Một số sâu, bệnh hại chính trên cây tiêu potx

Một số sâu, bệnh hại chính trên cây tiêu 03/06/2009 Kể đến sâu bệnh gây hại cây tiêu thì có nhiều nhưng trong bài này chúng tôi chỉ đề cập đến một vài đối tượng dịch hại chính mà người

Một số sâu, bệnh hại chính trên cây tiêu 03/06/2009

Kể đến sâu bệnh gây hại cây tiêu thì

có nhiều nhưng trong bài này chúng tôi chỉ đề cập đến một vài đối tượng dịch hại chính mà người trồng tiêu

ai cũng biết đó là Bệnh chết

nhanh, chết chậm, rụng lóng chết dây, tiêu điên, thiệt hại do tuyến trùng và rệp sáp

1 Bệnh chết nhanh Nói đến cây

tiêu trước hết là nói đến bệnh hại , trong đó quan trọng nhất vẫn là bệnh thối gốc-chết dây hay còn gọi là chết nhanh (Quick wilt, Phytophthora

foot rot)

Sở dĩ gọi như vậy là từ khi thấy cây tiêu “buồn”, dây bị héo, xuống lá rồi chuyển vàng, rụng ào ạt chỉ để lại dây, cành trơ trọi (tất cả các triệu

chứng trên diễn ra trong vòng 7 – 10 ngày) sau đó cây chết trong vòng vài tuần lễ

Quan sát cây bệnh được nhổ lên thì thấy toàn bộ rễ bị thối đen nhất là phần cổ rễ, thân sát mặt đất bị thối

rã, vỏ bong ra, có mùi hôi nhẹ Một khi xuất hiện bệnh sẽ làm chết hàng loạt nọc tiêu do đó việc phòng trị rất khó khăn, tốn kém và ít mang lại

hiệu quả vì khi triệu chứng biểu hiện

ra bên ngoài thì có nghĩa là bộ rễ

tiêu đã bị nấm tấn công từ 1 – 2

tháng trước

Bệnh thối gốc-chết dây do một loại nấm sống dưới đất, thích ẩm gọi là Phytophthora parasitica var

piperana, nấm bệnh này chủ yếu

phát sinh phát triển và lây lan trong mùa mưa, nhất là giai đoạn giữa và cuối mùa mưa

Thông thường nấm Phytophthora kết hợp với các loại nấm sống trong đất khác như Pythium, Fusarium,

Rhizoctonia… cùng tấn công lên

tiêu làm cây tiêu chết rất nhanh

Nấm bệnh có thể xâm nhập hầu hết các bộ phận của cây như lá, rể, thân, nhánh…đặc biệt là các bộ phận nằm trong và sát mặt đất

Vào mùa mưa, mầm bệnh có trong đất được nước bắn tung tóe lên trên Thông thường các lá phía dưới thấp

bị bệnh trước sau đến các lá phía

trên , lá bệnh vàng rụng xuống và tiếp tục chu kỳ lây lan bệnh nhờ

nước

Kinh nghiệm cho thấy bệnh xuất

hiện trên các vườn tiêu từ 3, 4 năm

tuổi trở lên và khi thấy trong vườn

có 5 – 7 % cây chết thì phần lớn cây trong vườn đều đã bị nấm tấn công gây hại Để phòng trừ bệnh Thối

gốc – chết dây bà con nông dân cần chú ý các biện pháp tổng hợp như sau :

- Trồng cây với mật số vừa phải,

không trồng dầy, nên xén tỉa cành sát mặt đất khoảng 20 – 30cm), có thể quét dung dịch Bordeaux 10%, vôi vào phần thân tiêu sát mặt đất để hạn chế sự xâm nhập của mầm bệnh

- Xen canh : Theo kinh nghiệm các nước Ấn Độ, Philipinnes cho thấy trồng xen tiêu với cà phê, dừa … sẽ giãm bệnh chết nhanh

- Sử dụng cây con sạch bệnh

: Không lấy hom trong vườn đã bị bệnh chết nhanh, đất trong bầu phải được xử lý bằng nhiệt độ, formol…

để trừ tuyến trùng, mầm bệnh…

- Giống kháng : Các giống tiêu khác nhau có tính chống chịu khác nhau đối với bệnh chết nhanh, kinh

nghiệm cho thấy giống tiêu Lada

Belangtoen có tính chống chịu bệnh cao, ở Việt Nam giống tiêu Sẽ Vĩnh Linh có khả năng tương đối kháng nên ít nhiễm bệnh này

- Hạn chế gây vết thương cho rể,

thân…: Nấm gây bệnh sống trong đất và xâm nhập vào cây qua các vết thương do con người tạo ra khi chăm sóc hoặc do tuyến trùng, côn trùng chích hút như rệp sáp … điều kiện ngoại cảnh như gió mạnh làm dây tiêu cọ sát với cây choái , đặc biệt cây choái có gai như vông nem là nguyên nhân khiến cây bị lan truyền bệnh

- Thoát nước: để hạn chế bệnh chết nhanh, cần phải hạ mức thuỷ cấp

xuống càng sâu, càng tốt, tối thiểu

cũng phải bảo đảm 6 tấc (60cm) tính

từ mặt đất trở xuống Triệt để không

để đọng nước, nếu cần phải lên mô

để trồng Trung bình cứ hai hàng

tiêu, có một mương, mương vừa

giúp thoát thuỷ vừa hạn chế tuyến trùng và mầm bệnh lây lan qua nước

- Bón phân hợp lý : Cần bón phân đầy đủ và hợp lý sẽ giúp tiêu chống chịu bệnh tốt hơn, chú ý bổ sung ma nhê và vôi Phân hữu cơ hoai mục cũng rất tốt cho tiêu vì ngoài việc

cung cấp thêm vi lượng cho cây,

trong phân hữu cơ còn có hệ vi sinh vật đối kháng với mầm bệnh và

tuyến trùng

- Vệ sinh đồng ruộng : Thường

xuyên thu nhặt tàn dư thực vật như

lá, cành, rể … cây bệnh trong vườn mang đi tiêu hủy Vườn tiêu bị bệnh không nên trồng lại ngay, cần tiến hành xử lý mầm bệnh và chờ ít nhất

6 tháng đến 1 năm mới trồng lại

- Xử lý bằng hóa chất :

Vườn tiêu 2, 3 năm tuổi đã bắt đầu nhiễm bệnh, vì vậy sau trồng một

năm nên đổ xuống goc dung dịch

Bordeaux 1% hay oxit clorua đồng 0,2% 2-3 lần/năm (vào đầu, giữa hay cuối mùa mưa) Từ năm thứ ba trở đi

có thể phun hay tưới gốc các loại

thuốc đặc hiệu như Trepachbul

607SL, Alpine 80WP, 800WDG,

Mexyl MZ 72 WP Trường hợp

vườn tiêu xuất hiện bệnh chết nhanh thì sử lý xen kẻ các loại thuốc trên với thuốc gốc đồng như Copforce Blue 51WP định kỳ 1lần/tháng, nếu tiến hành trồng trên vườn tiêu vụ

trước đã bị bệnh chết nhanh cần phải phòng trừ bệnh ngay từ năm đầu

tiên

2 Bệnh chết chậm

Ngoài bệnh Chết nhanh trên tiêu cần lưu ý đến một bệnh quan trọng khác

đó là bệnh “chết chậm”, sở dĩ gọi

như thế vì từ khi thấy cây sinh

trưởng chậm, èo uột, xuống lá, đốt rụng, rễ, gốc thối , phần mạch dẫn nhựa thân dây có màu nâu đen… đến khi cây chết, quá trình này kéo dài vài ba tháng đến cả năm

Bệnh “chết chậm” do một loại nấm sống trong đất gọi là Fusarium

oxysporum gây ra, bệnh xuất hiện và gây hại nặng trên những vườn tiêu bị ngập úng, thoát thủy kém, ít thoáng khí, bón thừa đạm… Việc phòng trị bệnh chết chậm cũng tương tự như bệnh chết nhanh

3 Bệnh rụng lóng – chết dây

Ngoài hai bệnh trên , bà con trồng tiêu cũng cần lưu ý đến bệnh “Rụng lóng chết dây” (tiêu cùi)

Bệnh này cũng thường thấy trong

mùa mưa, nguyên nhân có thể do

nấm Rhizoctonia solani hay do vi

khuẩn Pseudomonas sp gây ra

Triệu chứng chung là bệnh làm cho

lá bị vàng, thối và rụng đi, sau đó lan dần vào lóng làm lóng rụng dần từ trên xuống (nằm rải rác dưới dốc

tiêu do đó gọi là bệnh rụng lóng) Trường hợp bệnh do nấm gây ra, ta thấy hai đầu mắt lóng bị thâm đen trong khi phần giữa lóng vẫn còn

xanh và nếu bệnh do vi khuẩn, quan sát ta thấy rễ bị thối nhũng, có mùi hôi, nếu cắt ngang thì thấy mạch bị thâm đen Cây bị bệnh sẽ sinh

trưởng chậm lại, tược non ra chậm, năng suất giãm nhiều, có trường hợp bệnh lan thành dịch rất khó phòng trị

Để hạn chế bệnh xuất hiện và gây

hại nặng , nhất thiết vẫn là việc

phòng bệnh là chính, kế tiếp là sử lý bệnh bằng thuốc hóa học như

Saizole 5SC, Copforce Blue 51WP

… khi bệnh vừa chớm phát

4 Bệnh tiêu điên

Bệnh “ Tiêu điên” thường thấy ở

vườn tiêu 1, 2 năm tuổi, vườn cắt

ngọn để nhân giống, bệnh có thể do nhiều nguyên nhân :

- Do cây thiếu hay mất cân bằng về dinh dưỡng

- Do thiếu nước

- Do các loại côn trùng chích hút

như rầy mềm, nhện đỏ…hút nhựa làm lá biến dạng

- Do cây bị bệnh nhiễm siêu vi

khuẩn (virus)

Để xác định nguyên nhân, trước hết quan sát mặt dưới lá xem có nhện đỏ

hay rầy mềm chích hút, quan sát

màu sắc lá xem cây có triệu chứng thiếu phân, thiếu nước hay không

(nhất là trong mùa nắng), nếu loại trừ các nguyên nhân trên thì nguyên nhân gây nên bệnh tiêu điên là do

nhiễm Virus

Tác nhân truyền bệnh virus là côn trùng chích hút như rệp sáp, tuyến trùng …Trong thực tế, cây bị nhiễm virus rất dễ nhận diện bởi các triệu chứng thể hiện rất đặc trưng : cây

còi cọc, lá nhỏ, phiến lá dầy, nổi các vết khảm, nhọn, màu vàng xanh

nhạt, mép lá cong lại, đọt không phát triển Để phòng trị hiệu quả cần xác định nguyên nhân chính gây hại

Nếu là do nhện đỏ thì phải dùng

thuốc trừ nhện như Saromite 57EC Rầy mềm sử dụng Secsaigon 25,

50EC, Dragon 585EC … nếu cây bị virus nên nhổ bỏ để cắt đứt nguồn

bệnh lây lan

5 Tuyến trùng

Tuyến trùng là dịch hại phổ biến

không những trên cây tiêu mà còn thấy trên nhiều cây trồng khác

Trên tiêu, triệu chứng do tuyến trùng thường thấy là cây cằn cổi, lá vàng vọt, héo, chót lá đen dần rồi rụng, nếu nhổ gốc lên quan sát ta thấy rể

có các mụt u sần, cong queo, hệ rể phát triển kém, nguyên nhân là do tuyến trùng chích hút, bơm các độc

tố vào rể, làm rễ bị nghẽn mạch, phù

to tạo nên các nốt u sần, làm rễ giảm khả năng hấp thu nước, dưỡng chất khiến cây sinh trưởng kém, triệu

chứng sẽ nặng hơn nếu kết hợp với nấm bệnh, vi khuẩn làm cho rễ cây

bị thối Các loại tuyến trùng phổ

biến trên tiêu là Meloidogyne,

Pratylenchus, Xiphinema… Để hạn

chế tuyến trùng gây hại, cần chú ý đào mương thoát thủy để hạn chế

tuyến trùng lây lan, tăng cường bón vôi (vì tuyến trùng thích đất hơi

chua), bón phân hữu cơ hoai mục (vì trong phân hữu cơ có nhiều vi sinh vật, tuyến trùng đối kháng), rải thuốc hạt trừ tuyến trùng như : Diaphos

10G

6 Rệp sáp

Xuất hiện và gây hại chủ yếu trong mùa nắng Thường rệp sáp bám chặt vào mặt dưới lá, gié hoa, trái để

chích hút nhựa làm lá khô, trái khô, rụng Mặt khác rệp còn cư trú dưới đất, gốc cây để chích hút chất dinh dưỡng trong rễ, thân làm cây sinh

trưởng kém, còi cọc

Đặc biệt trong quá trình chích hút

rệp sáp thải ra dịch có chất đường tạo điều kiện tốt cho nấm bồ hóng

phát triển dẫn đến việc giảm khả

năng quang hợp của lá cũng như tạo môi trường cho vi khuẩn xâm nhập làm cây bị bệnh càng nặng hơn Để phòng trị rệp sáp lá có thể dùng các loại thuốc đặc trị như Dragon

585EC, Sago super 20EC hay rải gốc Sargent 6G, Sago Super 3G