Tầm soát bệnh lùn tuyến yên cho trẻ Bệnh được phát hiện vào khoảng thế kỷ 18 nhưng đến khoảng năm 1985 mới được áp dụng phương pháp kích thích hóc – môn tăng trưởng.. Những dấu hiệu của
Trang 1Tầm soát bệnh lùn tuyến
yên cho trẻ
Bệnh được phát hiện vào khoảng thế kỷ 18 nhưng đến khoảng năm 1985 mới được áp dụng phương pháp kích thích hóc – môn tăng trưởng Mặc dù được khuyến cáo
là bệnh có thể chữa khỏi nhưng đây là một bệnh nội tiết khá phức tạp và không phải tất cả đều có thể chữa thành công Ước tính hiện nay trên thế giới có khoảng hơn 60.000 bệnh nhân lùn tuyến yên
Trang 2Những dấu hiệu của trẻ mắc bệnh
Với những trẻ mắc chứng lùn tuyến yên (lùn khởi nguyên), nhìn bề ngoài, các bé phát triển hoàn toàn bình thường, khuôn mặt trẻ con (bộ mặt đặc trưng của bệnh lùn yên), cằm nhỏ, có mỡ quanh vùng bụng, chậm dậy thì song cơ thể cân đối, gương mặt tròn, cằm hơi nhỏ, Tuy nhiên đặc điểm dễ thấy nhất là chiều cao khiêm tốn hơn so với các trẻ khác Đây là một bệnh lý ở tuyến yên gây thiếu hụt hụt hóc-môn tăng trưởng GH (Growth Hormone) trong máu
Đặc điểm bệnh lý
Có nhiều yếu ảnh hướng đến chiều cao như môi trường, dinh dưỡng, di truyền…song lùn tuyến yên là một dạng bệnh lý Có hai dạng bệnh lùn tuyến yên: lùn bẩm sinh
hoặc bị biến chứng từ những căn bệnh nguy hiểm như lao màng não, viêm não, nhiễm xạ não, u tuyến yên…Hiện tại bệnh viện Nhi trung ương đang điều trị cho khoảng hơn
120 trẻ bị bệnh lùn tuyến yên
Trang 3Dấu hiệu để tầm soát
- Trẻ có chiều cao so với tuổi < 2 độ lệch chuẩn
- Có bộ phận sinh dục ngoài nhỏ hơn bình thường
- Có tuổi xương nhỏ hơn tuổi đời ít nhất 2 tuổi
Một số trẻ thể hiện rõ bệnh lý ngay từ lúc vài tháng tuổi, song cũng có trẻ tăng trưởng chiều cao bình thường cho đến tầm độ tuổi chuẩn bị đến trường thì đột nhiên ngừng cao một cách bất thường Chỉ số cân nặng và chỉ số chiều cao tỉ lệ nghịch rõ rệt
Một bé trai 23 tháng, dài 77cm, cân nặng 9.5kg nếu tính trên biểu đồ dinh dưỡng thì bé có cân nặng và chiều cao theo tuổi đều ở mức <-2SD, tức là suy dinh dưỡng cân nặng cũng như chiều cao Một số bé ở bệnh viện Nhi trung ương như N.C.Lan, dù đã 8 tuổi nhưng chỉ cao 104 cm,
Tr Q.Tuấn (15 tuổi) chỉ cao 139 cm…
Trang 4Cha mẹ cần có những hiểu biết nhất định
Phó giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Thị Hoàn, Trưởng Khoa Nội tiết, Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết: bệnh không ảnh hưởng lớn về thần kinh, sức khoẻ, chức năng sinh sản dù có hơi chậm dậy thì Tuy nhiên người bệnh bị đè nặng tâm lý thiếu tự tin, mất đi nhiều cơ hội việc làm, phấn đấu do thân hình thấp lùn so với người khác
Trang 5Thông thường, các bậc phụ huynh do bận rộn công việc và cảm nhận bằng mắt quá trình trưởng thành của con cái mỗi ngày, các bé sinh hoạt bình và phát triển hoàn toàn bình thường nên ít lưu tâm Chỉ đến khi trẻ đến trường, đứng vào hàng ngũ với nhiều trẻ khác mới giật mình trước chiều cao quá bất thường của con trẻ
Càng điều trị sớm, trẻ càng có khả năng tăng trưởng tốt hơn Thời gian bắt đầu tốt nhất là khi trẻ được 4 tuổi Tuy nhiên, theo số liệu từ bệnh viện Nhi Trung ương, có tới
60% trẻ đến viện muộn (trên 10 tuổi)
Đây là một trong những điều đáng tiếc nếu không có động thái tầm soát bệnh lý lùn tuyến yên cho trẻ ngay từ lúc bé mới vài tháng tuổi Bởi nếu khám chữa muộn đồng nghĩa với việc hệ xương của các em đã phát triển hoàn thiện và đóng kín, hơn thế nữa, chữa bệnh nội tiết đòi hỏi tiềm lực tài chính và sự kiên trì
Trang 6Hormone tăng trưởng hiện được các bệnh viện sử dụng là thuốc tiêm Saizen, liều lượng tuỳ theo lứa tuổi và độ nặng bệnh lý của trẻ
Chi phí điều trị với trẻ 10 kg là 30 – 35 triệu đồng/năm, trẻ
20 kg khoảng 70 triệu đồng/năm Vì vậy, ở bệnh viện Nhi Trung ương hiện chỉ có 10 bệnh nhân lùn yên điều trị, ít hơn nhiều so với số trẻ thực tế mắc bệnh" , đó là lý do vì sao có đến 2/3 số bệnh nhân “bỏ cuộc” Đó là lý do vì cha
mẹ nên tầm soát bệnh lý tuyến yên cho con để xây dựng cho con một nền tảng tương lai vững chắc, khỏe mạnh và
tự tin hơn trong cuộc sống
Cách tính chiều cao chuẩn
Trẻ khi sinh có chiều cao trung bình là 50 cm, nặng 3 kg Cân nặng dưới 2,5 kg được xem là trẻ có thể trạng nhỏ Thông thường, trẻ sẽ tăng trưởng nhanh hơn để bù lại và có cùng thể trạng với trẻ khác vào lúc 2 tuổi
Trang 7Các nhà khoa học đưa ra cách tính chiều cao chuẩn cho trẻ
từ 2 đến 12 tuổi như sau: chiều cao (cm) = Tuổi x 6 + 77
Ví dụ, trẻ 8 tuổi thì chiều cao tốt là: 8 x 6 + 77 = 1,25 cm Nếu trẻ 8 tuổi cao dưới 1,25 cm, cần xem lại chế độ dinh dưỡng hoặc bệnh tật của trẻ
Sau 2 – 4 tuổi, trẻ không tăng trưởng bằng các trẻ cùng lứa, nên đưa đến khám bác sĩ chuyên khoa nội tiết nhi để xác định nguyên nhân Với trẻ bị lùn yên, việc sử dụng bổ sung hormone tăng trưởng sẽ giúp trẻ đạt được chiều cao bình thường
Chiều cao trung bình của trẻ
Trẻ sơ sinh cao bình quân khoảng 50 cm; 3 tháng tuổi cao
60 cm; 9 tháng cao 70 cm; 12 tháng 75 cm; 24 tháng cao 85 cm; 3 tuổi cao 95 cm; 4 tuổi cao 100 cm
Chiều cao của trẻ trong năm đầu sau sinh tăng thêm 20-25
Trang 8cm, năm thứ hai tăng khoảng 12 cm, năm thứ ba thêm 9
cm, năm thứ tư 7 cm Thường trẻ 4 tuổi cao 1 m (gấp đôi chiều cao lúc mới sinh) Sau 4 tuổi, trung bình mỗi năm trẻ cao thêm 5 cm nữa
Theo số liệu về hằng số sinh học người Việt Nam năm
1975 cho thấy người trưởng thành có chiều cao 160 cm đối với nam và 150 cm đối với nữ Năm 2000, chiều cao trung bình của người Việt Nam trưởng thành là 162,3 cm (nam)
và 152 cm (nữ), thấp hơn 10 cm đối với nam và 6 cm đối với nữ so với người Nhật cùng nhóm tuổi