Nuôi cấy đỉnh sinh trưởng hoa lan, tạo dòng cây sạch bệnh ppsx

Nuôi cấy đỉnh sinh trưởng hoa lan, tạo dòng cây sạch bệnh Hoa lan là một trong những giống hoa rất được yêu thích không chỉ về màu sắc, kiểu dáng mà còn mang một nét đẹp rất sang trọng

Nuôi cấy đỉnh sinh

trưởng hoa lan, tạo dòng

cây sạch bệnh

Hoa lan là một trong những giống hoa rất được yêu thích không chỉ về màu sắc, kiểu dáng mà còn mang một nét đẹp rất sang trọng và trang nhã Chính vì vậy mà hiện nay, rất

nhiều hộ gia đình đang có thú chơi hoa lan Nguyên nhân của trào lưu trên là do cuộc sống ngày càng phát triển, nhu cầu tạo góc vườn nhỏ,

mang màu xanh cây lá thiên nhiên vào trong nhà của những người dân ngày càng cao Với ưu điểm ít

chiếm diện tích, không quá khó

trồng, cho hoa đẹp lại lâu tàn nên việc chọn, trồng và tạo một vườn lan nhỏ trong khuôn viên nhà là sự lựa chọn của nhiều người

Bên cạnh đó, hoa lan là sản phẩm trồng trọt luôn có giá trị kinh tế

cao, ngày càng có nhiều cơ sở kinh doanh hoa lan mọc lên, kinh doanh nhiều chủng loại Nhưng làm sao

để có số lượng lớn cây giống, đồng

đều và sạch bệnh là một vấn đề

khó Do đó, việc nhân giống bằng

kỹ thuật nuôi cấy mô tạo ra hàng

loạt cây con ổn định về mặt di

truyền, sạch bệnh và đáp ứng giá cả phải chăng là vô cùng hữu ích Sau đây, tôi xin giới thiệu quy trình

nhân giống lan bằng phương pháp nuôi cấy đỉnh sinh trưởng

Tạo cây sạch virus

Một trong những điều kiện cần

thiết cho việc nhân giống là cây

con phải sạch virus Nhiều nghiên cứu cho rằng cứ cấy đỉnh sinh

trưởng là thu được cây con sạch

bệnh như thực tế thì không hoàn

toàn như vậy Các nghiên cứu của Morel (1960) trên Cymbidium cho

thấy chỉ khi nuôi cấy một đỉnh sinh trưởng 1mm với 2 tiền phát khởi lá mới thu được cây con sạch virus

Một số nguyên nhân giúp mô phân sinh ngọn không bị nhiễm virus là: Virus vận chuyển trong cây nhờ hệ thống mô dẫn mà hệ thống này không có ở mô phân sinh ngọn Trong sự phân chia các tế bào

mô phân sinh ngọn không cho phép sao chép các thông tin di truyền của virus

Hệ thống vô hiệu hóa virus ở vùng mô phân sinh ngọn mạnh hơn các vùng khác trong cây

Nồng độ auxin cao ở đỉnh sinh trưởng có thể ngăn cản quá trình sao chép của virus

Virus thường thấy nhất trên hoa lan

là một chủng đặc biệt của virus

khảm thuốc lá, được biết trước hết

là virus đốm vòng Odontoglossum Virus này có trong nhựa cây và sự lây nhiễm xảy do bàn tay con người hoặc do một con dao gây ra Ít phổ biến hơn là virus khảm trên

Cymbidium, chúng cũng lan truyền trong nhựa cây là nguyên nhân gây

ra những đốm hoặc sọc vàng trên lá Cymbidium, Phalaenopsis và

Vanda và còn gây ra bệnh thối trên hoa của Cattleya Hakkaart và

Balen (1980) gọi tên một loại virus

là Rhabdovirus, chúng tấn công

trên nhiều loại lan Khác với 2 loại virus trên, Rhabdovirus rất khó

phát hiện, phải cần đến kính hiển vi điện tử và chỉ có thể thấy được

triệu chứng trên những mãnh lá đã già

Nhiều cây bị xâm nhiễm bởi virus

có triệu chứng kém phát triển, bị

thối, xoăn lá, có sọc trên lá hoặc

hoa, năng suất giảm và sau đó là

cây chết (Quack 1997) Ngoài ra

bệnh virus còn là nguy cơ truyền

bệnh cho cây khỏe những năm sau Mặt khác, virus không thể tiêu diệt, phòng trừ như những bệnh vi

khuẩn, nấm, mà chúng tiềm tàng, tích lũy dần dần trong cây và làm thoái hoá giống Do đó cách duy

nhất là loại bỏ virus ra khỏi cây bị

bệnh

Bệnh virus trên lan

Nuôi cấy đỉnh sinh trưởng

Theo Champagnat (1997) và Fast (1980), các chồi lan đang tăng

trưởng dài 10-15 cm vừa mới nhú

lá thường được dùng làm nguyên liệu cho việc nuôi cấy đỉnh sinh trưởng

Khi cấy đỉnh sinh trưởng

cymbidium chỉ có vùng xung

quanh tiền phát khởi lá u lên và cuối cùng tạo thành protocorm Còn đối với Cattleya khi nuôi cấy

đỉnh sinh trưởng thường bị hóa nâu

Vì lý do đó mà đỉnh sinh trưởng

thường được cắt trong môi trường lỏng hoặc nước cất vô trùng và

được nuôi trong môi trường không

có agar, nhờ đó các chất nâu dễ

khuyếch tán vào môi trường Sự

thành lập protocorm ở cattleya mất nhiều thời gian và luôn tạo ra ở

phần gốc mẫu cấy Các protocorm tạo thành được tách ra và cấy

chuyền vào môi trường mới để

thành lập các protocorm bất định từ các protocorm ban đầu, nếu không được cấy chuyền chúng sẽ phát

triển thành chồi và ra rễ

Sơ đồ cắt dọc đỉnh sinh trưởng chồi

lan

Các bước thực hiện tách đỉnh sinh trưởng lan Dendrobium

1 Rửa sạch chồi Dendrobium

dưới vòi nước chảy Dùng dao mổ lột sạch các lá non bao xung quanh chồi cho đến khi để lộ chồi ngọn

2 Dùng gòn lau nhẹ lên thân

chồi, ngâm chồi trong xà bông

loãng trong 10 phút, rửa cho sạch

xà phòng dưới vòi nước chảy

3 Trong tủ cấy, ngâm chồi vào cồn 70 độ trong 1 phút, sau đó cho chồi vào becher có chứa dung dịch javel có nồng độ (1 thể tích javel: 4 thể tích nước cất vô trùng) trong 10 phút, lắc đều tay

4 Dùng kẹp vô trùng cho chồi vừa được khử trùng vào becher vô trùng, rửa các chồi này bằng nước cất vô trùng cho sạch javel (rửa 3 lần)

5 Cắt bỏ các mô chết phần gốc chồi, tách bỏ các lá bên bằng kim mũi nhọn để có được một đỉnh chồi mang 4 – 5 tiền phát khởi lá, cấy

từng chồi vào ống nghiệm có chứa môi trường Dùng viết aceton ghi

rõ tên giống , ngày cấy, tên môi

trường nuôi cấy

6 Đặt tất cả vào phòng nuôi và qua sát

Môi trường nuôi cấy: thường môi trường nuôi cấy đỉnh sinh trưởng tương đối đơn giản Môi trường

khoáng MS (1962) có bổ sung chất điều hòa tăng trưởng BA 1mg/l và NAA 0.1 mg/l Ngoài ra các chất chiết từ trái cây cũng được sử dụng như nước dừa 10%, khoai tây

Sau 10-12 tuần nuôi cấy, các đỉnh sinh trưởng chuyển sang màu xanh lục và tạo ra các khối tròn nhỏ gọi PLB (protocorm like body) Để có được số lượng lớn PLB làm nguồn

mẫu để phục vụ sản xuất Các PLB này được tách ra thành những cụm nhỏ và cấy sang môi trường kích thích nhân nhanh PLB, tuy nhiên chúng cũng dễ dàng tái sinh chồi ngay trên chính môi trường nhân nhanh Để có cây con hoàn chỉnh cần tách các chồi riêng lẻ rồi cấy lên môi trường kích thích ra rễ, cây con có thể xuất vườn sau 4-5 tháng nuôi cấy