bài 25 tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa dưới triều Nguyễn

Về kiến thức - Học sinh trình bày và đánh giá được tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa nước ta nửa đầu thế kỉ XIX.. - Sau khi đánh bại vương triều Tây Sơn, Nguyễn Ánh lên ngôi vua, thà

Giáo sinh thực tập: Nguyễn Đình Sơn

Giáo viên hướng dẫn: Nguyễn Thị Nhàn

Trường: Trường THPT Nguyễn Trãi

Bài 25:Tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa dưới triều Nguyễn

I Mục tiêu bài học

1 Về kiến thức

- Học sinh trình bày và đánh giá được tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa nước ta nửa đầu thế kỉ XIX

- Học sinh đánh giá được chính sách đối nội, đối ngoại của nhà Nguyễn nửa đầu thế kỉ XIX

2 Về thái độ

- Có ý thức giữ gìn những giá trị văn hóa từ thời Nguyễn còn tồn tại đến ngày nay

3 Về kĩ năng

- Khai thác tranh ảnh lịch sử, văn hóa

- Phân tích, so sánh đánh giá các sự kiện lịch sử

II Phương pháp dạy học

- Dùng lời (thuyết trình,mô tả)

- Sử dụng đồ dùng trực quan

- Vấn đáp

III Thiết bị, đồ dùng dạy học

- Bản đồ Việt Nam (thời Minh Mạng sau cải cách hành chính)

- Một số tranh ảnh về kinh thành Huế, tranh dân gian

- Sách giáo khoa

IV Tiến trình dạy học

1 Ổn định lớp

2 Kiểm tra bài cũ

- Nêu những thành tựu tiêu biểu về văn học, nghệ thuật, khoa học, kĩ thuật ở nước ta (Từ thế kỉ XVI đến XVIII), nhận xét ưu điểm và hạn chế của nó

3 Giới thiệu bài mới

- Sau khi đánh bại vương triều Tây Sơn, Nguyễn Ánh lên ngôi vua, thành lập nhà Nguyễn năm 1802.Trong hơn nửa thế kỉ thống trị trên một đất nước vừa trải qua nhiều biến động lớn, nhà Nguyễn đã ra sức củng cố bộ máy thống trị, phục hồi kinh tế, chấn chỉnh văn hóa Hôm nay chúng ta cùng đi tìm hiểu về tình hình

chính trị, kinh tế, văn hóa dưới triều Nguyễn qua bài 25 “Tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa dưới triều Nguyễn”

4 Tổ chức dạy và học

Hoạt động dạy và học Kiến thức cần đạt

* Hoạt động 1:

- GV gợi lại cho học sinh nhớ lại sự

kiện năm 1792 vua Quang Trung

mất, triều đình rơi vào lục đục,

nhân cơ hội này Nguyễn Ánh tổ

chức tấn công vương triều Tây Sơn,

1802 Tây Sơn sụp đổ, Nguyễn Ánh

lên ngôi vua

Nhà Nguyễn thành lập khi:

+ Chế độ phong kiến Việt Nam đã

bước vào suy vong Trên thế giới

1.Xây dựng và củng cố bộ máy nhà nước-chính sách ngoại giao.

a Chính trị

* Nhà Nguyễn thành lập:

+ Năm 1802 Nguyễn Ánh lên ngôi vua lấy niên hiệu là Gia Long

+ Đặt kinh đô của quốc gia thống nhất ở Phú Xuân

- năm 1804, đổi tên nước ta là Việt Nam

* Tổ chức chính quyền:

chủ nghĩa tư bản đang phát triển

mạnh, đẩy mạnh nhòm ngó, xâm

lược thuộc địa

- GV: Trong bối cảnh lịch sử mới,

yêu cầu phải củng cố ngay quyền

thống trị của nhà Nguyễn Vì vậy

sau khi lên ngôi Gia Long đã bắt

tay vào việc tổ chức bộ máy nhà

nước Các vua Nguyễn từng bước

xóa bỏ mọi rào cản trên con đường

vươn tới quyền lực tuyệt đối với

một quyết tâm cao kể cả phải giết

cả các Khai quốc công thần như:

Nguyễn Văn Thành, Lê Văn Duyệt,

Lê Chất…Tuy nhiên, sự thay đổi

quá lớn của hoàn cảnh không cho

phép Gia Long và các cận thần vốn

trưởng thành từ các vùng cực nam

nghĩ ra ngay 1 phương án xây dựng

chính quyền mới Để lôi kéo các

cựu thần nhà Lê-Trịnh, GL đã cắt

11 trấn phía bắc thành lập Bắc

Thành với tính tự trị khá cao

Quyền lực của quan tổng trấn rất

lớn: quyền QS, DS, HC, Tư

pháp >< mưu toan tập trung quyền

lực tuyệt đối của nhà Nguyễncải

cách Minh Mệnh trong các năm

1831-1832

- Thời Gia Long :

tập trung quyền lực ở mức độ tương đối

Gia Long

Bắc thành

Gia Định thành

Doanh/Trấn

Lục bộ

Phủ/Dinh Huyện Tổng

Xã

GV yêu cầu HS theo dõi SGK mục

1 và đặt câu hỏi

Việc xây dựng và củng cố chính

quyền của nhà Nguyễn diễn ra như

thế nào?

- HS trả lời

-GV dùng bản đồ Việt Nam thời

Minh Mạng để chỉ: Từ Bắc Ninh

trở ra bắc là Bắc Thành, từ Bình

Thuận trở vào Nam là Gia Định

Thành Chính quyền trung ương chỉ

trực tiếp quản lý 11 trấn/dinh từ

Thanh Hoá đến Bình Thuận

- GV tiếp tục: Sự phân chia các tỉnh

của Minh Mạng được dựa trên cơ

sở khoa học, phù hợp về mặt địa lý,

dân cư, phong tục, tập quán địa

phương phù hợp với phạm vi quản

lý của một tỉnh Đây là cơ sở để

phân chia như ngày nay Và cải

cách của Minh Mạng được đánh giá

rất cao

- GV trình bày tiếp về tổ chức bộ

máy nhà nước

- HS nghe và ghi lại

GV chiếu cho HS xem sơ đồ bộ

máy nhà nước thời Nguyễn và sơ

đồ nhà nước phong kiến hoàn chỉnh

thời Lê sơ và đặt câu hỏi ;

- Cải cách hành chính cuả Minh mạng năm 1831- 1832:

Phủ Huyện Châu Tổng

Xã

Minh Mạng

30 Tỉnh

Phủ Thừa Thiên Lục bộ

So sánh bộ máy nhà nước thời Lê

sơ và bộ máy nhà nước thời

Nguyễn ?( điểm giống, tiến bộ

hơn )

HS trả lời,

- GV bổ sung kết luận: Nhìn chung

bộ máy nhà nược thời Nguyễn

giống thời Lê Sơ, có cải cách chút

ít Song những cải cách của nhà

Nguyễn nhằm tập trung quyền hành

vào tay vua Vì vậy nhà nước thời

Nguyễn cũng chuyên chế như thời

Lê Sơ

GV đặt câu hỏi

- Cải cách hành chính của Minh

Mạng có ý nghĩa gì?

Sau khi HS trả lời GV chốt ý: Cải

cách hành chính làm cho thiết chế

của bộ máy nhà nước chặt chẽ hơn,

tình phân quyền rõ ràng, Vua có

quyền lực tối cao: không chia sẻ,

không nhân nhượng và không ủy

thác

-Liên hệ: tính chuyên chế thời Tần

ở Trung Quốc

tập trung quyền lực ở mức độ

tuyệt đối (chặt chẽ TW-Địa phương)

+ ưu điểm: thúc đẩy bộ máy chính quyền các cấp hoạt động có hiệu quả hơn

+ hạn chế: bộ máy chuyên chế quá nặng nề, không hợp với thời đại

mới->bảo thủ

- Bộ máy quan lại được củng cố và tuyển chọn thông qua giáo dục thi cử

- Luật pháp: Ban hành “ Hoàng Việt luật lệ” (Luật Gia Long)

GV trình bày chính sách ngoại giao

của nhà Nguyễn: Nhà Nguyễn thực

hiện chính sách phục tùng nhà

Thanh, đối với Lào và Chân Lạp thì

bắt họ thần phục Bên cạnh đó nhà

Nguyễn còn thực hiện chính sách

bế quan toả cảng không cho phương

Tây vào buôn bán

GV đặt câu hỏi

- Nhận xét về chính sách ngoại giao

của nhà Nguyễn (tích cực và hạn

chế)

HS trả lời và GV chốt ý:

- Tích cực: Quan hệ tốt với nhà

Thanh và các nước láng giềng để ổn

định và phát triển kinh tế

- Tiêu cực: “Thực hiện bế quan tỏa

cảng” với các nước phương Tây

làm cho nền kinh tế của nước ta

không giao lưu và tiếp nhận những

thành tựu mới về khoa học kĩ thuật

tiên tiến của thế giới, làm cho nền

kinh tế của ta lạc hậu, không có

thực lực để chống lại sự xâm lược

của các nước phương Tây

* Hoạt động 1:Hoạt động nhóm

- GV chia lớp thành 3 nhóm:

b Quân đội

- Tổ chức quy củ

- Trang bị vũ khí đầy đủ nhưng thô

sơ và lạc hậu

c Ngoại giao

+ Phục tùng nhà Thanh + Bắt Lào và Chân Lạp thần phục + Đối với các nước phương Tây: “bế quan tỏa cảng”

 Chính sách đối ngoại bị động

và sai lầm

2 Tình hình kinh tế và chính sách của nhà Nguyễn.

a Nông nghiệp

- Chính sách:

+Khuyến khích khai hoang + Xây dựng và tu bổ đê điều

- Tình hình sản xuất:

Nhóm 1: Nhận xét về tình hình

nông nghiệp thời Nguyễn

Nhóm 2: Nhận xét về tình hình thủ

công nghiệp thời Nguyễn Sự tiếp

cận KHKT bên ngoài được thể hiện

như thế nào?

Nhóm 3: Nhận xét về chính sách

ngoại thương của nhà Nguyễn?

GV: Mỗi nhóm thảo luận trong 10

phút và trình bày trong 5 phút

- HS: Các nhóm cử đại diện lên

trình bày

-GV: Bổ sung

Nhóm 1: Nhà nước thực hiệnchính

sách quân điền nhưng hiệu quả

không cao Có chính sách khai

hoang bằng nhiều hình thức như

hình thức khẩn hoang doanh điền:

Nhà nước cấp vốn ban đầu cho

nhân dân mua sắm công cụ, trâu bò

để nông dân khai hoang, ba năm

sau mới thu thuế theo ruộng tư

Chính sách này đưa lại kết quả rất

lớn Nhìn chung nhà Nguyễn đã có

những chính sách phát triển nông

nghiệp, song đó chỉ là những biệp

pháp truyền thống, lúc này không

có hiệu quả cao Nông nghiệp Việt

nam vẫn là một nền nông nghiệp

+ Nông dân tăng gia sản xuất

=>Nhận xét:Nhà Nguyễn đã có những chính sách phát triển nông nghiệp, song đó chỉ là những biệp pháp truyền thống, lúc này không có hiệu quả cao

Nông nghiệp Việt nam vẫn là một nền nông nghiệp thuần phong kiến rất lạc hậu

b Thủ công nghiệp

- Các nghề thủ công tiếp tục được phát triển Các quan xưởng được xây

thuần phong kiến rất lạc hậu.

Nhóm 2: Nhìn chung thủ công

nghiệp vẫn duy trì và phát triển theo

truyền thống cũ Đã tiếp cận chút ít

với kĩ thuật phương Tây như đóng

thuyền máy chạy bằng hơi nước

Nghề thủ công truyền thống được

duy trì nhưng không phát triển

Thủ công nghiệp thời kì này phát

triển phong phú và đa dạng nhưng

chậm ở cả hai khu vực nhà nước

(công xưởng), các làng nghề thủ

công

Thủ công nghiệp nhà nước có tiến

bộ nhưng sự tiếp xúc với kĩ thuật

tiên tiến còn hạn chế

Nhóm 3:

- Do chính sách “trọng nông, ức

thương” đã hạn chế sự phát triển

của thương nghiệp

- Chính sách “bế quan tỏa cảng” với

phương Tây làm cho thương

nghiệp, không tạo điều kiện cho sự

phát triển giao lưu và mở rộng sản

xuất Không xuất phát từ nhu cầu tự

cường dân tộc mà xuất phát từ mua

bán của triều đình

dựng như sản xuất tiền, vũ khí, đóng thuyền…

- Bộ phận thủ công nhà nước được tổ chức với quy mô lớn

- Các phường thủ công được duy trì

- Nghề mới ra đời: in tranh dân gian

c Thương nghiệp

- Nội thương

Phát triển chậm, mang tính địa phương

- Ngoại thương

Nhà nước giữ độc quyền buôn bán với các nước láng giềng: Hoa, Xiêm, Malai

- Đóng cửa với phương Tây

Đô thị: Hội An, Phố Hiến, Thanh Hà đều tàn lụi

3 Tình hình văn hóa - giáo dục

Hoạt động 1: Cả lớp

- GV: Yêu cầu học sinh đọc sách và

lập bảng thống kê các thành tựu văn

hoá tiêu biểu của thời Nguyễn ở

nửa đầu thế kỉ XIX theo mẫu

Các lĩnh vực Thành tựu

Giáo dục

Tôn giáo

Văn học

Sử học

Kiến trúc

Nghệ thuật dân

gian

-HS: Theo dõi sách giáo khoa và tự

lập vào trong vở trong vòng 5 phút

GV: Sau khi HS lập bảng thống kê,

giáo viên chiếu bảng thống kê làm

thông tin phản hồi đã được chuẩn bị

ở nhà

HS theo dõi và đối chiếu chỉnh sửu

vào trong vở

GV: Em có nhận xét gì về văn hoá

giáo dục thời Nguyễn?

HS: Văn hoá giáo dục đã đạt được

nhiều thành tựu mới Có thể nói nhà

Nguyễn có những cống hiến, đóng

Các lĩnh vực Thành tựu

- Giáo dục

- Tôn giáo

- Văn học

- Sử học

- Kiến trúc

- Nghệ thuật

Nho học được củng cố song không bằng thế

kỉ trước Độc tôn Nho học, hạn chế Thiên chúa giáo Văn học chữ Nôm phát triển Tác phẩm xuất sắc của Nguyễn

Du, Hồ Xuân Hương, Bà Huyện Thanh Quan

Quốc sử quán thành lập nhiều

bộ sử được biên soạn: Lịch sử loại triều hiến chương loại chí Kinh đo Huế, lăng tẩm, Thành luỹ ở các tỉnh, cột cờ Hà Nội

Tiếp tục phát triển

góp Giá trị về lĩnh vực văn hoá

giáo dục: Đại thi hào Nguyễn Du,

di sản văn hoá thế giới: Cố đô

Huế…để lại một khối lượng văn

hoá phi vật thể và vật thể rất lớn

- GV Khi nói về văn học hỏi HS

+ Tại sao văn học chữ Nôm lại phát

triển rực rỡ ?

+ Ai là tác giả tiêu biểu của thời kỳ

này?tại sao?

Chữ Nôm ra đời từ thế kỷ XI qua

một quá trình phát triển đã thể hiện

tính bình dân, gần gũi Đó là sáng

tạo của nhân dân , là chữ của dân

tộc nên thể hiện tinh thần dân tộc

Nguyễn Du với tác phẩm Truyện

Kiều được coi là tác giả xuất sắc

nhất Văn học luôn phản ánh hiện

thực vàTRuyệnKiều đã phản ánh

một phần bộ mặt xã hội đương

thời .Ông viết Truyện Kiều trong

tâm trạng của người:

“ Trải qua một cuộc bể dâu

Những điều trông thấy mà đau đớn

lòng.”

“Cuộc bể dâu” và “ những điều

trông thấy” gắn liền với sự suy sụy

không gì có thể cứu vãn nổi của xã

dân gian

hội đương thời, với sự đau đớn

tuyệt vọng của Nguyễn Du trước sự

thối nát của giai cấp thống trị

đương thời, với sự xót xa trước

những đau khổ của con người

- Bố sung phần nghệ thuật

Qua các hình ảnh quan sát trên màn

chiếu , em có nhận xét gì kiến trúc

thời Nguyễn ? ( quy mô kiến

trúc )

HS trả lời,GV chốt ý:

Quy mô hoành tráng, đồ sộ thể hiện

trình độ của công trình sư, kiến trúc

sư thời Nguyễn khá cao

Kiến trúc thời này phảng phất kiến

trúc thời LÝ, Trần nhưng lại thấp

thoáng vẻ đẹp của nghệ thuật Trung

Hoa

Thể hiện sự giao lưu, học hỏi của

người Việt Nam không chỉ thể hiện

ở những ngành nghề như thủ công

mà thể hiện rõ trong nghệ thuật đặc

biệt ở kiến

5 Củng cố.

HS trả lời các câu hỏi trắc nghiệm:

Bài tập: Chọn đáp án đúng cho những câu hỏi sau:

Câu 1:Ai là tác giả tiêu biểu nhất của văn học dưới triều Nguyễn:

A.Nguyễn Du

B.Hồ Xuân Hương

C Bà Huyện Thanh Quan

D.Nguyễn Bỉnh Khiêm

Câu 2:Nhà Nguyễn được thành lập vào năm nào?

A.1804

B.1838

C 1802

D 1832

Câu 3: Dưới thời Nguyễn một nghề mới đã ra đời ?

A Nghề in

B Nghề làm giấy

C Nghề dệt

D Nghề in tranh dân gian

6 Bài tập về nhà

Đánh giá chung về nhà Nguyễn ở nửa đầu thế kỉ XIX ( tích cực và hạn chế trong các chính sách của nhà Nguyễn)