Chứng công năng giáp trạng tuyến khang tiến bệnh GRAVES - BASEDOW Kỳ 1 1.. Theo quan niệm của YHHĐ: Chứng công năng giáp trạng khang tiến là bệnh lý cường giáp trạng.Triệu chứng chủ yế
Trang 1Chứng công năng giáp trạng tuyến khang tiến
(bệnh GRAVES - BASEDOW)
(Kỳ 1)
1 Đại cương:
1.1 Theo quan niệm của YHHĐ:
Chứng công năng giáp trạng khang tiến là bệnh lý cường giáp trạng.Triệu chứng chủ yếu là: tuyến giáp tăng cường chức năng gây nhiễm độc nội tiết tố giáp trạng, lồi mắt, run tay và các dấu hiệu đặc biệt về da
Trước đây, người ta cho rằng: do rối loạn trục trung não dưới đồi tuyến yên
và giáp trạng Hậu quả là cường tiết TSH, cường tiết thyroxin Nhân tố khởi phát thường là căng thẳng (stress) Ngày nay, nhờ phương pháp radio - immuno để định lượng TSH trong các giai đoạn hoạt động của bệnh, người ta không thấy TSH tăng Trong huyết thanh người bị bệnh Basedow, chất kích thích giáp trạng thường xuyên thấy Đó là chất LATS (long acting thyroid stimulator) Bản chất của LATS
là một globulin, là một yếu tố bất thường không chịu kiểm soát của tuyến yên và
hạ não Người ta đã phân lập được trong huyết thanh người bị Basedow loại IgG- chất này được gọi là globulin kích giáp trạng (thyroid stimulating immuno
Trang 2globulin - TSI) Quan niệm của YHHĐ cho rằng: bệnh Basedow có liên quan đến bệnh tự miễn Bệnh Basedow khác với bướu lành tính tuyến giáp bởi 2 tác dụng khác nhau của TSH Trong bướu chỉ thấy loại kích thích tăng trưởng tế bào, không thấy loại tác dụng tăng tổng hợp hormon giáp trạng
1.2 Chẩn đoán xác định
Dựa vào các hội chứng:
- Hội chứng cường chức năng giáp trạng trên cơ sở một bướu giáp lan toả, các xét nghiệm chứng tỏ cường giáp, (xác định độ tập trung I 131)
- Hội chứng mắt: lồi mắt cả 2 bên, bên có bướu lồi nhiều hơn (xác định độ lồi mắt bằng thước đo độ lồi của Hertel)
- T3, T4 tăng; ISI tăng, TSH giảm có ý nghĩa quan trọng trong chẩn đoán sớm cường năng giáp trạng - Basedow
1.3 Theo Y học Cổ truyền
Thường dựa vào triệu chứng lâm sàng, Y học cổ truyền qui về các phạm trù
“trung tiêu, can uất, can hoả” Bệnh liên quan chủ yếu đến nhân tố tình chí và thể chất Tình chí căng thẳng, uất ức kéo dài, dẫn đến can khí uất kết, can uất tắc khí trệ Khí trệ nên tân dịch không vận hành được mà ngưng kết thành đàm, hoặc khí uất lâu ngày hóa hoả, hoả trưng tân thành đàm; hoặc bản âm hư, âm hư hoả vượng,
Trang 3luyện dịch thành đàm ngưng, tụ kết ở trước cổ, khí - huyết vận hành không thông, huyết mạch ứ trở mà thành khí uất, đàm ngưng, huyết ứ, can uất hóa hoả đều có thể tổn thương phần âm của tâm can, hư hoả thượng long tâm thần Tất cả các nguyên nhân trên có thể gây tâm thần bất định (hốt hoảng), can hoả phạm vị, vị
âm bị can thành chứng hậu vị nhiệt tiểu cốc, can hoả phạm vị, tỳ mất kiện vận, can
âm bất túc, hạ thấp thận âm, can thận âm hư, thủy bất dưỡng mộc, xuất hiện dương cang phong động Nếu như thế chắc người bệnh sẵn có âm hư; sau đẻ khí âm đều hao, hoặc thời kỳ phát dục bổ nhũ dễ hao thương âm huyết Vì vậy, bệnh hay gặp
ở tuổi trẻ, ở nữ thanh niên nhiều hơn nam Mặt khác, âm hư lâu ngày, âm tổn cập dương thành âm - dương lưỡng hư
Tóm lại, bệnh trong thời kỳ đầu chủ yếu biểu hiện khí uất, can hoả đàm ngưng, huyết ứ đều thuộc thực chứng
Thời kỳ giữa xuất hiện chứng trạng hư thực thác tạp
Thời kỳ cuối thường lụy cập đến can thận, tâm tỳ, biểu hiện hư chứng
là chính
2 biện chứng phương trị:
2.1 Thể khí uất, đàm ngưng
Cổ to lan rộng, uất ức, hay cáu gắt, giận dữ, ngực bĩ khí đoản, phiền táo thất miên, ăn uống giảm, nôn khan hay buồn nôn, đại tiện lỏng, rêu lưỡi trắng
Trang 4nhờn, mạch huyền hoặc huyền hoạt Thường gặp thể này trong thời kỳ đầu của bệnh
- Phương điều trị: lý khí giải uất- hóa đàm, tiêu u
- Phương thuốc: tứ hải thư uất hoàn hoá
Hải cảo 12g Hải đới 12g
Hải cáp phấn 12g Trần bì 10g
Uất kim 10g Hải phiêu tiêu 10g
Côn bố 10g
- Gia giảm:
Ngực tức, sườn đau thì gia thêm: sài hồ, uất kim, hương phụ đều 10g Buồn nôn hoặc nôn khan thì gia thêm: bán hạ, sinh khương đều 12g Bụng chướng, tiện lỏng thì gia thêm: hoài sơn 30g, biển đậu 10g
Bướu giáp sưng to lan toả, tương đối chắc thì gia thêm: hoàng dược
tử 10g
2.2.Thể đàm ứ phối kết
Trang 5Vùng cổ xuất hiện nề, sưng to, thở vướng, khó nuốt, âm thanh trở ngại, rêu lưỡi trắng mỏng hoặc trắng nhờn, mạch huyền hoặc sáp
- Phương điều trị: lý khí - hoạt huyết - hóa ứ - tiêu u
- Phương thuốc:
Hải cảo ngọc 10g Xuyên bối mẫu 10g
Côn bố 10g Xuyên khung 10g
Pháp bán hạ 10g Tam lăng 10g
Đương qui 10g Hải đới 10g
Trần bì 10g Nga truật 10g
Thanh bì 10g
- Gia giảm:
Nếu bướu to, xơ thì gia thêm: đào nhân, hồng hoa, bào giáp chân đều 10g Thở khó gia thêm: toàn qua lâu, cát cánh 10g
Thanh âm trở ngại, gia thêm: mộc hồ diệp, xạ can đều 10g
Nuốt không lợi, gia thêm: đại xích thạch 20g, phương phức hoa 10g