lượt các emphải tự lo lấy cho mình, “ bụng đĩi đầu gối phải mị” vì vậy, các em phải đikiếm tiền để sống.
Một nguyên nhân sâu xa hơn đĩ là do một số bộ phận khơng nhỏ các chủdoanh nghiệp tư nhân muốn tiết kiệm tư liệu sản xuất đã sử dụng nhiều laođộng vị thành niên với tiền cơng rẻ mạt
4 Hậu quả của việc trẻ em lang thang, lao động sớm
Từ việc trẻ em lang thang lao động sớm ta cĩ thể thấy được hậu quả của vấn
đề này là rất nặng nề và nghiêm trọng Nĩ khơng chỉ ảnh hưởng đến bản thâncủa các em mà cịn ảnh hưởng tới gia đình và tồn xã hội
Tại sao trẻ em lại phải lên thành phố kiếm sống?Đĩ là câu hỏi cĩ thể cĩ nhiều đáp án.Phải chăng tỡnh trạng lao động sớm ở trẻ em là vấn đề khách quan mang laị?Liệu rằng các em cĩ được đối xử và sống một cuộc sống như những trẻ em khác hay khơng?Đĩ là vấn đề đặt ra và cần giải quyết.
Các em khi tham gia lao động sớm thỡ cỏc em cú thể phải va chạm với cuộc sống đầy phức tạp,các em sẽ rất dễ bị nhiễm các thĩi hư tật xấu của xĩ hội Với
độ tuổi và kiến thức của các em khơng đủ để tránh khỏi việc khơng bị mắc phải.
Ma túy, mại dâm, HIV|AIDS, trộm cắp, đâm thuê chém mướn…đang ngày càng dẫn sâu vào cuộc sống của trẻ lao động sớm Tất cả trẻ lao động sớm cĩ thể là đối tượng tấn cơng của bất kỡ một loại tệ nạn nào Một thực tế cho thấy đĩ là hiện tượng trẻ em vi phạm phỏp luật là rất cao, mà tập trung chủ yếu ở trẻ em lang thang Ban ngày đi làm tối về thỡ tụ tập ở cỏc bến xe, quỏn nột, cỏc tụ điểm đen 1 và muốn khẳng định mỡnh, cỏc em đĩ bị cuốn vào cỏc trũ vụ bổ và cỏc lối sống khụng lành mạnh, điều đĩ đĩ làm hỏng nhõn cách của những đứa trẻ mới lớn Nhỡn vào hỡnh ảnh cỏc em mới chỉ 13,14,15 tuổi, đang chích hút, đang phê, đang phục vụ trong các quán ba…thỡ thật sự chỳng ta mới thấy rừ được tác hại của việc lên thành phố kiếm sống khi đang ở lứa tuổi ngồi trên ghế nhà trường.
Do cuộc sống quá khĩ khăn nên khi đang ở tuổi chơi các em đĩ phải đi kiếm sống.Bên cạnh việc bị dính vào các tệ bạn xĩ hội thỡ một mặt trỏi nữa đĩ
1