VẬN CHUYỂN THỤ ĐỘNG 1/ TN : Phiếu học tập - Các chất hoà tan trong nước sẽ được vận chuyển qua màng từ nơi nồng độ chất tan cao mt ưu trương sang nơi nồng độ chất tan thấp mt nhược trư
Trang 11/ Kiến thức:
- Phân biệt được vận chuyển chủ động & vận chuyển thụ động
- Phân biệt được thế nào là khuếch tán, thẩm thấu
- Mô tả các con đường xuất, nhập bào
2/ Kĩ năng:
- Rèn luyện kĩ năng phân tích - tổng hợp, so sánh vấn đề
- Phát triển tư duy cho HS
- Vận dụng vào thực tế giải thích các hiện tượng sinh học trong đời sống
3/ Thái đo:
- Hình thành quan điểm đúng đắn cho HS về sự sống
- Nhận thức đúng quy luật vận động của vật chất sống cũng tuân theo các quy luật vật lí & hoá học
-
1/ GV:
I.M C TIÊU:
I I CHU N
B :
BÀI 18:
VẬN CHUYỂN CÁC CHẤT QUA MÀNG
SINH CHẤT
Trang 2a) Phương pháp: diễn giảng, hỏi đáp, thảo luận nhóm
b) Phương tiện: - SGK, SGV, tài liệu tham khảo
- Tranh ảnh có liên quan
2/ HS : - Đọc bài trước ở nhà Trả lời các câu hỏi đã y/c chuẩn bị ở tiết trước
1/ Ổn định lớp – Kiểm diện (1’)
2 / Kiểm tra bài cũ (4’) : Trình bày cấu trúc & chức năng màng sinh chất
3/ Tiến trình bài mới :
HĐ 1: Tìm hiểu phương thức
vận chuyển thụ động
I VẬN CHUYỂN THỤ ĐỘNG
1/ TN : (Phiếu học tập)
- Các chất hoà tan trong nước sẽ
được vận chuyển qua màng từ nơi nồng
độ chất tan cao (mt ưu trương) sang nơi
nồng độ chất tan thấp (mt nhược
trương) (theo gridien nồng độ) : Sự
khuếch tán
- Nước thấm qua màng từ nơi có
thế nước cao sang nơi thế nước thấp :
Sự thẩm thấu
GV quan sát hình
vẽ 18.1 SGK trang 63 –
64 & vận dụng kthức đã học để mô tả TN, nhận xét TN, nêu KL
Sự di chuyển các
HS hoàn thành phiếu học tập.HS đọc nội dung SGK trang
63 – 64 để trả lời :
chuyển các chất tan qua màng sinh
III N I DUNG &TI N TRÌNH BÀI D Y:
Trang 32/ KL :
- Sự khuếch tán là phương thức
vận chuyển thụ động các chất qua
màng tb ( Vận chuyển O2, CO2, muối
khoáng, đường, …)
- Nước di chuyển qua MSC nhờ
cơ chế thẩm thấu
- Sự khuếch tán xảy ra khi có sự
chênh lệch nồng độ giữa trong & ngoài
màng tb
- Các chất có thể thấm trực tiếp
qua lớp photpholipit (chất tan trong
dầu, không phân cực) hoặc qua kênh
prôtêin (H2O, chất phân cực)
- Sự vận chuyển thụ động không
tiêu tốn NL
chất tan qua màng sinh chất theo nguyên lí nào ? Nêu cơ chế & giải thích
- Nước được vận chuyển qua màng theo nguyên lí nào ? Cơ chế
- Sự vận chuyển thụ động có tiêu tốn NL không ? Những chất nào được vận chuyển qua lớp photpholipit ? qua kênh prôtêin ?
* Liên hệ : Tại sao một số cây trồng không sống được ở nơi
có đất mặn ?
chất theo nguyên lí khuếch tán
Nước di chuyển qua MSC nhờ cơ chế thẩm thấu
Không Các chất có thể thấm trực tiếp qua lớp photpholipit (chất tan trong dầu, không phân cực)
H2O, chất phân cực di chuyển được qua kênh prôtêin
Nồng độ muối bên ngoài cao => Nước từ trong tb di ra ngoài, muối từ ngoài di chuyển vào => Cây không
Trang 4HĐ 2: Tìm hiểu phương thức
vận chuyển chủ động
II VẬN CHUYỂN CHỦ
ĐỘNG ( SỰ VẬN CHUYỂN TÍCH
CỰC)
1/ Hiện tượng :
- Ở 1 loài tảo biển, nồng độ I2
bên ngoài tb cao gấp 1000 lần so với
bên trong tb Nhưng I2 vẫn được vận
chuyển vào bên trong tb
- Tại ống thận, nồng độ glucôzơ
trong nước tiểu thấp hơn trong máu
(1.2 g/l) Nhưng glucôzơ vẫn được thu
hồi lại từ nước tiểu vào máu
2/ KL :
- Vận chuyển chủ động là hình
thức vận chuyển các chất tan đi ngược
chiều gradien nồng độ ( từ nồng độ chất
tan thấp sang nơi nồng độ chất tan cao)
Các chất được vận chuyển như : đường,
a.a, các ion,… để dự trữ nội bào hoặc
các chất không cần thiết, chất độc được
bài xuất ra ngoài
GV y/c HS nêu hiện tượng & giải thích
Vận chuyển chủ động là gì ? Vận chuyển chủ động xảy ra ở cấu trúc nào của màng tb ?
Cơ chế vận chuyển.Cần
có những yếu tố nào ?
HS dựa vào hình 18.2 để nêu cơ chế vận chuyển chủ động
hút nước được cây chết
HS dựa vào nội dung 1 phần II/ SGK trang 64
để nêu hiện tượng
Hình thức vận chuyển các chất tan đi ngược chiều gradien nồng độ Vận chuyển chủ động xảy ra ở prô màng Cần NL ATP
Cơ chế :Prô màng lk với cơ chất cần v/c (nhờ ATP) Prô tự quay vào trong màng
Trang 5- Vận chuyển chủ động được là
nhờ các prôtêin màng (prô vận chuyển
1 chất riêng hay 2 chất cùng 1 lúc
ngược chiều nồng độ) & cần tiêu tốn
NL (ATP)
HĐ3 : Tìm hiểu 2 hình thức
vận chuyển : xuất bào & nhập bào
III XUẤT BÀO & NHẬP
BÀO
- Một số phân tử có kích thước
lớn không lọt qua lỗ màng, sự TĐC
diễn ra nhờ sự biến dạng tích cực của
màng Hình thức vận chuyển này tiêu
tốn NL ATP
* Cơ chế :
- Nhập bào : Các phân tử rắn,
lỏng tiếp xúc với màng tb hình
thành không bào tiêu hoá bao lấy
chất(bóng nhập bào) Tiêu hóa nhờ
các lizôxôm
+ Nếu chất lấy vào là chất rắn :
Thực bào
+ Nếu chất lấy vào là chất lỏng :
GV y/c HS quan sát hình 18.3/ SGK trang 65 để nêu 2 hình thức xuất bào & nhập bào : Một số chất có kích thước lớn hơn lỗ màng thì được vận chuyển ra sao ? Cần NL không ?
Nêu cơ chế nhập bào & xuất bào
* Liên hệ : Tb bạch cầu tiêu diệt VK ra
ra sao ? Một số tb tiết chất nhầy nhờ cơ chế nào ?
Phân tử cơ chất được giải phóng
Một số chất
có kích thước lớn hơn lỗ màng thì được vận chuyển nhờ sự biến dạng tích cực của màng Cần tiêu tốn NL ATP
HS nêu cơ chế dựa vào hình 18.3/ SGK trang
65
Tb bạch cầu tiêu diệt VK bằng cách thực bào Một số tb tiết chất
Trang 6PHIẾU HỌC TẬP: Nội dung 2 TN CM sự khuếch tán & thẩm thấu
TN (a) – Khuếch tán TN (b) – Thẩm thấu
Nội
dung TN
Cho dd KI (màu cam) &
dd CuSO 4 (màu xanh) vào bình đựng có màng bán thấm ngăn ngang 2 dd
Cho 2 dd đường có nồng
độ khác nhau (11% & 5%) vào
1 ống hình chữ U có màng bán thấm ngăn giữa 2 dd đường (thể tích của 2 loại dd bằng nhau)
Hiện
tượng
Ban đầu mỗi bên có màu khác nhau (bên có dd KI – màu cam ; bên có dd CuSO 4 - màu xanh)
Sau 1 thời gian, 2 bên đều có màu như nhau (xám xanh)
Ban đầu 2 nhánh có thể tích như nhau
Sau 1 thời gian, nhánh
có nồng độ đường 11% dâng cao hơn nhánh còn lại
Giải
thích
DD KI & CuSO 4 đi qua màng làm cho 2 bên đều có
Nước di chuyển từ nơi có nồng độ đường cao sang nơi
Ẩm bào
- Xuất bào: Hình thành các bóng
xuất bào thải các chất thải ra ngoài Các
bóng lk với màng màng biến đổi
bài xuất các chất ra ngoài
nhầy nhờ quá trình xuất bào
Trang 7cùng 1 màu nồng độ đường thấp (nên
nhánh chứa đường 11% dâng cao hơn nhánh có nồng độ 5% 4/ Củng cố: So sánh 2 hình thức vận chuyển chủ động & vận chuyển thụ động 5/ Dặn dò:(1’) Học bài cũ Trả lời các câu hỏi SGK/ trang 66 & 67
Chuẩn bị mỗi nhóm 1 củ hành tây, hoa dâm bụt
