Giả thuyết về quá trình lão hóa pot

Tại các nước tiên tiến như Nhật Bản, các kiến thức về sự lão hóa được phổ biến rộng rãi cho người dân và các biện pháp này đã giúp cho tuổi thọ của người Nhật kéo dài đến 86 tuổi.. Sự bi

Giả thuyết về

quá trình lão hóa

Nguyên nhân gây lão hóa được giải thích bằng nhiều thuyết khác nhau: thuyết di truyền, thuyết gốc tự do, Ngoài ra, hiện tượng lão hóa có liên quan đến đột biến gen còn gây hội chứng già trước tuổi hay liên quan đến tuổi thọ con người Quá trình

lão hóa diễn ra ở mọi cơ quan trong

cơ thể và gây ra những hậu quả rất nghiêm trọng Tuy nhiên nếu thực hiện tích cực một số biện pháp,

chúng ta có thể trì hoãn quá trình

lão hóa Tại các nước tiên tiến

như Nhật Bản, các kiến thức về sự lão hóa được phổ biến rộng rãi cho người dân và các biện pháp này đã giúp cho tuổi thọ của người Nhật

kéo dài đến 86 tuổi Ở Hàn Quốc, các dược thảo chống lão hóa như

nhân sâm, dinh dưỡng, thuốc bổ

dưỡng, thể dục, các yếu tố gây ra

lão hóa được phổ cập cho người dân và đã giúp kéo dài tuổi thọ đến 78,5 tuổi Các danh nhân Hy

Lạp có các nhân tố di truyền tốt hầu

hết đều có tuổi thọ rất

cao, Pythagoras sống gần 80

tuổi, Sophocles thọ gần 90 tuổi

Triết gia nổi tiếng như Gorgias107 tuổi, Democritus 90 tuổi, Platon 80 tuổi, Diogenes thành Sinope 89

tuổi, Cleanthes 99 tuổi

Ở Việt Nam, lão hóa là một trong những vấn đề đang rất được quan tâm, tuy nhiên tài liệu và thông tin

về lão hóa còn rất giới hạn

Thuyết di truyền

Thuyết di truyền có lẽ là thuyết

khoa học nhất Theo thuyết này thì con người có sẵn trong các tế bào của mình một chương trình – mang trong các “gen” Các gen hoạt động

theo thứ tự, bất di bất dịch: sinh,

lão, bệnh, tử

Các tế bào soma của người bình

thường đều có một đời sống có giới hạn Thông thường tế bào chết đi sau 40-60 chu kì sao chép Thời

gian sống của mỗi tế bào được

quyết định về di truyền họcbởi hai

hệ thống độc lập với nhau

1.Hệ thống kiểm soát đời sống tế bào nhờ quà trình làm hao mòn các telomere ở các đầu tận cùng nhiễm sắc thể:

biệt được hình thành bởi các chuỗi TTAGGG lặp lại kế tiếp nhau Ở

người các chuỗi lặp lại của

telomere có từ 5000 đến 15000

base Telomere có nhiệm vụ bảo

đảm sự bền vững của nhiễm sắc

thể, chống lại thoái hóa có hại,

chống lại sự tái tổ hợp sai lạc và có vai trò điều hòa gen

Mỗi lần phân chia, các nhiễm sắc thể đều mất một số lượng nhỏ ADN của telomere, khoảng chừng 50-100 base Khi các telomere trở nên quá ngắn thì các nhiễm sắc thể sẽ kém bền vững, chúng không thể bám

vào được màng nhân tế bào, bị dính vào nhau và có hình dạng kì dị

Hậu quả là các tế bào không thể

phân chia được nữa Các nhà

nghiên cứu đang bắt đầu đánh giá kích thước của telomere như một “ thước đo” chuẩn xác tuổi thọ của các tế bào Tuy nhiên enzym

telomerase hoạt động ở tế bào

mầm và tế bào ung thư, giúp cho tế bào phân chia liên tục bằng cách kéo dài các chuỗi ADN của

telomere, khiến cho tế bào trở nên

“bất tử”

Cấu tạo của telomerase: telomerase của người gồm 2 tiểu đơn vị

là hTR và hTERT hTR (human

template for replication)

là ARN làm khuôn để sao chép,

hTERT (human telomerase reverse trancriptase) là protein xúc tác

sự polymer hóa nucleotid Thành phần ARN của telomerase người có chừng 445 nucleotid, trong đó các nucleotid 46-56 là vị trí gắn vào

đầu cùng của telomere, và đó là

khuôn để từ đó thêm vào các ADN của telomere Trong việc kéo dài

telomere, đầu tiên telomerase sẽ

nhận dạng đầu cùng của telomere thông qua các hoạt động giữa

telomere và cả 2 tiểu đơn vị hTR và hTERT của telomerase, nhận dạng xong thì thêm chuỗi sáu base

TTAGGG của telomere, như vậy là kéo dài thêm một telomere và cứ

thế tiếp tục

2.Hệ thống kiểm soát sự tiến

triển chu kì tế bào thông qua các

gen p53, ADN- PK và INK4:

Gen ADN- PK sửa chữa những gen

mạnh hơn

Protein p16INK4a là sản phẩm

chính từ sự mã hóa của gen INK4, còn được gọi là protein ức chế ung thư p16INK4a Protein này có vai trò trong sự điều hòa chu trình tế bào khi ở dạng liên kết và làm bất hoạt các dạng CDK vòng khác

nhau Sự biểu hiện p16INK4a sẽ gia tăng theo tuổi tác và quá trình biểu hiện này thì liên quan đến quá trình già hoá của tế bào và được

thừa nhận là chi phối tới quá trình lão hóa Khi càng lớn tuổi thì nồng

độ p16INK4a sẽ càng cao Kết quả nghiên cứu từ các tế bào có các

nguồn gốc khác nhau như tủy

xương, tuyến nội tiết ở tụy Cũng như não cho thấy là p16INK4a đã

chi phối quá trình lão hóa bằng

cách giới hạn sự tự làm mới của

các tế bào có khả năng nhân đôi

Harman (Trường Đại

học Nebraska) đưa ra hồi 1950: các gốc tự do là nguyên nhân chính gây xáo trộn hoạt động của các ty lạp thể (mitochondries), bám vào các ADN Nguyên liệu chính của

các mật mã di truyền, gây đột biến bên trong các tế bào….Nói một

cách khác là các gốc tự do là

nguyên nhân của sự tự hủy hoại,

của sự lão hóa ở cấp tế bào

Gốc tự do là những tiểu phân hóa học (phân tử, nguyên tử, ion) có

một nguyên tử đơn dộc ở lớp ngoài cùng Với áp lực mạnh của điện

tử đơn độc, gốc tự do có khả năng tương tác với tất cả các phân tử của những tế bào bên cạnh nó, phá vỡ hoàn toàn màng tế bào, làm hư hại gen di truyền hoặc hủy hoại toàn bộ

tế bào Nó làm tế bào già đi và gây

ra các bệnh lý tim mạch, viêm

khớp, bệnh dạ dày- ruột, đục thủy tinh thể,thoái hóa võng mạc, bệnh

phổi, tiểu đường, ung thư, sa sút trí tuệ, parkinson, suy giảm hệ thống miễn dịch…

nhiễm, tân lý căng thẳng, tuổi

tác…), quá trình lão hóa và các

bệnh lý sẽ tiến triển rất nhanh

Gốc tự do và hiện tượng nhăn da:

Các phân tử của chất tạo

keo collagen (vốn đứng riêng rẽ với nhau) bị các gốc tự do dán vào

nhau, gây nên những “liên kết

chéo” (cross- linkage): cấu trúc căn bản của collagen bị xáo trộn Các tế bào của mô liên kết chịu trách

nhiệm bài tiết và trùng tu collagen cũng bị hư hại… nên da mất dần

tình đàn hồi Các vết nhăn xuất

hiện Biết rằng mô liên kết là cái

nền chung cho hết thảy các loại mô trong cơ thể thì ta hiểu vai trò của các gốc tự do trong sự lão hóa của

cơ thể Nhưng mâu thuẫn thay, gốc

tự do rất cần thiết cho đời sống,

nhờ có gốc tự do mà các bạch

cầu bám vào được các vi

khuẩn và siêu vi để tiêu diệt chúng! Nhưng tế bào cũng sản xuất ra các chất kháng oxy (anti- oxydants) và

sự sống bên trong tế bào được thể hiện bởi sự xuất hiện liên tục của hai chất – gốc tự do và kháng oxy - trong khoảnh khắc ngắn ngủi

có các kích tố nam, nữ Khi sự bài tiết các kích tố yếu đi thì cơ thể già dần Còn nhiều loại kích tố khác

cũng ảnh hưởng tới sự lão hóa, ví

dụ như DHEA và Melatonin

Đáng chú ý nhất là hormone tăng trưởng hGH

Hormone tăng trưởng được sản

xuất ở tuyến yên Các nhà khoa học

đã khám phá một yếu tố quan trọng liên quan mật thiết với tuổi già, đó

là sự thiếu hụt hormone tăng trưởng hGH Việc tìm ra các chất kích

thích cơ thể sản xuất hGH đã tạo

niềm hy vọng về chuyện đảo

ngược quá trình lão hóa hGH được phóng thích bởi tuyến yên từ lúc

mới sinh cho đến khi cao tuổi Sau khi vào máu, nó nhanh chóng đến gan để được chuyển thành chất

DGF-1, DGF-2 Đây là những phân

tử truyền tin và được xem là “yếu

tố tăng trưởng”, kích thích sự phát

triển các phần khác nhau của cơ

thể

Phân tử hGH (Hình 1.1) là một chất đạm (protein) được tạo bởi một

chuỗi 190 amino acid và có phân tử lượng là 22 kilo daltons5 (khoảng

120 lần phân tử lượng của

thuốc Aspirin)

Giống như các hormone khác,

lượng hGH phóng thích vào hệ

tuần hoàn sẽ đạt tối đa lúc 20 tuổi

và sau đó giảm dần Đến tuổi 60 thì lượng hGH chỉ bằng khoảng 15-

20% so với lúc trẻ hGH giúp tăng chiều dài xương đến tuổi 20 (vì vậy qua tuổi này chúng ta không thể

cao hơn); một số người cao to bất thường là do tình trạng cường hGH

làm cơ thể phát triển quá mức Nó cũng làm tăng tổng hợp protein

trong tế bào, giúp cho cơ rắn chắc, phục hồi sự hư hỏng của da và tim, chống lại sự thoái hóa của tế bào,

từ đó ngăn chặn được sự lão hóa

hGH được phóng thích từ tuyến

yên vào máu trong khi ngủ Khi trẻ đang tuổi lớn, hGH sẽ giúp các chất dinh dưỡng hấp thu và chuyển tới xương, cơ, các mô khác mà không tích tụ thành mở (còn ở người cao tuổi thì hay tích tụ thành mỡ)

Hormon này kích thích sự tổng

hợp hallogen – một chất có tính đàn hồi giúp tạo sự khỏe mạnh, dẻo dai cho sụn, gân, dây chằng và xương Khi tuổi cao, việc giảm collagen

dẫn đến nhăn da, yếu cơ xương

khớp…

Tập tin:Effectofhgh.jpg

Hình 1.2: Tác dụng của kích thích

tố tăng trưởng đế tế bào xương

(chondrocytes), mỡ (adipose tissue

or fat), và cơ bắp (skeletal muscle) Việc tổng hợp hGH rất khó khăn

và tốn kém Trước đây, người ta chỉ sản xuất hGH để điều trị những vấn

đề đặc biệt do thiếu hụt hGH Vào giữa những năm 1980, công

ty Genetech và Eli Lilly đã tổng

hợp được hGH thông qua kỹ thuật ADN Năm 1989, các nhà khoa học

ở bệnh

viện St.Thomas (London,Anh) do bác sĩFranco Salomon chủ trì đã

tiêm hGH cho 24 người trưởng

thành bị cắt tuyến yên do khối u

trong 6 tháng Kết quả là họ tăng

trọng lượng nhưng lượng mỡ

vàcholesterol trong máu giảm

Salomon và cộng sự tiếp tục nghiên cứu để tìm hiểu xem tại sao hGH lại có tác dụng trên những người

trưởng thành, bởi từ trước tới nay người ta cho rằng hGH không có

tác dụng gì đối với đối tượng này nên mới bị giảm đi

Douglas Crist, một chuyên gia ở

Đại học Y khoa New Mexico đã

tiêm hGH cho 8 vận động viên điền kinh (5 nam, 3 nữ tuổi 22-23) ba

lần một tuần trong 6 tuần Kết quả thể hình phát triển rất tốt, khối

lượng cơ bắp tăng thêm nhưng

lượng mỡ giảm, chỉ số cơ/mỡ đạt mức lý tưởng

Đối với người lớn tuổi, việc bổ

sung hGH cho kết quả rất tốt Tiến

sĩ lão khoa Julian Whitaker thuộc viện Wellness ở California cho

rằng những khám phá về hGH thực

sự là một cuộc cách mạng Nghiên cứu của bác sĩ Beng Ale

Bengtsson ở Thụy Sĩ cũng cho kết quả tương tự về tác dụng của hGH trên người già Khó khăn lớn nhất

là sản phẩm tổng hợp hGH còn quá đắt tiền, chỉ mới có thể dùng

trong nghiên cứu Vì vậy, các nhà khoa học đã nỗ lực tìm kiếm nhằm đưa ra các sản phẩm có thể áp dụng

một cách rộng rãi, và người ta đã tìm ra được hai chất: Alpha-

GPC và Somabol Alpha-GPC là một chất chiết xuất từ đậu nành,

được chứng minh là có kích thích tuyến yên tiết ra hGH và cũng có thể ức chế vùng dưới đồi trong việc tiết somatostatin (chất ngăn cản

việc sản xuất hGH) Somabol là

toàn bộ nhóm yếu tố tăng trưởng

như EGF, FGF, TGF, được chiết

xuất từ lòng đỏ trứng hữu cơ Như

đã nêu trên, khi hGH được phóng thích vào máu, chúng sẽ đến gan và được chuyển hóa thành các yếu

tố tăng trưởng và chính các yếu tố này mới có hoạt tính sinh học của hormone tăng trưởng

Thuyết miễn dịch

Cơ thể sinh ra đã được trang bị một

hệ thống phòng thủ chống sự xâm nhập của các vật lạ Đó là sự miễn dịch Miễn dịch bảo vệ cơ thể bằng nhiều cách Có thể là các bạch

cầu trực tiếp tấn công, vô hiệu hóa

vi trùng, nấm bệnh Có thể là các bạch cầu đặc biệt tạo ra chất kháng thể, lưu thông trong máu và vô hiệu hóa tác nhân ngoại nhập Lý thuyết này dựa vào hai nhận xét: thứ nhất

là với tuổi già, cơ thể sản xuất ít

kháng thể đồng thời phẩm chất

cũng kém, thứ hai là với tuổi già,

cơ thể đôi khi lại tạo ra kháng thể chống lại chính các phân tử cấu tạo

cơ thể, đưa tới bệnh hoạn, suy yếu

Như trường hợp viêm khớp ở người cao tuổi Một thí dụ nữa là khi bị

Sự hư hao, cơ thể với các chức

năng hao mòn theo thời gian vì

những va chạm, xâm lấn Nếu

không được tu bổ, chữa trị thì cơ

thể sẽ bị tiêu hủy Thuyết này được bác học người Đức August

Weismann đưa ra năm 1882 Theo ông ta, sự chết xẩy ra vì khi một

mô hư hao không bao giờ tự nó tân trang được Sự hư hao tả tơi còn

làm xói mòn các diễn tiến sinh

hóa bình thường trong cơ thể Theo Dan Georgakas, cơ thể già vì

thường xuyên bị tác hại bởi các áp lực từ bên ngoài như xúc động, va chạm thực chất, nhiễm độc ]]môi trường]]

Phản ứng tròng tréo:Chất tròng tréo thường thường là một hóa chất cột hai phân tử riêng rẽ với nhau Sự tròng tréo (cross linkage) chất đạm làm tổn thương mô và tế bào, ngăn cản sự thu nhập chất dinh dưỡng, giảm bài tiết chất phế thải, đưa tới

sự suy yếu cơ thể Sự tròng tréo

thường thấy ở các phân tử đạm

trong chất tạo keo khiến cho da

khô, nhăn, không đàn hồi Thuyết này cũng liên hệ tới sự sử dụng

chất đường Khi đường vào máu,

nó sẽ bám vào chất đạm, làm đạm chuyển sang màu vàng, không dùng được và thành nguy hiểm cho cơ

thể

Thuyết về sự tích lũy những sai lầm

Để tăng trưởng, cơ thể liên tục biến chế các phân tử đạm và ADN

Nhưng những phần tử này không

phải lúc nào cũng được sản

xuất hoàn hảo Có nhiều tổn

thương trong việc tổng hợp chất

đạm, tạo ra chất đạm bất thường mà khi tích tụ với nhau sẽ gây hư hao cho tế bào, mô và các bộ phận

Theo thuyết này, khi ta về già thì

cơ thể dễ phạm các lỗi lầm kể trên, đưa đến sự già

Trong quá trình biến hóa của từng

tế bào, có sự tích lũy các chất phế thải Sự tích lũy này có thể xem

như một phần của tiến trình lão

hóa Về phía các tế bào không có khả năng phân thân như tế bào

cơ tim, thận và não, có một sự tích lũy dần dần của nhiều chất liệu mà các khoa học gia có thể nhận ra

dưới kính hiển vi nhờ một phương pháp nhuộm màu đặc biệt Một

trong những chất đó là

“lipofuscin”, một chất mềm biểu

hiện tình trạng “hao mòn tả tơi” của

mô bào về già Khoa học chưa tìm được nguồn gốc và ảnh hưởng của lipofuscin, mà chỉ biết rằng nó tích lũy trong não bộ người già và có

thể loại khỏi cơ thể bằng vài dược phẩm Người ta cũng đang nghiên cứu coi sự loại trừ này có lợi hoặc

có hại cho cơ thể

Trong tế bào và mô lành mạnh luôn luôn có một sự luân chuyển các

thành phần hệ trọng như: diệu tố, kích thích tố, và hóa chất dẫn

truyền tín hiệu thần kinh Trong

mỗi quá trình luân chuyển thường

có khả năng xẩy ra những sai lầm Nếu những sai lầm đó tích lũy tới một mức độ cao thì tế bào hoặc mô trở thành bất khả dụng và có

thể chết Ví dụ nếu một hóa chất ở

tế bào não bộ bị suy thoáithì dù cho những tế bào đó còn sống nhưng

não bộ cũng mất chức năng điều khiển các bộ phận trong cơ thể

Nếu những tế bào khiếm khuyết

sinh sôi nẩy nở thì dù cho chúng không nằm trong những cơ quan điều khiển cơ thể, toàn bộ cơ thể cũng có thể bị hủy hoại dẫn đến tử vong, như trường hợp cácbệnh ung thư